Hello sa tanan, tinuod nga dakong dungog ang makabarog dinhi sa atubangan ninyo. Salamat, Ivo.
Sa akong hunahuna, maayo kaayo nga naa ta dinhi karon. Maayo gyud kanunay nga naa ka sa
husto nga lugar sa husto nga oras, dili ba?
Kanunay ko nga naa sa sayop nga lugar sa sayop nga oras. Kung mahitabo ang gagmay nga aksidente sa
trapiko, kasagaran moingon ka sa imong kaugalingon, "Oh, kung unta lain ang akong pagmaneho."
Apan karon, gibati gyud nako nga kini gayud ang husto nga lugar sa husto nga panahon. Ug sa kinatibuk-an, gibati nako nga
mura'g—tingali kaila pud ka ani nga pagbati—natapos na ang tingtugnaw ug adunay hangin nga sama sa
tingpamulak, ang unang init nga mga adlaw sa Marso.
Nabati nako nga sa sulod nako, kita isip katawhan, isip usa ka katawhan, nanginahanglan og kausaban.
Bag-ohay lang ko nibalik sa Vienna – usahay moadto ko didto alang sa negosyo – ug naglakaw ko sa
mga kadalanan ug mibisita usab ko sa Parlamento.
Ug adunay mga busto sa mga nagtukod sa republika nga nagpasiugda sa Republika sa Austria. Ug sa dili masabtan nga paagi, nakaantig
kaayo kini sa akong kasingkasing nga miingon ko, tingali niadto – dili ko gusto husayon karon, ang proklamasyon sa Republika sa
Austria dili mao ang punto – apan tingali niadto, sa dihang nakigbisog sila niini o unsa man ang nakapadasig kanila,
tingali wala nila damha nga moabot gayud kini, nga molampos, nga posible gayud ang ingon ana ka lain nga kalibutan.
Ug sa katapusan, nahimong kapakyasan gyud sila.
Naglaum ko nga walay bisan kinsa nato nga mapakyas, apan makasinati gihapon kita niining bag-ong kalibutan. Makasinati
kita sa kausaban nga gihisgutan ni Christoph Hörstel. Dili lang nato kini hisgutan, dili lang nato damgoon, kondili makasinati
gayud kita niini – nga nagakahitabo gayud ang kausaban.
Oo. Ang titulo sa akong presentasyon mao: "Interes sa utang: unsay imong kinahanglan mahibal-an!"
Tingali mobati ka pareho sa akong gibati sauna pagkabata – bisan pa man mouyop lang ko og kuwarta para sa ice
cream, bisan pa man usa ra ka Deutschmark sauna – malipayon gyud ko pirme kung mabayran nako ang utang.
Mao gihapon na karon, bisan pa 10 ka euro ra. Kanunay gyud ko nga nakahuyop sa kahupayan sa dihang sa
katapusan nawala na nako kana nga buang nga utang.
Nabati ba sa uban nga ingon ani? Dili man ko hingpit nga nag-inusara, okay.
Nasayud ka sa pagbati. Nindot kaayo nga mabuhi nga walay utang.
Ang atong mga politiko, mga lider sa negosyo, mga ministro sa panalapi, ug mga ulo sa
gobyerno daw lahi ang ilang panan-aw sa utang.
Kung imo tan-awon kung giunsa pag-uswag sa nasudnong utang, mahimo nimong hunahunaon nga ang pagka-utang karon
giisip na nga maayong porma sa usa ka molambo nga ekonomiya.
Ug bahin sa pagbayad – ambot lang, wala gani kini gihisgutan.
Ang akong madungog lang kay bag-ong utang ug mas taas nga interest rate nga kinahanglan bayaran, apan sa
dili masabtan nga paagi murag wala gyud'y naghunahuna sa pagbayad niini. Wala ko kadungog ana.
Nagdala ko og tsart aron hatagan ka og inisyal nga panan-aw. Karon, natuki na nato ang mga hilisgutan sa Europa ug sa mga
nasud sa kalibutan, ingon man usab ang utang ug ang pinansyal nga sistema. Pila kaha ka dako ang
utang sa mga nasud sa tinuod? Sa Europa, pananglitan.
Ug gipakita nako kini – gamit ang opisyal nga datos gikan sa International Monetary Fund –
ang ratio sa utang sa gross domestic product.
Ang gross domestic product mao ang kinatibuk-an sa tanang produkto ug serbisyo nga gihimo sa usa ka nasud.
Ang tanan nga gihimo didto, ang tanang trabaho nga gihimo, narekord didto, ug ang mga utang
nga naa sa nasud gibutang sa husto nga panan-aw.
Ug gikuha nako ang kagawasan sa paghimo og pagtasa.
Ang usa ka rating nga nag-ingon "walay utang" kay ngitngit berde para nako. Masulti nako
dayon nga walay nasod nga ngitngit berde sa Europa.
Sa usa ka higayon, naghunahuna ko og "10%", busa kung ang usa ka nasud adunay utang nga 10% sa kita niini sa usa ka
tuig, gitawag nako kini nga hayag berde ug gisinyasan nako.
Para nako, ang "10 hangtod 25%" kay dalag, ang "25 hangtod 75%" kay pula, ug ang "labaw sa 75%" kay hayag pula.
Pasagdi ko nga ipakita kung giunsa nako kini pagtimbang-timbangon.
Hunahuna-a nga gibayran nimo ang tanan nimong bayranan sulod sa usa ka bulan, apan wala nimo madawat ang imong
sweldo; imbis, kini diretso nga gibalhin sa bangko aron mabayran ang atong nasudnong utang.
Kung buhaton nimo kana sulod sa usa ka bulan, apan sa samang higayon mobayad ka sa abang, sa gasolina, sa pamalit, sa sinina,
ug ang tig-atiman sa gasolinahan o ang tag-iya sa luna sa gasolinahan buhaton pud ang sama: dawaton niya
ang imong kuwarta, apan ihatag usab niya kini sa bangko.
Kung buhaton nimo kini isip modelo – gusto namo nga dali nga mawala ang among mga utang – unya makabayad
ka og 8% sa usa ka bulan pinaagi sa pagbiya sa tanan.
Ug gikan niini nakuha nako ang mga kolor, nga miingon, sige, mahimo pa gihapon nako hunahunaon nga
kaya sa ingon ana nga mga tawo nga buhaton kini.
Miingon ko og dilaw, okay, usa hangtod tulo ka bulan, basin wala pa'y sibil nga gubat kung moadto tanan kuwarta sa mga bangko.
Pero dili na ko sigurado kung kita dinhi sa Alemanya dili ba pud mahimong magka-gubat sibil o hustisyang vigilante
o unsa pa man, kung pirmi nato ihatag ang kwarta nga atong ginakita aron lang malipay ang mga bangko.
Tan-awa nato ang mga nasud ug tan-awa unsa ang hitsura sa Europa, atong pinalanggang Europa: Portugal 124% nga utang sa nasud,
Espanya 97%, Pransya 92%, Great Britain 93%, Ireland 119%, Italya 128%, ug uban pa. Ang Luxembourg naa sa 25%,
nga sa tinuod maayo gihapon kaayo – nag-flip ko ani karon – halos puro pula ra ang mga nasud.
Aduna kita'y Bulgaria nga adunay 16%, nga akong balikon unya, ug ang Turkey. Pipila ang wala, ang tibuok Scandinavia.
Ang Estonia, nga adunay 10% nga utang nasyonal, usab nagbarug, ingon man ang Georgia, Armenia ug Azerbaijan.
Ug unya ana ang dakong oso, ang Rusya, nga adunay 10% nga utang nasyonal, berde, hayag berde,
dili ngitngit berde, apan hayag berde gihapon.
Sa tinuod lang, maulaw ko kung ako ang responsable ana.
Kay sa tinuod, ... kasagaran dili ka man magkinabuhi ingon ana. Dili ka man magkinabuhi sa utang unya ipasigarbo pa nimo kini.
Apan mobalik ta ana unya sa dihang atubangon nato ang pangutana: kanunay na ba kini ingon ani?
Mahimo usab natong hunahunaon nga tingali lain ang hitsura niini sauna, ug basin mao gihapon karon; kalabot ba kini sa krisis
sa ekonomiya sa 2008? Atong tan-awon pag-usab ang kalamboan.
Apan una, atong tan-awon pag-usab ang tibuok kalibutan.
Pipila ra ka mga nasud ang wala'y utang; 171 sa 173 ka mga nasud nga gilakip sa IMF ang karon
may utang. Gamay ra kaayo ang ngitngit berde.
Nakahisgot na kita bahin sa yuta, mobalik ko niini.
Lisod makita, dili nako mapugngan nga malig-on ang akong kamot, berde pa gihapon ang Kuwait, basin
dili tanan makaila sa Brunei, berde ang Malaysia.
Ug ang uban naa sa utang sa lain-laing porma, bisan gaan nga berde, nga dawaton pa; makita nato dinhi ang Iran.
Apan ang uban pula, pula hangtod sa lawom nga pula sa utang.
Ug ang dili maayong bahin sa utang mao nga kini nagdala og interes.
Ug karon misulod ang pangutana: kinsa gayud ang mobayad sa interes sa utang?
Aron matubag kini nga pangutana, gusto nakong susihon ang tulo ka grupo.
Ang Grupo 1 naglangkob sa mga pribadong panimalay,
Grupo 2: Mga Kompanya
ug Grupo 3 ang estado.
Ang Grupo 1 mao ikaw, pananglitan, kung moadto ka sa bangko ug manghulam og kuwarta aron
bayran ang imong bag-ong mamahongon nga awto.
Sa kini nga kaso, klaro kaayo ang butang. Ikaw ang responsable sa interes sa utang.
Busa karon magpaningkamot ka pag-ayo aron makakwarta ka ug mabayran nimo ang imong mga utang.
Bisan pa, mahimo usab nimo isulti, "Mihawa ko sa kini nga kabuang sa utang; dili na ko
manghulam og bisan unsang utang o kredito."
Dili ko gusto magkomento bahin ana karon.
Apan hunahunaa kini: Makalingkawas ka ba niini nga personal nga desisyon, niini nga mekanismo sa pagkakautang?
Tan-awon nato ang Grupo 2, ang mga kompanya.
Sa akong bahin, gusto ko nga ipakilala kanimo ang usa ka agrikultural nga negosyo nga nagtubo og mga butil, ug uban pa.
Ang mag-uuma mipalit ug bag-ong maalamon nga traktora.
Gipondohan niya kini pinaagi sa bangko, busa nagtubo ang interes.
Kung tan-awon nato karon ang kahimtang sa gasto sa niining agrikultural nga negosyo, naa kita, sa usa
ka bahin, ang gasto sa personal para sa katabang sa agrikultura nga motabang sa mag-uuma.
Sa laing bahin, naa kita'y gasto sa materyales. Mahimo kini nga diesel para sa traktora o, sama sa gipakita dinhi, mga liso.
Ug, sama sa nahisgutan na, ikatulo, naa kita'y mga gasto sa interes.
Ipasa sa niining agrikultural nga negosyo ang tanan nga tulo ka gasto isip kinatibuk-ang gasto sa presyo
sa pagbaligya sa butil – ngadto sa mamalitay sa butil.
Sa akong kaso, ang mamalit sa butil mao ang gilingan. Ang butil ginagiling ngadto sa harina sa gilingan.
Ug aron ang butil mapis-pis ngadto sa harina, kinahanglan usab dinhi ang mga masipag nga trabahante.
Ang plant engineering sa gilingan – atong hunahunaon – ug ang gilingan mismo gipondohan usab sa bangko.
Nagpasabot kini nga singlon usab og interes sa kini nga kaso.
Tan-awa usab nato ang kahimtang sa gasto dinhi sa gilingan.
Unya naa kita'y gasto sa mga kawani nga nagpaningkamot, gasto sa materyal nga mao ang liso
gikan sa uma, ug gasto sa interes para sa gilingan.
Ingon usa ka panadero, mopalit ko sa akong harina gikan niining gilingan, ug ipaslak usab sa gilingan kini nga gasto sa presyo.
Nagpasabot kini nga, isip usa ka eco-baker, mopalit ko sa harina gikan sa gilingan ug aduna usab koy mga matinud-anong
katabang nga motabang nako sa paghimo niini nga pan ug mga tinapay, nga akong ibaligya sa akong mga kustomer.
Tungod kay paborable kaayo ang interest rate sa bangko karon, mupalit ko og bag-ong hurno.
Ug kana, siyempre, mosangpot usab sa mga gasto sa interes.
Tan-awon nato ang kahimtang sa gasto sa akong panaderya.
Unya, naa koy gasto sa mga kawani sa akong panaderya, naa pud koy gasto sa materyales, gipalit nako ang harina gikan
sa gilingan, ug naa pud koy gasto sa interes, ilabi na para sa bag-ong nindot nga hurno nga akong gipalit.
Ako usab magkwenta sa presyo sa akong pan ug mga tinapay sa ingon nga paagi nga makita niini ang tulo ka gasto:
Ang akong gasto sa kawani, gasto sa materyal, ug gasto sa interes.
Ug ipasa nako kana sa katapusang konsumidor pinaagi sa presyo. Ug mao kana kita.
Pasayloa ko nga mubu nga isummarize:
Ang agrikultural nga negosyo ipasa ang gasto sa interes, kauban ang gasto sa mga kawani ug materyales, ngadto
sa mamalitay sa butil sa presyo sa pagbaligya sa butil.
Ang kompanya sa paggaling ipasa ang gasto sa interes kauban ang gasto sa materyal ug gasto
sa kawani sa presyo sa pagbaligya sa harina.
Ug isip usa ka panadero, pareho ra akong gibuhat: gipasa nako ang akong gasto sa interes kauban ang gasto sa
akong mga kawani ug materyales sa presyo sa pan sa tindahan.
Kita ang nagbayad sa tanan niini. Nagpasabot kini nga kita, isip katapusang konsumidor, nagbayad sa tibuok gasto
sa kadena sa bili, lakip na ang tanang gasto sa interes. Ug ingon ani ang kahimtang bisan asa.
Bisan pa man magpareserba ka og bakasyon o mobayad ka og awto sa cash, mobayad ka gihapon og interes sa bangko bisan pa
dili direkta – bisan pa man mupalit ka lang og ice cream, adunay mga gasto sa interes nga apil ug kini moadto sa bangko.
Sa kinatibuk-an, gibayran nato ang tanan natong paliton, ang matag bayranan nga atong bayaran, bisan pa man sinina, pagkaon,
bakasyon, sakyanan, instrumento sa musika, wala'y kalainan, bayad sa klub – gibayran nato
ang gasto sa interes nga apil sa kadena sa bili.
Ug imo kini makalkula. Kini usa ka kantidad nga kasagaran dili moubos sa 40% sa presyo sa pagpalit.
Kung karon naglibog ka kung mananaog ka ba o mapildi, pasabta tika sa usa ka paagi nga masabtan nimo.
40% sa presyo sa pagpalit – unsa man ang pasabot ana?
Busa mahimo nimong kwentahon kini para sa imong kaugalingon. Kung nahibalo ka sa imong bulanan nga gasto,
pananglitan 2,000 ka euro ang imong bulanan nga gasto, unya ang 40% katumbas sa 800 ka euro.
Nagpasabot kini nga mobayad ka og €800 sa bangko, dili direkta, o tingali direkta.
Kung i-extrapolate sa tibuok tuig, moabot kini og 9,600 ka euro.
Ug karon, ang imong buhaton lang mao ang pagkuha sa imong bank statement sa katapusan
sa tuig, diin makita ang kredito sa interes.
Unya pwede nimo tan-awon ug tan-awa kung makit-an ba nimo didto ang 9,600 ka euro.
Ug kung makakita ka og mas taas nga kantidad, mananaog ka, ug kung makakita ka og mas ubos – ubos kaayo ang
akoa, murag wala na koy nadawat nga mga pahayag sa interes – mao nga ikaw ang mapildi niining sistema.
Apan dili pa kana tanan. Ang estado usab nagkadako ang utang aron matuman ang iyang mga interes.
Ug ikaw usab mobayad niining interes sa utang – sa porma sa mga buwis ug singil.
Busa takus usab nga tan-awon kini nga modelo sa estado, nga atong nadungog na gamay sa lektura – sama sa imong nahisgutan na.
Unsa ang hitsura kung ang estado makautang?
Sa Alemanya, mga duha ka ikatulo sa bolyum sa kredito gikuha sa estado sa Alemanya pinaagi sa mga utang gikan sa
mga independyenteng bangko ug mga institusyon sa kredito.
Ug usa ka ikatulo sa mga bono sa gobyerno. Duha ka ikatulo! Giunsa niya kini pagbuhat?
Asa man gikan ang kuwarta sa mga bangko? Yano ra kaayo, nadungog na nato ang termino: fiat nga kuwarta.
Gitugotan ang mga bangko sa paghimo og kuwarta sa libro.
Gipasugtan sa estado ang mga bangko sa mosunod: mahimo kamo maghimo og kuwarta.
Sa prinsipyo, kung istriktohon, usa ka makina sa pag-imprinta og kuwarta. Gitugotan ang mga bangko sa pag-imprinta og kuwarta.
Ang bugtong bentaha sa salapi sa libro mao nga dili na nimo kinahanglan ang makina sa
pag-imprinta o ang makina sa paghimo og sinsilyo.
Makatigom ka og kuwarta ug gitugotan ka nga maghimo og kuwarta.
Ug unya moabot ang estado ug moingon, "Yay, kinahanglan ko og kuwarta," manghulam kini og kuwarta,
ug maayo kini nga mubayad niini uban sa interes.
Aw, wala ko'y ideya, pero para nako basin dili maayo nga kasabotan na.
Aron mas klaro gyud – gidugang nako ang gamay nga bag sa kuwarta – ang estado nagahatag og kuwarta sa mga bangko
aron kini ilang kuhaon isip mga utang ug bayaran og interes.
Ug sa akong hunahuna, tingali mas maayo nimo mapangdumala ang imong kuwarta sa ingon ana.
Ug karon, sama sa gisaad, ang nasudnong utang.
Karon ba kini usa ka lig-on nga isyu, o aduna pa bay luna para sa kausaban – unsa man ang tinuod nga uso sa utang sa gobyerno?
Tan-awa nato kana. Kung kita ang responsable sa interes sa utang, tingali kinahanglan usab nga adunay
kita ideya kung giunsa sa estado pagdumala ang kuwarta.
Utang nasyonal gikan sa 1995 hangtod sa 2013, tanang numero usab gikan sa International Monetary Fund.
Gipakita usab pag-usab isip porsyento sa gross domestic product, nga pamilyar na kita niini.
Unya, naa kita'y nagkataas nga utang sa nasud sa miaging duha ka dekada sa Alemanya.
Ug makapromisa ko kanimo nga dili lang kini ang nahitabo sa miaging duha ka dekada.
Gisubay nako kini – ang mga rekord nga akong nakaplagan nagsugod niadtong 1950, sa dihang ang Alemanya adunay
utang nasudnon nga 9 ka milyon ka Deutschmark, 9 ka milyon.
Wala ko kahibalo eksakto kung pila ang populasyon lima ka tuig pagkahuman sa katapusan sa gubat.
Pero atong isipon nga 70 hangtod 80 milyon. Dili kini molapas sa 20 ka pfennig. Bisan dili pa gani 20 ka pfennig matag ulo.
Niadtong 2011 – ang pinakabag-ong datos nga akong nakaplagan – naa kita sa dili moubos sa €24,771 matag pumoluyo.
Dili kada trabahante nga nakadawat og suweldo, kada lumolupyo, i.e. para sa matag bata.
Busa mahimo nimo nga i-total lang ang imong mga gasto sa panimalay, ug unya
mahibal-an nimo ang imong bahin sa utang sa nasud.
Nakauwaw ko. Nakauwaw. Sa tinuod, pagpadagan og nasod ingon ana.
Ang Pransiya, hinay-hinay nga misaka ang utang nasyonal gikan sa 55% ngadto sa 92%, hapit nadoble sa sulod sa 20 ka tuig.
Ang Inglatera, labaw pa sa doble, ang nasudnong utang.
Gresya – nga nailhan na kaayo sa mga pahayagan – dako kaayo nga utang nasyonal.
Nakapahunahuna ko, unsa may pulos sa pagbaton og ministro sa panalapi, unsa may pulos sa pagbaton niining tanan nga mga tawo?
Sa akong hunahuna, kaya pud nato na, o aron lang kuhaon ang imong giingon, bisan pa gani ang mga adik sa
droga nga imong gi-rehabilitate makahimo pud ana, Ivo.
Makapadagan pud sila og ingon ana nga polisiya sa pinansya.
Ug unya aduna pa'y ubang mga nasud nga nagpakita nga posible kini:
Bulgaria. Tingali naimpluwensyahan sa tinguha sa Bulgaria nga mahimong hingpit nga miyembro sa EU, nakapamenos
usab sila sa ilang rate gikan sa 75% ngadto sa 16% sa medyo mubo nga panahon, gikan sa 2000 hangtod 2013.
Nakahimo usab ang Rusya sa pag-igo og husto nga balanse sa pagkunhod sa iyang utang. Busa posible kini.
Ug unya atong tan-awon ang maguwang, ang eksperyensyado kon hisgutan ang pagmugna og mga krisis sa ekonomiya.
112 porsyento nga utang nasyonal, 112 porsyento nga utang nasyonal!
Ang Tsina nag-uswag, apan nadungog na nato kana sa lektura. Ang pag-ubos tingali angay seryosohon.
Lagmit nakahuna-huna usab ang mga Tsino unsay nahitabo dinhi.
Nabantayan pud nako kana sa paglabay lang.
Wala na sila'y gana sa pagnegosyo sa Estados Unidos, sa pag-eksport ug pagkita og dolyar.
Karon sila kaayo nabisi sa pagpalit og mga propriedad ug mga kompanya sa Estados Unidos. Hinaut nga kini magamit nila.
Ug siyempre, dili puwede nga biyaan ang Hapon sa tulo ka dagkong nasud sa ekonomiya sa labing menos sa mga dekada 1980 ug 1990.
Usa ka tinuod nga kamikaze piloto gikan sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan nagpakita kanato kung giunsa kini pagbuhaton.
Katingalahan na kaayo. 245% nga utang sa nasud.
Kung moabot ang usa ka nagpautang ug moingon, "Gusto nako ibalik ang akong kuwarta," kinahanglan magtrabaho ang
mga Hapon sulod sa duha ka tuig ug tunga nga walay kita.
Tanan sa mga bangko, tanan sa mga bangko.
Ug ang problema mao nga sa maong duha ka tuig ug tunga, kinahanglan pa nila mobayad og
interes, nga wala gani apil sa kalkulasyon.
Oo, ug dayon gikuha nako ang kagawasan sa paglista sa ubos, tingali nga walay daghang politikal nga
pagtuki, pipila ka mga nasud nga atong nahibal-an na gikan sa pinakabag-ong mga pahayag sa prensa:
Didto nato makita ang Syria; tan-awa nato kung giunsa sa Syria pagdumala ang kuwarta.
Nasayud usab sila unsa ang pagbati sa 183% nga utang sa nasud.
Ug gikan karon, kini nagkaguba. Wala na maghatag ang Syria og bisan unsang impormasyon bahin sa utang sa
nasud, apan nagtuo ko nga nagpadayon kini sa pagnaug.
Mahimo nato tan-awon ang Iran, nga dili gyud nagpaka-popular sa iyang internasyonal nga kauban,
nga sa pipila ka rason murag nagpusta sa utang.
Ug unya naa pa'y Libya, ang nasod nga madalom berde. Sukad pa niadtong 2003, sa akong pagtuo, wala kini'y utang sa nasud,
0%, walay utang, gawasnon, walay utang. Posible man, dili ba?
Pasayloa ko nga mubu lang akong isumada. Busa, unsa ang kinahanglan nimong mahibal-an
bahin sa utang kung wala pa nimo nahibaloan?
Syempre, mobayad ka og interes sa imong personal nga utang, apan mobayad usab ka para sa
nasudnong utang pinaagi sa buhis ug mga singil.
Ug ang bag-o para sa uban kaninyo mao nga sa matag palit, mobayad kamo og interes, interes sa utang.
Ug tungod kay pipila ra ang gitugotan nga makakwarta niini, nakakat-on usab kami ug nadungog na nga adunay pagbahin-bahin;
kinahanglan gyud nga adunay pagbahin-bahin sa bahandi.
Ug mao kana nga sa akong hunahuna importante kaayo nga hunahunaon nato kini – ug hinay-hinay na ko nga mosulod sa landing phase
dinhi – gusto ba nato nga usbon ang bisan unsa bahin niini?
Dili ko gusto magpresentar og solusyon, kay dili man ko gusto nga mura'g nakahibalo sa tanan,
ug sa akong tan-aw klaro ra kaayo ang solusyon.
Kung madakpan nimo ang usa ka kawatan nga nagpanakaw, kinahanglan niyang ibalik ang nakawat, dili ba?
Wala gyud'y kinahanglan nga hisgutan pa ang bisan unsang laing solusyon.
Pero mahunahuna nako nga sa among kaso, dili kini kinahanglan usa ka kawatan sa bag.
Ang among nadungog kang Christoph Hörstel kay katingalahan kaayo.
O kung unsa ang among nakita sa report sa telebisyon sa Kla.TV – ang ika-50 nga anibersaryo sa kamatayon ni John F.
Kennedy – makita nimo gikan niini nga dili kini kawatan sa bag.
Busa posible kaayo nga ang nag-inusarang timailhan – nakita na nato kini, atimana – dili igo.
Unya nagdala pa ko og duha ka dugang nga mga panultihon.
Si Joshua Stamp, nga sa uban pang mga butang kaniadto direktor sa Bank of England, miingon: "Kung gusto ninyo nga magpadayon nga
mga ulipon sa mga bangko ug mobayad sa inyong kaugalingong pagkaulipon, tugoti ang mga bangko nga
magpadayon sa paghimo og kuwarta ug pagkontrol sa kredito."
Pwede ka mosulti og ingon ana, ug bisan pa niana makatulog gihapon gamay ang mga tawo. Mao na ang katingalahan ana.
Ug si Henry Ford usab ilado kaayo, ang tatak sa awto:
Kung masabtan sa mga tawo ang sistema sa salapi, magrebolusyon ta sa dili pa moabot ang buntag ugma.
Mahimo nimo basahon kining mga butang sa internet; kilala na kini.
Naghunahuna ko gamay: ngano man lisod kaayo, sama sa gipakita niining batan-ong babaye
sa iyang kanta, nga mapasabik ang mga tawo?
Ug sa katapusan, gusto nakong mubuhat ug lain nga direksyon ug pangutan-on: kinsa gayud ang responsable?
Kinsa ang responsable sa niining kahimtang?
Responsable ba ang mga bangko sa kini nga kalisud?
Motubag ko sa pangutana og "dili", kay naglihok sila subay sa angay nga balaod.
Responsable ba ang estado, ang mga kagamhanan ug ang mga politiko? Dinhi usab, motubag ko sa pangutana og 'dili'.
Tungod kay naa nila ang imoha, naa nila ang among mandato.
Busa kinsa na karon ang responsable? Kita. Ah oo, nadakpan tika, ikaw. Ako pud. Kita ang responsable.
Apan unsa man ang yawe aron magbag-o karon?
Ug gusto ko nga ipaambit ang duha o tulo ka hunahuna nga hingpit nga uyon sa atong nadungog na gikan kang Christoph Hörstel.
Malungtarong kausaban – giunsa kini mahimo?
Sa akong panan-aw: mahimo ra kini kung atong tan-awon ang atong kaugalingon ingon usa
ka katawhan. Ingon usa ka lawas sa mga tawo.
Sa usa ka higayon, ako ang naghimo sa pulong – hulata lang usa ka gutlo aron makita kung ganahan ka niini –
"Ang mga tawo makabuhi kaayo nga maayo nga walay tirano."
Apan ang tirano lisod kaayo ang iyang kahimtang kung wala ang mga tawo, dili ba?
Isip katawhan, kinahanglan natong masabtan pag-usab nga kita ang nagahatag og gahum sa
atong gipili. Nga kita ang may kontrol niini.
Ug karon, siyempre, ang pangutana mao: Unsaon nato pagkahimong usa ka katawhan?
Unsaon man na pagtrabaho? Ug makasulti gyud ko gikan sa akong kaugalingong kasinatian dinhi. Ihatag nako ang tulo ka punto
aron ipakita unsa ang gikinahanglan aron mahimong usa ka nasud.
Kini may kalabotan sa pagsabot ug pag-intindi. Kini may kalabotan sa pag-usisa pag-usab sa mga butang.
Dili lang nimo kuhaon ang mga butang, lunokon ug buhaton, kondili sugdan nimo paghunahuna pag-ayo niini.
Ngano man nga ang usa ka tawo mahimong nasud? Mahimo nakong ipasabut kini sa yano ra kaayo.
Naa kami daghang kontak sa S&G, daghang kontak sa AZK, ug ang matag tawag nga akong
gihimo, sama sa imong makumpirma, nakonektar dayon.
Aduna dayon mga tawo didto nga akong namatikdan, oh, naghunahuna sila uban nako. Naghunahuna
usab sila bahin niini. Gusto usab nila masabtan.
Dili sila paspas ug masulti nila ang tanan nga sayop, apan imbis ana: Hulat lang, usa ka gutlo, unsaon man paghiusa niini tanan?
Ug gikan sa tinguha nga masabtan, mosangpot sa pagsabot. Gikan sa pagsabot, mosangpot sa panaghiusa.
Kinahanglan natong masabtan, pananglitan, kinahanglan natong makat-on sa pagsabot nga ang kuwarta dili makalihok.
Ingon lang pananglitan. Dili molihok ang kuwarta.
Mahimo usab nimo, ug nagpadayon ko gikan sa miaging tagapamulong dinhi, nga buhaton ang usa ka gamay nga buluhaton sa panukiduki.
Ngano man nga dili ka magbutang ug napulo ka libra nga nota tupad sa pinggan nga wala nimo gihugas kagabii?
Ug unya iyang gisirado ang pultahan sa kusina ug moanha didto pagkabuntag sa sunod adlaw.
Unya makita nimo kung nakatabang ba ang kuwarta.
Daghan kaayong tawo sa among panimalay. Lagmit isirado nako ang pultahan, kay kung dili mawala ang napulo ka euro nga
nota, ug kinahanglan gihapon nako maghugas sa mga pinggan.
Ang pagkahimong nasud dako kaayo ang kalabotan sa kausaban ug sa pagkaandam sa pag-usab.
Para nako, ang pagkaandam nga mag-usab nagpasabot usab sa pag-angkon pag-usab sa akong kaugalingong
responsibilidad, o sama sa gisulti sa katapusang mga pulong, gisulat ko kini sa akong kaugalingon:
Magkahiusa kita makabuhat og kalainan. Sugdi sa imong kaugalingon, usba ang usa ka butang bahin kanimo.
Naghatag kini og lahi kaayo nga tinuoray nga koneksyon sa kasingkasing. Masulti gyud nako kana para sa akong mga courier.
Mao kana ang hilisgutan sa Strategy 2+, nga gihisgutan ni Ruth kaniadto. Nagatukod kami og usa ka network uban sa mga courier.
Adunay koneksyon sa kasingkasing sa matag indibidwal kay napansin nako nga gusto sa tanan nga usbon ang usa ka
butang. Ang tanan nagtrabaho sa ilang kaugalingon; ang tanan magsugod sa ilang kaugalingon una.
Mag-unong tanan. Wala nay kinahanglan nga maghimo og dakong pakigpulong bahin niini, mahitabo ra kini.
Ug kini nga paghiusa, kini nga pagka-pamilya, nagmugna og networking. Sa akong hunahuna, bag-o kana.
Sa tinuod, daghan kaayo nga mga karismatikong lider sa kalibutan.
Uban sa maayong mga ideya, sa tinuod nga panan-awon nga pamaagi, ug sa abilidad sa pagdasig sa usa ka nasud.
Apan ang akong gibati, ug ang ginaagian sa atong panahon karon, mao ang panaghiusa sa mga
tawo gikan sa pinakababa, gikan sa grassroots.
Orihinal pud kana, mao kini ang akong gisulat gikan sa miaging mamumulong:
Nag-uswag nga magkuyog gikan sa ubos paingon sa taas. Ang kausaban kinahanglan maggikan sa ubos paingon sa taas.
Mao kana ang networking, mao kini nga grupo sa mga tawo nga mobati sama sa usa ka komunidad. Nga kalit lang nakamatikod nga
dili nato gitukod ang atong mga kontak sa Facebook, kondili uban sa tinuod nga mga kontak nga adunay mga bukton ug mga tiil.
Nagkadool na gyud ta sa punto. Dili mi magreklamo.
Ganahan kami maghisgot og mga politikal nga hilisgutan uban sa among mga kauban.
Apan padayon ta dayon sa pangutana: Andam ka na ba nga mag-invest og oras?
Andam na ba ka nga ipuhunan ang imong kaugalingon? Ug mao kana ang paagi nga mahimong nasud ang usa ka tawo.
Ug sa akong hunahuna, kamo tanan, o bisan kadaghanan kaninyo, pamilyar sa S&G, ang mantalaan nga "Stimme und Gegenstimme"
(Tingog ug Kontra-Tingog). Mao kana ang estratehiya sa S&G. Ug mao kana ang hinungdan – wala koy kaugalingong lamesa sa
tagapamulong – mao nga gipasiugda nako ang among S&G nga lamesa.
Adto diha. Kung wala pa nimo nahibaloan, ang S&G labaw pa sa usa ka peryodiko.
Para nako, ang S&G usa ka paagi, oo, usa ka paagi aron mahimong usa ka katawhan.
Usa ka paagi aron maghiusa kita isip katawhan. Busa, ang nahabilin na lang nakong isulti mao: apil na! Salamat. Salamat.