Салом ба ҳама, воқеан барои ман шарафи бузург аст, ки дар ин ҷо дар назди шумо истодаам. Ташаккур, Иво.
Ман фикр мекунам, ки воқеан хуб аст, ки имрӯз дар инҷо ҳастем. Ҳамеша хуб аст, ки дар вақти муносиб дар ҷои муносиб бошед, не?
Ман бисёр вақт дар ҷои нодуруст ва дар вақти нодуруст будам. Вақте садамаҳои хурди нақлиётӣ рух медиҳанд, шумо
одатан ба худ мегӯед: «Оҳ, кош ман дигар хел ронда мебудам.»
Аммо имрӯз ман танҳо эҳсос мекунам, ки ин дақиқ ҷойи дуруст дар вақти дуруст аст. Ва дар маҷмӯъ, ман чизеро эҳсос мекунам — шояд
шумо низ ин ҳиссиётро доред — ки зимистон тамом шудааст ва дар ҳаво рӯҳияи баҳорӣ ҳукмфармо
аст, дар ин рӯзҳои аввали гарм дар моҳи март.
Ман дар даруни худ эҳсос мекунам, ки мо, ҳамчун инсоният ва ҳамчун як халқ, ба тағйирот ниёз дорем.
Ман ахиран боз дар Вена будам – ман баъзан барои кор ба он ҷо меравам – ва дар кӯчаҳо сайр
кардам ва инчунин ба Парламент ташриф овардам.
Ва дар он ҷо бюстҳои асосгузорони ҷумҳурист буданд, ки Ҷумҳурии Австрияро эълон карда буданд. Ва ин ба дилу дидаи ман чунон амиқ
таъсир расонд, ки ман фикр мекардам, шояд дар он замон – ҳоло намехоҳам ҳукм кунам, эълони Ҷумҳурии Австрия масъалаи аслӣ нест
– аммо шояд дар он замон, вақте ки онҳо барои он меҷангиданд ё ҳар чизе онҳоро водор мекард, онҳо фикр
намекарданд, ки ин ҳеҷ гоҳ ба ин дараҷа мерасад, ки муваффақ мешавад ва ки як ҷаҳони комилан дигар имконпазир аст.
Ва сипас онҳо дар асл ноком шуданд.
Умедворам, ки ҳеҷ кадоме аз мо ноком намешавем, балки ҳамоно имкони таҷриба кардани ин ҷаҳони навро дошта бошем. Умедворам, ки
мо ин тағйиротеро, ки Кристоф Ҳёрстел зикр кард, воқеан эҳсос кунем. Умедворам, ки мо на танҳо дар бораи он сӯҳбат
кунем, на танҳо дар бораи он орзу кунем, балки воқеан онро эҳсос кунем – ин тағйирот дар ҳоли рӯй додан аст.
Бале. Сарлавҳаи презентатсияи ман чунин аст: «Фоизи қарз: он чизе, ки шумо бояд бидонед!»
Шояд шумо ҳам ҳамон тавр эҳсос кунед, ки ман дар ҷавонӣ ҳамеша эҳсос мекардам – ҳатто агар ман танҳо барои як морожено пул қарз
мегирифтам, ҳатто агар он замон он танҳо як марки олмонӣ бошад – ман ҳамеша хеле хушҳол
мешудам, вақте ки метавонистам қарзро баргардонам.
Ҳанӯз ҳам ҳамин тавр аст, ҳатто агар он танҳо 10 евро бошад. Ман ҳамеша воқеан сабукҳол мешудам,
вақте ки ниҳоят аз он қарзи беақлона халос шудам.
Оё касе дигар ҳам чунин эҳсос мекунад? Ман пурра танҳо нестам, хуб?
Пас шумо ин ҳиссиро медонед. Фақат аҷоиб аст, ки бидуни қарз зиндагӣ кардан мумкин аст.
Ба назар мерасад, ки сиёсатмадорон, роҳбарони тиҷоратӣ, вазирони молия ва сарварони ҳукумати
мо дар бораи қарз тасаввуроти гуногун доранд.
Вақте ки шумо мебинед, қарзи давлатӣ чӣ гуна рушд мекунад, шояд ба шумо чунин ба назар расад, ки дар қарз
будан ҳоло дар иқтисоди шукуфон одоби хуб ҳисоб мешавад.
Ва дар бораи баргардонидан – ман намедонам, ҳатто дар бораи он суҳбат намешавад.
Ҳамеша дар бораи қарзҳои нав ва фоизҳои баландтар, ки бояд пардохт шаванд, мешунавам, аммо ба ҳеҷ кас фикри воқеан
баргардонидани он намеояд. Ман дар ин бора ҳеҷ чиз намешунавам.
Ман як ҷадвалро бо худ овардаам, то ба шумо як назари ибтидоӣ диҳам. Имрӯз мо аллакай мавзӯъҳои Аврупо ва кишварҳои
ҷаҳон, инчунин қарз ва низоми молиявиро баррасӣ кардем. Дар асл кишварҳо чӣ қадар қарз доранд? Масалан, дар Аврупо.
Ва ман инро бо истифода аз рақамҳои расмии Фонди Байналмилалии Пул нишон додаам – нисбати қарз ба маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ.
Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ҷамъбасти ҳамаи молҳо ва хизматрасониҳоест, ки дар як кишвар истеҳсол мешаванд.
Ҳама чизе, ки дар он ҷо истеҳсол мешавад, ҳамаи корҳое, ки анҷом дода мешаванд, дар он ҷо сабт мешаванд ва
қарзҳое, ки он кишвар дорад, дар доираи дуруст арзёбӣ мешаванд.
Ва ман озодии худро истифода кардам, то арзёбӣ кунам.
Баҳогузорие, ки «бе қарз» мегӯяд, барои ман сабзи тира аст. Ман метавонам фавран бигӯям, ки
дар Аврупо ҳеҷ кишвари сабзи тира вуҷуд надорад.
Ман як вақт фикр мекардам «10%», пас агар кишвар 10% қарз нисбат ба он чизе, ки дар як сол ба даст меорад,
дошта бошад, ман онро сабзи равшан номида, қайд кардам.
Барои ман «10 то 25%» зард аст, «25 то 75%» сурх аст ва «беш аз 75%» сурхи тира аст.
Бигзор нишон диҳам, ки чӣ гуна ман инро арзёбӣ мекунам.
Тасаввур кунед, ки шумо ҳамаи ҳисобномаҳои худро барои як моҳ пардохт мекунед, аммо маош намегиред; ба ҷои
ин маоши шумо бевосита ба бонк интиқол дода мешавад, то қарзи миллии мо пардохт шавад.
Агар шумо як моҳ ҳамин корро кунед, вале ҳамзамон иҷорапулӣ, бензин, харид ва либосҳоро пардохт кунед, ва корманди
истгоҳи сӯзишворӣ ё иҷорагирандаи он низ ҳамин тавр амал кунад: ӯ пулатонро мегирад, аммо онро ба бонк месупорад.
Агар шумо инро ҳамчун як модел қабул кунед – мо мехоҳем қарзҳоямонро зуд аз байн барем – пас шумо метавонед бо
даст кашидан аз ҳама чиз дар як моҳ 8%-ро пардохт кунед.
Ва аз он ман рангҳоро баровардам, гуфта: «Хуб, ман ҳанӯз ҳам метавонистам тасаввур кунам, ки
чунин мардум метавонистанд инро ба анҷом расонанд.»
Ман гуфтам зард, хуб, аз як то се моҳ, агар тамоми пулҳо ба бонкҳо раванд, шояд ҳанӯз ҷанги шаҳрвандӣ нашавад.
Аммо ман дигар бовар надорам, ки дар Олмон, агар мо ҳамеша маҷбур мешудем пулеро, ки ба даст меорем, танҳо барои хушнуд
нигоҳ доштани бонкҳо супорем, оё мо низ ба ҷанги шаҳрвандӣ ё адли худидоракунанда ё ҳар чи бошад, намерасидем.
Пас биёед ба кишварҳо назар андозем ва бубинем, ки Аврупо, Аврупои азизамон, чӣ гуна аст: Португалия – 124% қарзи давлатӣ,
Испания – 97%, Фаронса – 92%, Британияи Кабир – 93%, Ирландия – 119%, Италия – 128% ва ғайра. Люксембург 25%-ро ташкил
медиҳад, ки дар асл ҳанӯз ҳам хеле хуб аст – ман ҳозир инро мебаррасӣ мекунам – қариб ҳама кишварҳо сурх ҳастанд.
Мо Болгарияро бо 16% дорем, ки ман баъдтар ба он бармегардам, ва Туркия. Чандтоашон гум шудаанд, тамоми
Скандинавия. Эстония бо 10% қарзи давлатӣ низ барҷаста аст, инчунин Гурҷистон, Арманистон ва Озарбойҷон.
Ва сипас хирси калон, Русия, бо 10% қарзи давлатӣ, сабз, сабзи равшан, на сабзи тира, вале боз ҳам сабзи равшан.
Ростӣ гӯям, агар ман барои ин масъул мебудам, шарм мекардам.
Зеро дар асл ... одатан ту чунин зиндагӣ намекунӣ. Ту бо қарз зиндагӣ намекунӣ ва боз аз он ифтихор ҳам намекунӣ.
Аммо мо баъдтар ба ин баргардем, вақте ки ба саволи «Оё ҳамеша ҳамин тавр буд?» посух медиҳем.
Ҳамчунин метавон гумон кард, ки, эҳтимол, дар гузашта он дигаргуна менамуд ва шояд ҳоло низ ҳамин тавр
бошад; оё ин ба буҳрони иқтисодии соли 2008 рабт дорад? Биёед боз як бор ба ин рушд назар андозем.
Аммо аввал, биёед боз як бор ба тамоми ҷаҳон назар андозем.
Танҳо чанд кишвар қарздор нестанд; 171 аз 173 кишвари фарогиршуда аз ҷониби Фонди Байналмилалии Пул (IMF)
ҳоло қарздоранд. Бисёр кам кишварҳо сабзи тира ҳастанд.
Мо аллакай дар бораи замин сӯҳбат кардаем, ман ба он бармегардам.
Дидани он душвор аст, ман дасти худро кофӣ устувор нигоҳ дошта наметавонам, Кувайт ҳанӯз сабз аст,
шояд ҳама Брунейро намешиносанд, Малайзия сабз аст.
Ва боқимондаҳо ба шакле қарздоранд, ҳадди ақал рангҳои сабзи равшан, ки ҳанӯз қобили қабул аст; мо дар ин
ҷо Эронро мебинем. Аммо боқимондаҳо сурх, аз сурх то сурхи тира, дар қарз қарор доранд.
Ва чизи нохуш дар бораи қарз ин аст, ки он фоиз меорад.
Ва ҳоло савол ба миён меояд: воқеан кӣ фоизи қарзро мепардозад?
Барои посух додан ба ин савол, ман мехоҳам се гурӯҳро баррасӣ кунам.
Гурӯҳи 1 аз хоҷагиҳои хусусӣ иборат аст,
Гурӯҳи 2: Ширкатҳо
ва Гурӯҳи 3 давлат.
Гурӯҳи 1 — ин шумо ҳастед, масалан, вақте ки ба бонк меравед ва барои харидани мошини нави гаронбаҳоятон қарз мегиред.
Дар ин ҳолат масъала воқеан хеле равшан аст. Шумо барои фоизи қарз масъул ҳастед.
Ҳоло шумо мекӯшед, ки сахт кор кунед, то пул ба даст оред ва қарзҳои худро пардохт кунед.
Аммо шумо инчунин метавонед бигӯед: «Ман аз ин девонагии қарздорӣ даст мекашам, ман ягон қарз ё кредитиро намегирам.»
Ман дар ин лаҳза намехоҳам дар ин бора шарҳ диҳам.
Аммо ба ин назар гиред: оё шумо метавонед аз ин қарори шахсӣ, ин механизми қарздорӣ халос шавед?
Биёед ба Гурӯҳи 2, яъне ширкатҳо, назар андозем.
Дар ҳолати ман мехоҳам шуморо бо як корхонаи кишоварзӣ шинос кунам, ки ғалладона ва дигар маҳсулотҳоро парвариш мекунад.
Деҳқон трактори нави зирак харидааст.
Ӯ онро тавассути бонк маблағгузорӣ кард, бинобар ин фоиз ҷамъ мешавад.
Агар ҳоло ба вазъи хароҷоти ин тиҷорати кишоварзӣ назар кунем, аз як тараф хароҷоти кадрҳо барои
ёвари кишоварз, ки ба деҳқон кӯмак мекунад, дорем.
Аз тарафи дигар, мо хароҷоти мавод дорем. Ин метавонад сӯзишвории дизелӣ барои трактор бошад ё,
тавре ки дар ин ҷо нишон дода шудааст, тухмҳо.
Ва, чун аллакай зикр шуд, сеюм хароҷоти фоизӣ ҳастанд.
Ин тиҷорати кишоварзӣ ҳар се ин хароҷотро ҳамчун хароҷоти умумӣ дар нархи фурӯши ғалла ба харидори ғалла мегузаронад.
Дар ҳолати ман харидори ғалла ордхона аст. Ғалла дар ордхона ба орд кӯфта мешавад.
Ва барои он ки ғалла ба орди орд карда шавад, дар ин ҷо низ коргарони меҳнаткаш лозиманд.
Технологияи истеҳсолии корхона – бигзор тахмин кунем – ва худи корхона низ аз ҷониби бонк маблағгузорӣ мешаванд.
Ин маънои онро дорад, ки дар ин ҳолат низ фоиз ситонида мешавад.
Биёед вазъи хароҷотро дар ин корхона низ баррасӣ кунем.
Сипас мо хароҷоти кадрҳо барои коргарони меҳнатдӯст дорем, хароҷоти мавод, ки он донаҳо аз ферма
мебошанд, ва хароҷоти фоиз барои ордхона дорем.
Ҳамчун нонпаз, ман орди худро аз ин ордкадон мехарам ва ордкадон низ ин хароҷотро дар нарх дохил мекунад.
Ин маънои онро дорад, ки ман ҳамчун нонпази экологӣ орди худро аз ордкадон мехарам ва инчунин ёриёни серталоше дорам,
ки ба ман кӯмак мекунанд онро ба нон ва булочкаҳо табдил диҳам, ки сипас ба муштариёни худ мефурӯшам.
Азбаски дар бонк ҳоло фоизҳо хеле мусоиданд, ман як танӯри нав харидам.
Ва ин, албатта, низ ба хароҷоти фоизӣ оварда мерасонад.
Биёед ба вазъи хароҷот дар нонпази ман назар андозем.
Сипас ман хароҷоти кадрӣ барои ёрирасонҳои нонпазиам дорам, инчунин хароҷоти маводӣ дорам, ман ордро аз
ордхона харидам, ва ҳамчунин хароҷоти фоиз дорам, яъне барои он танӯри нави зебое, ки харидам.
Ман низ нархи нон ва булочкаҳои худро ба тавре ҳисоб мекунам, ки дар он ин се хароҷот инъикос ёбанд:
Хароҷоти кадрӣ, хароҷоти мавод ва хароҷоти фоизҳои ман.
Ва ман инро дар нарх ба истеъмолкунандаи ниҳоӣ мегузаронам. Ва он шумо ва ман ҳастем.
Биёед ман кӯтоҳ ҷамъбаст кунам:
Корхонаи кишоварзӣ хароҷоти фоизӣ, инчунин хароҷоти кадрҳо ва маводҳоро дар нархи фурӯши ғалла ба харидори ғалла мегузаронад.
Ширкати ордкашӣ хароҷоти фоизӣ, инчунин хароҷоти мавод ва кадрҳоро дар нархи фурӯши орд инъикос хоҳад кард.
Ва ҳамчун нонпаз ман низ ҳамин корро мекунам: хароҷоти фоизӣ, инчунин хароҷоти кадрӣ ва
маводро дар нархи чаканаи нон мегузаронам.
Мо барои ҳамаи ин пардохт мекунем. Ин маънои онро дорад, ки мо, ҳамчун истеъмолкунандагони ниҳоӣ, тамоми
хароҷоти занҷираи арзишро, аз ҷумла ҳамаи хароҷоти фоизӣ, пардохт мекунем. Ва ин дар ҳама ҷо чунин аст.
Новобаста аз он ки шумо сафари таътилӣ брон мекунед ё барои мошин бо пули нақд пардохт мекунед, шумо ҳадди ақал ба таври
ғайримустақим ба бонк фоиз медиҳед – ҳатто агар шумо танҳо яхмос бихаред, хароҷоти фоизӣ вуҷуд доранд ва онҳо ба бонк мераванд.
Дар маҷмӯъ, мо барои ҳама чизе, ки мехарем, ва барои ҳар як ҳисобе, ки пардохт мекунем, пардохт мекунем: хоҳ либос, хоҳ ғизо,
хоҳ таътил, хоҳ нақлиёт, хоҳ асбобҳои мусиқӣ — фарқ надорад, ҳатто ҳаққи узвият дар клуб — мо хароҷоти фоизиро,
ки дар занҷираи арзишӣ дохил шудаанд, пардохт мекунем.
Ва шумо метавонед онро ҳисоб кунед. Ин маблағ аст, ки ба ҳисоби миёна на камтар аз 40% нархи харидро ташкил медиҳад.
Агар ҳоло шумо ҳайрон бошед, ки ғолиб ҳастед ё мағлуб, бигзор онро ба шумо ба таври равшан
фаҳмонам. 40% аз нархи харид – ин чӣ маъно дорад?
Пас шумо метавонед инро худатон ҳисоб кунед. Агар шумо хароҷоти моҳонаатонро донед, бигӯем, ки хароҷоти
моҳонаатон 2 000 евро аст, пас 40 % баробар мешавад ба 800 евро.
Ин маънои онро дорад, ки шумо ба бонк ба таври ғайримустақим ё шояд мустақим 800 евро пардохт мекунед.
Агар инро дар тӯли сол экстраполятсия кунем, он ба 9 600 евро баробар мешавад.
Ва ҳоло ҳама чизе, ки бояд кунед, ин аст, ки дар охири сол изҳороти бонкии худро
бигиред, ки дар он фоизи қарзӣ нишон дода шудааст.
Пас шумо метавонед як назар андозед ва бубинед, ки оё дар он ҷо 9 600 евроро пайдо карда метавонед.
Ва агар шумо маблағи баландтар пайдо кунед, пас шумо ғолиб ҳастед, ва агар шумо маблағи камтар пайдо кунед –
маблағи ман хеле паст аст, ман фикр намекунам, ки дигар ягон изҳороти фоиз мегирам – пас шумо дар ин система бохтаед.
Аммо ин ҳама нест. Давлат низ барои таъқиби манфиатҳои худ рӯз ба рӯз бештар қарздор мешавад.
Ва шумо ин фоизро низ дар шакли пардохтҳо ва андозҳо пардохт мекунед.
Ҳамин тавр, арзанда аст, ки ба ин модели давлатӣ низ назар андозем, ки мо аллакай дар лексия каме дар
бораи он шунидаем – чунон ки шумо аллакай зикр кардед.
Чӣ гуна менамояд, вақте давлат қарздор мешавад?
Дар Олмон тақрибан ду-се ҳиссаи ҳаҷми қарзҳо аз ҷониби давлати Олмон дар шакли қарзҳо аз
бонкҳои мустақил ва муассисаҳои қарзӣ гирифта мешавад.
Ва сеяки дигар дар облигацияҳои давлатӣ. Ду сеяки! Ӯ инро чӣ гуна мекунад?
Бонкҳо пулҳояшонро аз куҷо мегиранд? Бисёр оддӣ: мо аллакай истилоҳи «пули фиат»-ро шунидаем.
Бонкҳо ҳақ доранд пули китобӣ эмиссия кунанд.
Давлат ба бонкҳо иҷозат додааст, ки зеринро анҷом диҳанд: шумо метавонед пул эҷод кунед.
Дар принсип, агар дақиқ гӯем, ин мошини чопи пул аст. Банкҳо иҷозат доранд пул чоп кунанд.
Ягона бартарии пули китобӣ дар он аст, ки ба шумо ҳатто чопхона ё мошинҳои зарбзании тангаҳо лозим нест.
Шумо пулро сарфа мекунед ва ба шумо иҷозат дода мешавад, ки пул эҷод кунед.
Ва сипас давлат меояд ва мегӯяд: «Ой, ба ман пул лозим аст», қарз мегирад ва хуб аст, онро бо фоиз бармегардонад.
Хуб, ман намедонам, аммо барои ман ин метавонад як созишномаи бад бошад.
Барои он ки ҳама чиз комилан равшан шавад – ман халтаи хурди пулро илова кардам – давлат ба бонкҳо пул медиҳад, то
онҳо онро ҳамчун қарз бигиранд ва барояш фоиз пардохт кунанд.
Ва ман бовар дорам, ки шояд шумо метавонед пулатонро ба ин роҳ беҳтар идора кунед.
Ва ҳоло, тавре ваъда шуда буд, қарзи давлатӣ.
Оё ин ҳоло як масъалаи устувор аст ё ҳанӯз барои тағйирот ҷой вуҷуд дорад – тамоюли воқеӣ дар қарзи давлатӣ чист?
Биёед ба ин назар андозем. Агар мо барои фоизи қарз масъул бошем, пас шояд бояд каме тасаввур дошта
бошем, ки давлат чӣ гуна бо пулҳо рафтор мекунад.
Қарзи давлатӣ аз соли 1995 то соли 2013, ҳамаи рақамҳо боз аз Фонди Байналмилалии Пулӣ.
Ҳамчунин боз ҳамчун фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ нишон дода шудааст, ки мо аллакай бо он ошно ҳастем.
Пас, дар давоми ду даҳсолаи охир дар Олмон қарзи миллии афзоянда дорем.
Ва ман ба шумо ваъда медиҳам, ки ин на танҳо дар ду даҳсолаи охир чунин буд.
Ман онро пайгирӣ кардам – сабтҳое, ки ёфтам, аз соли 1950 оғоз мешаванд, вақте ки қарзи
миллии Олмон 9 миллион марки олмонӣ буд, 9 миллион.
Ман дақиқ намедонам, ки панҷ сол пас аз поёни ҷанг аҳолӣ чӣ қадар буд.
Аммо биёед тахмин кунем, ки 70–80 миллион. Ин на бештар аз 20 пфенниг мешуд. Ҳатто барои ҳар нафар 20 пфенниг ҳам намешуд.
Дар соли 2011 – охирин рақаме, ки ман пайдо карда метавонистам – мо ҳадди ақал 24 771 евро барои ҳар як сокин доштем.
На барои ҳар корманд, балки барои ҳар сокин, яъне барои ҳар кӯдак.
Пас шумо метавонед хароҷоти хонаводаатонро ба осонӣ ҷамъ кунед ва сипас ҳиссаи шумо дар қарзи миллиро медонед.
Ман инро шармандагӣ мешуморам. Шармандагӣ. Дар асл чунин кишварро идора кардан.
Фаронса, қарзи давлатӣ пайваста аз 55% то 92% афзуда, дар тӯли 20 сол қариб ду баробар шуд.
Англия қарзи миллиро беш аз ду баробар зиёд кард.
Грекия – аллакай дар матбуот хуб маъруф – қарзи миллии ниҳоят калон.
Ин маро ба ҳайрат меорад, ки вазири молия доштани чӣ маънӣ дорад ва ҳамаи ин одамон чӣ заруранд?
Ман фикр мекунам, ки мо низ метавонистем инро идора кунем, ё, ба он чизе, ки ту гуфтӣ, Иво, нашъамандоне, ки ту
онҳоро барқарор кардӣ, низ метавонистанд инро идора кунанд.
Онҳо низ чунин сиёсати молиявиро идора мекарданд.
Ва сипас кишварҳои дигаре ҳастанд, ки нишон медиҳанд, ки ин кор имконпазир аст:
Булғористон. Шояд таҳти таъсири нияти Булғористон барои узви комилҳуқуқи Иттиҳоди Аврупо шудан, онҳо низ
тавонистанд қарзашонро дар муддати нисбатан кӯтоҳ, аз соли 2000 то 2013, аз 75% то 16% коҳиш диҳанд.
Русия низ тавонист дар кам кардани қарзаш мувозинати хубро нигоҳ дорад. Пас ин имконпазир аст.
Ва сипас ба бародари калонтар, бозингари ботаҷриба, вақте ки сухан дар бораи «ба вуҷуд
овардани буҳронҳои иқтисодӣ» меравад, менигарем.
112 фоизи қарзи давлатӣ, 112 фоизи қарзи давлатӣ!
Чин дар ҳоли болоравӣ аст, аммо мо аллакай дар лексия дар бораи ин шунидаем. Пас аз болоравӣ
эҳтимолан чизест, ки бояд ҷиддӣ гирифта шавад.
Шояд чинӣҳо низ тахмин мекарданд, ки дар ин ҷо чӣ мегузашт.
Ман ҳам инро дар гузашта қайд кардам.
Онҳо дигар ба тиҷорат бо ИМА, содирот ва ба даст овардани доллар шавқманд нестанд.
Онҳо ҳоло хеле машғуланд бо харидани амвол ва ширкатҳо дар Иёлоти Муттаҳида. Биёед умедвор
шавем, ки ин барои онҳо манфиатовар хоҳад буд.
Ва, албатта, Ҷопонро наметавон аз се кишвари асосии иқтисодӣ ҳадди ақал дар солҳои 1980-ум ва 1990-ум берун нигоҳ дошт.
Як ҳавонаварди воқеии камикадзе аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ба мо нишон медиҳад, ки чӣ гуна ин корро анҷом медиҳад.
Ин девонагист. 245% қарзи давлатӣ.
Агар қарздиҳандае биёяд ва бигӯяд: «Ман мехоҳам пулҳоямро баргардонед», пас ҷопониҳо бояд
бе гирифтани як танга ду солу ним кор кунанд.
Ҳама чиз ба бонкҳо, ҳама чиз ба бонкҳо.
Ва мушкилот дар он аст, ки дар тӯли он ду солу ним онҳо низ бояд фоизҳоро пардохт
кунанд, ки ҳатто дар ҳисоббарорӣ дохил нашудаанд.
Бале, ва сипас ман иҷозат гирифтам, ки дар поён, шояд бидуни ягон арзёбии бузурги сиёсӣ, чанд кишвариеро, ки мо аллакай
аз навтарин баёнияҳои матбуотӣ хуб шинос шудаем, номбар кунам:
Дар он ҷо Сурия аст, биёед бубинем, ки Сурия чӣ гуна бо пул муносибат мекунад.
Онҳо низ медонанд, ки қарзи миллии 183% чӣ гуна аст.
Ва аз ин ба баъд он фурӯ меафтад. Сурия дигар ҳеҷ маълумоте дар бораи қарзи давлатӣ пешниҳод намекунад, аммо
ман гумон мекунам, ки он идома медиҳад ба коҳиш ёфтан.
Мо метавонем ба Эрон назар андозем, ки худро дар байни шарики байналмилалияш чандон маъмул
намесозад, ки ба ягон сабаб ба қарзҳо бовар мекунад.
Ва сипас Либия ҳаст, кишвари сабзи тира. Аз соли 2003, ба назари ман, он 0% қарзи давлатӣ дошт, дигар
қарз надошт, озод ва бе қарз. Ин имконпазир аст, не?
Биёед кӯтоҳ ҷамъбаст кунем. Пас, агар шумо аллакай намедонистед, дар бораи қарз чӣ бояд донед?
Албатта, шумо барои қарзҳои шахсии худ фоиз месупоред, аммо тавассути андозҳо ва боҷҳо низ қарзи давлатиро пардохт мекунед.
Ва он чизе, ки барои баъзе аз шумо нав аст, ин аст, ки бо ҳар харид шумо фоиз, яъне фоизи қарзро месупоред.
Ва азбаски танҳо ба чанд нафар иҷозат дода шудааст, ки ин пулро ба даст оранд, мо инчунин омӯхтем ва
аллакай шунидаем, ки бояд бозтақсимкунӣ сурат гирад; бояд бозтақсимкунӣи сарват сурат гирад.
Ва ҳамин аст, ки ман фикр мекунам муҳим аст, ки мо дар бораи он фикр кунем – ва ман дар асл оҳиста-оҳиста ба марҳилаи
фуруд омадан мерасам – оё мо мехоҳем дар он чизеро тағйир диҳем?
Ман намехоҳам ҳалли масъаларо пешниҳод кунам, қисман аз он сабаб, ки намехоҳам ҳамчун касе, ки ҳама чизро медонад, ба назар
расам, ва ман фикр мекунам, ки ҳалли он воқеан хеле равшан аст.
Агар шумо дуздро ҳангоми дуздӣ дастгир кунед, ӯ бояд ғораткардаҳоро баргардонад, дуруст?
Дар асл дигар ҳеҷ зарурат нест, ки ягон ҳалли дигарро муҳокима кунем.
Аммо ман метавонам тасаввур кунам, ки дар ҳолати мо ин ҳатман дузди сумка нест.
Он чизе, ки мо аз Кристоф Ҳёрстел шунидем, воқеан ҳайратангез аст.
Ё он чизеро, ки мо дар гузориши телевизионии Kla.TV – 50-солагии марги Ҷон Ф. Кеннеди –
дидем, аз он метавон фаҳмид, ки ин дузди сумка нест.
Пас метавонад, ки ягона нишона – мо онро дидаем, иқрор кунед – шояд кофӣ набошад.
Сипас ман боз ду иқтибос овардам.
Ҷошуа Стамп, ки дар миёни дигар вазифаҳояш як вақтҳо директори Бонки Англия буд, гуфт: «Агар шумо хоҳед, ки то ҳол ғуломи
бонкҳо бошед ва барои ғуломӣ кардани худ пардохт кунед, пас бигзор бонкҳо пул эҷод кунанд ва қарзро назорат кунанд.»
Шумо метавонед чунин чизе бигӯед, ва бо вуҷуди ин мардум ҳанӯз ҳам тавонистанд каме хоб кунанд. Ин ҷои девонагии он аст.
Ҳенри Форд низ хуб маъруф аст, бренди мошин:
Агар мардум низоми пулиро мефаҳмиданд, мо то субҳи фардо инқилоб мекардем.
Шумо метавонед дар интернет дар бораи ин чизҳо бихонед; онҳо хуб маълуманд.
Ман каме ҳайрон мешавам: чаро, чун ин духтари ҷавон дар суруди худ нишон дод, ба ҳаяҷон овардани мардум ин қадар душвор аст?
Ва ниҳоят, ман мехоҳам мухтасаран самтро тағйир диҳам ва савол диҳам: воқеан кӣ масъул аст?
Кӣ барои ин вазъият масъул аст?
Оё бонкҳо барои ин мушкилот масъуланд?
Ман ба ин савол «не» мегуфтам, зеро онҳо мувофиқи қонунҳои амалкунанда амал мекунанд.
Оё давлат, ҳукуматҳо ва сиёсатмадорон масъуланд? Бори дигар ман ба ин савол «не» мегӯям.
Зеро онҳо мандати шуморо доранд, бинобар ин мандати моро низ доранд.
Пас ҳоло кӣ масъул аст? Мо ҳастем. Аҳ, ҳа, гирифтам туро, ту. Ман ҳам. Мо масъул ҳастем.
Аммо ҳоло калиди тағйирот чист?
Ва ман мехоҳам ду ё се андешаеро мубодила кунам, ки комилан бо он чизе, ки мо аллакай аз Кристоф Ҳёрстел шунидаем, мувофиқанд.
Тағйири устувор – чӣ гуна имконпазир аст?
Ба назари ман, ин танҳо дар он сурат имконпазир аст, ки мо худро ҳамчун як халқ бубинем. Ҳамчун як бадани ягонаи мардум.
Ман як бор ибораеро ихтироъ кардам – як лаҳза интизор шавед, то бубинед, ки оё он ба шумо маъқул аст –
«Мардум бидуни тирант хеле хуб зиндагӣ карда метавонанд.»
Аммо барои тирант бе мардум вазъият хеле душвор аст, не?
Ҳамчун як халқ, мо бояд боз як бор фаҳмем, ки қудратро ба онҳое медиҳем, ки интихоб мекунем. Ва мо бар ин назорат дорем.
Ва ҳоло, албатта, савол ин аст: мо чӣ гуна як халқ мешавем?
Ин чӣ гуна кор мекунад? Ва ман воқеан метавонам аз таҷрибаи шахсии худ дар ин бора ҳарф занам. Бигзор се
нуқтаеро таъкид кунам, то нишон диҳам, ки дар раванди ташаккули як миллат чӣ чизҳо дохил мешаванд.
Ин ба фаҳмидан ва дарк кардан рабт дорад. Ин ба бозбинӣ кардани чизҳо рабт дорад.
Шумо на танҳо чизҳоро мегиред, онҳоро қабул карда, иҷро мекунед, балки аввал онҳоро бодиққат андеша мекунед.
Пас чаро як халқ ба миллат табдил меёбад? Ман инро хеле содда шарҳ дода метавонам.
Мо тамосҳои зиёди S&G ва AZK доштем ва ҳар як занги телефоние, ки ман анҷом додам, тавре ки шумо метавонед тасдиқ
кунед, ба сатҳи болотар равона шуда, фавран пайваст мешуд.
Ҳамон лаҳза дар он ҷо одамоне буданд, ки ман фаҳмидам: «Оҳ, онҳо низ мисли ман фикр мекунанд. Онҳо низ
инро баррасӣ мекунанд. Онҳо низ мехоҳанд фаҳманд.»
Онҳо зуд нестанд ва ҳама чизро нодуруст мегӯянд, балки: «Сабр кунед, як лаҳза, чӣ гуна ҳама чиз ба ҳам меояд?»
Ва аз хоҳиши фаҳмидан фаҳмиш меояд. Аз фаҳмиш ҳамбастагӣ меояд.
Мо бояд фаҳмем, масалан, мо бояд омӯзем, ки пул кор карда наметавонад.
Танҳо ҳамчун як мисол. Пул кор намекунад.
Шумо инчунин метавонед, ва ман дар ин ҷо суханамро аз сухангӯи қаблӣ идома медиҳам, як вазифаи хурди хонагӣ анҷом диҳед.
Чаро як бист-фунтииро назди зарфҳои шустанашуда, ки ту дирӯз шом накардӣ, намегузорӣ?
Ва сипас ӯ дари ошхонаро мебандад ва субҳи рӯзи дигар ба он ҷо меравад.
Пас шумо хоҳед дид, ки оё пул кор кардааст.
Дар хонаи мо чанд нафар одамон ҳастанд. Ман эҳтимолан дарро мебастам, вагарна пули даҳ-евроӣ
ғайб мезанад ва ман ҳанӯз ҳам бояд зарфҳоро бишӯям.
Шаклгирии як миллат ба тағйирот ва омодагӣ ба тағйир додан сахт алоқаманд аст.
Барои ман, хоҳиши тағйирёбӣ инчунин маънои онро дорад, ки боз масъулиятро бар дӯши худ гирам, ё чун дар
суханҳои ниҳоӣ гуфта шуд, ман инро худам навиштаам:
Мо бо ҳам метавонем тағйирот эҷод кунем. Аз худ оғоз кунед, дар худ чизеро тағйир диҳед.
Ин як навъи тамоман дигар пайванди самимӣ эҷод мекунад. Ман воқеан метавонам инро дар бораи куриерҳоям бигӯям.
Ин мавзӯи Стратегияи 2+ аст, ки Рут қаблан зикр карда буд. Мо шабакаи курсириро ташкил мекунем.
Бо ҳар як шахс пайванди дил вуҷуд дорад, зеро ман мебинам, ки ҳар кас мехоҳад чизеро тағйир диҳад. Ҳар кас
рӯи худ кор мекунад, ҳар кас аввал аз худ оғоз мекунад.
Ҳамааш якҷоя об мешавад. Лозим нест дар ин бора суханронӣ дароз кунед, он худ ба худ рӯй медиҳад.
Ва ин ҳамгироӣ, ин ба оила табдил ёфтан, ба васеъ кардани доираи муносибатҳои иҷтимоӣ
оварда мерасонад. Ман фикр мекунам, ки ин нав аст.
Дар ҳақиқат дар ҷаҳон раҳбарони харизматии зиёде буданд.
Бо ғояҳои хуб, бо равиши воқеан дурбинона, бо қобилияти илҳом бахшидан ба миллат.
Аммо он чизе, ки ман эҳсос мекунам ва он чизе, ки замони мо ҳоло аз сар мегузаронад, якҷояшавии
мардум аз поёнтарин сатҳ, аз решаҳои ҷомеа мебошад.
Ин ҳам аслӣ аст, он чизе, ки ман аз сухангӯи қаблӣ навиштаам:
Аз поён то боло якҷоя рушд кардан. Тағйирот бояд аз поён то боло ояд.
Ин шабакасозӣ аст, ин гурӯҳи одамонест, ки худро ҳамчун як гурӯҳ эҳсос мекунанд. Онҳо ногаҳон мефаҳманд, ки мо
алоқаҳои худро дар Facebook намесозем, балки бо алоқаҳои воқеӣ, ки дастҳо ва пойҳо доранд.
Мо рӯз ба рӯз бештар ба нуқтаи асосӣ наздик мешавем. Мо танҳо нишаста шикоят намекунем.
Мо аз муҳокимаи масъалаҳои сиёсӣ бо ҳамкоронамон дар ҷои кор лаззат мебарем.
Аммо биёед зуд ба савол гузарем: Оё шумо омодаед вақт сармоягузорӣ кунед?
Оё шумо омодаед, ки худатонро сармоягузорӣ кунед? Ва ҳамин тавр як миллат ба вуҷуд меояд.
Ва ман фикр мекунам, ки ҳамаи шумо, ё ҳадди ақал аксари шумо, бо S&G, рӯзномаи «Stimme und Gegenstimme» (Овоз ва Овози муқобил),
ошно ҳастед. Ин стратегияи S&G аст. Ва аз ин сабаб – азбаски ман мизи суханрониашро надорам – ман мизи S&G-ро таблиғ мекунам.
Ба он ҷо равед. Агар ҳанӯз намедонед, S&G бештар аз як рӯзнома аст.
Барои ман, S&G роҳест, ҳа, роҳест барои як халқ шудан.
Роҳи муттаҳид шудан ҳамчун як халқ. Ва бинобар ин, ҳама чизе, ки барои ман боқӣ
мемонад, ин аст: ҳамроҳ шавед! Ташаккур. Ташаккур.