Вітаю ўсіх, для мяне вялікі гонар стаяць тут перад вамі. Дзякуй, Іва.
Я думаю, што вельмі добра быць тут сёння. Заўсёды добра апынуцца ў патрэбным месцы ў патрэбны час, ці не так?
Я часта аказваўся ў няправільным месцы ў няправільны час. Калі здараюцца нязначныя аварыі, вы звычайна
кажаце сабе: «О, калі б я толькі па-іншаму кіраваў».
Але сёння я проста адчуваю, што знаходжуся менавіта ў правільным месцы ў правільны час. І ўвогуле, я адчуваю нешта накшталт —
магчыма, вы таксама ведаеце гэтае пачуццё — што зіма скончылася, і ў паветры лунае
вясновы настрой у гэтыя першыя цёплыя дні сакавіка.
Я адчуваю ў сабе, што нам, як чалавецтву, як народу, патрэбны змены.
Нядаўна я зноў быў у Вене – я часам езджу туды па справах – і хадзіў па вуліцах, а таксама наведаў Парламент.
І там былі бюсты заснавальнікаў рэспублікі, якія абвясцілі Аўстрыйскую Рэспубліку. І неяк гэта так кранула маё сэрца, што я
падумаў: можа, у той час — не хачу зараз асуджаць, абвяшчэнне Аўстрыйскай Рэспублікі — гэта не галоўнае — але, магчыма, калі
яны змагаліся за гэта ці што б іх ні матывавала, яны і не думалі, што калі-небудзь да гэтага дойдзе,
што гэта атрымаецца, што такім розным можа быць свет.
А потым яны насамрэч аказаліся правалам.
Я спадзяюся, што ніхто з нас не апынецца ў няўдачы, а мы ўсё ж зможам адчуць гэты новы свет. Што мы зможам адчуць гэтыя змены,
пра якія згадваў Крыстоф Хёрстэль. Каб мы не проста пра гэта гаварылі, не проста марылі, а
сапраўды адчулі, што гэтыя змены адбываюцца.
Так. Назва маёй прэзентацыі: «Працэнты па пазыцы: што вам трэба ведаць!»
Магчыма, вы адчуваеце тое ж, што і я ў маладосці – нават калі я пазычаў грошай толькі на марожанае, нават калі
тады гэта была ўсяго адна нямецкая марка – я заўсёды быў вельмі шчаслівы, калі мог вярнуць доўг.
Так застаецца і сёння, нават калі гэта ўсяго 10 еўра. Я заўсёды адчуваў вялікую палёгку, калі
нарэшце пазбавіўся ад той дурной запазычанасці.
Ці яшчэ нехта так адчувае? Я ж не зусім адзін, добра?
Тады вы ведаеце, што гэта такое. Проста цудоўна жыць без даўгоў.
Нашы палітыкі, бізнес-лідары, міністры фінансаў і кіраўнікі ўрадаў, здаецца, па-рознаму ўспрымаюць доўг.
Калі вы назіраеце за тым, як развіваецца дзяржаўны доўг, вы можаце падумаць, што быць у доўгах
цяпер лічыцца добрай нормай у квітнеючай эканоміцы.
А што да вяртання – не ведаю, пра яго нават не ідзе гаворкі.
Увесь час толькі і чую, што новыя запазыкі і вышэйшыя працэнты, якія трэба плаціць, але, здаецца, нікому ў галаву не
прыходзіць думка іх сапраўды вярнуць. Пра гэта я нічога не чую.
Я прывёў табліцу, каб даць вам першапачатковае азнаямленне. Сёння мы ўжо закранулі тэмы Еўропы і краін свету, а
таксама доўгу і фінансавай сістэмы. Колькі ж доўгу насамрэч маюць краіны? Напрыклад, у Еўропе.
І я праілюстраваў гэта, выкарыстоўваючы афіцыйныя даныя Міжнароднага валютнага фонду, —
суадносіны доўгу да валавога ўнутранага прадукту.
Валовы ўнутраны прадукт — гэта сума ўсіх тавараў і паслуг, выпрацаваных у краіне.
Усё, што там вырабляецца, уся праца, якая там выконваецца, там і запісваецца, і тады
даўгі гэтай краіны ставяцца ў адпаведны кантэкст.
І я дазволіў сабе зрабіць ацэнку.
Рэйтынг, які азначае «без даўгоў», для мяне — цёмна-зялёны. Магу адразу сказаць, што ў Еўропе
няма ніводнай краіны з цёмна-зялёным колерам.
Аднойчы я падумаў «10%», таму, калі ў краіны доля запазычанасці складае 10% ад яе гадавога
даходу, я пазначаў гэта светла-зялёным колерам.
Для мяне «ад 10 да 25%» — гэта жоўты, «ад 25 да 75%» — чырвоны, а «больш за 75%» — цёмна-чырвоны.
Дазвольце мне праілюстраваць, як я гэта ацэньваю.
Уявіце, што вы плаціце ўсе свае рахункі на працягу месяца, але не атрымліваеце заробак; замест гэтага ён пераводзіцца
непасрэдна ў банк з мэтай пагашэння нашага нацыянальнага доўгу.
Калі вы так робіце месяц, але пры гэтым плаціце за арэнду, за бензін, за пакупкі, за адзенне, а супрацоўнік
запраўкі або яе ўладальнік робіць тое ж самае, ён бярэ вашыя грошы, але таксама аддае іх банку.
Калі вы робіце гэта як мадэль – мы хочам хутка пазбавіцца ад нашых даўгоў – тады вы зможаце
за месяц выплаціць 8%, адмовіўшыся ад усяго.
І з гэтага я вывеў колеры, кажучы: «Добра, я ўсё яшчэ мог сабе ўявіць, што такі народ з гэтым справіцца».
Я сказаў жоўты, добра, ад аднаго да трох месяцаў, яшчэ можа не быць грамадзянскай вайны, калі ўсе грошы пойдуць у банкі.
Але я ўжо не ўпэўнены, ці не скончылася б усё ў Германіі грамадзянскай вайной, самасудам ці чым-небудзь
яшчэ, калі б мы заўсёды мусілі аддаваць свае заробленыя грошы, каб толькі задаволіць банкі.
Такім чынам, давайце паглядзім на краіны і пабачым, як выглядае Еўропа, наша любая Еўропа: Партугалія — 124% дзяржаўнага доўгу,
Іспанія — 97%, Францыя — 92%, Вялікабрытанія — 93%, Ірландыя — 119%, Італія — 128% і гэтак далей. Люксембург — 25%,
што, насамрэч, усё яшчэ даволі добра — я зараз гартаю вось гэта — практычна ўсе краіны пазначаны чырвоным.
У нас ёсць Балгарыя з 16%, да якой я яшчэ вярнуся, і Турцыя. Некаторыя краіны адсутнічаюць, уся
Скандынавія. Эстонія з 10% дзяржаўным доўгам таксама вылучаецца, як і Грузія, Арменія і Азербайджан.
А потым ёсць вялікі мядзведзь, Расія, з 10% нацыянальным доўгам, зялёны, светла-зялёны, не цёмна-зялёны, але ўсё ж светла-зялёны.
Шчыра кажучы, мне было б сорамна, калі б я быў за гэта адказны.
Таму што насамрэч... звычайна так не жывуць. Не жывуць у крэдыт, а потым яшчэ і гэтым ганарацца.
Але мы вернемся да гэтага пазней, калі адкажам на пытанне: ці заўсёды так было?
Таксама можна дапусціць, што, ну, у мінулым гэта, верагодна, выглядала інакш, і што, магчыма, так жа і
цяпер. Ці звязана гэта з эканамічным крызісам 2008 года? Давайце яшчэ раз зірнем на развіццё.
Але спачатку давайце яшчэ раз зірнем на ўвесь свет.
Толькі некалькі краін не маюць запазычанасці; 171 з 173 краін, ахопленых МВФ, на дадзены момант маюць запазычанасць.
Вельмі нешмат краін пазначаны цёмна-зялёным колерам.
Мы ўжо абмяркоўвалі зямлю, я да яе вярнуся.
Цяжка разгледзець, я не магу трымаць руку досыць стабільна, Кувейт усё яшчэ зялёны, не
ўсе могуць ведаць Бруней, Малайзія зялёная.
Астатнія маюць запазычанасць у той ці іншай форме, прынамсі светла-зялёны колер, што яшчэ дапушчальна; тут
мы бачым Іран. Але ў астатніх колер ад чырвонага да глыбока-чырвонага, што азначае запазычанасць.
І непрыемнасць у даўгу ў тым, што ён набірае працэнты.
І вось узнікае пытанне: хто насамрэч плаціць працэнты па доўгу?
Каб адказаць на гэтае пытанне, я хацеў бы разгледзець тры групы.
У групу 1 уваходзяць прыватныя дамахоўствы,
Група 2: Кампаніі
і Група 3 дзяржава.
Да першай групы належыце вы, напрыклад, калі ідзяце ў банк і бярэце крэдыт, каб заплаціць за свой шыкоўны новы аўтамабіль.
У гэтым выпадку ўсё насамрэч даволі зразумела. Вы адказваеце за працэнты па доўгу.
Такім чынам, цяпер ты будзеш шмат працаваць, каб зарабіць грошы і пагасіць свае доўгі.
Аднак можна сказаць і так: я адмаўляюся ад гэтага вар'яцтва з даўгамі, я не бяру ніякіх пазык ці крэдытаў.
Я не хачу гэта каментаваць на дадзены момант.
Але задумайцеся: ці можаце вы пазбегнуць гэтага асабістага рашэння, гэтага механізму запазычанасці?
Давайце разгледзім Групу 2, кампаніі.
Што да мяне, я хацеў бы прадставіць вам сельскагаспадарчы бізнес, які, сярод іншага, вырошчвае збожжа.
Фермер купіў новы разумны трактар.
Ён аформіў крэдыт у банку, таму налічваецца працэнт.
Калі мы цяпер паглядзім на сітуацыю з выдаткамі ў гэтым сельскагаспадарчым бізнесе, то з аднаго боку ў нас ёсць выдаткі
на персанал — на памочніка фермера, які дапамагае фермеру.
З іншага боку, ёсць выдаткі на матэрыялы. Гэта могуць быць дызельнае паліва для трактара або, як паказана тут, насенне.
І, як ужо згадвалася, трэцяя — гэта працэнтныя выдаткі.
Гэты сельскагаспадарчы бізнес перакладзе ўсе тры гэтыя выдаткі як агульныя ў кошт продажу збожжа — на пакупніка збожжа.
У маім выпадку пакупніком збожжа з'яўляецца млын. Збожжа ў млыне малоцяць на муку.
І каб збожжа перамалолася ў муку, тут таксама патрэбны працавітыя работнікі.
Тэхналагічнае абсталяванне млына — дапусцім — і сам млын таксама фінансуюцца банкам.
Гэта азначае, што ў гэтым выпадку таксама будуць налічвацца працэнты.
Давайце таксама паглядзім на сітуацыю з выдаткамі тут, на млыне.
Потым у нас ёсць выдаткі на персанал для працавітых рабочых, выдаткі на матэрыялы, а менавіта
збожжа з фермы, і выдаткі на працэнты па млыну.
Як пекар, я закупляю муку ў гэтай млынарні, і яна таксама ўлічвае гэты пункт выдаткаў у цане.
Гэта значыць, што я, як эка-пекар, купляю муку на млыне, а таксама маю руплівых памочнікаў, якія дапамагаюць мне ператварыць
яе ў хлеб і булачкі, якія я потым прадаю сваім кліентам.
Паколькі ў банку зараз такія выгадныя працэнтныя стаўкі, я купіў новую духоўку.
І гэта, вядома, таксама прыводзіць да працэнтных выдаткаў.
Давайце разгледзім сітуацыю з выдаткамі ў маёй пякарні.
Потым у мяне ёсць выдаткі на персанал для памочнікаў у маёй пякарні, таксама ёсць выдаткі на матэрыялы: я купіў
муку на млыне, і яшчэ ў мяне ёсць працэнтныя выдаткі, а менавіта за тую шыкоўную новую печ, якую я набыў.
Я таксама буду разлічваць цану на свой хлеб і булачкі такім чынам, каб у ёй адлюстроўваліся гэтыя тры выдаткі:
Мае выдаткі на персанал, мае матэрыяльныя выдаткі і мае працэнтныя выдаткі.
І я перакладаю гэта на канчатковага спажыўца ў выглядзе цаны. І гэта мы з вамі.
Дазвольце мне коратка падсумаваць:
Аграрны бізнес перакладзе свае працэнтныя выдаткі, разам з выдаткамі на персанал і
матэрыялы, на пакупніка збожжа ў кошт продажу збожжа.
Кампанія-малатоўшчык перакладзе свае працэнтныя выдаткі разам з выдаткамі на матэрыялы і персанал на цану продажу мукі.
І як пекар, я раблю тое ж самае: я перакладаю свае банкаўскія выдаткі разам з выдаткамі на
персанал і матэрыялы на рознічную цану хлеба.
Мы за ўсё гэта плацім. Гэта азначае, што мы, як канчатковыя спажыўцы, плацім усе выдаткі ланцужка стварэння
кошту, уключаючы ўсе працэнтныя выдаткі. І так паўсюль.
Незалежна ад таго, браніруеце вы курортны адпачынак ці плаціце за машыну гатоўкай, вы ўсё роўна, прынамсі ўскосна, плаціце
працэнты банку — нават калі вы проста купляеце марожанае, у кошце яго ўжо ўлічаны працэнты, і яны ідуць у банк.
Увогуле, мы плацім за ўсё, што купляем, за кожны рахунак, які аплачваем, няважна, ці то адзенне, ежа, святы,
транспартныя сродкі, музычныя інструменты, узносы ў клуб — мы плацім працэнтныя выдаткі, уключаныя ў каштоўнасны ланцужок.
І вы можаце гэта падлічыць. Гэта сума, якая ў сярэднім складае не менш за 40% ад цаны пакупкі.
Калі вы цяпер задаяцеся пытаннем, пераможца вы ці прайграўшы, дазвольце мне растлумачыць вам гэта
зразумелым чынам. 40% ад цаны пакупкі — што гэта азначае?
Такім чынам, вы можаце падлічыць гэта самі. Калі вы ведаеце свае штомесячныя выдаткі, скажам, яны
складаюць 2000 еўра, тады 40% складае 800 еўра.
Гэта азначае, што вы плаціце 800 еўра ў банку ўскосна, ці, магчыма, наўпрост.
Экстрапалявана на год, гэта складае 9600 еўра.
А цяпер вам засталося толькі ў канцы года ўзяць выпіску з банка, у якой паказаны працэнты па крэдыце.
Тады можаш зірнуць і паглядзець, ці знойдзеш там 9600 еўра.
І калі вы знойдзеце большую суму, то вы пераможца, а калі меншую – а мая, на жаль, вельмі нізкая, я, здаецца, ужо не
атрымліваю выпісак працэнтаў – то вы прайграеце ў гэтай сістэме.
Але гэта яшчэ не ўсё. Дзяржава таксама ўсё больш паглынаецца ў доўг, каб прасоўваць свае інтарэсы.
І вы таксама плаціце гэтыя працэнты па доўгу – у выглядзе збораў і падаткаў.
Таму таксама варта зірнуць на гэту мадэль дзяржавы, пра якую мы ўжо крыху чулі на лекцыі, — як вы ўжо згадвалі.
Як выглядае, калі дзяржава запазычваецца?
У Германіі каля дзвюх трацін аб'ёму крэдытавання прыпадае на нямецкую дзяржаву ў выглядзе
пазык ад незалежных банкаў і крэдытных устаноў.
А трэць — у дзяржаўных аблігацыях. Дзве траціны! Як ён гэта робіць?
Адкуль у банкаў грошы? Вельмі проста: мы ўжо чулі гэты тэрмін — фіятныя грошы. Банкам дазволена выпускаць кніжныя грошы.
Дзяржава дазволіла банкам наступнае: вы можаце ствараць грошы.
Прынцыпова, строга кажучы, гэта машына для друку грошай. Банкам дазволена друкаваць грошы.
Адзіная перавага кніжных грошай у тым, што вам нават не патрэбны друкарскі станок ці манеты.
Вы эканоміце грошы і маеце права іх вынаходзіць.
А потым дзяржава прыходзіць і кажа: «Ура, мне патрэбны грошы», бярэ крэдыт і ўсё ў парадку, пагашае яго з працэнтамі.
Ну, я не ведаю, але для мяне гэта можа быць дрэнная справа.
Каб было абсалютна зразумела – я дадаў маленькі кашалёк – дзяржава дае грошы банкам, каб яны потым маглі
выдаваць іх у выглядзе крэдытаў і спаганяць працэнты.
І я лічу, што вы, магчыма, зможаце лепш распараджацца сваімі грашыма такім чынам.
І вось, як абяцалася, дзяржаўны доўг.
Ці з'яўляецца гэта цяпер стабільнай праблемай, ці ўсё яшчэ ёсць прастора для змен – які насамрэч трэнд у дзяржаўным доўгу?
Давайце на гэта зірнем. Калі мы адказваем за працэнты па доўгу, то, магчыма, нам таксама варта мець
уяўленне пра тое, як дзяржава распараджаецца грашыма.
Дзяржаўны доўг з 1995 па 2013 год, усе лічбы зноў ад Міжнароднага валютнага фонду.
Таксама зноў паказана ў працэнтных адносінах да валавога ўнутранага прадукту, з якім мы ўжо знаёмыя.
Затым у нас ёсць рост нацыянальнага доўгу ў Германіі на працягу апошніх двух дзесяцігоддзяў.
І я магу паабяцаць вам, што так было не толькі ў апошнія два дзесяцігоддзі.
Я прасачыў гісторыю – запісы, якія я знайшоў, пачынаюцца з 1950 года, калі ў Германіі быў
нацыянальны доўг у 9 мільёнаў маркаў, 9 мільёнаў.
Я дакладна не ведаю, якім было насельніцтва праз пяць гадоў пасля заканчэння вайны.
Але дапусцім 70-80 мільёнаў. Гэта было б не больш за 20 пенсаў. Нават не 20 пенсаў на чалавека.
У 2011 годзе — апошняя лічба, якую я змог знайсці — паказчык складаў не менш за 24 771 еўра на аднаго жыхара.
Не на заробкавую адзінку, а на жыхара, г.зн. на кожнае дзіця.
Такім чынам, вы можаце проста падлічыць свае хатнія выдаткі, і тады вы даведаецеся пра свой долю ў дзяржаўным доўгу.
Мне сорамна. Сарамна. Сапраўды кіраваць такой краінай.
Францыя, доля нацыянальнага доўгу ўстойліва расце з 55% да 92%, амаль падвоіўшыся за 20 гадоў.
Англія больш чым падвоіла нацыянальны доўг.
Грэцыя — ужо добра вядомая ў прэсе — велізарны нацыянальны доўг.
Яно прымушае мяне задумацца: у чым сэнс мець міністра фінансаў, у чым сэнс мець усіх гэтых людзей?
Я думаю, мы б таксама з гэтым справіліся, ці, падхопліваючы тое, што ты сказаў, нават наркаманы,
якіх вы рэабілітавалі, змаглі б гэта зрабіць, Іва.
Яны б таксама здолелі весці такую фінансавую палітыку.
А потым ёсць іншыя краіны, якія паказваюць, што гэта магчыма:
Балгарыя. Магчыма, пад уплывам намеру Балгарыі стаць паўнапраўным членам ЕС, ёй таксама ўдалося знізіць сваю стаўку з
75% да 16% за адносна кароткі перыяд часу, з 2000 па 2013 год.
Расія таксама змагла дасягнуць тонкай раўнавагі ў скарачэнні свайго доўгу. Такім чынам, гэта магчыма.
А потым мы глядзім на старэйшага брата, дасведчанага гульца, калі гаворка ідзе пра «выкліканне эканамічных крызісаў».
112 працэнтаў дзяржаўнага доўгу, 112 працэнтаў дзяржаўнага доўгу!
Кітай на ўздыме, але мы ўжо чулі пра гэта на лекцыі. Падзенне, верагодна, варта ўспрымаць сур'ёзна.
Кітайцы, верагодна, таксама здагадваліся, што тут адбываецца.
Я таксама, між іншым, заўважыў.
Яны ўжо не ў захапленні ад вядзення бізнесу з ЗША, экспарту і заробкі долараў.
Цяпер яны даволі занятыя купляй нерухомасці і кампаній у Злучаных Штатах. Будзем спадзявацца, што гэта будзе ім у нейкай карысці.
І потым, вядома, Японію нельга выключыць са спісу трох асноўных эканамічных дзяржаў прынамсі 1980-х і 1990-х гадоў.
Сапраўдны пілот-камікадзэ з Другой сусветнай вайны паказвае нам, як гэта робіцца.
Гэта вар'яцтва. 245% дзяржаўнага доўгу.
Калі з'явіцца крэдытор і скажа: «Вярніце мне грошы», то японцам давядзецца працаваць два з паловай гады, не зарабіўшы ні капейкі.
Усё банкам, усё банкам.
І праблема ў тым, што за гэтыя два з паловай гады яны таксама павінны былі б плаціць працэнты, якія нават не ўключаны ў разлік.
Так, а потым я дазволіў сабе прывесці ніжэй, магчыма, без асаблівай палітычнай ацэнкі, некалькі краін, з якімі
мы ўжо даволі добра азнаёміліся з апошніх прэс-рэлізаў:
Вось нам Сірыя, паглядзім, як яна распараджаецца грашыма.
Яны таксама ведаюць, што такое 183% дзяржаўнага доўгу.
І з гэтага моманту ён абвальваецца. Сірыя больш не падае ніякай інфармацыі пра свой дзяржаўны
доўг, але я мяркую, што ён працягвае зніжацца.
Можна паглядзець на Іран, які не надта сябе заваёўвае ў свайго міжнароднага партнёра, які, па
нейкай прычыне, здаецца робіць стаўку на доўг.
А яшчэ ёсць Лівія, цёмна-зялёная краіна. З 2003 года, калі не памыляюся, у яе 0% нацыянальнага доўгу, больш ніякіх
пазыкаў, свабодная, бездарожная. Гэта ж магчыма, ці не так?
Дазвольце мне коратка падсумаваць. Дык што вам трэба ведаць пра доўг, калі вы яшчэ не ведалі?
Вядома, вы плаціце працэнты па сваіх асабістых пазыках, але вы таксама плаціце за дзяржаўны доўг праз падаткі і зборы.
І што можа быць новым для некаторых з вас, дык гэта тое, што з кожнай пакупкай вы плаціце працэнты, працэнты па доўгу.
І паколькі толькі нешматлікім дазволена зарабляць гэтыя грошы, мы таксама даведаліся і чулі, што адбудзецца
пераразмеркаванне; павінна адбыцца пераразмеркаванне багаццяў.
І таму я лічу, што важна, каб мы пра гэта падумалі — і я, насамрэч, паволі пераходжу да
прызямлення — ці хочам мы што-небудзь у гэтым змяніць?
Я не хачу прапаноўваць рашэнне, часткова таму, што не хачу, каб мяне ўспрынялі як знаўцу, а я
лічу, што гэтае рашэнне насамрэч даволі відавочнае.
Калі ты злавіш злодзея на гарачым, ён павінен вярнуць здабычу, так?
Сапраўды няма неабходнасці абмяркоўваць якія-небудзь іншыя рашэнні.
Але я магу ўявіць, што ў нашым выпадку гэта не абавязкова кішэнны злодзей.
Тое, што мы пачулі ад Крыстафа Хёрстэля, — гэта нешта.
Або тое, што мы ўбачылі ў тэлевізійным рэпартажы Kla.TV — 50-ю гадавіну смерці Джона Ф. Кенэдзі — з
гэтага можна зразумець, што гэта не кішэнны злодзей.
Такім чынам, цалкам магчыма, што адзінай падказкі – мы ж прагледзелі яе, прызнайцеся – можа быць недастаткова.
Тады я прывёў яшчэ дзве цытаты.
Джошуа Стэмп, які, сярод іншага, некалі быў дырэктарам Банка Англіі, сказаў: «Калі вы хочаце і надалей быць
рабамі банкаў і плаціць за ўласнае рабства, то няхай банкі і надалей ствараюць грошы і кантралююць крэдыт».
Можна сказаць нешта такое, а людзі ўсё роўна неяк здольныя крыху паспаць. Вось у чым вар'яцтва.
І Генры Форд таксама добра вядомы як заснавальнік аўтамабільнага брэнда:
Калі б людзі разумелі грашовую сістэму, да раніцы заўтра ў нас была б рэвалюцыя.
Вы можаце прачытаць пра гэтыя рэчы ў інтэрнэце; яны добра вядомыя.
Я трохі здзіўляюся: чаму так цяжка, як паказала гэтая маладая дзяўчына ў сваёй песні, захапіць людзей?
І нарэшце, я хацеў бы коратка змяніць курс і задаць пытанне: хто насамрэч адказны?
Хто адказвае за гэтую сітуацыю?
Ці адказныя за гэтую бяду банкі?
Я б адказаў на гэтае пытанне «не», таму што яны дзейнічаюць у адпаведнасці з дзеючым заканадаўствам.
Ці вінаватыя дзяржава, урады і палітыкі? І тут я б адказаў на гэтае пытанне «не».
Паколькі яны маюць ваш мандат, яны маюць наш мандат.
Дык хто цяпер адказны? Мы. Ах так, злавіў цябе, ты. І я таксама. Мы адказныя.
Але ў чым ключ да змены цяпер?
І я хацеў бы падзяліцца дзвюма-трыма думкамі, якія цалкам супадаюць з тым, што мы ўжо пачулі ад Крыстафа Хёрстэля.
Устойлівыя змены – як гэта магчыма?
На маю думку, гэта магчыма толькі тады, калі мы ўспрымаем сябе як народ. Як адзіную супольнасць людзей.
Аднойчы я прыдумаў фразу – пачакайце хвілінку, каб паглядзець, ці спадабаецца яна вам –
«Народ можа жыць вельмі добра без тырана».
Але тырану без народа даволі цяжка, ці не так?
Як народ, мы павінны яшчэ раз зразумець, што мы даём уладу тым, каго выбіраем. Што мы кантралюем гэты працэс.
І цяпер, вядома, пытанне: як мы станем адным народам?
Як гэта працуе? І я сапраўды магу гаварыць тут з уласнага досведу. Дазвольце мне вылучыць тры
моманты, каб паказаць, што патрабуецца, каб стаць нацыяй.
Гэта мае дачыненне да разумення, усведамлення. Гэта мае дачыненне да перагляду рэчаў.
Каб вы не проста бралі ўсё, што ёсць, праглыналі і рабілі, а пачыналі прадумваць.
Чаму ж тады ўзнікае нацыя? Я магу растлумачыць гэта даволі проста.
У нас было шмат кантактаў у S&G, шмат кантактаў у AZK, і кожны мой тэлефонны званок, як вы, магчыма, можаце пацвердзіць,
перадаваўся на вышэйшы ўзровень і адразу ж злучаўся.
Там адразу ж былі людзі, у якіх я заўважыў: «О, яны думаюць гэтак жа, як і я». Яны таксама
задумваюцца над гэтым. Яны таксама хочуць зразумець.
Яны не спяшаюцца і ўсё кажуць не так, а хутчэй так: «Пачакайце, хвілінку, як усё гэта сумяшчаецца?»
І з жадання зразумець прыходзіць разуменне. З разумення прыходзіць еднасць.
Мы павінны зразумець, напрыклад, мы павінны навучыцца разумець, што грошы не могуць працаваць.
Проста як прыклад. Грошы не працуюць.
Вы таксама можаце, і я працягваю думку папярэдняга спікера, выканаць невялікае дамашняе заданне.
Чаму б не пакласці дзесяць фунтаў побач са посудам, які ты не памыў учора ўвечары?
І потым яна зачыняе дзверы на кухню і ідзе туды на наступную раніцу.
Тады вы ўбачыце, ці спрацавалі грошы.
У нашым доме жыве некалькі чалавек. Я б, напэўна, зачыніў дзверы на ключ, інакш дзесяціеўравая
банкнота знікне, а мне ўсё роўна давядзецца мыць посуд.
Станаўленне нацыі шмат у чым звязана са зменамі і гатоўнасцю да іх.
Для мяне гатоўнасць да змен таксама азначае зноў узяць на сябе адказнасць, або, як было
сказана ў заключных словах, якія я сам запісаў:
Разам мы можам змяніць сітуацыю. Пачні з сябе, змяні ў сабе нешта.
Гэта стварае зусім іншую, шчырую сувязь. Я сапраўды магу сказаць гэта пра сваіх кур'ераў.
Гэта тэма Strategy 2+, якую Рут згадвала раней. Мы ствараем сетку з кур'ерамі.
У мяне ёсць душэўная сувязь з кожным чалавекам, бо я заўважаю, што ўсе хочуць нешта змяніць.
Кожны працуе над сабой, усе пачынаюць з сябе.
Усё разам растае. Няма патрэбы рабіць з гэтага вялікую размову, гэта проста адбываецца.
І гэтае аб'яднанне, гэтае станаўленне сям'ёй, вядзе да наладжвання кантактаў. Я думаю, гэта нова.
Сапраўды, у свеце было шмат харызматычных лідараў.
З добрымі ідэямі, з сапраўды прагрэсіўным падыходам, з здольнасцю натхніць нацыю.
Але тое, што я адчуваю, што перажывае цяпер наша час, — гэта аб'яднанне людзей проста з нізоў.
Вось таксама арыгінал таго, што я запісаў ад папярэдняга спікера:
Расці разам знізу даверху. Змены павінны ісці знізу даверху.
Гэта і ёсць наладжванне кантактаў, гэта група людзей, якія адчуваюць сябе супольнасцю. Якія раптам
разумеюць, што мы не будуем свае кантакты ў Facebook, а з рэальнымі людзьмі, у якіх ёсць рукі і ногі.
Мы ўсё бліжэй і бліжэй да мэты. Мы проста не сядзім, скардзячыся.
Мы любім абмяркоўваць палітычныя тэмы з нашымі калегамі.
Але давайце хутка перайдзем да пытання: ці гатовыя вы ўкласці час?
Ці гатовыя вы ўкласціся ў сябе? І вось так чалавек становіцца нацыяй.
І я думаю, што ўсе вы, ці прынамсі большасць з вас, знаёмыя з S&G, з газетай «Stimme und Gegenstimme» (Голас і
контрголас). Гэта і ёсць стратэгія S&G. І таму – у мяне няма ўласнага спікерскага стала – я прасоўваю наш стол S&G.
Зайдзіце туды. Калі вы яшчэ не ведаеце, S&G — гэта больш, чым проста газета.
Для мяне S&G — гэта шлях, так, шлях, каб стаць адным народам.
Шлях да аб'яднання як народа. І таму ўсё, што мне застаецца сказаць: далучайцеся! Дзякуй. Дзякуй.