Amasa kopiado de ĉi tiu DVD estas eksplicite instigita; la deklarita celo de la eldonistoj estas atingi la
plej vastan eblan disvastiĝon. Kore via, Neue Impulse e.V.
La sekva filmo montras la realan evoluon de nia mono kaj la mankojn en la mona sistemo.
Ĉiuj similecoj al realaj eventoj kaj personoj estas nek koincidentaj nek neintencitaj.
Neue Impulse e.V. prezentas
Kun la afabla subteno de secret.tv, Kopp Verlag, CreVid.de
Produktado de Michael Kent
Rakonto pri Fabiano la orfaristo
kial estas manko de mono ĉie
Donu al mi la mondon plus 5% aŭ
bazita sur teksto de Larry Hannigan
Desegnaĵoj de Ralf Alex Fichtner
Rakontisto Kai Taschner
Reĝisoro kaj animaciisto Christoph Lehmann
Fabian estis ekscitita dum li praktikis la paroladon, kiun li farus antaŭ granda homamaso la sekvan tagon.
Li ĉiam strebis al potenco kaj prestiĝo.
Nun lia revo baldaŭ realiĝos.
Fabian estis metiisto, kiu laboris kun oro kaj arĝento, farante juvelojn kaj ornamaĵojn, sed li
ne plu ŝatis devi gajni sian vivon per laboro.
Li serĉis la eksciton de la eksterordinara, la defion.
Kaj nun lia granda plano estis preskaŭ realiĝonta.
Dum generacioj, rekta interŝanĝo de varoj estis la kutima formo de komerco.
Tiuj, kiuj devis nutri familion, aŭ tute plenumis tiun taskon per sia propra terkultivado kaj
brutbredado, aŭ specialiĝis en specifa komerco.
La superabundo de nia propra produktado estis interŝanĝita kontraŭ la superabundo de aliaj.
La merkata placo estis la vigla centro de socia vivo.
Malgraŭ la polvo kaj bruo, la bunta tumulto ĝenerale estis populara, ĉar ĉiam estis
multaj novaj kaj interesaj aferoj por aŭdi.
Lastatempe, tamen, ŝajnis, ke frikcio kaj disputoj pliiĝis.
Kial malŝpari vortojn pri ĝi?
Estis tempo starigi pli bonan sistemon.
Kutime homoj estis en bona humoro kaj ĝuis la fruktojn de sia laboro.
La formo de registaro estis ekstreme simpla.
En ĉiu municipo estis elektita civitana konsilio, kies tasko estis certigi kaj garantii
la liberecojn kaj rajtojn de la individuo.
Neniu povas esti devigita fari ion ajn kontraŭ sia volo, ĉu instigita de individuo aŭ de grupo.
Tio estis la sola celo de la registaro, kaj ĉiu elektita urbestro estis volonte subtenata de sia komunumo.
Tamen la merkata tago prezentis plurajn problemojn, kiuj ne estis facile superataj.
Kio estis la valoro de tranĉilo?
Ĉu oni devus pagi ĝin per unu aŭ du korboj da maizo?
Ĉu bovino valoris pli ol manĉaro?
Kie estis la mezurilo?
Neniu povus imagi pli bonan sistemon.
Fabian anoncis al la popolo: "Mi havas la solvon al niaj problemoj pri barterado."
Ĉiuj kuncivitanoj estis invititaj al granda kunveno.
Grandega homamaso kolektiĝis en la urboplaco.
Fabian klarigis sian novan sistemon, kiun li nomis mono.
Ĉar la afero sonis sufiĉe promesplena, homoj scivole demandis lin, kiel oni traktos la transiron.
La oro, kiun mi kutime uzas por fari juvelojn, estas tre valora metalo, li diris.
Ĝi ne rustas, ne senkoloriĝas kaj havas senliman konservdaŭron.
Do mi faros plurajn orajn monerojn kaj nomos ĉiun moneron talero.
Li klarigis al la aŭskultantaro, ke la valoro de la talero baldaŭ stabiliĝos, kaj ke uzi monon kiel interŝanĝan mezilon
estos konsiderinde pli praktika ol la rekta interŝanĝo de varoj.
Unu membro de la Civitana Asembleo rimarkis, ke iuj homoj povus facile mem minadi oron kaj fari monerojn el ĝi.
Fabian jam havis la respondon preta.
Tio estus maljusta.
Kompreneble, nur moneroj aprobitaj de la registaro estas akceptataj kiel laŭleĝa pagilo.
Sigelo estas stampita por sekurecaj celoj.
La aŭdienco trovis tion sufiĉe kredinda, kaj oni sugestis, ke ĉiuj komence ricevu la saman nombron da moneroj.
Tamen la kandelisto interrompis, dirante, ke li rajtas je la plejparto de la taleroj, ĉar ĉiuj uzas liajn kandelojn.
Neniel, kriis unu el la farmistoj, ĉar sen manĝaĵo ĉiuj malsatus.
La plejparto de la taleroj certe devus iri al la farmistoj.
Tio komence kondukis al ĝenerala kverelo.
Fabian lasis la homojn argumenti inter si dum iom da tempo kaj finfine malkaŝis al ili mirigan solvon.
Ĉar vi ne povas konsenti, mi sugestas, ke vi unue akiru de mi ĉiujn talerojn, kiujn vi bezonas.
Teorie ne ekzistas supra limo, sed vi kompreneble devas povi repagi al mi la sumon.
Ju pli da taleroj vi ricevas de mi, des pli vi devos repagi ĉe la fino de la jaro.
Bone, diris la kuncivitanoj, kaj kion vi gajnas per tio?
Ĉar mi provizas al vi servon, klarigis Fabian, nome la provizon de mono, mi rajtas al rekompenco.
Ni diru, ke por ĉiu 100 taleroj, kiujn mi pruntas al vi, mi ricevas 100 plus 5 talerojn reen por ĉiu sekva jaro de ŝuldo.
Ĉi tiuj kromaj kvin taleroj estas mia luopago, kaj ni nomos ĉi tiun luopagon intereso.
Ŝajnis, ke ne ekzistas alia vojo, kaj 5% ŝajnis modesta postulo.
Revenu venontan vendredon, kaj ni komencos.
Fabian ne perdis tempon kaj pasigis la sekvajn kelkajn tagojn kaj noktojn farante monerojn.
Semajnon poste, homoj staris en vico ekster lia butiko.
Post kiam la civitana konsilio inspektis kaj aprobis la monerojn, la unuaj civitanoj frapis siajn unuajn talerojn.
Iuj komence volis nur kelkajn talerojn por provi la nekonatan sistemon.
Tre baldaŭ la nova interŝanĝilo fariĝis tre populara, tiel ke la valoro de ĉiuj varoj estis taksita laŭ oraj moneroj aŭ taleroj.
Ĉi tiu valoro-atribuo estis la prezo de produkto, kaj la prezo estis ĉefe bazita sur la
kvanto da laboro implikita en ĝia fabrikado.
Se estis bezonata multe da laboro, tiam oni postulis altan prezon.
Tamen, aferoj, kiuj povus esti produktitaj preskaŭ senpene, estis malmultekostaj.
En unu el la urboj en la lando loĝis viro nomata Alban.
Li estis la sola horloĝisto.
Liaj klientoj estis pretaj pagi altan prezon por liaj horloĝoj.
Sed tiam aperis alia viro, kiu ankaŭ fabrikis horloĝojn kaj ofertis ilin je pli malalta prezo por pliigi siajn vendojn.
Alban estis devigita malaltigi siajn prezojn por ne perdi ĉiujn siajn klientojn al pli malmultekostaj konkurantoj.
Baldaŭ la prezoj stabiliĝis je kliento-amika nivelo, ĉar ambaŭ horloĝistoj strebis liveri la
plej bonan eblan kvaliton je la plej favora prezo.
Ĝi estis sincera kaj honesta libera konkurenco.
La sama principo baldaŭ disvastiĝis al ĉiuj sektoroj.
La konstruindustrio, la transporta sektoro, agrikulturo, eĉ kontistoj kaj ĉiu alia profesio.
Klientoj havis liberan elekton kaj laŭ sia propra bontrovo decidis pri la plej bona oferto.
Ne estis artefaritaj protektaj rimedoj, kiel koncedoj aŭ tarifoj, por malhelpi aliajn homojn eniri la komercon.
La vivnivelo plialtiĝis, kaj fine ĉiuj miris, kiel vivo iam ajn eblis antaŭ la enkonduko de mono.
Fine de la jaro, Fabian serĉis ĉiujn homojn, kiuj ŝuldis al li monon.
Iuj nun posedis pli ol ili pruntis, sed tio ankaŭ signifis, ke aliaj nun havis malpli, ĉar nur
certa nombro da moneroj estis metita en cirkuladon.
Tiuj, kiuj profitis, do repagis la 100 talerojn plus 5 talerojn da intereso, sed ofte
devis denove prunti monon por resti en komerco.
Por la unua fojo klariĝis al ĉiuj aliaj, ke ili estis en ŝuldo.
Antaŭ ol prunti al ili denove monon, Fabian metis hipotekon sur la posedaĵojn de tiuj homoj por sekurigi siajn postulojn.
Nun la ŝuldantoj ne nur estis ŝuldaj, sed ankaŭ hipotekis siajn domojn, do ili rapide ekiris serĉi la mankantajn kvin
talerojn, kiuj estis tiel nekredeble malfacile akireblaj.
Neniu rimarkis, ke la socio entute neniam povus eskapi ĉi tiun ŝuldkaptilon, ĉar eĉ se ĉiuj originale produktitaj kaj
en cirkuladon enmetitaj taleroj estus repagitaj, ankoraŭ mankus 5 taleroj da interezo jare por ĉiu 100 taleroj.
Neniu krom Fabian komprenis, ke la intereso neniam povus esti pagita, ĉar tiu ĉi plia
kvanto da moneroj neniam estis produktita.
Estis tute neeviteble, ke kelkaj homoj baldaŭ montriĝos insolvencaj.
Malantaŭ sia laborejo Fabian havis trezorejon, kie klientoj ŝatis deponi kelkajn el siaj moneroj por sekura konservado.
Li postulis malgrandan kotizon por tio, depende de la kvanto da mono kaj de la daŭro de ĝia tenado.
La posedanto ricevis kvitancojn por siaj deponaĵoj.
Kiam oni faris pli grandajn aĉetojn, estis ĝene porti multajn orajn monerojn, do iom post iom kutimiĝis pagi per
unu aŭ pluraj kvitancoj de Fabiano, kiuj respondis al la valoro de la aĉetitaj varoj anstataŭ per moneroj.
La butikistoj akceptis la kvitancojn kiel fidindan pagmanieron, ĉar ili povis iam ajn porti ilin
al Fabian kaj ricevi orajn monerojn en interŝanĝo.
La kvitancoj pasis de mano al mano sen ke la oro mem devis esti movita.
La kvitancoj de Fabian estis fidindaj tiel same kiel la oraj moneroj mem.
Fabian baldaŭ rimarkis, ke preskaŭ neniu fakte venis por repreni la orajn monerojn.
Do li pensis al si: "Mi nun havas tiom da oro en mia posedo, tamen mi ankoraŭ gajnas mian
panon per la ŝvito de mia frunto kiel metiisto."
Tio estas sensencaĵo.
Post ĉio, dekoj da homoj pagus al mi interezon, se ili rajtus uzi la oron, kiu simple kuŝas ĉi tie kaj malofte estas postulebla.
Li diris al si mem, tute ĝuste, la oro ne apartenas al mi, sed ĝi estas en mia posedo, kaj tio estas ĉio, kio gravas.
Kial mi devus daŭre monfaradi monerojn, kiam mi povas uzi kelkajn el la moneroj el mia trezorejo?
Do li komencis prunti la orajn monerojn, kiuj jam estis deponitaj ĉe li.
Unue nur iomete kaj tre singarde, sed iom post iom pli kuraĝe.
Iun tagon Fabian ricevis grandan kreditpeton.
Li sugestis al la kliento: kial ni ne malfermu konton en via nomo anstataŭ transporti ĉiujn tiujn monerojn al vi?
Mi simple eldonos al vi la konvenan kvanton da kvitancoj.
La prunteprenanto konsentis kaj foriris kun stako da kvitancoj.
Li ricevis konsiderindan prunton, tamen la oro restis en la trezorejo.
Kiam la kliento foriris, Fabian havis larĝan rideton sur sia vizaĝo, ĉar li sukcesis
manĝi kukon kaj tamen reteni ĝin en la stomako.
Li povus prunti oron kaj tamen reteni ĝin en sia posedo.
Amikoj, konatoj kaj fremduloj, eĉ malamikoj, bezonis monon por siaj entreprenoj, kaj kondiĉe ke ili povis provizi garantion,
ne ekzistis limo al la kvanto de mono, kiun oni povis prunti.
Fabian povis prunti plurfoje la kvanton da mono konservita en sia seĝo, kiun li eĉ ne posedis, simple eldonante kvitancojn.
Kaj ĉio estis en ordo, kondiĉe ke la veraj posedantoj ne postulis sian oron reen kaj la fido de la loĝantaro estis konservita.
En granda libro, li tenis precizajn registrojn de la debetoj kaj kreditoj de ĉiu individua kliento.
Pruntado de mono pruviĝis esti ekstreme profita komerco.
La socia statuso de Fabian altiĝis preskaŭ tiel rapide kiel lia riĉeco.
Li nun estis grava viro, kiun oni admiris.
En financaj aferoj, lia sola vorto estis preskaŭ konsiderata revelacio.
Oraj metiistoj el aliaj urboj komencis interesiĝi pri liaj komercaj praktikoj, kaj
iun tagon ili ĉiuj kune iris por vidi lin.
Li enkondukis ilin en siajn metodojn, sed emfazis, ke sekreteco estis esenca antaŭkondiĉo.
Se la komploto estus malkovrita, la tuta sistemo povus kolapsi kiel domo de kartoj.
Tial estis decidite establi sekretan societon.
Ĉiu orfaristo revenis al sia urbo kaj komencis organizi sian propran monpruntan komercon laŭ la instrukcioj de Fabiano.
La kvitancoj de Fabian nun estis akceptataj same kiel liaj oraj moneroj, kaj ili ofte estis
deponitaj en sekurŝranko same kiel la moneroj.
Se unu komercisto volis sendi al alia specifan pagon por livero de varoj, li simple skribis mallongan instrukcion al Fabian por
transdoni monon de sia konto al la konto de la alia komercisto.
Fabian povis fari la necesajn ŝanĝojn al la kontoj en nur kelkaj minutoj.
Ĉi tiu nova sistemo ankaŭ fariĝis tre populara.
La skribaj instrukcioj por tia senkontanta pago estis nomataj ĉekoj.
En alia sekreta kunveno, Fabian informis siajn orfandistojn pri nova plano.
La sekvan tagon ili kunvokis kunvenon de ĉiuj guberniestroj, kiuj prezidis la individuajn partojn de la lando.
Fabian agis kiel parolanto. "La kvitancoj, kiujn ni eldonas, ĝenerale estas bone akceptataj, sed
foje tiuj kvitancoj estas kopiitaj de falsmonistoj."
Ni devas meti finon al ĉi tio.
La guberniestroj konsternite demandis, kion ili povus fari pri tio.
Fabian, kompreneble, jam havis la respondon preta. "Mi sugestas, ke la registaro prenu la taskon presi
novajn kvitancojn kun komplikaj padronoj sur speciala papero, kiujn ni nomos banknotoj."
Ni orfistoj ĝojas kovri la preskostojn, ĉar tio ŝparas al ni grandegan kvanton da tempo kiam ni eldonas kvitancojn.
La guberniestroj ne havis pluajn obĵetojn, ĉar kompreneble necesis protekti la loĝantaron kontraŭ
fraŭdantoj kaj presi banknotojn estis racia solvo.
"Kaj tiam estas io alia," diris Fabian, "iuj homoj komencis serĉi oron kaj faras siajn proprajn orajn monerojn."
Mi proponas leĝon, kiu postulas, ke ĉiuj oraj nugetoj estu liveritaj kontraŭ konvena
kompenso en la formo de moneroj kaj banknotoj.
Ĉi tiu propono ankaŭ estis akceptita, kaj la registaro presis grandajn kvantojn da la novaj banknotoj.
Sur ĉiu banknoto estis specifa vorto.
Unu talero, kvin taleroj, dek taleroj, kaj tiel plu.
La orfaristoj kovris la minimumajn preskostojn.
Ĉar estis multe pli oportune porti la notojn kun vi, estis facile konvinki la loĝantaron.
Malgraŭ ilia populareco, tamen, la novaj banknotoj kaj moneroj estis uzataj nur por ĉirkaŭ dek procentoj de ĉiuj transakcioj.
La statistikoj montris, ke 90 procentoj de ĉiuj pagotransakcioj estis prilaboritaj per ĉekoj kaj bankaj transdonoj.
Fabian tiam ekmovis la sekvan fazon de sia plano.
Ĝis nun klientoj fakte pagis al li malgrandan kotizon por la sekura konservado de sia mono.
Tamen, por altiri pli da mono al la trezorejo, Fabian ofertis al ŝparantoj tri procentojn da intereso sur iliaj deponaĵoj.
Plej multaj homoj kredis, ke li nur gajnos du-procentan profiton, ĉar oni sciis, ke li
pruntis ilian monon je kvin-procenta interezo.
Cetere, neniu entute emis pridubi la metodojn de Fabian, ĉar ricevi tri procentojn da intereso estis
konsiderinde pli bone ol devi pagi krome por stokado.
Pro la granda nombro da ŝparantoj, la aktivoj administrataj de Fabian rapide kreskis.
Kaj denove li pruntis signife pli altajn sumojn ol fakte estis en la trezorejo en la formo de banknotoj kaj moneroj.
Por ĉiu 100 taleroj kontante en la trezorejo, li pruntis 200, 300 aŭ 400 talerojn, kaj en iuj
kazoj eĉ ĝis 900 talerojn al prunteprenantoj.
Li nur devis certigi, ke la proporcio neniam superu naŭ al unu, ĉar averaĝe unu el dek klientoj
volis ricevi sian kreditbalancon en kontanta mono.
Tamen Fabian povis postuli plenajn 45 talerojn da intereso sur la 900 taleroj en libro-mono,
kiujn li pruntis en la formo de simplaj ĉekoj.
Tio estas kvin procentoj de 900 taleroj.
Kaj Fabian tenis la 45 talerojn por intereso.
La aliaj orfistoj faris la saman.
Ili ĉiuj kreis monon el nenio.
Nur per plumo, kaj krome postulis interezon.
Kompreneble ili mem ne frapis la monon, sed igis la registaron presi banknotojn aŭ frapi monerojn,
kiujn poste disdonis al la popolo la orfaristoj.
Fabian pagis nur la preskostojn.
Tamen ili kreis monon el nenio kiam ili donis pruntojn kaj poste ankaŭ ŝargis interezon pri ĝi.
Plej multaj homoj kredis, ke la registaro respondecis pri la provizo de mono.
Ili ankaŭ kredis, ke Fabian nur iam pruntus sumojn da mono, kiujn aliaj deponis ĉe li kiel ŝparaĵojn.
Estas tamen strange, ke la ŝparaĵoj de neniu iam malpliiĝis, kiam la mono estis pruntita aliloke.
Se ĉiuj samtempe provus elpreni la saldon de siaj kontoj, la fraŭdo estus malkaŝita.
Iun tagon, pripensema komercisto venis vidi Fabianon.
La intereza aserto estas malĝusta, li diris.
Ĉiufoje kiam ili pruntas 100 talerojn, ili postulas 105 talerojn en interŝanĝo.
La kromaj kvin taleroj neniam povas esti pagitaj, ĉar ili ne ekzistas.
Kamparanoj produktas manĝaĵojn, industrio produktas varojn, kaj tiel plu, sed nur ili produktas monon.
Ni supozu, ke en la tuta lando estis nur du komercistoj, kiuj funkciis kiel dungantoj por ĉiuj aliaj.
Ĉiu el ĉi tiuj du pruntas 100 talerojn.
Ni pagas 90 talerojn por salajroj kaj elspezoj kaj kalkulas profiton de 10 taleroj, kiu iras en niajn proprajn poŝojn.
La totala aĉetpovo tiam estus 90 plus 10 taleroj multobligitaj per 2, t.e. 200 taleroj.
Sed por pagi ilin, ni devus vendi ĉiujn niajn produktojn por 210 taleroj.
Se unu el ni sukcesas vendi sian tutan stokon por 105 taleroj, la alia povas gajni maksimume 95 talerojn.
Krome, li ne povos vendi kelkajn el siaj varoj, ĉar ne restas mono por aĉeti ilin.
Li ankoraŭ ŝuldos al ili dek talerojn kaj povas repagi ilin nur per pruntado de pli da mono.
La sistemo tial estas neebla.
La viro daŭrigis.
Ŝajne ili devis en cirkuladon meti 105 talerojn, nome 100 por mi kaj 5, kiujn ili mem elspezus.
Tiam 105 taleroj estus en cirkulado kaj la ŝuldoj povus esti repagitaj.
Fabian silentis kaj fine respondis.
Ekonomiko estas tre komplika fako, mia kara.
Ĉi tiu temo postulas multajn jarojn da studado.
Mi donos al la supre menciitaj aferoj la atenton, kiun ili meritas, dum vi bonvolu zorgi pri viaj.
Vi devas labori pli efike, pligrandigi produktadon, redukti kostojn kaj fariĝi pli bona komercisto.
Mi ĝojas helpi vin iam ajn.
La vizitanto foriris malkontenta.
Io estis malĝusta ĉi tie.
Io fundamentale malĝusta estis en la metodoj de Fabian.
Kaj li lerte evitis demandojn.
Sed Fabian estis vaste konsiderata kiel la fakulo, kaj obĵetoj estus senutilaj.
Post ĉio, la ekonomio ŝajnis prosperi kaj la lando spertis enorman supreniron.
Por kovri la interezon pri la pruntita mono, komercistoj devis altigi siajn prezojn.
La dungitoj tiam plendis, ke iliaj salajroj estis tro malaltaj.
Tamen dungantoj ne volis pagi pli altajn salajrojn.
Ili atentigis pri la risko de bankroto.
La farmistoj ne estis juste pagitaj por siaj produktoj.
Kaj multaj dommastrinoj plendis pri la tro multekosta manĝaĵo.
Fine eksplodis strikoj.
Fenomeno, kiu antaŭe estis nekonata.
Pli kaj pli da homoj ankaŭ estis trafitaj de malriĉeco.
Eĉ amikoj aŭ parencoj ne havis la rimedojn por helpi ilin.
La vera riĉeco de la lando estis plejparte forgesita.
La fekunda grundo, la vastaj arbaroj, la mineralaj rimedoj kaj la brutaro.
Ĉio turniĝis ĉirkaŭ mono.
Ĉi tiu ŝajne supera varo, kiu ĉiam estis malabunda.
Sed neniu pridubis la sistemon.
Oni kredis, ke la registaro havis ĉiujn ĉi tiujn mekanismojn sub kontrolo.
Kelkaj homoj povis kunigi siajn superfluajn financojn kaj establi sendependajn kreditajn aŭ financajn instituciojn.
Tio donus 6% interezon aŭ pli, kio signife superis la 3%-an interezan oferton de Fabian.
Tamen, ĉi tiuj sendependaj kompanioj povis prunti nur monon, kiu fakte estis ilia posedaĵo.
Malsame ol Fabian, ili ne havis la strangan povon krei monon el nenio simple enskribante ĝin en la librojn per plumo.
Tiuj sendependaj financaj institucioj iritis Fabianon kaj liajn kunulojn.
Tial ili tuj establis sian propran.
La plejparto de la konkurenco estis aĉetita antaŭ ol ĝi eĉ havis ŝancon prosperi.
En neniom da tempo ĉiuj financaj institucioj estis aŭ posedataj aŭ kontrolataj de ili.
La ĝenerala ekonomia situacio daŭre plimalboniĝis.
La laboristoj pensis, ke iliaj estroj gajnis tro multe da profito.
Dungantoj, aliflanke, konsideris siajn laboristojn pigrajn kaj neefikajn.
Ĉiuj kulpigis unu la alian.
La guberniestroj ankaŭ ne povis trovi solvon.
Krome ŝajnis, ke la problemo de malriĉeco devis esti traktata kiel prioritato.
Sociaj programoj estis enkondukitaj kaj ĉiu loĝanto estis laŭleĝe devigita kontribui.
Tio, siavice, kolerigis la civitanojn, kiuj ankoraŭ tenis la malnovmodan ideon, ke najbaroj devus
libervole helpi unu la alian en tempoj de bezono.
Tiuj impostoj estas nenio alia ol laŭleĝigita rabado, protestis la homoj.
Ĉio, kio estas prenita de individuo kontraŭ lia volo, sendepende de la celo, estas ekvivalenta al ŝtelo.
Sed ĉiu sentis sin senpova kaj timis la malliberejan punon, kiu povus esti trudita pro nepago de impostoj kaj kotizoj.
Kvankam la sociaj programoj provizis mallongdaŭran helpon, ili ne povis solvi la problemojn.
Kontraŭe, ili baldaŭ revenis en pli grandaj nombroj, kunportante plian bezonon de mono.
Sociaj elspezoj atingis kapturnajn altojn, kaj la multekosta administra aparato ankaŭ spiraliĝis ekster kontrolo.
Plej multaj membroj de la registaro estis decaj homoj, kiuj provizis honestajn informojn.
Ili ne volis ŝarĝi siajn kuncivitanojn per pliaj kostoj.
Do ili perdas sian lastan rimedon, prunteprenante la mankantan monon de Fabian kaj liaj amikoj.
Tamen ili tute ne sciis, kiel ili iam repagos ĉi tiujn obligaciojn.
Gepatroj ne plu povis pagi la instruistojn de siaj infanoj.
Ili ankaŭ ne plu povis pagi la kuracistojn.
Eĉ transportaj kompanioj bankrotis.
Simple ne restis mono.
Paŝon post paŝo, la registaro sin trovis devigita transpreni kaj administri ĉiujn ĉi tiujn funkciojn.
Instruistoj, kuracistoj kaj multaj aliaj profesiaj grupoj fariĝis ŝtataj funkciuloj kaj dungitoj de la publika sektoro.
Sub ĉi tiuj cirkonstancoj, nur kelkaj ankoraŭ trovis kontenton en sia laboro.
Ili ricevis decajn salajrojn, sed perdis sian sendependecon kaj identecon.
Ĉiu persono estis nur dentaĵo en giganta maŝino.
Ne estis spaco por persona iniciato, kaj profesiaj atingoj apenaŭ estis rimarkitaj.
Salajroj kaj salajroj estis preskaŭ fiksaj, kaj promocioj eblis nur kiam supera emeritiĝis aŭ mortis.
En sia malespero, la regantoj denove decidis peti konsilon de Fabian.
Ili konsideris lin escepte lerta, kaj li ĉiam ŝajnis havi la plej bonan solvon por financaj problemoj.
Li aŭskultis ĉiujn iliajn problemojn, pripensis ilin kaj parolis.
Multaj homoj ne povas alfronti siajn proprajn problemojn.
Ili dependas de iu alia, kiu intervenos kaj solvos iliajn problemojn por ili.
Mi certas, ke vi ĉiuj konsentas, ke al plej multaj homoj devus esti koncedita la rajto al feliĉo en
la vivo kaj al kontentigo de iliaj bazaj bezonoj.
Post ĉio, ni reprezentas la superan principon, ke ĉiuj homoj estas egalaj.
Por krei ekvilibron, oni devas forpreni la troan riĉaĵon de la riĉuloj kaj redistribui ĝin al la malriĉuloj.
Ne ekzistas alia maniero.
Graduita impostsistemo devas esti enkondukita.
Ju pli oni havas, des pli oni devas pagi.
Impostu ĉiujn laŭ ilia riĉeco kaj donu al ĉiuj laŭ iliaj bezonoj.
Ekzemple, lernejoj kaj hospitaloj devus esti senpage alireblaj por tiuj, kiuj estas finance malavantaĝitaj.
Li donis al ili longan prelegon pri altaj idealoj kaj konkludis per la vortoj: "Kaj
bonvolu ne forgesi, ke vi ŝuldas al mi monon."
Vi jam sufiĉe longe ĝin prunteprenas.
Mi povas renkonti vin duonvoje per suspendado de la repago, sed vi devas almenaŭ daŭre pagi al mi la interezon.
Neniu pridubis la filozofion de Fabian.
La registaro fakte enkondukis progresivan enspezimposton.
Ju pli iu gajnis, des pli alta estis la procentaĵo laŭ kiu oni impostis lin.
Neniu ŝatis enspezimposton, sed ĉiuj pagis ĝin, ĉar alie ili estus irintaj en malliberejon.
Komercistoj denove estis devigitaj altigi siajn prezojn.
Denove la dungitoj postulis pli altajn salajrojn.
Kiel rezulto, multaj entreprenistoj devis anstataŭigi parton de sia laborforto per maŝinoj aŭ bankrotis.
Tio, kompreneble, pligravigis la senlaborecon, devigante la registaron enkonduki pliajn
modelojn por socia helpo kaj senlaborecaj beneficoj.
La registaro enkondukis tarifojn, subvenciojn kaj aliajn protektajn rimedojn por malhelpi la kolapson
de diversaj industrioj kaj por savi laborpostenojn.
Ĉi tie kaj tie homoj komencis demandi sin, ĉu la celo de produktado fakte estis
fabriki varojn aŭ nur provizi laborpostenojn.
Dum la situacio daŭre plimalboniĝis, la registaro provis konservi ian stabilecon per
salajraj kaj prezkontroloj kaj kompleksaj regularoj.
La impostaj aŭtoritatoj devis esti plifortigitaj per aldonvalora imposto kaj per ĉiaj impostoj.
Iam iu rimarkis, ke pano estis submetita al pli ol 50 malsamaj impostoj survoje de la kombina rikoltmaŝino ĝis la dommastrino.
Nun estis tempo por la fakuloj interveni. Foje ili eĉ atingis kabinetan nivelon, sed plejparte ili
kunvenis en nekonataj komitatoj kaj, jaron post jaro, nur povis produkti sensencajn dokumentojn.
En la plej bona kazo, ili rekomendis plian restrukturadon de la impostsistemo.
Sed la totala sumo de impostoj kaj doganimpostoj daŭre konstante kreskis.
Fabian senĉese postulis siajn interezpagojn.
Ĉi tiu ero englutis ĉiam kreskantan parton de la impostaj enspezoj.
Tio kondukis al tute nova formo de politiko, nome partia politiko.
Homoj inter si diskutis, kiu partio povus plej bone solvi la problemojn.
Homoj diskutis pri personecoj kaj ideologioj, ĵetis etikedojn unu al la alia kaj faris
grandan tumulton pri ĉio krom la reala problemo.
Silenta malespero disvastiĝis tra la regantaj korpoj.
Finfine, ĝi atingis la punkton, kiam la interezo pagenda en unu urbo superis la tutan generitan enspezon.
Tra la tuta lando la kvanto de nepagitaj interezoj kreskis, kaj nun oni ankaŭ ŝargis interezon sur
malfruajn interezojn, konatan kiel kunmetita interezo.
Tio permesis al Fabian kaj liaj kunuloj iom post iom transpreni la tuŝeblan riĉaĵon de la lando, aŭ per transdonoj de proprieto,
aŭ per pligrandigo de kontrolo en kontrolaj komitatoj.
Sed la kontrolo ankoraŭ ne estis ampleksa.
La sekreta societo sciis, ke ili estos sekuraj en sia pozicio nur kiam ili havos ĉiun personon perfekte sub sia kontrolo.
Mono mankis ĉie.
Multaj homoj estis senlaboraj kaj malriĉiĝis.
La sociaj bonfartaj sistemoj ne povis prizorgi ĉiujn, do la homoj iom post iom komencis ribeli.
Fabian persvadis la registaron mortigi du birdojn per unu ŝtono.
Unue, milito estas la plej bona rimedo por unuigi homojn en la batalo kontraŭ komuna ekstera malamiko.
Kaj due, ĉi tio ankaŭ estas la plej bona maniero repagi internajn ŝtatajn ŝuldojn, nome ekspluatante aliajn landojn post venko.
Por ekfunkciigi la militmaŝinon, Fabian konstruigis fabrikojn, donis al iliaj posedantoj monon por fabriki bombojn,
pruntis monon al la militistaro, kaj finfine donis al la viktimoj altinteresajn pruntojn por ampleksa rekonstruado.
Post tio, pliaj malavaraj pruntoj estis konceditaj sub la titolo de ekonomia disvolviĝo.
Ĉi tiu sistemo, kun ĉiuj ĝiaj implicoj, estis tiel sukcesa, ke multaj landoj tra la mondo subite trovis sin ne nur
en eksterlanda ŝuldo, nome al Fabian, sed ankaŭ implikitaj aŭ partoprenantaj en ia armita konflikto.
Fabian certigis, ke ĉiam ekzistus ekvilibro de potenco, tiel ke iu ajn lando povus esti devigita al milito kontraŭ iu ajn alia.
Fabian ĉiam opiniis, ke tio estas bona ideo, kiam lando ignoris liajn sugestojn, ne repagis siajn ŝuldojn aŭ volis
enkonduki novan monan sistemon, kiu ne estis ligita al Fabian.
Fabian ĉiam financis la atakitan landon, plejparte per homoj kiel interuloj, per falsaj organizoj aŭ per sekretaj servoj,
por ke la milito daŭru kiel eble plej longe kaj por ke oni povu gajni kiel eble plej multe da mono el rekonstruado.
Li tiam repagis siajn pruntojn per prirabado de la infrastrukturo kaj naturaj rimedoj de la konkerita lando.
Plej multaj el niaj kuncivitanoj, kiuj ribelis kontraŭ la insidema sistemo, estis
silentigitaj per ekonomia premo aŭ simple mokante ilin.
Por tio Fabian kaj liaj kunuloj aĉetis la plejparton de la gazetoj, televid- kaj radiostacioj kaj nomumis de
ili persone elektitajn ekzekutivojn por administri ilin.
Multaj el ĉi tiuj amaskomunikilaj operaciantoj vere provis plibonigi la mondon, sed ili
tute ne rimarkis, kiel oni ekspluatis ilin.
La solvoj, kiujn ili antaŭenigis, nur traktis la simptomojn sen iam ajn pritrakti la radikan kaŭzon de la problemo.
Certe estis diversaj gazetoj kaj revuoj.
Kelkaj por la maldekstra flanko, kelkaj por la dekstra flanko, aliaj por la liberala centro, same kiel
revuoj por laboristoj kaj aliaj por entreprenistoj.
Vi rajtis legi kaj skribi kion ajn vi volis, sed nur kondiĉe ke vi ne provis eltrovi la veran problemon.
La granda plano de Fabian preskaŭ estis kompletigita.
La tuta lando, kaj ne nur ĉi tiu lando, estis forte ŝuldita al li.
Per la eduksistemo kaj la amaskomunikiloj, li kontrolis ne nur la emociojn de la homoj, sed eĉ iliajn mensojn.
Tio, kion la loĝantaro pensis kaj kredis, estis finfine tute en la manoj de Fabian.
Se unuopa persono havas multe pli da mono ol li iam povus elspezi por sia persona plezuro, kiajn
specialajn plezurojn li ankoraŭ povas eltiri el la mondo?
Por la memproklamita elito, ekzistas klara respondo al ĉi tiu demando.
La potenco.
La nuda, senbrida potenco super aliaj homoj.
La idealistoj estis tre lertaj en la amaskomunikiloj kaj en politiko kaj tial estis efike neŭtraligitaj.
Sed Fabian trovis la verajn kontrolmaniulojn kun tiu speciala reganta menseco, kiun li serĉis
inter la potencmaniuloj de la financaj dinastioj.
Plej multaj el la eks-oraĵistoj evoluigis tiun specon de menseco.
Ilia troa riĉeco ne plu kontentigis ilin.
Ili serĉis la eksciton de nova defio.
Povo super la amasoj estis la fina ludo.
Tiuj homoj pensis, ke ili estis superaj al ĉiuj aliaj.
Estas nia rajto kaj nia devo regi.
La amasoj ne scias, kio estas bona por ili.
Vi devas kunigi ilin kaj ordoni al ili.
Ni, aliflanke, estas naskitaj por regi.
Fabian kaj liaj kunuloj kontrolis multajn kreditinstituciojn tra la tuta urbo kaj la tuta lando.
Eble ili estis privataj kompanioj kun malsamaj posedantoj, sed malgraŭ ĉia ŝajna konkurenco, ili laboris proksime kune.
Kun registara aprobo estis establita centra banko, kies fundamento eĉ ne baziĝis sur ĝia propra kapitalo.
Ne, ankaŭ ĉi tie la kreado de mono baziĝis sur la debetado de la ŝpardeponoj de la loĝantaro.
Ŝuldoj ĉie, kien ajn vi rigardas.
Ekstere, ĉi tiu rezerva centro donis la impreson, ke ĝi serioze reguligas la monprovizon kaj iel enkorpigas registaran funkcion.
Sed strange sufiĉe, neniu elektita registara reprezentanto aŭ altranga ŝtata oficisto iam estis
inkludita en la reganta korpo de ĉi tiu centra banko.
La registaro ne plu prunteprenis rekte de Fabian, sed povis turni sin al la centra banko, kun la venontjaraj
impostaj enspezoj servantaj kiel garantio por la pruntoj.
Tio kongruis kun la plano de Fabian, nome deturni suspekton de si mem kaj anstataŭe proponi registaran proceduron.
En la fono, kompreneble, li restis la reganto.
La nerekta kontrolo de Fabian pri registaraj aferoj estis tiel perfekta, ke li iam lasis eskapi fanfaronadon.
Se mi regas la monon de nacio, tiam ne gravas al mi, kiu faras la leĝojn.
Ne gravis, kiu partio estis ĉe la potenco, ĉar Fabian kontrolis la monon, la financojn, la vivsangon de la nacio.
La registaro ricevis la monon, sed interezo estis ŝargita por ĉiu plua prunto.
Ĉiam pli grandaj sumoj estis investataj en ĉiuspecajn sociajn avantaĝojn, kaj la registaro apenaŭ povis
pagi la interezojn, des malpli repagi la ĉefan ŝuldon.
Foje iu demandus: "Se mono estas sistemo kreita de homoj, tiam certe ĝi povas esti adaptita al la bezonoj de
homoj tiel, ke ĝi servu ilin anstataŭ regi ilin, ĉu ne?"
Sed homoj de tia speco fariĝis ĉiam pli maloftaj, kaj iliaj voĉoj estis subpremitaj de la infera bruo kaŭzita de la
eterna serĉo de la kvin mankantaj taleroj por pagi la interezon.
Registaroj venis kaj foriris, kaj kun ili la partiaj koloroj.
Nigra, ruĝa, flava, verda, sed la principo restis la sama.
Sendepende de kiu registaro estis ĉe la potenco, la fina celo de Fabian proksimiĝis jaron post jaro.
La leĝoj de homoj estis nerelevaj.
Ili estis impostitaj ĝis naŭzo.
Ŝia solveco finiĝis.
Nun la tempo estis matura por la lasta granda movo de Fabiano.
Dek procentoj de ĉiuj monoj ankoraŭ cirkulis en la formo de moneroj kaj banknotoj.
Kun mono en siaj poŝoj, homoj ankoraŭ havis certan kvanton da kontrolo super siaj propraj vivoj.
Ĉi tiu lasta bastiono de persona libereco devis esti abolita sen veki suspekton.
Oni povus argumenti, ke temis pri sekureco.
Ĉekoj ne estis akceptataj ekster la propra komunumo.
Homoj ne volis kunporti kontantmonon dum vojaĝado.
Pli oportuna solvo estis tial tre bonvena en ĉi tiu areo.
Kompreneble, Fabian denove havis la ĝustan ideon.
Lia organizo eldonis al ĉiuj plastan karton montrantan la nomon de la posedanto, foton kaj identigan numeron.
Vi nur devis prezenti ĉi tiun karton dum aĉetado.
La komercistoj kontaktis la centran komputilon kaj kontrolis la krediton, post kio la
kliento povis aĉeti laŭplaĉe ĝis certa sumo.
La kreditkarto estis farita eĉ pli alloga por klientoj, ĉar oni ne ŝargis al ili iun ajn
interezon kiam ili repagis sian saldon fine de la monato.
Komercistoj, aliflanke, havis signife pli altajn elspezojn, kiujn oni devis aldoni al la prezo de
la finproduktoj kaj tiel transdoni al la kliento.
Fabian kaj liaj amikoj ĝuis ĉiam pli elstaran reputacion.
Jes, ili vere estis konsiderataj kiel kolonoj de la socio.
Liaj deklaroj pri financaj kaj ekonomiaj aferoj estis akceptitaj preskaŭ kiel religia dogmo.
Multaj malgrandaj entreprenoj kolapsis sub la ĉiam kreskanta ŝarĝo de impostoj kaj kotizoj.
Specialaj permesoj kaj licencoj estis enkondukitaj por ĉiuj eblaj teknikoj kaj proceduroj,
malfaciligante al la restantaj kompanioj resti flosantaj.
Fabian posedis aŭ kontrolis ĉiujn grandajn kompaniojn, ĉiu kun centoj da filioj.
La konkurenco inter ĉi tiuj grandaj kompanioj estis pure ŝajnigo.
Fine, ĉiuj konkurantoj estis devigitaj eliri el la merkato.
Akvotubistoj, aŭtomobilmekanikistoj, elektristoj kaj plej multaj aliaj metiistoj kaj
malgrandaj entreprenoj suferis la saman sorton.
Ili estis englutitaj de la grandaj korporacioj de Fabian, kiuj estis sub la protekto de la registaro.
Fabian tiam argumentis por la kompleta abolicio de moneroj kaj papermono.
Por ke neniu kompanio aŭ individuo povu travivi sen kreditkartoj kaj la ĉiea komputila sistemo.
Se iu perdus sian kreditkarton, la plano de Fabian estis tatuigi la identigan numeron de ĉiu civitano sur ilian manon, tiel ke ĝi
povu esti legata sub speciala lumo kaj transdonita al komputilo.
Sen tia pruvo de identeco, neniu plu povus aĉeti aŭ vendi ion ajn.
Ĉiu komputilo devus esti konektita al giganta centra komputilo, en kiu estus stokitaj ĉiuj informoj pri ĉiu unuopa persono.
Tiel Fabian scius ĉion pri ĉiuj.
Post kiam tio estus atingita, li havus la plej altan kaj kompletan kontrolon super ĉiuj homoj en
la lando kaj, krome, super ĉiuj homoj sur la tero.
Solvoj kaj eblaj elirejoj el ĉi tiu predikamento jam ekzistas hodiaŭ.
Ni ŝatus danki ĉiujn, kiuj kontribuis al la sukceso de ĉi tiu filmo: secret.tv / kopp-verlag.de / crevid.de