Assalomu alaykum hammaga, bu yerda sizlarning oldida turish men uchun chinakam katta sharaf. Rahmat, Ivo.
Menimcha, bugun bu yerda bo'lish juda yaxshi. To'g'ri joyda va to'g'ri vaqtda bo'lish har doim yaxshi, to'g'rimi?
Men ko'pincha noto'g'ri joyda noto'g'ri vaqtda bo'lib qolganman. Kichik yo'l-transport hodisalari yuz berganda, odatda o'zingizga:
"Oh, qanday bo'lardi, agar men boshqacha haydaganimda", deysiz.
Ammo bugun men aynan to'g'ri joyda va to'g'ri vaqtda ekanligimni his qilyapman. Umuman olganda, men ham shunday tuyg'u his
qilaman — balki siz ham bu tuyg'uni bilasiz — qish tugadi va havoda bahorona nafas bor, mart oyidagi ilk iliq kunlar.
Ichimda insoniyat, xalq sifatida bizga o'zgarish foyda keltirishini his qilaman.
Yaqinda yana Vena shahrida bo'ldim – ba'zan ish uchun u yerga boraman – ko'chalarda sayr
qildim va Parlamentga ham tashrif buyurdim.
Va Avstriya Respublikasini e'lon qilgan respublika asoschilarining büstlari bor edi. Va bu qandaydir qilib yuragimga
shunchalik chuqur tegdiki, o'yladimki, balki o'sha paytda – hozir hukm chiqarishni istamayman, Avstriya Respublikasining e'lon
qilinishi muhim emas – lekin balki o'sha paytda, ular buning uchun kurashayotganlarida yoki ularni harakatga keltirgan nima
bo'lmasin, ehtimol ular hech qachon bunga erishishini, muvaffaqiyat qozonishini va bunday boshqacha
dunyo mumkin bo'lishini o'ylamagan bo'lishlari mumkin.
Va oxir-oqibat ular haqiqatan ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
Umid qilamanki, hech birimiz omadsiz bo'lib qolmaymiz, balki baribir bu yangi dunyoni boshdan kechirishga muvaffaq bo'lamiz.
Christoph Hörstel gapirgan bu o'zgarishni boshdan kechirishimizni istardim. Faqat gapiribgina yoki orzu qilibgina qolmay,
balki haqiqatan ham uni boshdan kechirishimizni – bu o'zgarish ro'y berayotganini his qilishimizni istardim.
Ha. Taqdimotimning sarlavhasi: "Qarz bo'yicha foiz: bilishingiz kerak bo'lgan narsalar!"
Ehtimol, siz ham men yoshligimda har doim his qilganimdek his qilasiz – hatto muzqaymoq uchun pul qarz olganimda, o'sha
paytda bu faqat bir nemis markasi bo'lsa ham – qarzdorligimni qaytara olganimda har doim juda xursand bo'lardim.
Bu holat bugungi kunda ham shunday, hattoki u faqat 10 yevro bo'lsa ham. Men nihoyat o'sha ahmoq
qarzdan qutulganimda har doim juda yengil nafas oldim.
Yana kimdir ham shunday his qiladimi? Men to'liq yolg'iz emasman, xop.
Unda bu tuyg'uni bilasan. Qarzlarsiz yashash imkoni bo'lishi ajoyib.
Bizning siyosatchilarimiz, biznes rahbarlarimiz, moliya vazirlarimiz va hukumat
rahbarlari qarzga boshqacha qarashga ega ko'rinadi.
Milliy qarz qanday rivojlanayotganini kuzatganingizda, aslida gullab-yashnayotgan iqtisodiyotda qarzga botish yaxshi
odat deb hisoblanadi, deb o'ylashga moyil bo'lishingiz mumkin.
Va qarzni qaytarish haqida – bilmayman, bu haqda hatto muhokama ham qilinmayapti.
Men eshitadigan hamma narsa yangi qarz va to'lanishi kerak bo'lgan yuqori foiz stavkalari haqida, lekin uni
haqiqatan ham qaytarish g'oyasi hech kimning xayoliga kelmayotgandek. Men bu haqda hech narsa eshitmayman.
Sizga dastlabki umumiy ma'lumot berish uchun men jadvaldan olib keldim. Bugun biz allaqachon Yevropa va dunyo mamlakatlari,
shuningdek qarz va moliyaviy tizim mavzularini ko'rib chiqdik. Mamlakatlar aslida qancha qarzga ega? Masalan, Yevropada.
Va men buni Xalqaro Valyuta Jamg'armasining rasmiy ma'lumotlariga tayangan holda – yalpi ichki
mahsulotga nisbatan qarz nisbatini misol qilib ko'rsatdim.
YaIM — bu mamlakatda ishlab chiqarilgan barcha tovarlar va xizmatlarning yig'indisidir.
U yerda ishlab chiqarilgan hamma narsa, bajarilgan barcha ishlar qayd etiladi va shu mamlakatning qarzlari to'g'ri baholanadi.
Va men baho berishga jur'at qildim.
"Qarz yo'q" degan reyting men uchun to'q yashil rangda. Darhol aytishim mumkinki,
Yevropada hech bir mamlakat to'q yashil rangda emas.
Men bir paytlar "10%" deb o'ylagandim, shuning uchun agar biror mamlakatning yillik daromadi nisbatan 10% qarzga
ega bo'lsa, men uni och yashil rangda belgilab qo'yardim.
Menga ko'ra, "10 dan 25% gacha" sariq, "25 dan 75% gacha" qizil, "75% dan ortiq" esa to'q qizil.
Menga buni qanday baholayotganimni ko'rsatishga ruxsat bering.
Tasavvur qilingki, bir oy davomida barcha to'lovlaringizni amalga oshirasiz, lekin maoshni olmayapsiz; uning
o'rniga u milliy qarzimizni to'lash maqsadida to'g'ridan-to'g'ri bankka o'tkaziladi.
Agar siz buni bir oy davomida qilsangiz, lekin shu bilan birga ijara haqini, benzin pulini, xarid qilish va kiyim-kechak
xarajatlarini ham to'lasangiz, benzin quyish shoxobchasi xodimi yoki egasi ham xuddi shunday qiladi: u
sizning pulingizni oladi, lekin uni bankka ham o'tkazadi.
Agar buni model sifatida qilsangiz – qarzlarimizdan tezda qutulishni xohlasak – hamma narsadan voz
kechib, bir oy ichida 8 foizini to'lab bera olasiz.
Va shundan men ranglarni ajratib oldim, o'zimga: "Xo'p, men hali ham bunday xalq bunga
erisha olishini tasavvur qila olaman", dedim.
Men sariq dedim, mayli, birdaniga uch oy ichida, agar barcha pul banklarga ketadigan
bo'lsa, hali fuqarolar urushi bo'lmasligi mumkin.
Ammo men endi ishonchim komil emaski, agar biz doimo topgan pulimizni banklarni xursand qilish uchun topshirishga majbur
bo'lsak, Germaniyada ham fuqarolar urushi yoki o'z-o'zini sud qilish yoki boshqa shunga o'xshash holatlar yuzaga kelmasligiga.
Keling, mamlakatlarga nazar solaylik va sevimli Yevropamiz qanday ko'rinishini ko'raylik: Portugaliya – milliy qarz 124%, Ispaniya
– 97%, Frantsiya – 92%, Buyuk Britaniya – 93%, Irlandiya – 119%, Italiya – 128% va hokazo. Lyuksemburg esa 25%da, bu
aslida hali ham juda yaxshi – men hozir bu yerda varaqlayapman – deyarli faqat qizil mamlakatlar bor.
Bizda 16% bilan Bolgariya bor, unga keyin qaytaman, va Turkiya. Bir nechta davlat yetishmayapti, butun Skandinaviya.
Milliy qarz 10% bo'lgan Estoniya ham ajralib turadi, shuningdek Gruziya, Armaniston va Ozarbayjon ham.
Va keyin katta ayiq – Rossiya – milliy qarzining 10 foiziga ega, yashil, och yashil,
qoramtir yashil emas, lekin baribir och yashil.
Ochig'ini aytsam, agar men bunga mas'ul bo'lganimda, uyalardim.
Chunki aslida ... odatda odamlar shunday yashamaydi. Kreditga yashamaysan va buning bilan faxrlanmaysan ham.
Ammo biz bu haqda keyinroq, "har doim shunday bo'lganmi?" degan savolga javob berganimizda qaytib kelamiz.
Shuningdek, o'tmishda u ehtimol boshqacha ko'rinishga ega bo'lgan va hozir ham shunday bo'lishi mumkin, bu
2008-yilgi iqtisodiy inqiroz bilan bog'liqmi? Rivojlanishga yana bir bor nazar solaylik.
Ammo avvalo, butun dunyoga yana bir bor nazar solaylik.
Faqat bir nechta mamlakat qarzga botmagan; Xalqaro Valyuta Jamg'armasi qamrab olgan 173 ta mamlakatdan 171 tasi
hozirda qarzga botgan. Juda ozchiligi to'q yashil rangda.
Biz allaqachon yer masalasini muhokama qildik, men unga qaytib kelaman.
Ko'rish qiyin, qo'limni yetarlicha barqaror ushlay olmayapman, Quvayt hali ham yashil, har
kim Bruneyni bilmasligi mumkin, Malayziya yashil.
Va qolganlari turli darajada qarzga botgan: kamida och yashil, bu hali qabul qilinadi; bu yerda Eronni ko'rishimiz mumkin.
Ammo qolganlari qizil, qarzda qizildan chuqur qizilga qadar.
Qarzning yoqimsiz tomoni shundaki, u foiz keltiradi.
Va endi savol tug'iladi: qarz bo'yicha foizlarni aslida kim to'laydi?
Ushbu savolga javob berish uchun men uchta guruhni o'rganmoqchiman.
1-guruhga xususiy xonadonlar kiradi,
2-guruh: Kompaniyalar
va 3-guruh davlat.
1-guruh – bu siz, masalan, bankka borib, hashamatli yangi avtomobilingizni sotib olish uchun qarz olganingizda.
Bu holda masala aslida juda ravshan. Siz qarz bo'yicha foiz uchun javobgarsiz.
Endi siz qarzlaringizni to'lash uchun pul topish maqsadida qattiq ishlaysiz.
Biroq, siz shunday ham deyishingiz mumkin: men bu qarz jinligidan voz kechaman, hech qanday qarz yoki kredit olmayman.
Men hozircha bunga izoh bermoqchi emasman.
Ammo buni o'ylab ko'ring: bu shaxsiy qaror, bu qarzga botish mexanizmidan qochib qutula olasizmi?
Keling, 2-guruh – kompaniyalarga nazar solamiz.
Mening holatimda men sizni, boshqa narsalar qatorida don yetishtiradigan qishloq
xo'jaligi biznesi bilan tanishtirmoqchiman.
Dehqon aqlli yangi traktor sotib oldi.
U buni bank orqali moliyalashtirdi, shuning uchun foizlar yig'ilmoqda.
Agar biz hozir bu qishloq xo'jaligi biznesining xarajatlar holatiga nazar tashlasak, bir tomondan fermerga yordam beradigan
qishloq xo'jaligi yordamchisining mehnat haqi xarajatlari mavjud.
Boshqa tomondan, bizda material xarajatlari mavjud. Bu traktor uchun dizel yoqilg'isi yoki bu
yerda ko'rsatilganidek urug'lar bo'lishi mumkin.
Va, allaqachon aytilganidek, uchinchidan, bizda foiz xarajatlari mavjud.
Ushbu qishloq xo'jaligi biznesi bu uchta xarajatni don xaridoriga donning sotish narxida jami xarajatlar sifatida o'tkazadi.
Mening holatimda don xaridori un kombinati hisoblanadi. Don un kombinatida unga aylantiriladi.
Va donni unga aylantirish uchun ham bu yerda mehnatkash ishchilar kerak.
Meylning zavod texnologiyasi – aytaylik – va o'zi ham bank tomonidan moliyalashtiriladi.
Bu shuni anglatadiki, bu holda ham foiz hisoblanadi.
Keling, bu yerda, zavodda ham xarajatlar holatiga nazar solamiz.
Keyin bizda tinimsiz mehnat qilayotgan ishchilarning ish haqi xarajatlari, fermadan olingan don material
xarajatlari va un kombinati uchun foiz xarajatlari mavjud.
Nonvoy sifatida men unimni shu un egoridan sotib olaman va un egori ham bu xarajatni narxga qo'shadi.
Bu shuni anglatadiki, ekologik nonvoy sifatida men unimni un egorxonasidan sotib olaman va uni non va rulonlarga
aylantirishda menga yordam beradigan mehnatkash yordamchilarim bor, keyin esa ularni mijozlarimga sotaman.
Bankdagi foiz stavkalari hozir juda past bo'lgani uchun men yangi pech sotib oldim.
Va bu, albatta, foiz xarajatlariga ham olib keladi.
Keling, pishiriqxonamdagi xarajatlar holatiga nazar solamiz.
Keyin pishiriqxonam yordamchilari uchun mehnat haqi xarajatlari bor, shuningdek material xarajatlari ham mavjud:
men unni un egorxonasidan sotib oldim, va sotib olgan zamonaviy pechim uchun foiz xarajatlari ham bor.
Men ham nonim va rulonlarim narxini shunday hisoblaymanki, unda ushbu uchta xarajat aks etsin:
Mening xodimlarga bo'lgan xarajatlarim, materiallarga bo'lgan xarajatlarim va foiz xarajatlarim.
Va men buni narxga oxirgi iste'molchiga o'tkazaman. Va bu siz va menmiz.
Qisqacha xulosa qilaman:
Qishloq xo'jaligi biznesi foiz xarajatlari, shuningdek xodimlar va materiallar xarajatlarini
don xaridoriga donning sotish narxiga o'tkazadi.
Un ishlab chiqarish kompaniyasi o'zining foiz xarajatlarini materiallar va xodimlar
xarajatlari bilan birga unning sotish narxiga o'tkazadi.
Va non pishiruvchi sifatida men ham xuddi shunday qilaman: men o'z foiz xarajatlarimni, shuningdek xodimlar va
materiallar xarajatlarini nonning chakana narxiga o'tkazaman.
Biz bularning barchasi uchun to'laymiz. Bu shuni anglatadiki, biz, yakuniy iste'molchilar sifatida, qiymat
zanjirining barcha xarajatlarini, jumladan barcha foiz xarajatlarini ham to'laymiz. Va bu har joyda shunday.
Dam olish safarini bron qilishingiz yoki mashinani naqd pul bilan sotib olishingizdan qat'i nazar, siz kamida bilvosita bankka
foiz to'laysiz – hattoki shunchaki muzqaymoq sotib olsangiz ham, unda foiz xarajatlari bo'ladi va ular bankka ketadi.
Umuman olganda, biz xarid qilgan har bir narsa va to'lagan har bir hisob-kitob – kiyim-kechak, oziq-ovqat, ta'til, transport
vositalari, musiqa asboblari, klub to'lovlari bo'lsin – qiymat zanjiriga kiritilgan foiz xarajatlarini ham to'laymiz.
Va siz buni hisoblab chiqishingiz mumkin. Bu xarid narxining kamida 40 foizini tashkil etadigan miqdor.
Agar hozir o'zingizni g'olibmisiz yoki mag'lubmisiz deb o'ylasangiz, men buni sizga mantiqqa to'g'ri keladigan tarzda
tushuntiraman. Sotib olish narxining 40% – bu nima degani?
Shunday qilib, buni o'zingiz hisoblab chiqishingiz mumkin. Agar oylik xarajatlaringizni bilsangiz, masalan,
ular 2 000 yevro bo'lsa, unda 40% 800 yevroga teng bo'ladi.
Bu shuni anglatadiki, siz bankga bilvosita yoki ehtimol to'g'ridan-to'g'ri 800 yevro to'laysiz.
Yil davomida hisoblanganda, bu 9 600 yevroga teng bo'ladi.
Endi yil oxirida kredit foizlari ko'rsatilgan bank hisobvaraqingizni olishingiz kifoya.
Keyin qarab, u yerda 9 600 yevroni topa olasizmi, ko'rib chiqishingiz mumkin.
Agar siz yuqoriroq miqdorni topsangiz, demak siz g'olibsiz, agar pastroqni topsangiz – mening miqdorim achinarli
darajada past, men endi foiz bo'yicha hech qanday bayonnoma olmayotgandekman – demak siz bu tizimda yutqazuvchisiz.
Ammo bu hammasi emas. Davlat ham o'z manfaatlarini ta'qib etish uchun tobora ko'proq qarzga botmoqda.
Va siz bu qarz bo'yicha ham foizni to'laysiz – yig'imlar va soliqlar ko'rinishida.
Shuning uchun bu davlat modeliga ham nazar tashlashga arziydi, uni biz allaqachon ma'ruza davomida
biroz eshitganmiz – siz allaqachon tilga olgansiz.
Davlat qarzga botganda bu qanday ko'rinadi?
Germaniyada kredit hajmining taxminan uchdan ikki qismi mustaqil banklar va kredit muassasalari tomonidan
berilgan qarzlar shaklida Germaniya davlati tomonidan olinadi.
Va uchdan biri davlat obligatsiyalarida. Ikki uchdan biri! U buni qanday uddalaydi?
Banklar o'z pullarini qayerdan oladi? Juda oddiy: biz allaqachon bu atamani eshitganmiz: fiat pul.
Banklarga kitob pulini chiqarishga ruxsat berilgan.
Davlat banklarga quyidagilarni qilishga ruxsat berdi: siz pul yaratishingiz mumkin.
Prinsip jihatdan, qat'iy aytganda, bu pul bosish mashinasi. Banklarga pul bosishga ruxsat berilgan.
Kitob pulining yagona afzalligi shundaki, sizga bosmaxona yoki tanga zarb qilish mashinalari ham kerak bo'lmaydi.
Siz pulni tejaysiz va pul ixtiro qilishga ruxsat berilasiz.
Keyin davlat kelib, "Voy, menga pul kerak", deydi, qarz oladi va uni foizlari bilan yaxshi qilib qaytaradi.
Xo'sh, men bilmayman, lekin bu menga yomon bitim bo'lishi mumkin.
To'liq tushunarli bo'lishi uchun – men kichik pul sumkasini qo'shdim – davlat banklarga pul beradi,
shunda ular uni kredit sifatida olib, foizini to'laydi.
Va menimcha, shu tarzda pulingizni yaxshiroq boshqara olasiz.
Va endi, va'da qilinganidek, milliy qarz.
Bu endi barqaror muammo bo'lib qoldimi yoki hali ham o'zgarish uchun imkoniyat bormi –
davlat qarzi bo'yicha haqiqiy tendensiya qanday?
Keling, bunga nazar solamiz. Agar biz qarz bo'yicha foizlar uchun mas'ul bo'lsak, unda davlat pullarni qanday boshqarayotgani
haqida ham ma'lum tushunchaga ega bo'lishimiz kerak.
1995 yildan 2013 yilgacha bo'lgan davrdagi milliy qarz, barcha raqamlar yana Xalqaro Valyuta Jamg'armasidan olingan.
Shuningdek, biz allaqachon tanigan yalpi ichki mahsulot ulushi sifatida yana foizda ko'rsatilgan.
Keyin Germaniyada so'nggi yigirma yil ichida milliy qarzning oshishini ko'ramiz.
Va men sizga va'da bera olamanki, bu faqat so'nggi yigirma yil ichida bo'lib kelgan holat emas.
Men uni izlab topdim – topgan yozuvlarim 1950 yildan boshlanadi, o'sha paytda Germaniyaning milliy
qarz miqdori 9 million nemis markasi edi, 9 million.
Men urush tugagandan besh yil o'tgach aholi soni aniq qancha bo'lganini bilmayman.
Ammo keling, 70–80 million deb olaylik. Bu 20 pensdan oshmas edi. Hatto boshiga 20 pens ham bo'lmas edi.
2011 yilda – men topa olgan eng so'nggi raqamga ko'ra – aholi boshiga kamida 24 771 yevro bo'lgan.
Maosh oluvchi bo'yicha emas, balki aholi boshiga, ya'ni har bir chaqaloq uchun.
Shunday qilib, uy-ro'zg'or xarajatlaringizni oddiygina qo'shib chiqsangiz, milliy qarzdagi ulushingizni bilib olasiz.
Men buni uyat deb bilaman. Uyat. Aslida bunday mamlakatni boshqarish uyat.
Fransiya milliy qarzining ulushi barqaror ravishda 55% dan 92% gacha oshib, 20 yil ichida deyarli ikki barobar ko'paydi.
Angliya milliy qarzini ikki baravardan ortiq oshirdi.
Gretsiya – matbuotda allaqachon yaxshi ma'lum – ulkan davlat qarziga ega.
Bu meni hayron qoldiradi: moliya vaziri bo'lishining nima foydasi bor, bu odamlarning barchasi nima uchun kerak?
Menimcha, biz ham buni uddalay olamiz, yoki Ivo, sen aytganingdek, sen reabilitatsiya
qilgan giyohvandlar ham buni uddalay olishardi.
Ular ham bunday moliyaviy siyosatni boshqargan bo'lardilar.
Va keyin boshqa mamlakatlar ham buni amalga oshirish mumkinligini ko'rsatadi:
Bolgariya. Ehtimol, Bolgariyaning Yevropa Ittifoqining to'liq a'zosi bo'lish niyati ta'sirida, ular ham 2000 yildan
2013 yilgacha bo'lgan nisbatan qisqa muddat ichida o'z stavkasini 75% dan 16% gacha kamaytirishga muvaffaq bo'ldilar.
Rossiya ham qarzini kamaytirishda nozik muvozanatni saqlab qoldi. Demak, bu mumkin.
Va keyin biz "iqtisodiy inqirozlarni keltirib chiqarish" masalasida katta aka, tajribali o'yinchiga qaraymiz.
112 foiz milliy qarz, 112 foiz milliy qarz!
Xitoy o'sishda, lekin biz bu haqda allaqachon ma'ruza paytida eshitganmiz. Pasayishni ehtimol jiddiy qabul qilish kerak.
Xitoyliklar ham bu yerda nima bo'layotganini ehtimol sezishgan.
Men ham o'tib ketarkanman, buni payqadim.
Ular AQSh bilan savdo qilish, eksport qilish va dollar ishlashga endi qiziqmaydilar.
Ular hozir AQShda ko'chmas mulk va kompaniyalar sotib olish bilan juda band. Umid qilaylikki, bu ularga ma'lum foyda keltiradi.
Va albatta, kamida 1980- va 1990-yillarning uchta yirik iqtisodiy davlatidan Yaponiyani chetda qoldirib bo'lmaydi.
Ikkinchi jahon urushi davridagi haqiqiy kamikaze uchuvchi bizga buni qanday qilishni ko'rsatadi.
Bu aql bovar qilmas. Milliy qarz 245%.
Agar qarz beruvchi kelib, "Pulimni qaytarib bering", desa, yaponlar bir tiyin ham
topmay ikki yarim yil ishlashga to'g'ri keladi.
Hammasi banklarga, hammasi banklarga.
Va muammo shundaki, o'sha ikki yarim yil davomida ular foizlarni ham to'lashlari kerak
bo'lardi, bu esa hisob-kitobga umuman kiritilmagan.
Ha, va keyin men, ehtimol hech qanday katta siyosiy bahosiz, quyida so'nggi matbuot relizlaridan
allaqachon yaxshi tanish bo'lib qolgan bir nechta mamlakatlarni sanab o'tishga jur'at etdim:
Mana Suriya, keling, Suriya pulni qanday boshqarishini ko'raylik.
Ular shuningdek milliy qarzning 183 foiziga teng bo'lganda qanday his qilishini ham bilishadi.
Va bundan keyin u quladi. Suriya o'z milliy qarzlari haqida hech qanday ma'lumot bermayapti, lekin men
uning kamayishda davom etayotganiga shubha qilaman.
Biz Eronga nazar tashlashimiz mumkin, u xalqaro hamkori orasida o'zini unchalik mashhur qilib qo'ymayapti,
chunki u qandaydir sabablarga ko'ra qarzga tikmoqda.
Va yana Libiya bor, qoramtir yashil mamlakat. 2003 yildan beri, deb o'ylayman, uning milliy qarzlari 0% bo'lgan, hech
qanday qarzlari yo'q, ozod, qarzsiz. Bu mumkin, to'g'rimi?
Qisqacha xulosa qilay. Demak, agar siz allaqachon bilmasangiz, qarz haqida nima bilishingiz kerak?
Albatta, siz shaxsiy kreditlaringiz bo'yicha foiz to'laysiz, lekin soliqlar va yig'imlar orqali milliy qarz uchun ham to'laysiz.
Va sizlarning ba'zilaringiz uchun yangilik bo'lishi mumkin: har bir xarid bilan siz foiz, ya'ni qarz foizini to'laysiz.
Va bu pulni ishlashga faqat ozchilik ruxsat etilgani bois, biz ham o'rgandik va allaqachon eshitdikki, boylikni
qayta taqsimlash bo'ladi; boylikni qayta taqsimlash zarur.
Shuning uchun menimcha, bu haqda o'ylashimiz ham muhim – va men aslida asta-sekin qo'nish bosqichiga kirib
boryapman – unda nimadir o'zgartirishni xohlaymizmi?
Men yechimni taqdim etmoqchi emasman, qisman chunki hamma narsani biladigan odamdek ko'rinishni
istamayman va yechim aslida juda ravshan deb o'ylayman.
Agar o'g'rini o'g'irlik qilayotgan paytda ushlasangiz, u o'g'irlagan narsalarni qaytarishi kerak, to'g'rimi?
Haqiqatan ham boshqa yechimni muhokama qilishga hech qanday zarurat yo'q.
Ammo men tasavvur qilamanki, bizning holatda bu albatta qo'l sumkasi o'g'risi emas.
Christoph Hörstel'dan eshitganlarimiz juda g'alati.
Yoki biz Kla.TV teleko'rsatuvida – Jon F. Kennedining vafotining 50 yilligi – ko'rganimizdan bilib
olish mumkinki, bu qo'l sumkasi o'g'irigichi emas.
Shunday ekan, yagona iz – biz uni ko'rib bo'ldik, tan oling – ehtimol yetarli bo'lmasligi mumkin.
Keyin men yana ikkita iqtibos keltirdim.
Joshua Stamp, boshqa narsalar qatorida bir paytlar Angliya banki direktori bo'lgan, dedi: "Agar siz banklarning qulligida davom
etishni va o'z qulligingiz uchun to'lashni istasangiz, unda banklarga pul yaratishni va kreditni
nazorat qilishni davom ettirishga ruxsat bering."
Siz shunday gap aytishingiz mumkin, va odamlar baribir biroz uxlab olishga ulgurishadi. Mana bu aql bovar qilmas jihati.
Va Genri Ford ham mashhur avtomobil brendi sifatida yaxshi tanilgan:
Agar odamlar pul-kredit tizimini tushunsalar, ertaga ertalabgacha inqilob bo'lar edi.
Ushbu narsalar haqida internetda o'qishingiz mumkin; ular yaxshi ma'lum.
Men biroz hayronman: bu yosh qiz qo'shig'ida ko'rsatganidek, odamlarni hayajonga solish nima uchun shunchalik qiyin?
Va nihoyat, men qisqacha chalg'ib, savol bermoqchiman: aslida kim mas'ul?
Bu vaziyat uchun kim javobgar?
Banklar bu qiyinchilik uchun javobgarmidur?
Men bu savolga "yo'q" deb javob berardim, chunki ular amaldagi qonunchilikka muvofiq harakat qilmoqdalar.
Davlat, hukumatlar va siyosatchilar mas'ulmi? Bu yerda ham men savolga 'yo'q' deb javob berardim.
Chunki ular sizning mandatga egasiz, demak ular bizning mandatga ham egasiz.
Demak, endi kim mas'ul? Biz. Ah, ha, seni ushladim, sen. Men ham. Biz mas'ulmiz.
Ammo hozir o'zgarish kaliti nima?
Va men Christoph Hörstelning aytganlari bilan to'liq mos keladigan ikki-uchta fikrni bo'lishmoqchiman.
Barqaror o'zgarish – bu qanday mumkin?
Meningcha, bu faqat o'zimizni bir xalq, bitta odamlar jismidek ko'rsak mumkin.
Men bir paytlar bir ibora o'ylab topgan edim – uni yoqtirishingizni bilish uchun bir zum to'xtang –
"Xalq zulumkorisiz ham juda yaxshi yashashi mumkin."
Ammo zolim xalqisiz ancha qiynaladi, to'g'rimi?
Xalq sifatida yana bir bor tushunishimiz kerakki, biz o'zimiz tanlagan odamlarga hokimiyatni
beramiz. Va bu ustidan nazorat bizning qo'limizda.
Va endi, albatta, savol shuki: biz qanday qilib bir xalq bo'lamiz?
Bu qanday ishlaydi? Va men bu yerda o'z tajribamdan haqiqatan ham gapira olaman. Millat bo'lish uchun nima
kerakligini ko'rsatish maqsadida uchta nuqtani ajratib o'taman.
Bu tushunish, anglash bilan bog'liq. Bu narsalarni qayta ko'rib chiqish bilan bog'liq.
Siz narsalarni shunchaki qabul qilib, yutib, bajarib qo'yish o'rniga, ularni chuqur o'ylab ko'rishni boshlaysiz.
Nega shunda biror xalq millatga aylanadi? Men buni juda oddiy qilib tushuntira olaman.
Bizda ko'plab S&G aloqalari, ko'plab AZK aloqalari bo'ldi va men qilgan har bir telefon qo'ng'irog'i, siz tasdiqlashingiz mumkin
bo'lganidek, yuqori darajaga yo'naltirilib, darhol bog'landi.
Darhol u yerda odamlar borligini payqadim: oh, ular ham men bilan birga o'ylayapti. Ular ham bunga
biroz o'ylayapti. Ular ham tushunishni xohlayapti.
Ular tez emas va hamma narsani noto'g'ri aytishadi, balki: "To'xtang, bir daqiqa, bularning barchasi qanday uyg'unlashadi?"
Va tushunish istagidan tushunish tug'iladi. Tushunishdan birlik tug'iladi.
Masalan, biz tushunishimiz kerak, pul ishlay olmasligini tushunishni o'rganishimiz kerak.
Faqat misol uchun. Pul ishlamaydi.
Siz ham avvalgi ma'ruzachidan kelib chiqqan holda ozgina uy vazifasini bajarashingiz mumkin.
Nega kecha yuvmagan idishlaring yoniga o'n funtlik banknot qo'ymaysan?
Keyin u oshxona eshigini yopadi va ertasi kuni ertalab u yerga boradi.
Keyin pul ishlaganini ko'rasiz.
Bizning uyda bir nechta odam bor. Men ehtimol eshikni qulflab qo'yardim, aks holda o'n yevro yo'qoladi va
men baribir idish-tovoqlarni yuvishimga to'g'ri keladi.
Millat bo'lish o'zgarish va o'zgarishga tayyorlik bilan chambarchas bog'liq.
Mening uchun o'zgarishga tayyor bo'lish yana mas'uliyatni o'z zimmasiga olishni anglatadi, yoki yakuniy
so'zlarda aytilganidek, ularni o'zim yozib qo'ydim:
Birgalikda biz farq yaratishimiz mumkin. O'zingizdan boshlang, o'zingizda nimadir o'zgartiring.
Bu mutlaqo boshqacha, samimiy bog'lanishni yaratadi. Men bu haqda kurerlarim uchun chin dildan ayta olaman.
Bu Strategy 2+ mavzusi bo'lib, uni Ruth ilgari tilga olgandi. Biz kurerlar bilan tarmoq qurmoqdamiz.
Har bir inson bilan yurak aloqasi mavjud, chunki men hammada nimadir o'zgartirish istagi borligini payqayman. Har bir kishi
o'z ustida ishlaydi, hamma birinchi navbatda o'zidan boshlaydi.
Hammasi birga eriydi. Buning uchun katta nutq qilishga hojat yo'q, u shunchaki sodir bo'ladi.
Va bu birlashish, bir oila bo'lish tarmoqlar yaratishga olib keladi. Menimcha, bu yangi.
Haqiqatan ham dunyoda ko'plab karizmatik rahbarlar bo'lgan.
Yaxshi g'oyalar bilan, haqiqatan ham istiqbolli yondashuv bilan, millatni ilhomlantira olish qobiliyati bilan.
Ammo men his qilayotgan narsa, hozirgi davrimiz boshdan kechirayotgan narsa — eng pastdan,
oddiy xalqdan kelayotgan odamlarning birlashuvi.
Bu ham original, oldingi ma'ruzachidan yozib olganlarim:
Pastdan yuqoriga birga o'sish. O'zgarish pastdan yuqoriga kelishi kerak.
Mana tarmoqlashish, mana o'zini haqiqiy hamjamiyat deb his qiladigan jamoa. U birdan anglaydi: biz
aloqalarimizni Facebook'da emas, balki qo'l-oyoqlari bor haqiqiy odamlar bilan qurayapmiz.
Biz tobora asosga yaqinlashib boryapmiz. Biz shikoyat qilmaymiz.
Biz ishda hamkasblarimiz bilan siyosiy mavzularni muhokama qilishni yoqtiramiz.
Ammo keling, tezda savolga o'tamiz: Siz vaqt ajratishga tayyormisiz?
O'zingizni sarmoya kiritishga tayyormisiz? Va shunday qilib, bir kishi millatga aylanadi.
Menimcha, barchangiz yoki hech bo'lmaganda ko'pchiligingiz "Stimme und Gegenstimme" (Ovoz va Qarshi Ovoz) gazetasi, ya'ni
S&G bilan tanishsiz. Bu S&G strategiyasidir. Shuning uchun – chunki menda o'z nutqchi stolim yo'q
– men bizning S&G stolimizni targ'ib qilmoqdaman.
O'sha yerga boring. Agar hali bilmasangiz, S&G faqat gazetadan ko'ra ko'proqdir.
Menga ko'ra, S&G — ha, bitta xalq bo'lish yo'lidir.
Xalq sifatida birlashish yo'li. Shunday qilib, aytadigan so'zlarim faqat shu: bizga qo'shiling! Rahmat. Rahmat.