DVD honen kopia masiboa argi eta garbi sustatzen da; argitaratzaileek adierazi duten helburua ahalik eta
banaketa zabalena lortzea da. Adeitasunez, Neue Impulse e.V.
Hurrengo filmak gure diruaren benetako garapena eta sistema monetarioaren akatsak erakusten ditu.
Egiazko gertakari eta pertsonaiekin izan daitezkeen antzekotasunak ez dira ez ausazkoak ezta nahi gabekoak ere.
Neue Impulse e.V.-k aurkezten du
secret.tv-ren, Kopp Verlag-en eta CreVid.de-ren laguntza eskuzabalarekin
Michael Kent-en ekoizpena
Fabian bitxigileari buruzko istorioa
Zergatik diru faltarik dagoen edonon
Eman iezadazu mundua %5 gehiagorekin edo
Larry Hanniganen testu batean oinarrituta
Ralf Alex Fichtner-en marrazkiak
Narratzailea Kai Taschner
Zuzendaritza eta animazioa Christoph Lehmann
Fabian pozik zegoen hurrengo egunean jendetza handi baten aurrean emango zuen hitzaldia entseiatzen ari zenean.
Beti ahalegindu zen boterearen eta ospearen alde.
Orain bere ametsa laster egia bihurtuko zen.
Fabian artisau bat zen, urre eta zilarrez lan egiten zuena, bitxi eta apaingarriak eginez, baina lan eginez
bizitza irabazi behar izateak ez zion gehiago gustatzen.
Hark bilatu zuen arrunta gainditzen zuenaren zirraraz eta erronkaz gozatzeko.
Eta orain bere plan handia gauzatzear zegoen.
Mendeetan zehar, ondasunen truke zuzena izan zen merkataritzaren ohiko forma.
Familia elikatzeko ardura zutenek edo beren nekazaritza eta abeltzaintzari esker zeregin hori guztiz kudeatzen
zuten, edo lanbide jakin batean espezializatzen ziren.
Gure ekoizpen propioaren soberakina besteen soberakinarekin trukatu zen.
Azoka plaza gizarte-bizitzaren erdigune bizia zen.
Hautsa eta zarata gorabehera, koloretsu zalaparta oro oro har jendearen artean oso ezaguna zen, beti
zerbait berria eta interesgarria entzuteko zegoelako.
Hala ere, azkenaldian tentsioak eta gatazkak handitzen ari zirela zirudien.
Zergatik alferrik hitzak xahutu horretan?
Sistema hobe bat ezartzeko garaia zen.
Orokorrean, jendea alaitasunez egoten zen eta beren lanaren fruituez gozatzen zuten.
Gobernuaren forma oso sinplea zen.
Udal bakoitzean herritarren kontseilu bat hautatu zuten, eta haren eginkizuna pertsona bakoitzaren
askatasunak eta eskubideak bermatzea eta babestea zen.
Inor ezin da bere borondatearen kontra ezer egitera behartu, pertsona baten edo talde baten bultzadapean izan arren.
Hori zen gobernuaren helburu bakarra, eta hautatutako alkate bakoitza bere komunitateak borondatez babestu zuen.
Hala ere, merkatu egunean hainbat arazo agertu ziren, eta ez ziren erraz gainditu.
Zein zen labana baten balioa?
Arto-saski batekin edo bi saskiarekin ordaindu beharko litzateke?
Behi bat karro bat baino balio handiagoa zuen?
Non zegoen neurri-makila?
Inork ezin zuen sistema hoberik pentsatu.
Fabianek herritarrei iragarri zien: "Truke bidezko gure arazoei irtenbidea daukat."
Herritar guztiak bilera handi batera gonbidatu zituzten.
Jende-multzo handi bat herriko plazan bildu zen.
Fabianek bere sistema berria azaldu zuen, diru deitu zuena.
Gaiak nahiko itxaropentsu zirudienez, jendeak jakin-minaz galdetu zion nola egingo zen aldaketa.
Ohikoa dudan bitxiak egiteko erabiltzen dudan urrea metal oso preziatua da, esan zuen.
Ez da herdoiltzen, ez da kolorea galtzen eta iraungitze-epea mugagabea du.
Beraz, urrezko zenbait txanpon egingo ditut eta bakoitza thaler deituko diot.
Entzuleei azaldu zien nola thaleraren balioa laster egonkortuko zen eta dirua truke-bitarteko gisa erabiltzea
ondasunen truke zuzena baino askoz praktikoagoa izango zela.
Herritarren Biltzarraren kide batek ohartarazi zuen pertsona batzuek erraz meatzaratu
zezaketela urrea beraiek eta hortik txanponak egin.
Fabianek jadanik erantzuna prest zeukan.
Hori bidezgabea litzateke.
Jakina, gobernuak onartutako txanponak bakarrik onartzen dira legezko ordainbide gisa.
Segurtasun-helburuekin zigilu bat inprimatu da.
Entzuleek hau nahiko sinesgarria iruditu zuten, eta iradoki zuten hasieran denek txanpon kopuru bera jaso beharko luketela.
Hala ere, kandelagileak tartean sartu eta esan zuen thaler gehienak berari zegozkiola,
denek bere kandelak erabiltzen zituztelako.
Ezinezkoa da, oihukatu zuen nekazaririk batek, janarik gabe denek gosez hilko liratekeelako.
Talerren gehienak zalantzarik gabe nekazariei joan beharko litzaizkieke.
Honek hasieran liskar orokor bat eragin zuen.
Fabianek jendeari denbora batez elkarrekin eztabaidatzen utzi zien eta, azkenean, haientzat
harritzekoa zen irtenbide bat agerian utzi zien.
Ados ez zaudenez, lehenik eta behin niregandik behar dituzun thaler guztiak eskuratzea proposatzen dizut.
Teorian ez dago goiko mugarik, baina, noski, kopuru hori itzultzeko gai izan behar duzu.
Niregandik jasotzen dituzun thaler gehiago, urtearen amaieran itzuli beharko duzun kopurua handiagoa izango da.
Ados, esan zuten herritarrek, eta zer irabaziko duzu zuk?
Fabianek azaldu zuenez, zerbitzu bat ematen dizudan aldetik – alegia, diru-horniketa – ordainsari bat jasotzeko eskubidea dut.
Esan dezagun, zuri maileguan ematen dizkizudan 100 taler bakoitzeko, zorra hurrengo urte bakoitzean
100 taler eta 5 taler gehiago jasotzen ditudala.
Bost taler gehigarri hauek nire alokairu-tasa dira, eta alokairu-tasa hori interes deituko diogu.
Beste biderik ez zegoela zirudien, eta %5eko eskaera apala zirudien.
Itzuli hurrengo ostiralean, eta hasiko gara.
Fabianek denborarik galdu gabe, hurrengo egun eta gauak txanponak egiten eman zituen.
Astebete geroago, jendea bere dendaren aurrean ilara eginez zegoen.
Herritarren kontseiluak txanponak aztertu eta onartu ondoren, lehen herritarrek beren lehen talerak txanpindu zituzten.
Hasieran, batzuek sistema ezezaguna probatzeko thaler gutxi batzuk besterik ez zituzten nahi.
Oso laster, trukerako bitarteko berri hori oso ezaguna bihurtu zen, eta ondasun guztien balioa
urrezko txanponetan edo talerretan neurtzen zen.
Balio-esleipen hau produktu baten prezioa zen, eta prezioa batez ere haren ekoizpenean
sartutako lan-kopuruaren arabera zehazten zen.
Lan asko behar bazen, prezio altua kobratzen zen.
Hala ere, ia erraz ekoitzi zitezkeen gauzak merkeak ziren.
Herrialdeko herri batean Alban izeneko gizon bat bizi zen.
Erlojugile bakarra zen.
Bere bezeroek prest zeuden bere erlojuengatik prezio altu bat ordaintzeko.
Baina orduan beste gizon bat agertu zen, hark ere erlojuak egiten zituen eta salmentak
handitzeko prezio baxuagoan eskaini zituen.
Alban behartu zuten bere prezioak jaistera, bezero guztiak merkeagoak ziren lehiakideei ez galtzeko.
Laster, prezioak bezeroentzako egokiak ziren maila batean egonkortu ziren, bi erlojugileek ahalik eta kalitate
onena prezio onenean eskaintzeko ahaleginak egin zituztelako.
Benetako eta zintzoa zen lehiaketa librea.
Printzipio bera laster sektore guztietara zabaldu zen.
Eraikuntza-industria, garraio-sektorea, nekazaritza, baita kontulariak eta beste edozein lanbide ere.
Bezeroek hautatzeko askatasun osoa zuten eta beren erabakiz eskaintza onena aukeratu zuten.
Ez zeuden besteek negozioan sartzea eragozteko inolako babes-neurri artifizialik,
hala nola salbuespenik edo zerga-tarifarik.
Bizimailaren maila igo egin zen, eta azkenean denek harritu ziren dirua sartu baino lehen bizitza nola izan zitekeen posible.
Urtearen amaieran, Fabianek berari dirua zor zioten pertsona guztiak bilatu zituen.
Batzuek orain zor zituzten baino gehiago zituzten, baina horrek beste batzuek gutxiago izatea ere esan nahi zuen,
zirkulaziora txanpon kopuru jakin bat bakarrik bota zelako.
Irabazi egin zutenek, beraz, 100 taler itzuli zituzten, gehi 5 talereko interesarekin, baina askotan berriro dirua
maileguan hartu behar izaten zuten negozioan jarraitzeko.
Beste guztientzat lehen aldiz argi geratu zen zorpetuta zeudela.
Haiei berriro dirua maileguan eman aurretik, Fabianek haien ondasunak hipotekarekin
kargatu zituen bere eskubideak bermatzeko.
Orain zorpetuak ez zeuden soilik zorpetuta, baizik eta beren etxeak ere hipotekatu zituzten, eta, beraz,
azkar abiatu ziren falta ziren bost talerak aurkitzera, izugarri zailak baitziren eskuratzeko.
Inork ez zuen konturatu gizarte osoak inoiz ezin izango zuela zor-traputik ihes egin, izan ere, hasieran ekoiztu eta
zirkulaziora bota ziren thaler guztiak ordaindu izan balira ere, 100 thaler bakoitzeko urtean 5
thaler intereseko hutsune bat egongo litzatekeelako.
Fabian izan ezik, inork ez zuen ulertzen interes hori inoiz ezin zitekeela ordaindu, zeren eta
txanpon kopuru gehigarri hori inoiz ez baitzen ekoitzi.
Erabat saihestezina zen laster pertsona batzuek zorpetuta geratuko zirela.
Fabianen tailerreko atzealdean gordailu-gela bat zegoen, bezeroek beren txanpon batzuk
bertan segurtasunez gordetzea gustuko zuten.
Horregatik tasatxo bat kobratzen zuen, diru-kopuruaren eta gordetzeko denboraren arabera.
Jabeak bere gordailuentzako ordainagiriak jaso zituen.
Erosketa handiagoak egiten zirenean, urrezko txanpon asko eramatea nekagarria zen, eta pixkanaka ohitura bihurtu
zen txanponak ordez erositako ondasunen balioari dagozkion Fabianen ordainagiri bat edo gehiago erabiliz ordaintzea.
Dendariak ordainagiriak ordainbide fidagarri gisa onartu zituzten, nahi zuten unetan Fabianengana eraman
eta trukean urrezko txanponak jasotzeko aukera zutela.
Erreziboak eskuz eskura pasatu ziren, urrea bera mugitu beharrik gabe.
Fabianen ordainagiriak berak urrezko txanponak bezainbeste fidatu ziren.
Fabian laster ohartu zen ia inork ez zuela benetan etortzen urrezko txanponak berreskuratzera.
Beraz, bere baitan pentsatu zuen: orain nire eskuetan hainbeste urre dudan arren, artisau gisa
oraindik ere nekez irabazten dudala nire ogia.
Hori zentzugabea da.
Azken finean, dozenaka lagunek interesak ordainduko dizkidate hemen inguruan botata dagoen eta ia
inork ez duen urrea erabiltzeko baimena izango balute.
Berak bere buruari esan zion: oso zuzena da, urrea ez da nirea, baina nire esku dago, eta hori da garrantzitsuena.
Zergatik jarraitu behar dut txanponak ekoizten, nire gordailuan ditudan txanpon batzuk erabil ditzaketenean?
Beraz, berarekin jada gordeta zeuden urrezko txanponak maileguan ematen hasi zen.
Lehenik bakarrik pixka bat eta oso kontu handiz, baina pixkanaka gero eta ausartago.
Egun batean, Fabianek kreditu-eskaera handi bat jaso zuen.
Bezeroari proposatu zion: zergatik ez dugu zure izenean kontu bat irekitzen, txanpon horiek guztiak zuregana garraiatu beharrean?
Sinpleki dagokion zenbatekoaren ordainagiriak emango dizkizut.
Mailegatzaileak ados geratu eta ordainagiri-pila batekin abiatu zen.
Mailegu esanguratsu bat jaso zuen, baina urrea gordailuan geratu zen.
Bezeroa alde egin zuenean, Fabianek aurpegian irribarre zabala zuen, tarta bat jan eta,
aldi berean, osorik mantentzea lortu zuelako.
Urrea maileguan eman zezakeen eta hala ere bere eskuan gorde zezakeen.
Lagunek, ezagunek eta ezezagunek, baita etsaiak ere, beren negozioetarako dirua behar zuten, eta bermea
aurkez zitzaketen bitartean, maileguan eman zitekeen diru-kopuruari ez zitzaion mugarik ezarri.
Fabianek bere gordailuan gordeta zegoen diru-kopuruaren hainbat aldizko dirua maileguan emateko gai izan zen, nahiz
eta diru hori berea ere ez izan, soilik ordainagiriak emanez.
Eta dena ondo zegoen benetako jabeek beren urrea itzultzeko eskatu ez zuten bitartean eta
herritarren konfiantza mantentzen zen bitartean.
Liburu handi batean, bezero bakoitzaren zordunketak eta karguak zehatz-mehatz erregistratzen zituen.
Dirua mailegatzea oso negozio errentagarria izan zela frogatu zen.
Fabianen gizarte-maila bere aberastasunaren hazkundea bezain azkar igo zen.
Orain gizon garrantzitsua zen, eta jendeak errespetatu eta miresten zuen.
Finantza gaietan, bere hitza bakarrik ia agerpen gisa hartzen zen.
Beste herrietako urregileek haren negozio-praktiketan interesa hartu zuten, eta egun batean
denak elkarrekin joan ziren berari ikustera.
Bere metodoetan sartu zituen, baina azpimarratu zuen sekretutasuna ezinbesteko aurre-baldintza zela.
Konspirazioa agerian geratu izan balitz, sistema osoa txartelen etxea bezalaxe eror zitekeen.
Beraz, elkarte sekretu bat sortzea erabaki zen.
Urrezko-egile bakoitza bere herrira itzuli zen eta Fabianen argibideei jarraituz bere
diru-mailegu negozioa antolatzen hasi zen.
Fabianen ordainagiriak orain bere urrezko txanponekin modu berean onartzen ziren, eta askotan
txanponekin bezalaxe segurtasun-kutxa batean gordetzen ziren.
Merkataritzako batek beste bati ondasunen entrega baten ordainketa zehatza bidali nahi bazion, Fabiani
mezu labur bat idazten zion, bere kontutik beste merkataritzakoaren kontura dirua transferitzeko.
Fabianek kontuetan beharrezko aldaketak minutu gutxi batzuetan egin ahal izan zituen.
Sistema berri hau ere oso ezaguna bihurtu zen.
Halako dirurik gabeko ordainketa baterako idatzizko argibideak txartel gisa ezagutzen ziren.
Beste bilera sekretu batean, Fabianek bere urregileei plan berri bat azaldu zien.
Hurrengo egunean, herrialdearen zati banatan agintzen zuten gobernari guztien bilera deitu zuten.
Fabian bozeramaile gisa jardun zuen. "Gure emisioak oro har ongi hartzen dira, baina batzuetan faltsutzaileek kopiatzen dituzte."
Hori amaitu egin behar dugu.
Gobernadoreek, larrituta, galdetu zuten zer egin zezaketen horri buruz.
Fabianek, noski, erantzuna prest zeukan. "Gomendatzen dut gobernuak zeregin hori bere gain hartzea: paper
berezi batean, eredu konplexudun ordainagiri berriak inprimatzea, eta horiek banko-oharrak deituko ditugula."
Guk, zilar-lan egileok, inprimaketa-kostuak ordaintzeaz pozik gaude, zeren eta horrek denbora
asko aurrezten baitigu ordainagiriak igortzerakoan.
Gobernariek ez zuten beste inolako aurkako iradokizunik, izan ere, noski, beharrezkoa zen populazioa iruzurgileetatik babestea,
eta banku-oharrak inprimatzea konponbide zentzuzkoa zen.
"Eta beste gauza bat dago," esan zuen Fabianek, "jende batzuek urre bila joan dira eta beren urrezko txanponak egiten ari dira."
Lege bat onartzea proposatzen dut, urrezko nugget guztiak entregatzea derrigorrezten duena,
txanpon eta banku-ohar moduko ordain egoki baten truke.
Proposamen hau ere onartu zuten, eta gobernuak banko-ohar berrien kopuru handiak inprimatu zituen.
Banku-ohar bakoitzean hitz zehatz bat zegoen.
Taler bat, bost taler, hamar taler eta abar.
Zilartegileek inprimaketa-kostu minimoak estali zituzten.
Oharriak zurekin eramatea askoz erosoagoa zenez, erraza zen biztanleriari konbentzitzea.
Hala ere, euren ospe handia izanik, banku-ohar eta txanpon berriak transakzio guztien
ehuneko hamar inguru bakarrik erabiltzen ziren.
Estatistikek erakutsi zuten ordainketa-transakzio guztien %90 txeke eta banku-transferentzien bidez prozesatu zirela.
Fabianek bere planaren hurrengo fasea martxan jarri zuen.
Orain arte, bezeroek egiazki tasatxo bat ordaindu zioten beren dirua seguru mantentzeagatik.
Hala ere, kutxara diru gehiago erakartzeko, Fabianek aurrezleei beren gordailuetan %3ko interesa eskaini zien.
Jende gehienak uste zuen bi ehuneko soilik irabaziko zuela, bost ehuneko interesarekin
dirua maileguan ematen zuela ezaguna zelako.
Bide batez, inork ere ez zuen Fabianen metodoak zalantzan jartzeko gogorik, %3ko interesa lortzea biltegiratzeagatik
gehigarri ordaindu beharra baino askoz hobea zelako.
Aurrezle kopuru handia zegoenez, Fabianek kudeatutako aktiboek azkar hazi ziren.
Eta berriro ere, gordailuan benetan zeuden billete eta txanponen kopurua baino askoz
handiagoak ziren zenbatekoak maileguan eman zituen.
Kutxan gordetako 100 taler bakoitzeko, mailegu-hartzaileei 200, 300 edo 400 taler maileguan ematen
zien, eta kasu batzuetan 900 taler arte ere bai.
Hark soilik ziurtatu behar zuen erlazioak inoiz ez zuela bederatzitik bat gaindituko, izan ere, batez
beste, hamar bezeroetatik batek bere kredituaren dirua eskudirutan jasotzea nahi zuen.
Hala ere, Fabianek 900 taler liburu-diru maileguan emandako sinple txekeen truke 45 taler oso kobratu ahal izan zituen.
Hori 900 taleretan bosteko ehunekoa da.
Eta Fabianek 45 taler interes gisa gorde zituen.
Beste orauri-egileek ere gauza bera egin zuten.
Denek dirua hutsetik sortu zuten.
Besterik gabe boligrafo batekin, eta gainera interesaren ordainketa eskatu zuten.
Jakina, dirua beraiek ez zuten txanpon bihurtu, baizik eta gobernuak banku-oholak inprimatu edo txanponak egin
zitzan, eta gero horiek urregileek herritarrei banatu zizkieten.
Fabianek inprimaketa-kostuak bakarrik ordaindu zituen.
Hala ere, maileguak ematerakoan dirua hutsetik sortu zuten, eta gero horren gaineko interesak kobratu zituzten.
Jende gehienek uste zuten gobernuak diruaren horniduraren ardura zuela.
Haiek ere uste zuten Fabianek soilik mailikatuko zituela besteek berarengan aurrezki gisa utzitako diru-kopuruak.
Hala ere, bitxia da dirua beste leku batera maileguan eman zutenean inoren aurrezkiak inoiz ez izatea txikiagoa.
Denek aldi berean beren kontu- saldoak ateratzen saiatuko balira, iruzurra agerian geratuko litzateke.
Egun batean, pentsakor zen negoziante bat Fabian ikustera etorri zen.
Interes-eskabidea oker dago, esan zuen.
Edozein aldiz 100 taler maileguan ematen dituztenean, trukean 105 taler eskatzen dituzte.
Gehigarri diren bost taler horiek inoiz ezin dira ordaindu, existitzen ez direlako.
Nekazariak janaria ekoizten dute, industria ondasunak ekoizten ditu, eta abar, baina dirua bakarrik bankuek ekoizten dute.
Onar dezagun herrialde osoan bi enpresari besterik ez zeudela, eta haiek gainerako guztientzat enplegatzaile gisa jardun zutela.
Bi hauek bakoitzak ehun taler mailegatzen ditu.
Soldata eta gastuetan 90 taler ordaintzen ditugu eta 10 taler irabazi kalkulatzen dugu, gure poltsikoetara doana.
Orduan, eros-ahalmen totala 90 gehi 10 taler bider 2 izango litzateke, hau da, 200 taler.
Baina horiek ordaintzeko, gure produktu guztiak 210 talerren truke saldu beharko genituzke.
Gure bietako batek bere stock osoa 105 talerren truke saltzea lortzen badu, besteak gehienez 95 taler irabazi ditzake.
Gainera, ezin izango ditu bere ondasun batzuk saldu, erosteko dirurik ez dagoelako.
Oraindik 10 taler zor dizkie eta diru gehiago maileguan hartuta bakarrik itzuli ahal izango ditu.
Beraz, sistema ezinezkoa da.
Gizonak jarraitu zuen.
Dirudienez, 105 taler zirkulaziora bota behar zituzten, hain zuzen ere 100 niretzat eta 5 beraiek gastatzeko.
Orduan 105 taler zirkulazioan egongo lirateke eta zor guztiak ordaindu ahal izango lirateke.
Fabian isilik entzun eta azkenean erantzun zuen.
Ekonomia oso konplexua den arloa da, maitea.
Arazo honek urte askotako ikerketa eskatzen du.
Aipatutako gai horiei nire arreta osoa eskainiko diet, eta zuk, mesedez, zureei arreta eskaini.
Eraginkortasun handiagoz lan egin, ekoizpena handitu, gastuak murriztu eta negoziante hobe bihurtu behar duzu.
Noiznahi pozik lagunduko dizut.
Bisitaria bere bidean jarraitu zuen, ase gabe.
Hemen zerbait gaizki zegoen.
Fabianen metodoetan oinarrizko akats bat zegoen.
Eta trebeziaz saihestu zituen galderak.
Baina Fabian zabalki aditu gisa hartzen zuten, eta aurkako kexek alferrikakoak izango lirateke.
Azken finean, ekonomia loratzen ari zela zirudien eta herrialdeak gorakada izugarria bizi zuen.
Mailegatutako diruaren interesak estaltzeko, merkatariek beren prezioak igo behar izan zituzten.
Ondoren, langileek kexatu ziren beren soldatak oso baxuak zirela.
Hala ere, enplegatzaileek ez zuten soldata altuagoak ordaindu nahi.
Bankarrotaren arriskua azpimarratu zuten.
Nekazariak beren ekoizpenagatik ez ziren bidezki ordaindu.
Eta etxekoandre askok elikagaiak gehiegi garestiak zirela kexatu ziren.
Azkenik, grebak piztu ziren.
Lehen ezezaguna zen fenomeno bat.
Pobrezia gero eta jende gehiagori ere eragiten zion.
Eta lagunek nahiz senideek ere ez zuten bitartekorik haiei laguntzeko.
Herrialdearen benetako aberastasuna nagusiki ahaztuta geratu zen.
Lurzoru emankorra, baso zabalak, baliabide mineralak eta abeltzaintza.
Dena diruaren inguruan biraka zebilen.
Itxuraz goreneko merkantzia hau, beti eskasiatan egon zena.
Baina inork ez zuen sistema zalantzan jarri.
Uste zen gobernuak mekanismo hauek guztiak kontrolpean zituela.
Pertsona gutxi batzuek beren soberako funtsak batuz kreditu edo finantza erakunde independenteak sortu ahal izan zituzten.
Honek %6ko edo gehiagoko interesa ekarriko luke, eta nabarmen gaindituko luke Fabianek eskainitako %3ko interes-tasa.
Hala ere, enpresa independente hauek beren benetako jabetza zuten dirua bakarrik maileguan eman zezakeen.
Fabianekin alderatuta, ez zuten botere bitxirik: dirua huts-hutsean sortzeko,
liburuetan boligrafo batekin soilik idatziz.
Finantza erakunde independente hauek Fabian eta bere lagunak haserretu zituzten.
Beraz, berehala sortu zuten beren kabuzkoa.
Lehiaren zati handiena loratzeko aukerarik izan aurretik erosi zuten.
Denbora gutxian, finantza-erakunde guztiak beren jabetzapean edo kontrolpean zeuden.
Orokorrean egoera ekonomikoa okertzen jarraitu zuen.
Langileek uste zuten beren nagusiek irabazi gehiegi poltsikoratzen zituztela.
Enplegatzaileek, bestalde, beren langileak alfer eta eraginkorrik gabeak zirela uste zuten.
Denek elkarri egotzi zioten errua.
Gobernadoreek ere ezin izan zuten irtenbiderik aurkitu.
Gainera, dirudienez, pobrezia arazoari lehentasunez heldu behar zitzaion.
Gizarte-programak ezarri ziren eta biztanle bakoitzak legez derrigorrez ekarpenak egin behar zituen.
Honek, berriz, herritarrak haserretu zituen, oraindik ere auzokideek behar garaietan elkar borondatez lagundu behar
zutela uste zuten zaharkitutako ideiari eusten ziotelako.
Zergak ez dira ezer gehiago legezko lapurreta baino, herritarrek protestatu zuten.
Norbanbako bati bere borondatearen aurka hartzen zaion edozer, helburua edozein dela ere, lapurreta baliokidea da.
Baina bakoitzak ahul sentitu zen eta zergak eta tasak ordaindu ezean ezar zitekeen espetxe-zigorra beldurtu zuen.
Nahiz eta gizarte programek epe laburreko arintzea eskaini, ezin izan zituzten arazoak konpondu.
Alderantziz, laster berriro itzuli ziren kopuru handiagoan, diru beharrizun handiagoa ekarriz.
Gizarte gastuak zorabiozko gorakadak izan zituen, eta garestia zen administrazio-aparatuak ere kontrolik gabe bira egin zuen.
Gobernuko kide gehienak jende zintzoak ziren, informazio egiazkorra ematen zuten.
Ez zuten beren herritar kideei kostu gehiagorik eragitea nahi izan.
Horrela, beren azken baliabidea galdu dute: Fabiani eta bere lagunengandik falta den dirua maileguan hartzea.
Hala ere, ez zuten inolako ideia ere nola ordainduko zituzten inoiz bonu horiek.
Gurasoek ezin zuten gehiago beren seme-alaben irakasleei ordaintzeko dirurik izan.
Medikuek ere ezin zituzten gehiago ordaindu.
Garraiatzeko enpresek ere bankarrot egin zuten.
Ez zen dirurik geratu.
Pauso pauso, gobernuak bere burua behartuta aurkitu zuen funtzio hauek guztiak bere gain hartzera eta kudeatzera.
Irakasleek, medikuek eta beste hainbat profesional-taldeek funtzionario bihurtu ziren
eta sektore publikoaren langile izan ziren.
Egoera hauetan, gutxi batzuek bakarrik lortzen zuten beren lanetik asebetetzea.
Soldata onak jaso zituzten, baina beren independentzia eta nortasuna galdu zituzten.
Pertsona bakoitza makina erraldoi baten engranaje hutsa zen.
Ez zegoen ekimen pertsonalerako tarterik, eta lorpen profesionalak ia nabaritu ere ez ziren.
Soldata eta soldata finkoak ia finkoak ziren, eta promozioak soilik ematen ziren nagusi batek erretiroa hartu edo hil zenean.
Bere desesperazioan, agintariek berriro Fabian aholku eskatzea erabaki zuten.
Hura salbuespeneko adimentsutzat zuten, eta diru-arazoetarako beti irtenbiderik onena zuela zirudien.
Haien arazo guztiak entzun zituen, haiei buruz pentsatu eta hitz egin zuen.
Jende askok ezin ditu bere arazoak gainditu.
Beste norbaitek esku hartu eta haien arazoak konpontzea espero dute.
Ziur nago denok ados zaudetela gehienek zoriontasunerako eskubidea eta oinarrizko beharrak
asetzeko eskubidea izan beharko lituzketela.
Azken batean, pertsona guztiak berdinak direla dioen printzipio nagusia ordezkatzen dugu.
Oreka sortzeko, aberatsen aberastasun gehiegizkoa kendu eta pobreenei berbanatu behar zaie.
Beste biderik ez dago.
Zerga-mailakatutako sistema bat ezarri behar da.
Zenbat eta gehiago eduki, orduan eta gehiago ordaindu behar da.
Zergatu denak beren aberastasunaren arabera eta eman denei beren beharren arabera.
Adibidez, eskolak eta ospitaleak doan eskuragarri egon beharko lirateke egoera ekonomiko ahulean daudenentzat.
Ideialdi gorenen inguruko hitzaldi luze bat eman zien, eta honako hitzekin amaitu zuen: "Eta
mesedez, ez ahaztu niri dirua zor didazuela."
Orain dela denbora luzez maileguan hartzen ari zara.
Ordainketa etetea onartuko nizuke, baina gutxienez interesak ordaintzen jarraitu behar didazu.
Inork ez zuen Fabianen filosofia zalantzan jarri.
Gobernuak, egiaz, mailakatutako errenta-zergaren sarrera ezarri zuen.
Zenbat eta gehiago irabazi norbaitek, orduan eta zerga-tasa handiagoa aplikatzen zitzaion.
Inori ez zitzaion gustatzen errenta-zergarik, baina denek ordaintzen zuten, bestela kartzelara joango ziratezelako.
Merkatariek berriro ere beren prezioak igotzera behartuak izan ziren.
Berriro ere, langileek soldata handiagoak eskatu zituzten.
Horren ondorioz, ekintzaile askok beren langile-taldearen zati bat makinekin ordezkatu
behar izan zuten edo bankarrotan erori ziren.
Honek, noski, langabezia larriagotzea ekarri zuen, eta gobernua gizarte-laguntza eta langabeziako
prestazioetarako eredu gehiago ezartzera bultzatu zuen.
Gobernuak tarifak, diru-laguntzak eta beste babes-neurri batzuk ezarri zituen hainbat industria
kolapsatzea saihesteko eta lanpostuak salbatzeko.
Hemen eta han, jendeak zalantzan jarri zuen ea ekoizpenaren helburua benetan ondasunak
fabrikatzeko zen ala lanpostuak eskaintzeko besterik ez zen.
Egoera okertzen jarraitu ahala, gobernuak egonkortasun maila bat mantentzen saiatu zen soldata
eta prezioen kontrolen eta arau konplexuen bidez.
Zerga agintariak balio erantsitako zergaren eta bestelako tasen bidez indartu behar ziren.
Behin norbaitek ohartarazi zuen ogi-pieza batek 50 zerga desberdinetatik gorako kargari men egin
behar ziola kombainatik etxekoandrearengana bidean.
Orain adituek esku hartzeko garaia zen. Batzuetan kabineteko mailara ere iristen ziren, baina gehienetan batzorde
ezezagunetan elkartzen ziren eta, urtez urte, zentzurik gabeko txostenak baino ezin izan zituzten ekoiztu.
Gehienez ere, zerga-sistemaren egiturazko berrantolaketa gehiago gomendatu zuten.
Baina zergen eta tasen kopuru osoa etengabe handitzen jarraitu zuen.
Fabianek etengabe eskatu zituen bere interes-ordainketak.
Elementu honek zerga-sarreretatik gero eta handiagoa zen zati bat irentsi zuen.
Honek politika erabat berri bat sortu zuen, alegia alderdi-politika.
Jendeak elkarrekin eztabaidatu zuten zein alderdi izan zitekeen arazoak hobekien konpon zitzakeen.
Jendeak pertsonalitateak eta ideologiak eztabaidatu zituen, elkarri etiketak bota zizkioten eta
arazo benetakoaz izan ezik, dena handizagi egin zuten.
Gobernu-organoen artean isiltasunezko desesperazio bat zabaldu zen.
Azkenik, puntura iritsi zen non herri bateko zor zitzaketen interesak bertan sortutako diru-sarrera guztia gainditzen zuen.
Herrialde osoan zehar, ordaindu gabeko interesaren kopurua handitu zen, eta orain atzeratutako interesari
ere kobratzen zitzaion, interes konposatu deiturikoa.
Honek Fabian eta bere lagun-kideei herrialdearen ondasun ukigarriak pixkanaka eskuratzeko aukera
eman zien, jabetza-transferentzien bidez edo gainbegiratze-batzordeetan kontrola handituz.
Baina kontrola oraindik ez zen osoa.
Elkarte sekretuak bazekien beren posizioan bakarrik seguru egongo zirela pertsona
guztiak perfektuki beren kontrolpean zituztenean.
Dirurik ez zegoen inon.
Jende asko langabezian zegoen eta pobretu egin ziren.
Gizarte-ongizate sistemek ezin izan zuten denei zaintza eskaini, beraz, jendeak pixkanaka matxinada hasi zuen.
Fabianek gobernua konbentzitu zuen harri batekin bi txori hiltzeko.
Lehenik eta behin, gerra da pertsonen batasuna lortzeko biderik onena, kanpoko etsai komunen aurkako borrokan.
Eta bigarrenik, hau da etxeko gobernu-zorra ordaintzeko modurik onena ere, alegia,
garaipenaren ondoren beste herrialdeak ustiatuz.
Gerra-makina martxan jartzeko, Fabianek fabrikak eraiki zituen, jabeei bonbak fabrikatzeko dirua eman zien, armadari
dirua maileguan eman zion, eta, azkenik, biktimak berreraikuntza zabalerako interes handiko maileguak onartu zizkien.
Horren ondoren, garapen ekonomikoaren izenean beste mailegu eskuzabal batzuk eman ziren.
Sistemak, bere ondorio guztiekin, hain arrakastatsua izan zen ezen mundu osoko herrialde askok bat-batean aurkitu baitzuten
beren burua ez bakarrik kanpo-zorpetuta, Fabianekin, baizik eta nolabaiteko gatazka armatu batean ere murgilduta edo inplikatuta.
Fabianek beti botere-oreka bat ziurtatu zuen, herrialde edozein beste edozeinen aurka gerrara behartu ahal izateko.
Fabianek beti uste izan zuen ideia ona zela herrialde batek bere iradokizunak baztertzen zituenean, bere zorra
ez bazuen itzultzen edo Fabianekin loturarik ez zuen diru-sistema berri bat ezarri nahi zuenean.
Fabianek beti finantzatu zuen erasotutako herrialdea, batez ere aurreko gizon, aurreko erakunde edo zerbitzu
sekretuen bidez, gerra ahalik eta luzeena iraun zezan eta berreraikuntzatik ahalik eta diru gehien irabazi zedin.
Ondoren, bere maileguak ordaindu zituen konkistatutako herrialdearen azpiegiturak eta baliabide naturalak lapurtuz.
Gure herritarren gehienak, sistema maltzurraren aurka altxatu zirenak, isilarazi zituzten
ekonomia-presioaren pean jarriz edo sinpleki irain eginez.
Horretarako, Fabianek eta bere lagunek egunkari, telebista eta irrati-estazio gehienak erosi zituzten
eta zuzendaritza karguetarako beren esku hautatutako exekutiboak izendatu zituzten.
Komunikabideetako operadore askok benetan mundua hobetzen saiatzen ziren, baina batere
ez zuten konturatu nola ustiatzen zituzten.
Haiek sustatutako soluzioek sintomak bakarrik tratatu zituzten, arazoaren oinarrizko kausa inoiz konpondu gabe.
Zalantzarik gabe, egunkari eta aldizkari ugari zeuden.
Batzuk ezkerreko hegalerako, beste batzuk eskuineko hegalerako, beste batzuk zentro liberalerako, baita langileentzako
aldizkariak eta ekintzaileentzako beste batzuk ere.
Nahi zenuena irakurtzeko eta idazteko baimena zenuen, baina benetako arazoaren muinera
iristen saiatzen ez zineten bitartean bakarrik.
Fabianen plan handia amaitzear zegoen.
Herri osoa, eta ez bakarrik herrialde hau, oso zorpetuta zegoen berari.
Hezkuntza-sistemaren eta hedabide masiboen bidez, ez zuen soilik jendearen emozioak kontrolatzen, baita haien burmuinak ere.
Biztanleriak zer pentsatu eta sinetsi zuen, azken batean, guztiz Fabienen esku zegoen.
Pertsona batek bere gozamenerako inoiz gastatu ezin lukeen baino askoz diru gehiago badu,
zein plazer berezi lor ditzake oraindik mundutik?
Bere burua elite gisa aldarrikatzen dutenentzat, galdera honi erantzun argia dago.
Indarra.
Beste pertsona gaineko botere hutsa eta murrizketarik gabekoa.
Idealistek hedabideetan eta politikan oso trebeak ziren, eta, horrela, modu eraginkorrean desegin zituzten.
Baina Fabianek aurkitu zituen benetako kontrol-maniakoak, bilatzen zuen aginte-zaleen menpe egoteko joera
berezi horrekin, finantza-dinastietako botere-zaleen artean.
Aurreko urregileen gehienek halako mentalitate bat garatu zuten.
Haien aberastasun gehiegizkoak ez zien gehiago asetzen.
Erronka berri baten zirrararen bila ari ziren.
Masak gaineko boterea joko gorena zen.
Jende hauek uste zuten beste guztien gainetik zeudela.
Gobernatzea gure eskubidea eta gure betebeharra da.
Masek ez dakite zer den haientzat ona.
Haiek batera biltzera eta aginduak ematera behartu behar dituzu.
Guk, bestalde, agintzeko jaio gara.
Fabianek eta bere lagunek hirian eta herrialde osoan zehar kreditu-erakunde ugari kontrolatu zituzten.
Agian jabe desberdinak zituzten enpresa pribatuak ziren, baina itxurazko lehiaketa guztia
gorabehera, elkarrekin oso hurbil lan egin zuten.
Gobernuaren onespenarekin, banku zentral bat sortu zen, eta haren oinarria bere kapital propioan ere ez zegoen oinarrituta.
Ez, hemen ere, diru-sorkuntza biztanleriaren aurrezki-gordailuak zorduntzean oinarritu zen.
Behatzeko gai den neurrira arte zorra.
Kanpotik, erreserba-zentro honek diru-hornidura zorrotz arautzen zuela eta nolabaiteko
gobernu-funtzio bat islatzen zuela ematen zuen.
Baina bitxia bada ere, inoiz ez da hautatutako gobernu ordezkari edo goi mailako funtzionario bat
ere banku zentral honen gobernu-organoan sartu.
Gobernuak ez zuen Fabianengandik zuzenean mailegurik hartu, baina banku zentralera jotzea lortu zuen, hurrengo
urteko zerga-sarrerak maileguetarako berme gisa erabiliz.
Hau Fabianen planaren ildotik zegoen, alegia, susmoa berarengandik urruntzea eta, horren ordez, gobernu-prozedura bat aurkeztea.
Atzealdean, noski, hark kontrolpean jarraitu zuen.
Fabianek gobernu-gaien gaineko zeharkako kontrola hain perfektua zuen ezen behin harrotasunezko hitz bat atera zitzaion.
Nazio baten dirua kontrolatzen badut, ez zait axola legeak nork egiten dituen.
Ez zuen axola zein alderdi zegoen agintean, Fabianek dirua, finantzak, nazioaren biziraupenerako odola kontrolatzen zuelako.
Gobernuak dirua jaso zuen, baina mailegu gehigarri bakoitzari interesak kobratu zitzaizkion.
Gizarte-onura mota guztietara gero eta kopuru handiagoak bideratzen ari ziren, eta gobernuak ia ezin zuen
interesak ordaindu, zor nagusia berreskuratzea ahaztu gabe.
Noizean behin, norbaitek galdetzen zuen: "Dirua gizakiek sortutako sistema bada, ziur aski pertsonen beharretara egokitu
daiteke, haiek kontrolatu beharrean zerbitzatzeko, ezta?"
Baina halako pertsonak gero eta urriago bihurtu ziren, eta beren ahotsak itota geratu ziren interesak ordaintzeko falta ziren bost
taler faltak betiko bilaketak sortutako infernuko zaratapean.
Gobernuak etorri eta joan ziren, eta haiekin alderdiaren koloreak ere.
Beltza, gorria, horia, berdea, baina printzipioa berdina geratu zen.
Gobernu zeinahi agintean egon arren, Fabianen azken helburua urtez urte gero eta hurbilago zegoen.
Gizakien legeak garrantzirik gabeak ziren.
Gehiegizko zergapetzeak goragalea eragin zien.
Bere ordainketa-gaitasuna amaitu zen.
Orain Fabiarren azken mugimendu handirako garaia heldua zen.
Diru guztien %10 oraindik zirkulazioan zegoen txanpon eta billete moduan.
Poltsikoan diru kontantekin, jendeak oraindik beren bizitzaren gaineko nolabaiteko kontrola zuten.
Askatasun pertsonaleko azken gotorlekua susmorik piztu gabe ezabatu behar izan zen.
Esan liteke segurtasun kontu bat zela.
Chekeak ez ziren onartzen norberaren komunitatearen kanpoan.
Jendeak ez zuen bidaiatzean diru kopuru handirik eramatea nahi.
Beraz, eremu honetan soluzio erosoago bat oso ongi etorri zen.
Jakina, Fabianek berriro ere ideia egokia izan zuen.
Bere erakundeak denei plastikozko txartel bat eman zien, bertan titularraren izena, argazki
bat eta identifikazio-zenbaki bat ageri ziren.
Erosketak egiten zituzunean, txartel hau besterik ez zenuen aurkeztu behar.
Negozio-gizonek ordenagailu zentralarekin harremanetan jarri eta kreditu-egoera egiaztatu zuten; ondoren, bezeroak nahi
zuen moduan erosketak egin zitzakeen zenbateko jakin bateraino.
Hileko amaieran beren saldoa ordaintzen zutenean interesik kobratu gabe, kreditu-txartela
bezeroentzat are erakargarriagoa bihurtu zen.
Negozio-gizonek, bestalde, gastu askoz handiagoak izan zituzten, eta horiek, ondorioz, azken produktuen prezioan gehitu
behar izan ziren eta, beraz, bezeroari pasatu zitzaizkion.
Fabianek eta bere lagunek gero eta hobea zen ospeaz gozatu zuten.
Bai, benetan gizartearen zutabe gisa hartzen ziren.
Finantza eta ekonomia gaiei buruzko bere adierazpenak ia erlijio-dogma gisa onartu ziren.
Zergak eta tasak gero eta astunagoak zirenez, enpresa txiki ugari itxi egin ziren.
Teknika eta prozedura posible guztientzat baimen eta lizentzia bereziak ezarri ziren, eta
horrek gainerako enpresei bizirautea zaildu zien.
Fabianek jabe edo kontrolpean zituen enpresa handiak guztiak, bakoitzak ehunka azpikonpainia zituen.
Enpresa handien arteko lehiaketa huts-hutsean itxurazkoa zen.
Azken finean, lehiakide guztiak merkatutik kanporatu zituzten.
Iturginak, auto-mekanikoak, elektrikoak eta beste hainbat artisau eta enpresa txiki berdin-berdin sufritu zuten patua.
Fabianen korporazio handiek irentsi zituzten, eta korporazio horiek guztiak gobernuaren babespean zeuden.
Fabianek ondoren txanponen eta paper-diruaren erabat abolizioa defendatu zuen.
Ezin dadin inongo enpresa edo pertsona bat biziraun kreditu-txartelik eta nonahi dagoen ordenagailu-sistemarik gabe.
Norbaitek bere kreditu-txartela galdu balu, Fabianen plana zen herritar bakoitzaren identifikazio-zenbakia
eskuan tatuatzea, argi berezi baten pean irakurri eta ordenagailu batera bidaltzeko moduan.
Identitate-froga horrelakorik gabe, inork ezin izango luke ezer erosi edo saldu.
Ordenagailu bakoitza ordenagailu zentral erraldoi batera konektatuta egon beharko litzateke, non pertsona
bakoitzari buruzko informazio guztia gordeko litzatekeen.
Horrela, Fabianek denei buruz dena jakingo luke.
Hori lortu ondoren, herrialdeko pertsona guztien gaineko kontrol oso eta absolutua izango zuen,
eta, gainera, lurreko pertsona guztien gainekoa ere.
Zailtasun honetatik irteteko soluzioak eta bide posibleak gaur egun jada badaude.
Eskerrak eman nahi dizkiegu film honen arrakastan lagundu duten guztiei: secret.tv / kopp-verlag.de / crevid.de