Bu DVD-ni köp mukdarda nusgalamak açykça höweslendirilýär; neşir edijileriň beýan eden maksady mümkin boldugyça
giň ýaýramagy gazanmakdyr. Hormat bilen, Neue Impulse e.V.
Aşakdaky film pulumyzyň hakyky ösüşini we pul ulgamyndaky kemçilikleri görkezýär.
Hakyky wakalar we şahslaryň meňzeşlikleri hem tesadüfi, hem-de maksatsyz däl.
Neue Impulse e.V. hödürleýär
secret.tv-niň, Kopp Verlag-iň we CreVid.de-niň mähirli goldawy bilen
Maýkl Kent önümçiligi
Altynçy Fabian barada hekaýa
Näme üçin her ýerde pul ýetmezçiligi bar?
Maňa dünýäni we 5%-ni ber ýa-da
Larry Hannigan tarapyndan ýazylan tekstiň esasynda
Ralf Alex Fichtneriň çyzgylary
Gürrüňçi Kai Taschner
Rejissýorlyk we animasiýa Christoph Lehmann
Fabian ertesi gün uly bir köpçüligiň öňünde aýtjak çykyşyny täzeden-täzeden tejribe edip, tolgundy.
Ol hemişe güýç we abraý üçin tagalla edipdi.
Indi onuň arzuwy ýakynda hakykata öwrüler.
Fabian altyn we kümüş bilen işleýän hünärmen bolup, zergärlik we bezeg önümlerini ýasapdyr,
ýöne ol indi işläp ýaşaýşyny gazanmagy halaýanokdy.
Ol adaty bolmadyk zatlaryň höwesini we synanyşygyny gözledi.
Indi onuň uly meýilnamasy amala aşmaga golaýdy.
Nesillerboýy harytlaryň göni alyş-çalşygy söwdanyň iň ýaýran görnüşi boldy.
Maşgalasyny iýmitlendirmeli adamlar bu işi doly öz oba hojalyklary we maldarçylyk arkaly ýerine
ýetirýärler ýa-da belli bir söwdada ýöriteleşýärler.
Öz önümçiligimizden artykmaç bolan önümler beýlekileriň artykmaç önümleri bilen çalşyldy.
Bazar meýdany jemgyýetçilik durmuşynyň janly merkezi boldy.
Toza we şowhun garamazdan, reňkli aladag-galdygy umumylykda meşhur boldy, sebäbi hemişe
köp täze we gyzykly zatlary eşitmek bolýardy.
Emma soňky wagtlarda dartgynlyk we dawa-jenjeller köpelýän ýaly boldy.
Oňa sözleri näme üçin boşuna sarp etmeli?
Has gowy ulgamy döretmegiň wagty geldi.
Adatça adamlar gowy ruhda bolup, zähmetleriniň miwelerinden lezzet alýardylar.
Hökümetiň görnüşi örän ýönekeýdi.
Her bir munisipalitetde raýatlaryň geňeşi saýlandy, onuň wezipesi şahsyň azatlyklaryny we
hukuklaryny üpjün etmek we kepillendirmekdi.
Hiç kim, bir adamyň ýa-da bir toparyň höweslendirmesi bilen hem, islegine garşy hiç zat etmäge mejbur edilip bilmez.
Bu hökümetiň ýeke-täk maksady bolupdy, we saýlanan her mer öz jemgyýeti tarapyndan islegli goldanylýardy.
Emma bazar güni aňsatlyk bilen ýeňip bolmajak birnäçe kynçylyklary döretdi.
Pichanyň bahasy näçe boldy?
Ony bir ýa-da iki sebet mäş bilen tölemeli mi?
Bir sygyr el arabasyndan gymmatmy?
Standart ölçeg nirede boldy?
Hiç kim has gowy ulgamy oýlap bilmedi.
Fabian halka yglan etdi: "Men barter arkaly kynçylyklarymyzyň çözgüdini tapdym."
Ähli raýatdaşlar uly ýygnaga çagyryldy.
Şäher meýdanynda uly bir köpçülik ýygnandy.
Fabian öz täze ulgamyny düşündirdi, ony pul diýip atlandyrdy.
Mesele örän umytly eşidilensoň, adamlar gyzyklanyp ondan geçişiň nähili amala aşyryljakdygyny soradylar.
Men adatça zergärçilik önümlerini ýasamak üçin ulanýan altyn örän gymmatbaha metal, diýdi.
Ol paslanmaýar, reňkini üýtgetmeýär we çäksiz saklama möhleti bar.
Şonuň üçin men altyn pullar dörederin we her birine taler diýerin.
Ol tomaşaçylara taleriň bahasynyň ýakynda durnuklaşjakdygyny we puluň alyş-çalyş serişdesi hökmünde ulanylmagynyň
harytlary göni çalyşmakdan has amaly boljakdygyny düşündirdi.
Raýatlaryň mejlisiniň bir agzasy käbir adamlaryň altyn aňsatlyk bilen özleri gazyp, ondan tangalar döredip biljekdigini belledi.
Fabian jogaby eýýäm taýýar edipdi.
Bu adalatsyz bolar.
Elbetde, diňe hökümet tarapyndan tassyklanan tangalar kanuny töleg serişdesi hökmünde kabul edilýär.
Howpsuzlyk maksady bilen möhür basyldy.
Diňleýjiler muny gaty ynandyryjy hasapladylar we hemmäniň ilkinji nobatda deň möçberde tangalar almagy teklip edildi.
Emma şamçy arasyna girip, hemmeler onuň şamlaryny ulanýandygy üçin thalerleriň köpüsine onuň hukuklydygyny aýtdy.
Mümkin däl, diýip daýhanlaryň biri gygyrdy, sebäbi iýmit bolmasa hemmeler aç galar.
Talerleriň köpüsi elbetde daýhanlara berilmeli.
Bu ilki bilen umumy dava-dalaşlyga getiripdi.
Fabian adamlaryň belli bir wagtlap özara çekeleşmegine ýol berdi we ahyrynda olara geň galdyryjy bir çözgüt hödürledi.
Siz ylalaşyp bilmeýäňiz, şonuň üçin men size ilkinji nobatda zerur bolan ähli talerleri meniňden almagyňyzy teklip edýärin.
Teoretiki taýdan hiç hili ýokary çäk ýok, ýöne elbetde maňa şol mukdary gaýtaryp berip bilmelisiň.
Menden näçe köp taler alsaň, ýylyň ahyrynda şonça köpini gaýtaryp bermeli bolarsyň.
"Onda gowy," diýip raýatlar aýtdy, "siz üçin munuň içinde näme bar?"
Fabian düşündirdi: Men size pul üpjünçiligi hyzmatyny berýänligim üçin hak alyp bilýärin.
Geliň diýeli, size bergi hökmünde berýän her 100 talýar üçin berginiň her bir soňky ýylynda
maňa 100 talýardan başga-da 5 talýar gaýtarylýar.
Bu goşmaça 5 taler kirayä tölegimdir we biz bu kirayä tölegi faiz diýip atlandyrarys.
Başga ýol ýok ýaly görünýärdi we 5% ýönekeý talap ýaly görünýärdi.
Geljek anna güni gaýdyp geliň, işe başlarys.
Fabian wagtyny boşa sarp etmedi we indiki birnäçe gününi we gijesini tanga öndürmäge sarp etdi.
Bir hepde soň adamlar onuň dükanynyň daşynda nobata durdylar.
Raýatlaryň geňeşi tangalary barlap tassyklanyndan soň, ilkinji raýatlar özleriniň ilkinji talerlerini urgadylar.
Käbir adamlar ilki bilen näbelli ulgamy synap görmek üçin diňe birnäçe taler isleýärdiler.
Gaty gysga wagtda täze alyş-çalyş serişdesi örän meşhur boldy, şonuň üçin ähli harytlaryň bahasy
altyn tangalar ýa-da talerler bilen kesgitlenildi.
Bu gymmatlyk bellenmesi bir önümiň bahasy bolup, bahasy esasan onuň öndürilmegine sarp
edilen zähmet mukdaryna esaslanyp kesgitlenildi.
Eger köp iş gerek bolsa, onda ýokary baha alynýardy.
Emma, takmynan aňsatlyk bilen öndürilip bilinýän zatlar arzan bolýardy.
Ýurduň bir şäherçesinde Alban atly bir adam ýaşardy.
Ol ýeke-täk sagatçy boldy.
Onuň müşderileri onuň sagatlary üçin ýokary bahany tölemäge taýyndylar.
Emma soňra başga bir adam hem gelip, sagatlar öndürip, satuwyny artdyrmak üçin olary has pes bahadan teklip etdi.
Alban arzan bäsdeşlere müşderileriniň hemmesini ýitirmän saklanmak üçin bahalaryny peseltmäge mejbur boldy.
Gysga wagtda bahalar müşderilere amatly derejede durnuklaşdy, sebäbi iki saatçy hem mümkin boldugyça iň
amatly bahadan iň ýokary hili hödürlemäge çalyşdy.
Ol hakyky we aç-açan erkin bäsleşikdi.
Şol bir ýörelge çaltlyk bilen ähli pudaklara ýaýrap başlady.
Gurluşyk senagaty, transport sektory, oba hojalygy, hatda hasapçylar we beýleki ähli hünärler.
Müşderiler erkin saýlaw hukugyna eýe boldular we öz isleglerine görä iň gowy teklibi saýladylar.
Beýleki adamlaryň işe girmeginiň öňüni almak üçin güzedişler ýa-da gümrük tölegleri ýaly süni gorag çäreleri ýokdy.
Ýaşaýyş derejesi ýokarlandy we ahyrynda hemmeler pul girizilmezden ozal durmuşyň nähili
mümkin bolandygyny haýranlyk bilen oýlandylar.
Ýylyň ahyrynda Fabian özüne pul karzly bolan ähli adamlary gözläp tapdy.
Käbir adamlar häzir bergenden has köp pul eýe boldular, ýöne bu hem beýlekileriň pulunyň azalmagyny aňladýardy,
sebäbi aýlanma girizilen tangalaryň sany belli birdi.
Şonuň üçin girdeji gazananlar 100 taleri we 5 taler göterim puluny gaýtaryp berdiler, ýöne köplenç işlerini
dowam etdirmek üçin täzeden pul karz almaly bolýardylar.
Galanlaryň hemmesine ilkinji gezek borçlydyklary anyk boldy.
Olara ýene pul bergenden öň, Fabian öz talaplaryny kepillendirmek üçin bu adamlaryň mülklerine ipoteka goýdy.
Indi borçlular diňe borçly bolman, eýsem öýlerini hem girow goýupdylar, şonuň üçin olar tapmak örän kyn bolan ýitip
giden bäş tialary tapmak üçin çaltlyk bilen ýola düşdüler.
Heç kim jemgyýetiň tutuşlygyna bu karz torgusyndan hiç haçan gaça bilmejekdigini düşünmedi, sebäbi ilkinji öndürilen we aýlawda
goýlan ähli talerler gaýtadan tölenip gutarylsa-da, her 100 taler üçin ýyllyk göterim hökmünde 5 taler kemçilik galardy.
Fabian başga hiç kim faiziň hiç haçan tölenip bilinmejekdigini düşünmedi, sebäbi bu
goşmaça tangalar mukdary hiç haçan öndürilmändi.
Käbir adamlaryň ýakyn wagtda karzlaryny töläp bilmejekdigi düýbünden gaçynmazdy.
Fabianyň işhanasynyň arkasynda müşderileriň käbir tangalaryny howpsuz saklamak üçin goýup goýmagy halaýan bir seif bardy.
Ol munuň üçin pul mukdaryna we saklanyş möhletine baglylykda az möçberde töleg alýardy.
Eýe öz depozitleri üçin kwitansiyalary aldy.
Uly satyn alyşlar wagty köp sanly altyn tangalary götermek kyn bolup, şonuň üçin tangalaryň ýerine satyn alnan
harytlaryň bahasyna gabat gelýän Fabian-iň bir ýa-da birnäçe kwitansiyasy bilen tölemek adaty däp boldy.
Dükandarlar kwitansiyalary ynamdar töleg serişdesi hökmünde kabul etdiler, sebäbi olar islendik wagt Fabian'a
baryp, olaryň öwezine altyn tangalar alyp bilýärdiler.
Altynyň özi göçürilmezden, kabulnamalar elden ele geçdi.
Fabianyň kwitleri altyn tangalaryň özleri ýaly ynamlydy.
Fabian çalt başa düşdi, hakykatdan hem altyn tangalary yzyna almak üçin örän az adam gelýändigini.
Şonda ol öz-özüne pikir etdi: "Meniň häzir elimde gaty köp altyn bar, ýöne men henizem hunärmen
hökmünde alnymdaky ter bilen çörek gazanýaryn."
Bu boş söz.
Ahyrynda, bu ýerde boş ýatyp, seýrek talap edilýän altyny ulanmak rugsady berilse, onlarça adam maňa paýda tölerdi.
Ol öz-özüne aýtdy: "Dogry, altyn meniň däl, ýöne ol meniň eýeçiligimde we diňe şol zat möhümdir."
Näme üçin men tanga çykarmagy dowam etdirmeli, eger men sandygymdaky käbir tangalary ulanyp bilerin?
Şonuň üçin ol özüne öňünden goýlan altyn tangalary bergi bermäge başlady.
Ilki bilen diňe az-az we örän ünsli, ýöne haýal-haýal has-da batyrlyk bilen.
Bir gün Fabian uly kredit arza aldy.
Ol müşderä teklip etdi: "Näme üçin şol ähli tangalary size eltmek ýerine adyňyzda hasap açmasalyňyz?"
Men size diňe degişli möçberde kwitansialary bererin.
Karz alyjy razy boldy we kwitansialar ýygyndysy bilen uzaklaşdy.
Ol uly möçberde karz aldy, ýöne altyn seýfde galypdy.
Müşderi gidenden soň Fabian ýüzünde giň ýylgyryş bilen galypdy, sebäbi ol tort iýip hem ony saklap bilipdi.
Ol altyny bergi berip, ony eýeçiliginde saklap bilerdi.
Dostlar, tanyşlar we tanşlar, hatda duşmanlar hem işleriniň maliýe taýdan goldaw almagy üçin pullara
mätäçdi, we kepil hödürläp bilýänçä, bergi beriljek pul mukdaryna hiç hili çäklendirme ýokdy.
Fabian özüne degişli hem bolmadyk seifinde saklanan pullaryň mukdaryndan birnäçe esse köp mukdarda pul,
diňe kwitansýalar bermek arkaly bergi berip bilýärdi.
Hakyky eýeler altynlaryny yzyna talap etmänkä we ilatyň ynamy saklanyp duran wagty hemmesi gowy boldy.
Uly kitapda ol her bir müşderiniň debet we kreditlerini takyk hasaba alýardy.
Pul karz bermek örän girdejili iş bolup çykdy.
Fabianyň jemgyýetçilik derejesi baýlygy ýaly çalt ýokarlandy.
Ol häzir uly hormat goýulýan möhüm adamdy.
Maliýe meselelerinde onuň sözi ýeke-täk, golaýda wahiý hasaplanylýardy.
Beýleki şäherleriň altynçylary onuň iş tejribelerine gyzyklanmaga başladylar we bir gün hemmesi bile ony görmek üçin gitdiler.
Ol olary öz usullary bilen tanyşdyrdy, ýöne gizlinligiň zerur şertdigini nygtady.
Eger bu konspirasiýa ýüze çykarylan bolsaydy, tutuş ulgam kart öýi ýaly çökerdi.
Şonuň üçin gizlin jemgyýet döretmek karara alyndy.
Her bir altynçy öz şäherine dolanyp, Fabiannyň görkezmelerine görä öz pul karz beriş işini guramaga başlady.
Fabianyň kwitansiyalary häzir altyn tangalary ýaly kabul edilýärdi we köplenç tangalar ýaly seýfde goýulýardy.
Eger bir söwdagär başga bir söwdagära haryt gowşurylyşy üçin kesgitli töleg ibermek islese, ol Fabiana hasabyndan başga
söwdagäriň hasabyna pul geçirmek barada gysgaça görkezme ýazdy.
Fabian hasaplarda zerur üýtgeşmeleri diňe birnäçe minutda girizip bildi.
Bu täze ulgam hem örän meşhur boldy.
Şeýle nağdsyz töleg üçin ýazma görkezmeler çekler diýlip atlandyrylýardy.
Başga bir gizlin ýygnakda Fabian altynçylaryna täze meýilnamany mälim etdi.
Ertesi gün olar ýurduň aýratyn sebitlerine ýolbaşçylyk edýän ähli gubernatorlaryň ýygnagyny geçirdiler.
Fabian metbugat wekili boldy. "Biz berýän kwitalar adatça gowy garşylanýar, ýöne käwagt
olar galplaşdyryjylar tarapyndan nusgalanylýar."
Biz munuň ahyryny getirmeli.
Gubernatorlar aladaly bolup, munuň üçin näme edip biljekdiklerini soradylar.
Fabian, elbetde, jogaby taýýar eken. "Men hökümetiň ýörite kagyzda çylşyrymly bezegli täze kwitansiyalary çap etmegi öz üstüne
almagy teklip edýärin; biz olary banknotlar diýip atlandyrarys."
Biz altynçylar çap çykdajylaryny öz üstümize almaga şatdyrys, sebäbi bu kwitansialary
bermekde bize uly möçberde wagt tygşytlaýar.
Gubernatorlaryň başga hiç bir garşylygy bolmady, sebäbi elbetde ilaty aldawçylardan
goramak zerurdy we banknot basmak akylly çözgütdi.
"We başga bir zat hem bar," diýdi Fabian, "käbir adamlar altyn gözläp, öz altyn tangalaryny çykaryp başladylar."
Men ähli altyn nuggetleriniň tangalar we banknotlar görnüşindäki degişli kompensasiýa bilen çalyşylmak şerti bilen
tabşyrulmagyny talap edýän kanuny kabul etmegi teklip edýärin.
Bu teklip hem kabul edildi we hökümet täze banknotlaryň uly mukdaryny çap etdi.
Her banknota belli bir söz bardy.
Bir taler, bäş taler, on taler we ş.m.
Altynçylar minimal çap çykdajylaryny ödedi.
Ýazgylary özüň bilen götermek has amatly bolansoň, ilaty ynandyrmak aňsat boldy.
Olaryň meşhurlygyna garamazdan, täze banknotlar we tangalar ähli amallaryň takmynan diňe on göterimi üçin ulanyldy.
Statistika görkezdi, ähli töleg amallarynyň 90 göterimi çekler we bank geçirilişleri arkaly amala aşyryldy.
Fabian soňra meýilnamasynyň indiki tapgyryny işjeňleşdirdi.
Şu wagta çenli müşderiler hakykatda puluny howpsuz saklamak üçin oňa az möçberde töleg edip gelýärdiler.
Emma, hazinä has köp pul çekmek üçin Fabian tygşytlaýjylara depozitlerine üç göterim göterim berdi.
Köp adamlar onuň diňe iki göterim girdeji aljakdygyna ynanýardylar, sebäbi ol adamlaryň puluny bäş
göterim göterim bilen bergä berýändigi bilen tanalýardy.
Ýöne hiç kim Fabianyň usullaryna sorag bilen garamak islemeýärdi, sebäbi üç göterim paý almak ammarda saklamak
üçin goşmaça töleg tölemeli bolmandan has peýdaly bolupdy.
Ýygnaýjylaryň köp bolmagy sebäpli Fabian tarapyndan dolandyrylýan baýlyklar çalt ösdi.
Ýene-de bir gezek ol seýfde hakykyda banknot we tanga görnüşinde bolan mukdardan ep-esli ýokary möçberi karz berdi.
Häziňe sandukasyndaky her 100 taler nağd pul üçin ol karz alýanlara 200, 300 ýa-da 400 taler,
käbir ýagdaýlarda hatda 900 taler çenli karz berdi.
Ol diňe şol nisbatiň hiç haçan dokuzdan birden ýokary bolmandygyna göz ýetirmeli boldy, sebäbi ortaça her on
müşderiniň biri karz hakyny nagt pul görnüşinde almak isleýärdi.
Şeýle-de bolsa Fabian kitap pullary görnüşindäki 900 taleri ýönekeý çekler bilen bergiden
berip, oňa 45 taler doly göterim tölegini alyp bildi.
Bu 900 taler üçin bäş göterimdir.
Fabian 45 taleri faizi bilen saklady.
Beýleki altynçylar hem şonuň ýaly etdiler.
Olar hemmeleri pulu hiç zatdan döretdiler.
Diňe bir akwarel galam bilen, üstesine-de gyzyklanma talap etdi.
Elbetde, olar pulu özleri döretmediler, eýsem hökümetden banknotlary çap etmegi ýa-da tanga döretmegi talap
edip, soňra olary altynçylar halkyň arasynda paýladylar.
Fabian diňe çap çykdajylaryny tölädi.
Şeýle-de bolsa, olar karz berende howadan pul döretdiler we soňra oňa göterim saldyrdylar.
Köp adamlar hökümetiň pul üpjünçiligi üçin jogapkärdigine ynanýardylar.
Olar hem Fabian diňe beýlekileriň onuň ýanynda tygşytlyk üçin goýlan pul möçberlerini berjekdigine ynanýardylar.
Şeýle-de bolsa geň, pul başga ýere bergilenende hiç kimin tygşytlygy hiç haçan azalmady.
Eger hemmeler hasap balanslaryny bir wagtda çekmäge synanyşsa, bu aldaw açylar eken.
Bir gün oýlanýan işewür Fabian bilen duşuşmaga geldi.
Gyzyklanma tölegi nädogry, diýdi ol.
Her gezek olar 100 taler bergende, gaýtarylanda 105 taler talap edýärler.
Goşmaça 5 taler hiç haçan tölenip bilinmez, sebäbi olar ýok.
Daýhanlar iýmit öndürýärler, senagat haryt öndürýär we ş.m., ýöne diňe olar pul öndürýärler.
Geliň, tutuş ýurtda diňe iki işewüriň bardygyny we olaryň beýleki hemmeler üçin iş beriji bolup işleýändigini kabul edeliň.
Bu iki adamdan her biri 100 taler karz alýar.
Biz aýlyk we çykdajylara 90 taler töleýäris we 10 taler girdeji hasaplaýarys, ol bolsa biziň öz jübülerimize gidýär.
Jemi satyn alyş güýji şonda 90 + 10 taler × 2 bolar, ýagny 200 taler.
Emma olary tölemek üçin ähli önümlerimizi 210 taler üçin satmaly bolarys.
Eger biziň birimiz ähli stokuňyzy 105 talýara satyp bilse, beýlekisi iň köp 95 talýar gazanyp biler.
Mundan başga-da, ol käbir harytlaryny satyp bilmez, sebäbi olary satyn almak üçin pul galmady.
Ol olara entek 10 taler karz bolar we ony diňe has köp pul karz alyp gaýtaryp biler.
Şonuň üçin ulgam mümkin däl.
Adam dowam etdi.
Göräniňçe, olar 105 taleri aýlanma girizmeli ekenler, ýagny 100-ü meniň üçin we 5-i özleri sarp etmek üçin.
Şonda 105 taler aýlanýar we karzlar tölenerdi.
Fabian sessiz diňledi we ahyrynda jogap berdi.
Iqtisadçylyk örän çylşyrymly ugurdyr, meniň ezizim.
Bu mesele köp ýyllyk öwrenişi talap edýär.
Men agzalýan meselelere doly üns bererin, siz bolsa öz meseleleriňize seredip duruň.
Has netijeli işlemeli, önümçiligi artdyrmaly, çykdajylary azaltmaly we has gowy işewür bolmaly.
Men size islendik wagt kömek bermäge şat.
Myhman kanagatsyz ýagdaýda ýoluna gitdi.
Bu ýerde bir zat nädogrydy.
Fabianyň usullarynda esasan bir zat ýalňyşdy.
Ol soraglary ussatlyk bilen gaçdy.
Emma Fabian giňden hünärmen hökmünde kabul edilýärdi we garşy çykmaklar netije bermezdi.
Ahyrynda ykdysadyýet gülläp ösýän ýaly görünýärdi we ýurt uly ösüşi başdan geçirýärdi.
Karz alnan pullaryň göterimini tölemek üçin söwdagärler bahalaryny ýokarlandyrmaly boldular.
Soňra işgärler aýlyklarynyň gaty pesdiginden şikaýat etdiler.
Emma iş berijiler has ýokary aýlyk tölemegi islemediler.
Olar bankrotlyk howpuny nygtadylar.
Daýhanlara önümleri üçin adalatly töleg berilmändi.
We köp öý aýallary aşa gymmat azyk önümleri barada şikaýat etdiler.
Ahyrynda iş taşlamalar başlandy.
Öňden näbelli bolan bir hadysa.
Gittikçe has köp adamlar hem garyplykdan ejir çekdi.
Hatda dostlarynyň ýa-da garyndaşlarynyň hem olara kömek edip biljek mümkinçiligi ýokdy.
Ýurduň hakyky baýlygy esasan unuduldy.
Bereketli toprak, giň tokaýlar, mineral serişdeler we maldarçylyk.
Her zat puluň töwereginde aýlanyp durdy.
Bu görnüşde iň ýokary haryt, hemişe ýetmezçilik çekýän.
Emma hiç kim ulgamy sorag astyna almady.
Hökümetiň bu ähli mehanizmleri dolandyryp bilýändigi ynanylýardy.
Birnäçe adam artykmaç serişdelerini jemläp, garaşsyz kredit ýa-da maliýe edaralaryny döretmäge mümkinçilik gazandy.
Bu 6% ýa-da ondan ýokary göterimli girdeji bererdi, bu Fabian tarapyndan teklip
edilen 3% göterimli nyrhy ep-esli aşyp geçýärdi.
Emma bu garaşsyz kompaniýalar diňe hakykatdan hem özlerine degişli bolan puly karz berip bilýärdiler.
Fabian'dan tapawutlylykda, olar diňe bir dolama galam bilen hasap kitaplaryna ýazyp,
howadan pul döretmek ýaly geň güýje eýe däldiler.
Bu garaşsyz maliýe edaralary Fabian we onuň ýaranlaryny gaharyna getirdi.
Şonuň üçin olar çalt özleriniňkini döretdiler.
Bäsleşigiň köp bölegi ösmäge mümkinçilik tapmazdan ozal satyn alyndy.
Gysga wagtyň içinde ähli maliýe edaralary ýa olaryň eýeçiliginde ýa-da olaryň gözegçiliginde boldy.
Umumy ykdysady ýagdaý ýaramazlaşmagy dowam etdi.
Işçiler iş berijileriniň gaty köp girdeji alýandygyny pikir etdiler.
Iş berijiler bolsa, öz işgärlerini ýükünsiz we netijesiz hasap etdiler.
Hemmeler biri-birini günälediler.
Gubernatorlar hem çözgüt tapyp bilmediler.
Mundan başga-da, garyplyk meselesiniň ileri tutulýan mesele hökmünde ele alynmalydygy ýaly görünýärdi.
Sosial programmalar girizildi we her ýaşaýjy kanuny taýdan goşant goşmaga borçly edildi.
Bu hem raýatlary gaharyna getirdi; olar henizem goňşularyň zerur wagtlarda öz islegleri bilen
biri-birine kömek etmeli diýen köne düşünjä berk eýerdi.
Bu salgytlar kanunlaşdyrylan ogurlukdan başga zat däl, diýip halk protest etdi.
Bir adamyň razyçylygyna garamazdan, maksady näme bolandygyna garamazdan, ondan alynan zat ogurluk bilen deňdir.
Emma her biri özüni güýçsüz duýdy we salgytlary we ýygymlary tölänoklyk üçin salynjak türme tussaglygyndan gorkdy.
Sosial programmalar gysga möhletli ýeňillik berdi, ýöne meseleleri çözüp bilmedi.
Bunun tersine, olar gysga wagtda has köp sany bilen gaýdyp geldiler we özleri bilen pul zerurlygynyň artandygyny getirdiler.
Sosial çykdajylar baş aýlanýan derejä ýetdi we gymmat administratiw gurama hem gözegçilikden çykdy.
Hökümetiň agzalarynyň köpüsi halal adamlardy we dogry maglumat berdiler.
Olar ýurtdaşlaryna goşmaça çykdajy ýüklemek islemeýärdiler.
Şonuň üçin olar iň soňky ýoluny hem ýitirip, ýetmeýän puly Fabian we onuň ýoldaşlaryndan karz alýarlar.
Emma olar bu obligasiýalary nädip gaýtaryp tölärler, munuň barada hiç hili pikirleri ýokdy.
Ene-atalar çagalarynyň mugallymlaryna tölemäge mundan beýläk pul tapyp bilmediler.
Olar lukmanlara-da pul töläp bilmeýärdiler.
Hatda transport kompaniýalary hem bankrot boldy.
Hakykatdanam pul galanokdy.
Adam-adam bilen hökümet özüni bu funksiýalaryň ählisini eýelemäge we dolandyrmaga mejbur boldy.
Mugallymlar, lukmanlar we başga-da köp sanly hünärmenler guramalarynyň agzalary döwlet
gullukçylaryna we döwlet sektorynyň işgärlerine öwrüldiler.
Bu şertlerde diňe käbir adamlar işlerinden kanagatlanma alýardylar.
Olar gowy aýlyk aldylar, ýöne garaşsyzlygyny we özboluşlylygyny ýitirdiler.
Her adam diňe uly bir maşynyň dişlisidi.
Şahsy başlangyç üçin hiç hili mümkinçilik ýokdy, we hünär gazananlaryň üstünlikleri seýrek üns alynýardy.
Aýlyk haklary we maaşlar amalda kesgitlenen bolup, wezipede ýokarlanmak diňe ýolbaşçy pensiýa
çykan ýa-da aradan çykan halatynda mümkin bolýardy.
Umidsyzlykda hökümdarlar ýene-de Fabianadan maslahat soramaga karar berdiler.
Olar ony örän akylly hasap edýärdiler we ol maliýe meseleleriniň iň gowy çözgüdini hemişe tapýan ýaly görünýärdi.
Ol olaryň ähli meselelerini diňledi, olar barada oýlandy we gürledi.
Köp adamlar öz problemalary bilen baş edip bilmeýärler.
Olar başga biriniň aralaşyp, olaryň problemalaryny çözmegine garaşýarlar.
Men hemmäňiziň hem köp adamlaryň durmuşda bagtly bolmak we esasy zerurlyklarynyň kanagatlandyrylmak
hukugyna eýe bolmalydygyna razy boljakdygyňyza ynanýaryn.
Ahyrynda, biz hemmeleriň deňdigini aňladýan umumy ýörelgeyiň wekili.
Dengep-deňagramlylygy döretmek üçin baýlaryň artykmaç baýlyklaryny alnyp, garyplara gaýtadan paýlanylmalydyr.
Başga ýol ýok.
Gadamly salgyt ulgamy girizilmeli.
Kim näçe köp eýe bolsa, şonça köp tölemeli bolýar.
Her adamy onuň baýlygyna görä salgyt salyň we her adama onuň zerurlyklaryna görä beriň.
Mysal üçin, mekdepler we hassahanalar maliýe taýdan ejir çekýän adamlar üçin mugt elýeterli bolmalydyr.
Ol olara belent idealler barada uzyn mahabat berdi we sözüni "Meniňden pul karzdygyňyzy unutmaň" diýip tamamlady.
Siz ony gaty uzak wagt bäri karz alýarsyňyz.
Men tölegi yza süýşürip, siziň bilen ýarym ýolda duşup bilerin, ýöne iň bolmanda maňa faizi tölemegi dowam etdirmeli.
Fabianyň filosofiýasyna hiç kim şübhe etmändi.
Häkiýet hakykatdan hem basgançakly girdeji salgygyny girizdi.
Kim näçe köp gazansa, salgynyň göterimi şonça ýokary bolýardy.
Heç kim girdeji salgysyny halamaýardy, ýöne hemmeler ony töläpdi, sebäbi bolmasa türmä basylardylar.
Söwdagärler täzeden bahalaryny ýokarlandyrmaga mejbur boldular.
Ýene-de bir gezek işgärler has ýokary aýlyk hak talap etdiler.
Netijede, köp telekeçiler işçi güýjüniň bir bölegini maşynlar bilen çalyşmaga mejbur boldular ýa-da bankrot boldular.
Bu, elbetde, işsizligi has-da agyrlaşdyrdy we hökümeti sosial kömek hem-de işsizlik
boýunça goşmaça ýeňillikler girizmäge mejbur etdi.
Hökümet dürli senagat pudaklaryny çökmekden halas etmek we iş orunlaryny gorap saklamak üçin tarifleri,
subsidiýalary we beýleki gorag çärelerini girizdi.
Bu ýerde-de, şol ýerde-de adamlar önümçiligiň maksadynyň hakykatdanam haryt öndürmekmi ýa-da diňe iş
orunlaryny üpjün etmekmi diýip oýlanmaga başladylar.
Ýagdaý has-da erbetleşmäge dowam edensoň, hökümet aýlyk we bahalar boýunça gözegçilik hem-de çylşyrymly
düzgünler arkaly belli bir durnuklylygy saklamaga synanyşdy.
Salgyt edaralary goşmaça bahaly salgyt we ähli görnüşli ýygymlar arkaly güýçlendirilmelidi.
Bir gezek kimdir biri bellemeli boldy: çörek kombayn maşyndan öý aýalyna barýança 50-den gowrak dürli salgyt tölenýär.
Indi hünärmenleriň işe girmegiň wagty geldi. Käwagt olar ministrler kabineti derejesine çenli göterilýärdi, ýöne
köplenç olar näbelli komitetlerde ýygnanyp, ýyl-ýyla diňe many-mazmuny bolmadyk kagyzlary taýýarlap bilýärdiler.
Iň gowusy ýagdaýda olar salgyt ulgamynyň mundan beýläk gaýtadan gurluşyny maslahat berdiler.
Emma salgytlaryň we ýygymlaryň jemi mukdary yzygiderli ýokarlap barýardy.
Fabian yzygiderli gyzyklanma töleglerini talap etdi.
Bu madda salgyt girdejileriniň barha artýan bölegini özüne siňdirip aldy.
Bu, doly täze bir syýasat görnüşiniň, ýagny partiýa syýasatynyň dörmegine sebäp boldy.
Adamlar haýsy partiýanyň meseleleri iň gowy çözip biljekdigi barada biri-biri bilen çekeleşdiler.
Adamlar şahsyýetleri we ideologiýalary ara alyp maslahatlaşdylar, biri-birine atlandyryşlar atdylar we hakyky
meseleden başga ähli zat üçin uly gürrüň-göwrüň etdiler.
Hökümet edaralarynyň arasynda sessiz bir ümitsizlik ýaýrap başlady.
Ahyrynda ýagdaý şonça ýetdi: bir şäherde tölenmeli paýdanyň möçberi şol ýerde gazanylýan jemi girdejiden hem ýokary boldy.
Ýurtda tölenmedik faiziň mukdary artdy we häzirki wagtda möhleti geçen faize hem faiziň
goşulmagy, ýagny goşmaça faiziň salynmagy başlandy.
Bu Fabian we onuň ýoldaşlaryna eýeçiligi geçirmek ýa-da gözegçilik geňeşlerine gözegçiligi artdyrmak arkaly ýurduň
maddy baýlyklaryny haýal-haýal eýelemäge mümkinçilik berdi.
Emma gözegçilik henizem doly däldi.
Gizlin jemgyýet her bir adamy doly gözegçilikde saklaýança, öz orunlarynyň howpsuz boljakdygyny bilýärdi.
Her ýerde pul ýetmeýärdi.
Köp adamlar işsiz galyp, garyplaşdylar.
Sosial abadançylyk ulgamlary hemmäni ideg edip bilmedi, şonuň üçin adamlar haýal-haýal gozgalaň etmäge başladylar.
Fabian hökümeti bir daş bilen iki guşy öldürmäge ynandyrdy.
Ilki bilen, uruş adamlary umumy daşarky duşmana garşy göreşde birleşdirmek üçin iň oňat serişdedir.
Ikinjiden, bu içerki döwlet karzlaryny gaýtaryp tölemek üçin hem iň gowy ýoldur, ýagny
ýeňişden soň beýleki ýurtlary ekspluatirlemek arkaly.
Urş maşynyny işledip başlamak üçin Fabian zawodlar gurup, olaryň eýelerine bombalar öndürmek üçin pul berdi,
harbylara pul karz berdi we ahyrynda pidalara giň gerimli dikeltme işleri üçin ýokary göterimli karzlar berdi.
Ondan soň ykdysady ösüş ady bilen has-da köp mukdarda mähirli karzlar berildi.
Bu ulgam, ähli netijeleri bilen, şonça üstünlikli boldy, dünýäniň köp ýurtlary birden hem diňe daşary ýurt borçlarynda,
aýratyn hem Fabian'a bolan borçda däl-de, eýsem belli bir ýaragly konfliktde hem gatnaşýandyklaryny gördüler.
Fabian hemişe güýç deňagramlylygyny üpjün etdi, şonuň üçin islendik ýurt islendik
başga ýurt bilen uruşa mejbur edip bilnerdi.
Fabian bir ýurt onuň tekliplerini nazara almaýan, karzlaryny gaýtarmadyk ýa-da Fabian bilen baglanyşygy
bolmadyk täze pul ulgamy girizmegi isleýän wagty hemişe munuň gowy pikir bolup biljekdigini pikir edýärdi.
Fabian hemişe hüjüm edilen ýurdu maliýeleşdirýärdi, esasan öň adamlar, öň guramalar ýa-da gizlin gulluklar arkaly,
şonuň üçin uruş mümkin boldugyça uzak dowam etsin we dikeldiş işlerinden mümkin boldugyça köp pul gazanylсын.
Soňra ol bergilerini basyp alnan ýurduň infrastrukturasyny we tebigy baýlyklaryny talap tölädi.
Zyýanly sistema garşy çykyş eden raýatlarymyzyň köpüsi ykdysady basyş astyna alynmak ýa-da ýönekeý gülki bilen dymdyryldy.
Şu maksat bilen Fabian we onuň ýaranlary gazetleriň, telewideniýe we radio stansiýalarynyň köpüsini satyn
aldylar we olary dolandyrmak üçin el bilen saýlanan ýolbaşçylary wezipesine belläp goýdular.
Bu media operatorlarynyň köpüsi hakykatdanam dünýäni gowulandyrmaga çalyşýardy, ýöne olar nähili
peýdalanylýandyklaryny düýbünden düşünmändiler.
Olaryň öňe süren çözgütleri diňe alamatlary aradan aýyrýardy, meseläniň kök sebäbini hiç haçan ele almandy.
Elbetde dürli gazetler we žurnallar bardy.
Käbirleri çep kanat üçin, käbirleri sag kanat üçin, käbirleri liberal merkez üçin, şeýle hem
işçiler üçin žurnallar we telekeçiler üçin žurnallar.
Islendik zady okamak we ýazmak size rugsat berildi, ýöne diňe hakyky meseläniň köküne ýetmäge synanyşmasaňyz.
Fabianyň uly meýilnamasy tamamlanmaga golaýdy.
Bütin ýurt, diňe bu ýurt däl, oňa uly karzlydy.
Bilim ulgamy we köpçülik habar beriş serişdeleri arkaly ol diňe adamlaryň duýgularyny däl, eýsem olaryň aňyny hem dolandyrdy.
Ilatyň näme pikir edendigi we näme ynanýandygy ahyrynda düýbünden Fabianyň ellerinde boldy.
Eger bir adam şahsy lezzetleri üçin sarp edip gutarjakdan has köp pula eýe bolsa, ol
dünýäden haýsy aýratyn lezzetleri alyp biler?
Özüni elita diýip atlandyrýanlar üçin bu soraga anyk jogap bar.
Güýç.
Beýleki adamlar barada açyk-açan, hiç hili çäklendirilmedik güýç.
Idealistler metbugat we syýasat ugrunda örän ussatdylar we şonuň üçin olar netijeli ýagdaýda zyýasy aýryldy.
Emma Fabian maliýe nesilleriniň güýç düşkünleri arasynda gözleýän şol aýratyn hökümdar
pikirlenişe eýe hakyky gözegçilik manygylaryny tapdy.
Öňki altynçylaryň köpüsi bu pikir ýörelgesini özleşdiripdi.
Olaryň aşa baýlygy indi olary kanagatlandyrmaýar.
Olar täze synanyşygyň höwesini gözleýärdiler.
Köpçülik üstündäki häkimlik iň uly oýun boldy.
Bu adamlar özlerini beýleki hemmelerden ýokary hasap etdiler.
Hökümdarlyk etmek biziň hukugymyz we borjumyz.
Köpçülik özüne näme gowudygyny bilmeýär.
Siz olary bir ýere jemläp, olaryň hereketini ugrukdyrmaly.
Biz bolsa başga tarapdan dolandyrmak üçin doguldyk.
Fabian we onuň ýaranlary şäher we ýurt boýunça köp sanly kredit edaralaryny dolandyrdylar.
Olar dürli eýeleri bolan hususy kompaniýalar bolup bilerdi, ýöne görünýän ähli bäsdeşlige
garamazdan, olar ýakyndan bilelikde işleşdiler.
Hökümetiň rugsady bilen merkezi bank döredildi, onuň binýady hatda öz maýasyna-da esaslanmandy.
Ýok, bu ýerde hem pul döretmek ilatyň tygşytlap goýlan depozitleriniň hasabyndan çykaryp amala aşyryldy.
Gözüň ýetýän ýeriçe karz.
Daşky görnüşe görä, bu ätiýaçlyk merkezi pul üpjünçiligini jiddilik bilen düzgünleşdirýän we näme üçindir
döwlet funksiýasyny özünde jemleýän ýaly täsir galdyrýardy.
Emma geň galdyryjy ýagdaýda, saýlanan hiç bir hökümet wekili ýa-da ýokary derejeli döwlet gullugçysy bu
merkezi bankyň dolandyryş edarasyna hiç haçan goşulmady.
Hökümet Fabian-den göni karz almagy bes etdi, ýöne geljek ýylyň salgyt girdejilerini karz üçin
kepil hökmünde ulanyp, merkez bankyna ýüz tutup bildi.
Bu Fabiananyň meýilnamasyna laýyk gelýärdi, ýagny gümanlary özünden daşlaşdyrmak we
onuň ýerine hökümet prosedurasyny öňe sürmek.
Elbetde, fon arkasynda ol dolandyryşy öz elinde saklady.
Fabianyň hökümet işlerine dolayly gözegçiligi şonça kämil boldy, bir gezek ol buýsanjyny açyp aýtdy.
Eger men bir döwletiň puluny dolandyrsam, kanunlary kim düzse meniň üçin tapawutly däl.
Haýsy partiýanyň häkimlikde bolmagy ähmiýetli däldi, sebäbi Fabian pul serişdelerini, maliýe
işlerini, ýagny ýurduň jan damaryny dolandyrýardy.
Hökümet pulu kabul etdi, ýöne her goşmaça karza göterim salyndy.
Her geçen gün has-da köp serişdeler dürli sosial bähbitlere gönükdirilýärdi, we hökümet diňe faizi töläp bilýärdi,
esasy karzy gaýtaryp tölemekden bolsa gürrüň hem ýokdy.
Käwagt kimdir biri sorar: "Eger pul adamlar tarapyndan döredilen bir ulgam bolsa, onda ony adamlaryň zerurlyklaryna görä üýtgedip,
olary dolandyrmak ýerine olara hyzmat etdirip bolmazmy?"
Emma şeýle adamlar barha seýrekleşdi we olaryň sesleri faizi töläp bermek üçin ýitip giden bäş taleriň
ebedi gözleginden dörän doza meňzeş şowhun astynda batdy.
Hökümetler geldi-de geçdi, olaryň bilen partiýa reňkleri hem.
Gara, gyzyl, sary, ýaşyl, ýöne ýörelge şol bir galýardy.
Haýsy hökümet häkimlik etse-de, Fabianiniň iň soňky maksady her ýyl has-da golaýlaşýardy.
Adamlaryň kanunlary ähmiýetsizdi.
Olar iýje getirjek derejede salgytlandy.
Onuň töleg ukyplylygy gutardy.
Indi Fabian üçin soňky uly hereketiniň wagty gelip ýetdi.
Ähli pullaryň on göterimi henizem tanga we banknot görnüşinde aýlanýardy.
Ceblerinde nagt pul bar ekeni üçin adamlar öz durmuşlaryna belli bir derejede gözegçilik edip bilýärdiler.
Şahsy azatlygyň bu soňky galasy şübhe döretmezden ýatyrylmaly boldy.
Käbir adamlar munuň howpsuzlyk meselesi bolandygyny aýdyp bilerler.
Çekler öz jemgyýetiniň daşynda kabul edilmeýärdi.
Adamlar syýahat edende ýanynda nagt pul götermek islemeýärdiler.
Şonuň üçin bu ugurda has amatly çözgüt örän hoş kabul edildi.
Elbetde, Fabian ýene-de dogry pikir etdi.
Onuň guramasy hemmä eýesiniň adyny, suratyny we identifikasiýa nomerini görkezýän plastik kartoçka berdi.
Satyn alyş wagtynda diňe bu kartoçkany görkezmeli ediňiz.
Işewürler merkezi kompýuter bilen habarlaşdylar we karz möçberini barladylar, soňra müşderi belli
bir möçbere çenli islegine görä söwda edip bildi.
Kredit karta aýyň ahyrynda balansyny gaýtadan tölän müşderilerden hiç hili göterim
alynmazlygy bilen müşderiler üçin has-da çekiji edildi.
Işewürler bolsa, beýleki tarapdan, has uly çykdajylara eýe boldular, bu çykdajylar ahyrky önümleriň
bahasyna goşulmaly we netijede müşderä geçirilmeli boldy.
Fabian we onuň ýoldaşlary hemişe has-da gowulaşýan abraýdan lezzet aldylar.
Hawa, olar hakykatdan hem jemgyýetiň sütunlary hökmünde hasaplanylýardy.
Onuň maliýe we ykdysady meseleler boýunça beýanatlary takmynan dini dogma hökmünde kabul edildi.
Köp sanly kiçi telekeçilikler salgytlaryň we tölegleriň yzygiderli agyrlaşýan ýüküniň astynda çökgünlik boldy.
Ähli mümkin bolan tehniki we proseduralar üçin ýörite rugsatnamalar we lisenziýalar girizildi, bu bolsa
galan kompaniýalaryň işini dowam etdirmegini kynlaşdyrdy.
Fabian ähli uly kompaniýalaryň eýeçisi ýa-da dolandyryjysy bolup, olaryň hersiniň ýüzlerçe şahamçasy bardy.
Bu uly kompaniýalar arasyndaky bäsdeşlik diňe bir görnüşlikdi.
Ahyrynda, ähli bäsdeşler bazardan çykaryldy.
Suwçylar, awtoulag mehanikleri, elektrikçiler we beýleki köp sanly hünärmenler hem-de kiçi
telekeçilik kärhanalary hem şol bir taňşa sezewar boldular.
Olar Fabianyň uly korporasiýalary tarapyndan yutulyp, bu korporasiýalar jemläp hökümetiň goragynda boldular.
Fabian soňra tanga we kagyz pullaryň doly ýatyrylmagyny öňe sürdi.
Şeýlelik bilen hiç bir kompaniýa ýa-da şahsyýet kredit kartlary we her ýerde bar bolan kompýuter ulgamy bolmazdan ýaşap bilmesin.
Kimdir biri kredit kartyny ýitirse, Fabiananyň meýilnamasy her bir raýadyň şahsyýet belgisini eline döwme edip goýmakdy, şonda
ol ýörite yşyk astynda okalyp, kompýutere iberilip bilnerdi.
Şeýle şahsyýet subutnamasy bolmazdan, hiç kim indi hiç zat satyn alyp ýa-da satyp bilmezdi.
Her bir kompýuter uly merkezi kompýutere birikdirilmeli, onda her bir adamyň barada ähli maglumatlar saklanar.
Şeýlelikde Fabian hemmeler barada hemmesini biljekdi.
Bu gazanylandan soň, ol ýurtdaky ähli adamlara we üstesine, dünýäniň ähli adamlaryna iň ýokary we doly gözegçilik ederdi.
Bu kyn ýagdaýdan çykmak üçin çözgütler we mümkin bolan ýollar şu gün hem bar.
Bu filmiň üstünlik gazanmagyna goşant goşan hemmä sag bolsun aýdýarys: secret.tv / kopp-verlag.de / crevid.de