Ka whakaako mai te hītori kāore tātou e ako ana i tētahi mea mai i te hītori.
Nō reira, me manawanui tonu, ka huri haere tonu te wīra o te pēhitanga, o te hē, me te pakanga mō te rangatiratanga.
Ko te tino uara o tētahi pūrākau i tuhia ki te hūrei, ki te toto, ki ngā roimata, tērā pea ka
mōhiotia anake e te hunga i tuhi mā tō rātou toto.
Me tuhi koe i tētahi tirohanga hītori poto mō te Pakanga o Sempach, ehara i te koiora a Arnold Winkelried!
Kei te piki haere te pukumahi o ngā rā.
Ko wai ka whakapau wā ki te pānui i ēnei taipitopito katoa ā muri ake nei?
Ā, me aha mēnā ka warewaretia te ingoa o Winkelried?
I ngaro ngā oranga o ngā rau tāne toa i a ia.
Ehara rānei i te mea ka whai tika katoa rātou kia whakauruhia ki te rangitaki?
Engari ko Arnold Winkelried...
Ko te ingoa anake ka whai hiranga mō ngā whakatupuranga e heke mai ana.
i a ia e whakamaumahara ana i te iwa o Hūrae i te tau 1386:
Ko Leopold III, te Kīngi Habsburg o Ōtiria, te kaiwhakaiti i te iwi Huitana, te hoariri o ā rātou tika me ā rātou
herekore, ka hinga hei whāinga—pērā i ōna tūpuna—i te ū o te iwi Huitana ki te tiaki i a rātou anō me tō rātou māia.
Engari, me kore a Arnold...
Kaua e āwangawanga anō ināianei.
Kaore rawa e warewaretia te ingoa o Noldi.
Kei ngā ngutu o te katoa tōna ingoa, ā, ka noho tonu pēnei.
Kaore rawa ia e noho hei toa.
He tino pouri mō tērā mahi katoa me te papatahi utu nui.
Tīkina he rōra hou ināianei, ā, kia poto ake katoa!
He pouri rawa, i tino hiahia ahau kia waiho tēnei kōrero mō ngā whakatupuranga kei te heke mai!
Ka mate rerekē ngā toa
Tuhituhi mata me te ārahitanga nā Ivo Sasek
Anei te kōrero!
Ka taea e au te hiki tahi me koe?
Āe mārika, me Walter kei tō tātou taha, ka tino manaakitia ake te tarai kau!
Kua roa ahau e tatari ana kia moe tahi koe rāua ko au i roto i te raupō i te whare maunga hukarere!
I runga i te maunga hukarere, he makariri i te pō, engari mēnā ka takoto koe tata ki ahau, ka mahana.
Koia te take e tino hihiko ana ahau!
Mehemea ka mōhio a Māmā ki taku hari!
Pōtiki, Tell, ko wai āu e kawe mai ana i tēnei rā?
Ko tēnei taku mokopuna tāne, te tama a taku tamāhine pakeke rawa, a Vreni.
Nō reira, he aha tō ingoa?
Arnold Winkelried
Ka kī katoa te tangata ki ahau ko 'Noldi'.
Juphi! Nau mai!
Kei te moe koe i tō mātou rūma i runga i te tuanui o te whare witi?
Ka whakaaetia ahau kia moe i roto i ngā ringa o tōku koroua.
Auē! Ka taea e au te moe i roto i te raupō me tōku koroua!
Kāore he mea ātaahua ake!
Tū mai, kāore koe e tae atu!
He aha ai kāore tātou e taea te puta i tēnei?
Huri whakamuri, ngaro atu, e kīrehe waiū!
Ko konei ka tīmata ai te rawa o tētahi atu!
He aha, he rawa nō tētahi atu?
Mai i tō mātou tamarikitanga, i haere mātou ki ēnei pāmu me ō mātou koroua.
Kua hipa kē tērā wai i raro i te piriti.
Nō te Abbot Johann ināianei ngā pāmu.
I hoatu e Te Emepaea Frederick te Ataahua ki te whare karakia.
Kāore he mana o te emepaea ki te tuku i a ia ki te abbot.
Whakawātea, ki te kore ka patu mātou!
Auē...
Koroua! Koroua!
Kāore mātou e manawanui ki tērā.
Haere mai, patua rātou!
Anei rā, e koutou ngā pīhā hīanga!
Me whakairi tonu hoki tēnei rōpū mōngi teka.
Koroua! Koroua!
Kei te pai ngā mea katoa?
Kāore ngā otaota e mate!
Ka pai anō ngā mea ākuanei.
Haere whakamua koe me kore au.
Kei te whakatā ahau i konei mō tētahi wā poto.
Engari waea mai ki a mātou mēnā e hiahia ana koe i te āwhina!
Me haere tonu tātou; he roa tonu te huarahi kei mua i a tātou.
Noldi, haere whakamua.
Ka pai ake ākuanei.
Ka haere tonu ahau i muri i a koe.
Me pēhea mēnā ka hoki mai ngā Habsburg?
Ha, he tāwāhi noa iho rātou.
I oma rātou pēnei i ngā rāpiti!
Auē ēnā kaiwhakatipu kau!
Ka riri ahau ki ā rātou rākau me ngā pātiti.
Me mau noa tētahi o rātou hei herehere.
Ka mutu, ka mōhio hoki tātou ko wai ngā toenga katoa.
Ehara rānei tērā i te kanohi e tino mōhiotia ana?
Kei te kī atu au ki a koe, ko tōna pāpā i puhi i a Gessler.
Engari ināianei kei reira ia e takoto ana, tino mokemoke.
Ā, kāore hoki au i kite i tētahi kōpapa whakawhiti.
Koroua!
Awhina, awhina! Kua hoki mai ngā Habsburg.
Haere mai wawe, āwhina mai!
Koroua!
Awhina, āwhina!
Kāo, e Koroua! Kāo!
E koroua, he aha i waiho ai ahau i a koe kia noho takitahi?
He aha kāore mātou i noho tahi me ērā atu?
Kāo! Koroua! Kāo!
Kāo!
Ka kī atu au mō te wā whakamutunga, kua pōrangi koutou katoa.
Me whakaae kia ora ia kia taea ai e ia te patu i a tātou tokomaha rawa, pērā i tōna pāpā?
Me tuku ia ki te Emepaea, kei te tatari mai he utu ki a tātou!
Ko mātou te emepaea.
Hei taapiri, ka taea e mātou te whakaatu ki te emepaea te wāhi i ruku ai mātou i a ia.
Koinei te tika ā-ringa.
Ki te kore koe e mutu ināianei, ka here mātou i a koe ki a ia.
Ka noho ahau ki waho.
Kāore au e hiki i tētahi maihao.
Ka taea e mātou te whakahaere i tērā mā mātou anō.
Haere mai, huri mai, ki te kore ka tīmata koe ki te tangi.
Koroua!
Kāo!
Ka whakapae ahau i taku toto ka utu ahau i te utu, ā, kāore au e okioki kia kite ahau i a koe e wiri ana i tō ake toto.
Haere atu, e te wairangi!
Māmā! Pāpā! Kua patua e rātou tōku koroua!
Noldi, kāore koe i te kai tika mō ngā wiki e toru ināianei. Tēnā!
Mēnā ka kai anō au, hei whakapakari noa iho i ahau mō taku wā tamarikitanga.
Ināianei, mō te atawhai o te Atua, whakarerea ēnei mahere utu.
He iti noa iho, kei te whawhai rātou ki te kino, ehara i te mea e noho noa ana, e inoi ana, kāore he mahi pēnei i a tātou.
He huarahi hē te utu.
Ko te huarahi pai ake, ko te whakawātea i te hara toto.
Uhia ana i tō ake toto!
He aha tāu e kī ana?
Ka tuku tētahi i tōna tinana me tōna oranga i roto i te whakapono ki te whakarongo ki a Karaiti,
kia rite ki te mea kua mate rātou, kāore rātou e ora ana mō rātou anō, engari mō te Karaiti.
E Noldi, ehara ia i te koroua anake nōu!
Ko ia taku pāpā!
Ehara rānei i te mea me tuatahi tātou ki te hiahia i tētahi ara pai ake mā aua kai patu tangata?
Kāore rātou e hiahia kia wehe ia ahakoa pēhea!
Ka whakarite a te Atua anō kia totohehia ō rātou toto.
Ā, ka mate tahi me rātou ngā tāngata hara-kore maha e kore e taea te tatau!
Heoi anō, ka kī atu au ki a koe i tēnei:
Kaua koe e uru ki tētahi rōpū tama!
I mārama koe ki tērā?
Kua mārama koutou katoa ki tērā?
Heini, whakahokia anō te tukanga kia tika tonu!
He aha tā mātou i mau nei i konei, he tāne hōiho?
Tēnā, kaua e whara i ahau; e hiahia ana ahau kia kotahi ki a koutou.
Ha! Ka taea e ia tangata te kī i tērā!
I ui koe ki tō māmā mō te whakaaetanga?
Kei te moe kē ia i tēnei wā o te rā.
Āe rā, kawea mai ia!
Kei te pai te tama!
Ko koe te tama a te hōia utu Tiamana?
Ko te rangatira o te karapu tama taitamariki rawa?
Ko Danny ahau.
I kī atu rānei rātou ki a koe he kai patu tāku pāpā?
Ā, kāore koe e mataku ki te haere mai ki konei?
Potztusig! Me tūturu tērā!
Kia mārama ai ngā mea i waenga i a tātou:
Ko taku pāpā he toa i te ratonga a Rudolf von Habsburg.
Ko tana manaakitanga i tana hui whakawhiwhinga tohu toa i tohu ai:
Hei kaitiaki mō te Hāhi me te hunga ngoikore i te riri o ngā pēhina.
Engari kātahi ka tonoa ia kia patu i ngā tāngata hara-kore.
Me whai wāhi hoki ia ki ngā whakaeke a te Hāhi Roma.
I te tīmatanga o te patunga o ngā whānau Huitana hēhara, kāore he patu i mua i ōna whatu, ka toia e ia tōna hoari.
I patu ia i ōna ake iwi kia tiakina ai ngā mema kore ārai o te Kotahitanga o Suisa i
te kino o ēnei tangata kāore i te whakapono.
Nā muri iho ka oma ia ki konei kia mahi hei kaiāwhina whenua mō Huitene.
I mea mai taku hinengaro kia kaua au e haere ki te tama a te kaiwhakamate, engari i kukume mai
taku ngākau ki a koe ahakoa tēnei kōrero teka.
Ā, he tūturu!
Ko Heini ahau!
Kei te koa ahau ki tō tūtakitanga! Ko Arnold Winkelried ahau.
Ē… ko ngā ingoa tuatahi anake ka whakamahia e mātou i konei.
Ko tērā noa iho tā mātou e mōhio ana mō tētahi ki tētahi.
Koinei tā mātou tikanga kia haumaru ai mātou i te whakatoihara!
Nō reira, ko Noldi ahau.
Ko Heini ahau.
Ā, ko koe tūturu a Heini?
He tino pono tērā.
Ehara i te mea e teka ana ngā tama. Me tere tātou.
Haunga koe me au, kotahi anake atu te tangata kei konei kāore e kīia ko Heini.
Ko Dänu tērā.
Kei muri i tēnei wā tamarikitanga tō pāpā?
Kua oati ia me mātou mā tō mātou toto kia whawhai mō ngā Kotahitanga, kia tutuki ai
tā rātou oati i oati ai i mua i te Atua.
Ko tēhea oati e kōrero ana koe?
He Huitene koe, ā, kei te pātai koe ki tētahi Tiamana?
E hiahia ana mātou kia kotahi te iwi o ngā tungāne.
Kaua he taumahatanga e wehe i a tātou, kaua hoki he mōrearea...
E hiahia ana mātou kia herekore, pērā i ā mātou matua i mua.
He pai ake te mate i te noho herehere
E hiahia ana mātou ki te whakawhirinaki ki te Atua teitei rawa...
Me kaua e mataku
i mua i te mana o te tangata!
He aha ngā uauatanga ka taea e mātou te tiri ki a koe?
Ko Tell taku koroua!
Aue, e tino pouri ana ahau!
Ā, i ruku rātou i a ia i mua tonu i ahau!
Ā, kāore ngā pakeke e mahi he aha mō tērā.
Ka taea anake e rātou te inoi.
Tēnā!
Kaua rawa e mutu te inoi!
Ko wai anō e āwhina mai ki a mātou?
Engari kei te tika koe!
Me whai ake ngā mahi!
I ētahi wā, me āwhina tonu mātou i ngā pakeke ki tēnei.
Ka āwhina mai koe ki ahau ki te utu i te toto o taku koroua?
I mea a te Atua, mā te toto anake o te tangata i tuku i taua toto e whakakore ai te hara toto.
E mōhio ana mātou ki te rārangi whakahau o ngā hōia tokotoru i ruku i tō koroua.
Kua whakaae katoa koutou?
E hiahia ana mātou kia kotahi te iwi o ngā tungāne.
Tū! I rongo au i tētahi o ngā tokotoru e karanga ana kāore ia e whai wāhi ki taua mea.
Kāore mātou e hiahia ki te whakaheke toto hara-kore.
Ko au... ko au tērā... ko au tērā!
Tere, kāore e roa ka taea e mātou te pupuri i a rātou!
E hoa, he aha te mea e tupu ana i konei?
Auē, me haere tātou i konei!
Haere tātou i konei!
Āe, e tama, otirā kua mau mātou i a koe!
Kāo! Tukua ahau kia haere i te mutunga!
He moni taurekareka pai tēnā!
E whakaae ana koe?
Haere rā, waiho ia kia noho!
Me mātakitaki ia i a koe e ruku ana i tōna koroua.
He aha rānei?
Koia noa iho te āhua o te oranga.
Ehara i te mea ka patu mātou i a ia, kei te hoko noa mātou i a ia.
Tukua ahau kia haere, e hunga patu tangata!
Kei hea ahau?
Kaua e manukanuka, e tama, he hoa tāua!
Kei hea ngā Habsburg?
Kua ngaro rātou.
Kei ngā maunga mātou i konei, kei te ora, kei te haumaru.
Nōu rānei ngā pere?
Tūturu, he mea hiahiatia anake ēnei mō te hī.
He Karaitiana Wāleniana e whakatohetohea ana mātou.
I te wā i kitea ai mātou i a koe i a mātou e hī ana, ā, i kite mātou i a koe i roto i te tūraru
mate, ka tau mai te wairua o te Ariki ki a mātou.
E whakapono ana mātou ki te whakamarutanga i roto i te Wairua Tapu, me ngā koha wairua a te Atua.
Ahakoa i whakahē tō mātou whakaaro pai, i whakaaweawe mātou kia whakawātea i a koe, kia kawea hoki ō kaiwhakamatua ki te tika.
Kua rongo au i ngā kōrero maha mō ngā Waldensians.
Engari e kī ana te katoa kāore koe e mau pū!
He pai ake ki a mātou kia mate pēnei i tō mātou Ariki, a Ihu Karaiti.
Nā te whakawātea mai i ahau, kāore rānei kua whakatakoto koutou i ō koutou oranga ki te mōrearea?
Āe, engari me pēhea ai tātou e tū noa ana, e mātakitaki ana i tētahi tama kāore he ārai
e patua ana, e hokona rānei hei taurekareka?
I roto i ngā 300 tau kua pahure, kua patua e ngā Katorika Roma neke atu i te 22 miriona
tāngata hara-kore i roto i ngā pakanga tapu e whitu.
I Ierusalema anake, i patu rātou i ngā Iutaia e 60,000.
nā te mea kāore rātou i hiahia kia huri ki te whakapono Katorika
Āe, pērā tonu ki ngā kaipāmu tekau mano o Stedinger i taua wā.
Kua ngana rātou ki te patu i a mātou me ō mātou whānau mō ngā tau.
Kaua e āwangawanga, e tama.
Mo ngā tau maha, kua noho mātou i roto i te tūraru mate, nā te mea e hiahia ana mātou kia tuku noa iho ki te
Wairua Tapu, kaua ki ngā kai-uhinga me ō rātou kai-whawhai.
Nō reira, kāore rawa koe e hiahia ana ki tērā?
Me kite tātou ko tēhea atua e kaha ake ana i konei!
Kua roa mātou e rapu ana i a koe!
Kua roa mātou e whakarite ana i tētahi wāhi māu...
Haere mai ināianei!
Whakanohoia ō ringa ki muri i tō upoko, ā, whai mai i a mātou!
Me aha rānei koe ki a mātou.
Engari tukua tēnei tama kia noa.
Kua kite ia i te tino whakaraerae!
Nō reira, koinei tō hiahia whakamutunga?
Āe, kāore āku atu tono!
Aratohia te tama ki waho.
Ka taea e ia te tuku ratonga nui ki a mātou.
Tirohia tēnei tohu!
Ka whakangāwari i ō mamae i te mutunga o tō oranga.
Kua tino kī taku wairua hohonu i ngā āhuatanga pono me te atawhai o te Karaiti, nō reira kāore au e hiahia ana ki
tētahi wāhanga rākau mate hei whakamaharatanga ki a ia.
Tuatahi, torona tōna arero; ā, ka torona, tahuna ia!
Āe, e te rangatira.
Kei te hiahia koe kia whakamatea koe, kia whakahou anō tō whakamarie ki te whare o tō
pāpā, kia taea ai e koe te uru ki te rangi?
Kei te rangi hoki ētahi Katorika?
Ko wai anō?!
Nā reira, kāore au e hiahia ki te haere ki reira.
He pai ake ki ahau kia noho ki te reinga me tō tātou ake iwi.
Me kore rawa ahau e kite anō i ngā tāngata whakangaromanga pēnei i a koe, ā, kia kore hoki ahau e noho ki te wāhi e noho ana koe.
Whakatāwhāia ōna wheua!
Mēnā ka huri koe, ka whakawhiwhia koe ki te Hākari a te Ariki, ā, ka tomo koe ki te rangi i roto i te atawhai a te Atua.
I reira ahau i te wā i patua ai e ngā ope Katorika ngā mano o mātou.
I roto i tētahi o ō whare karakia, i kitea e au e rima tekau o ā mātou wāhine kua tapahia ō rātou upoko, ā, i kite hoki au i ā
rātou pēpi e pūngao tonu ana ki ngā ū o ō rātou whaea kua mate.
Ka taea e koe te tango i ā mātou oranga wā, e te Ariki Atua, engari
Ka whakaora ia i a tātou ki te ora mō ake tonu atu, i roto i tōna korōria.
Engari koe, ka mura koe i te ahi mō ake tonu atu, me ō wāfera me ō karahipi.
I kawea mai anō rānei koe ki konei ahakoa kāore koe i hiahia?
Au hoki
Kua roa koe e noho ana i konei?
Ka whakapono au mō ake tonu atu.
Ā, nō hea koe?
Nō Alsace
I mauheretia ahau e rātou.
Āianei rā? Kei hea tātou ināianei?
Kāore au e mōhio.
I herea e rātou he here ki taku kanohi.
Ko koe hoki?
Engari ki taku whakaaro me noho he whare tapu moniha tēnei, nā te mea kei konei a te Abati Hōne.
Abbot John? Kei te tino mōhio koe?
Āe, tino, nā te mea i tapaina hoki taku pāpā ko Johannes.
I mahi ia? Kua mate ia?
Kāore hoki a māmā.
Ko wai i mahi i tērā?
Te Hāhi Rōmana
Tuatahi, i whakangaromia e rātou ā mātou whare karakia Iharaira anake.
Syna... he aha?
Ko ēnei he whare.
Ka kī koe he 'hāhi' ēnei.
Nā reira, kāore anō mātou i whakaaetia kia puta ki ngā tiriti i ngā hararei Karaitiana.
He aha te tikanga o te kupu 'tātou'?
Āe, ko ngā Hurai.
Me tahuna ngā pukapuka Iharaira katoa, ā, me mau mātou i ngā kākahu motuhake.
Ehara i te mea tino kino, engari kāore mātou i whakaaetia kia noho tonu ki tō mātou whare.
I tangohia e rātou ngā mea katoa i a mātou.
Ā, i hiahia rātou kia whakawhāngai mātou.
Kāore i hiahia āku mātua ki tērā.
Nā rātou i tapahi ō rātou upoko i mua i ahau.
Kei te tino hiahia au ki tōku kāinga!
Me māia tātou ināianei.
Kāore mātou e noho roa i konei.
Danny! Kāore a Danny e tuku iho i a tātou!
Ko wai a Danny?
Taku hoa pai rawa atu.
Kei te ora tonu aku mātua, engari kāore rātou e āhei ki te āwhina i a mātou, pēnei tonu i ō mātua.
He aha kāore?
Aue, e inoi tonu ana rātou i ngā wā katoa, engari kāore rātou e mahi he aha mō tērā.
Engari ka tae mai a Danny, taku hoa; ka whakaora ia i a tātou i konei.
Kāore koe e noho mokemoke anō, e Anneli.
Ko au ināianei tō tuākana nui.
Mō te wā e ora ana ahau, e hiahia ana ahau kia noho ki tō taha, kia tiaki i a koe.
Kāore koe e noho mokemoke anō.
He aha koe i runga i tēnei whārangi?
Whakaharatau kia noho tawhiti atu i te ira kē mai i tō tamarikitanga!
He aha koe kāore anō kia anga whakamua?
Kua whakamārama noa atu au ki a ia e tino pōturi rawa ana ngā mea i konei.
Ā, i matapaki tahi mātou me pēhea e taea ai e mātou te whakahaere i tēnei āhuatanga.
Tss, e āhua nō tētahi whānau pai rātou!
Haere iho ināianei! Kei reira tonu he mahi māu i te māra.
I reira ka taea e koe te whakarite i te whenua mō tētahi moenga puāwai hou.
Tere, hoki ki raro i ō tūpapa!
He aha kei te tupu ināianei?
I whara kino rawa ia i a ia e keri ana.
I whakaaro ahau kua mate koe, i karanga koe i te tino kaha!
Kia tino tūpato ki ngā taputapu!
Me puta tātou i konei i te tere rawa e taea ana.
Mehemea kua tupu he mea kino i konei.
Ka tūtaki tātou i te pō nei ina kua tau te rangimārie.
Kua kitea e au tētahi huarahi i roto i te rūma raro e āhei pea ki te ārahi i a tātou ki te rangatiratanga.
Tere, me tanumia e tātou ngā mea katoa.
Ka taea pea kāore mātou i roto i tētahi whare karakia mō te katoa?
He rite ake tērā ki tētahi whare inu.
Engari kāore ngā tāngata e korokoro i roto i te whare inu.
Engari, kāore rānei i kī te wahine e karo ana ngā tāne me ngā wāhine i a rātou anō?
Engari, i kite koe i ngā mahi kino i mahia e aua tangata kino ki a rātou anō?
Tērā pea kāore i whakaarohia kia kitea e mātou.
Haere mai wawe!
Ka whakairi ahau i taku pēke parāoa ki te matapihi kia mōhio a Danny kei hea mātou ina tae mai ia.
Danny, i mōhio au kāore koe e tuku iho i ahau!
E hiahia ana mātou kia noa, pērā i ā mātou pāpā i mua!
He pai ake te mate i te noho herehere.
Ehara i te uaua, i te mōrearea rānei e wehe ai i a tātou.
Me rite koe ā te wā kotahi āpōpō.
Kei te haere mai mātou ki te tiki i a koe! ō tuākana me Danny!
I mōhio au! I mōhio au!
Kei konei ia!
Kāore i kī atu au kei te haere mai ia?
Kei konei a Danny!
He aha tā tātou e mahi ai ināianei?
Apōpō i te wā kotahi
Ka haere mai ia ki a tātou.
Haere mai ki taku rūma ina pōuri katoa, ā, he mārie.
Engari tangohia ngā mea katoa kei a koe.
Āe. Ka kite āpōpō i te ahiahi.
Kei konei rātou!
Tōhia kia tae mai te rāka.
Kua puta koe i waho i te pō rawa?
Kei hea tātou e haere ai?
Āe rā... um...
Haere mai, e te wairangi!
Kāore mātou e hiahia kia noho roa ake i tētahi whare patunga tangata e patua ana ngā tamariki... ...kei reira ka
teka mai ngā tāngata ki a mātou, ka waipiro rātou... ...ā, ka mahia e rātou ngā mahi kino, kore kākahu!
Kei te kōrero koe i ngā kōrero tino kore mōhio!
Ka taea e au te noho hei hoariri māu, ā, ka pā ki a koe ngā mea kua whakamārama e koe.
Tirohia ahau! Kāore rāua i mōhio tētahi ki tētahi?
Ko koe te tangata nō te roto!
Āe, engari kei te rite ahau ki te aitua, pēnei i tō kī i ahau i taua wā?
Whakarongo, e rua koutou!
Ahakoa kāore pea koe e whakapono, he hoa ahau ki a koe, ā, kua roa ahau e mamae ana i ēnei
mea kua kite hoki koe i a rātou ki ōu ake whatu.
He aha koe kāore anō kia wehe?
Ā, he aha koe kāore anō kia tahuna tērā whare a te rewera?
Nā te mea kāore e mōhio!
Kei te mōhio au ki tō anamata, e Noldi!
Mēnā ka oma ahau, ka pā anō ki ahau me taku whare ngā āhuatanga ka pā ki a koe me tō whare mēnā ka oma koe.
Neke atu i te rau ngā tamariki kāore i tika kia ora, kua patua i muri i ēnei pakitara o te whare karakia.
Mai i te whakaurunga o te Inihuisia e Gregory IX, kua nui rawa te toto kei runga i ngā ringa o ēnei tāngata.
He aha rā rātou e mahi ana i ēnei mea katoa?
E hiahia ana rātou kia tutuki ā rātou ake hiahia, ā, he hīhī rātou, ā, e hiahia tonu ana rātou ki te moni anō!
Ā, i te kitenga e rātou i tētahi whare whai rawa, ka tahuna ō rātou wāhine hei makutu, ā, ka tangohia ō rātou rawa.
Mēnā he hoa koe mā mātou, āwhina mai kia puta mātou ināianei!
Ka tuku rānei koe i tō whānau me ō whanaunga katoa ki ēnei kai patu tangata me ēnei kai uiui?
Me mahi ahau i tērā ki taku ake?
Aue, ko tērā tāu e kī ana?
Tirohia, mēnā he mea noa mō tēnei whare karakia iti anake, ka tino māmā.
Engari kei muri i ēnei mea katoa he mana ā-ao e whai ana i a tātou me ōna kaiwhakamātai ahakoa ki hea tātou e rere ana.
Nō reira, me hoki tātou ki roto.
Me puta mai i roto ia panoni katoa.
Ko tērā tāku i inoi ai i tēnei wā katoa.
Nō reira, me hanga tātou i tētahi tīma, ā, ka whakaatu mai a te Atua i ōna huarahi ki a tātou!
Heoi, kāore au e hiahia ki te mahi tahi me tētahi e inoi noa ana, engari kāore e mahi.
Kāore he hua ka puta i tērā ahakoa pēhea.
He pai ki ahau tō pono; engari kaua e mutu te inoi me te whakapono, ahakoa i ētahi wā ka roa ake te
whakautu ki ā tātou inoi; engari ka whakautua ēnei!
Haere tātou ki roto.
Tika, noho mai kōrua.
Me tatari koe ki konei ināianei.
Ka tae mai tētahi tangata ki konei ākuanei.
ko wai ka hoatu ki a koe tō mahi e whai ake nei, nē rā?
Kei a au he whakaaro me pēhea te whakaputa panoni mai i roto.
E te tuahine Martha, kei hea koe?
Kei te whakaaro ahau ehara tēnei i te mea kē atu, he tākaro pōrangi tamariki noa iho!
Engari tatari! Haere mai, kei a au he mahi tūturu māu!
Me anga whakamua tātou me te mātanga ake, kia kore ai e mōhio tētahi kei muri tātou.
Kua whai whakaaro kē au!
Auē, e mate hiakai ana au!
E te wahine pokanoa!
Kairereketanga! He tangata kore whaihua koe, he tangata kāore e whai mahi pai ana!
Ehara i te mea i mahia kia pērā.
Kāore au i mōhio he tino makere.
Aue, kaua anō!
Āe, kua roa ahau e whakaaro ana mō tō upoko angiangi.
Ehara i te rahi e hāngai ana ki a koe!
He aha tā tātou e mahi ai ināianei?
Ko ngā mea me mahi e mātou i ētahi wā.
E kotiro pōrangi!
Ki te kore e taea e koe te karo, me whakaako anō i ō tāne me pēhea te heke iho i ngā hoiho!
Haere, tapahia, ā, kawea ki te māra!
Kāo! Kāo!
Kāore i te māra! Kāo! Kaua e patu i te tamaiti iti!
E pēhea ana koe e tae mai ana ki konei ināianei?
Tērā pea me kawe hoki i a rātou ki te māra?
Kāo! Kāo!
Haere mai!
Kāo!
Whakarongo mai, e koe, e te tamaiti pōrearea iti!
Mēnā ka oati koe ināianei kāore koe e kōrero ki tētahi mō ngā mea kua kite koe ināianei, ka whakaae mātou kia ora koe.
Ka oati au, ka oati au, ka oati au!
Me kawe ia ki te pourewa!
I tēnei pakeke?
Haere mai!
He pai ake te haumaru i te pouri
Kāo!
Haere mai!
Kāo!
Ā, ka utu ahau!
Kāore ngā inoi katoa o te ao e āwhina!
Ka oati au ki te Atua: ka whakaputa atu ahau i a koe i reira!
Ā, ka āwhina mai a Danny ki ahau mō tērā!
Kāore mātou e tuku iho i a koe!
I mōhio au kāore koe e waiho i ahau, ka tae mai koe!
He aha koe e noho tonu ana i konei?
Haere mai, ka kōrero atu au ki a koe i ngā taipitopito katoa, kotahi āhuatanga i ia wā...
… ā, e inoi ana a Pā Waldes i te nui rawa, ā, he iti rawa āna mahi!
Ā, he aha tāu e tūtohu nei ināianei?
He aha taku e taea ana māu?
Haere noa ki reira, ā, tohaina ngā mea katoa ki ngā tama.
ngā mea i kōrero atu ai au ki a koutou i waenga i te iwi
Ka korokoro ngā pīpī i ēnei hara i runga i ngā tuanui mō te roa e hiahiatia ana.
kia ara ake te wairua pakanga i waenga i te iwi, ā, kia whakangaromia e rātou ēnei whare katoa a te diabolō!
Kāore mātou e okioki kia pakaru katoa te mana o ngā Habsburg!
Nā taku toto i oati ai ka utu ahau.
He utu mō tōku koroua, he utu mō ngā tamariki katoa i patua, he utu mō Anneli i te pourewa, he utu mō ngā
mahi teka me ngā mahi paruparu katoa e mahia ana e rātou.
Ahakoa he iti tō mātou tokomaha, kāore e tika kia toa mātou i te pakanga.
Me whakarewa noa iho kia rere.
Ka horapa mātou i ēnei kōrero paki, ā, ki te hiahia a te Atua, ka toa mātou!
Ki te hiahia a te Atua?
I muri i taku kite i ēnei mea katoa, kāore au e whakapono ki te Atua anō!
He aha rawa koe e kī ana i tērā?
E whakawhirinaki ana ahau ki a koe ināianei... me te kaha ā-tinana!
Kua rongo koe he aha kei te tupu i te whare tapu?
Āe, e ai ki ngā kōrero, kei reira rawa ake he whare wāhine!
Ngā wheua, āe, nō ngā tamariki nohinohi!
E ai ki ngā kōrero, kua tanumia ki reira ngā rau.
Kei reira hoki e mauherea ana e rātou ngā tamariki hei taurekareka!
E ai ki ngā kōrero, i mauherea tētahi kotiro ki roto i te pourewa mō ngā tau maha, nā te mea i
mātakitaki ia i tētahi patunga tangata whakamataku!
Me whakahaere he uiui, ā, me rapu i ia rūma o tēnei whare!
Anneli, kia paku roa ake, ā, ka tae atu au ki a koe!
Ka whakaputa atu ahau i a koe i reira.
Ka oati atu au ki a koe tērā!
He thaler kotahi noa iho! He thaler kotahi noa iho!
Me whakaaro ki te wāhi whakatikatika hara!
He tētahi tāra anake!
He tāra mō te raihana hara!
He tētahi tāra anake!
Me whakaaro ki te wāhi whakatikatika hara!
He makutu rātou — wehe atu!
Ko ēnei he wīwī e rua!
Kāo! Ehara i te mea pono.
Kei te hiahia noa ia ki te kohi i te utu tāpoi!
He makutu rātou — wehe atu!
Ehara ahau i te kaiwhakawhā! Kāo, ehara tērā i te pono!
Tukua ahau kia noho takitahi!
E hiahia ana ia ki taku moni anake nā te mea he whai rawa ahau!
Kāo! Kāo!
Kāo! Kāo! Waiho ia kia noho takitahi! Tēnā, tēnā, tukua ia kia haere!
I tāhae ia nā te mea kāore ā mātou moni i toe hei hoko rākau!
Waiho ia kia noho takitahi! Kāo, e te Atua, kāo!
Kia tū tēnei hei akoranga māu mai i tēnei rā ki mua!
He aha kei te tupu i konei?
He aha tērā tangi āwangawanga i tēnei wā tonu?
Karakaranga? I karakaranga rānei?
Tērā pea me kite tātou...
Kia ora, E te Matua Arnold!
Arnold!
E te Matua!
Tōku tama e tino aroha ana!
He tino pai kia koe i konei.
Engari he nui rawa te korenga rangimarie i te whenua.
E mōhio ana au, kāore e roa ka puta he pakanga!
Ka rongo mātou e hiahia ana a Leopold ki te whānui ake i tōna mana.
Tiakina koe anō, e taku tama!
Kua tae te wā mō tētahi kāwanatanga pumau, e Matua.
He rite ki te mākutu; kua wehewehe te whenua.
I wehe te Rāwhiti i te Hauāuru, ā, he riri puta noa i ngā wāhi katoa!
Kei te hiahia ahau kia kotahi ngā whenua katoa.
He iwi kotahi – he reo kotahi – he whakapono kotahi – he kingi kotahi!
Kei te hiahia ahau i tēnei whenua katoa!
Engari kāore e taea e au te whakahaere i a ia mēnā kāore au e taea te whakatū i tētahi hoa rangatira – ahakoa e rua rānei.
Ko te rohe Alpine katoa he kohua kotahi o te korenga rangimarie.
Kua riro ia hei whakaruruhau mō ngā kaihēkē katoa me ō rātou hoa.
He kī ēnei whenua i ngā kaiwhiwhi whenua Ōtiria kua uru ki ngā kirimana rangatiratanga ki ngā tāngata o Huitene.
Auē ki a tātou mēnā ka puta he pakanga!
Ha, me pēhea rā mō Leopold I, ko ia anake te uri mana o Hēni ki te torona?
Kaore e taea e te rangatira matua i whakatauria e ia anō te whakahaere māna anake, ā,
ohorere ana, me hiahia ia ki ngā kaiwhakahaere tahi?
Ko wai i whakaaro koe?
Ki taku tuakana anake.
Frederick te Ataahua?
Kua ngaro katoa tō hinengaro?
Ko wai anō?
Kāore he tangata kē atu e puta ki te hinengaro, engari ko Louis te Bavarian anake.
Ka wehewehea e rātou te mana i te uru me te tonga.
Rōpere o Pāwaria?
Nō reira, he aha ai kāore?
Engari tō tungāne – kāhore rawa!
Kei te tatari noa ia mō te wā ka taea ai e ia te tango i te korona i tō upoko.
Ka tūpono koe i tō oranga me ō wāhanga tinana mōna!
Ehara, mēnā ka taka tuatahi te upoko o Friedrich i mua i taku!
Tō Honore?
Kua tae mai nei a Piriniha Ludwig nō Bavaria.
Ka tata nei, kāore koe e kī atu ki a ia he 'piriniha', engari he 'kingi'!
E taku Ludwig, e mōhio ana koe he aha i karanga ai ahau ki a koe.
He honore nui tēnei, ā, ka whakaaroaro au ki tēnei me te harikoa.
He aha te tikanga o te kupu 'think' i konei?
I karanga atu ahau ki a koe kia whakaoti i ngā taipitopito whakamutunga.
Hei matapaki tahi ki a koe mō tō whakaritenga!
Kāore e taea te huri whakamuri ināianei.
Ka whakapau kaha ahau.
E taku Ludwig, e mōhio ana koe, e whakawhirinaki ana ahau ki a koe atu i taku tuakana.
Engari e mōhio ana hoki koe ki te tino hiahia whenua o Frederick.
Koia rā te take e akiaki ana ahau kia aro tonu koe ki a Friedrich!
Mēnā kāore koe e mahi, ehara i te mea ka ngaro taku korona anake, engari ka ngaro hoki tō korona.
Kua mārama tātou ki a tātou?
Ā, e whakawhirinaki ana koe ki ahau kia mahi mō ō painga nui rawa?
Engari, āe rā, e whakapono ana au ka taea e koe te mahi i ngā mea ake atu i tērā!
Ka riro i a mātou te mana whakahaere o te whenua, ā, kua whakakotahitia e mātou ngā rohe ā-motu katoa e toe ana hei
emepaea Habsburg, ka oati atu ahau ki a koe i te haurua o te korona mēnā ka taea e koe te tango i a
Frederick i tō tātou hononga e hiahiatia ana ināianei.
Engari he tuākana, he teina rānei ia nōu!
Kei te hiahia koe ki te hē ki a ia?
Tukino! He kī tonu te oranga i te tukino!
Ko te pātai anake, ko wai ka patu tuatahi!
Ka whakamanahia e au ki a koe: ka whakaeke a Frederick i te wā tonu ka haumaru tōna torona!
Ka tohutohu atu au ki a koe, kia oti katoa ngā mea i raro i te mana whakahaere, Friedrich, mō
tōna hiahia nui ki te whenua, kia tū motuhake…
Engari e tōku Ariki, e mataku ana ahau mō te iwi!
Ka kohatu ahau e ia!
Ngā tāngata! - Ka whakapono noa ngā tāngata ki ngā mea e kōrerotia ana ki a rātou!
Me kī noa atu ki a ia: i hiahia a Frederick ki te patu i tōna tungāne a Leopold mō te painga o te whenua.
Kua mārama tātou ki a tētahi i tēnei wā?
Tō Honore?
Kua tae mai tō tungāne, a Frederick te Ataahua.
E taku aroha Friedrich, he rā whakamīharo, he haora whakamīharo!
Me ora noa atu a Rudolf von Habsburg kua manaakitia kia kite ia i tēnei!
Kua karanga atu ahau ki a koutou ki konei kia, i runga i te tikanga tawhito o ā tātou tūpuna,
kia whakapaingia tika mō tō ratonga
Aroha mai, me kī atu au ki a koe kāore e tū te manaakitanga a te Pāpā.
Engari ko wai anō e taea te tuku mai ki a mātou i te manaakitanga o te tūranga rangatira?
Ka taea e Abata Johann nō te Whare Karakia o Klausner te tuku i te manaakitanga.
Kua whakawhiti kōrero kē au ki a ia mō tēnei.
He tata ake te utu o tēnei i ngā moni e tonoa ana e ngā pāpā.
Ka taea e mātou te whakahaere i tēnei take i roto i tō mātou porowhita iti.
Engari kua whakaritea e te abati tētahi here.
Mai i te wāhea ka whakaritea e tētahi āpiha ngā tikanga mō ngā kingi?
Heoi, me whakapuaki hara i mua ia, ki te kore, kāore ia e taea te tuku i tana manaakitanga.
Nō reira, e pā ana ki taku... e pā ana ki taku tungāne rangatira.
Ā, ka whakamate ia i ahau i taua wā tonu mēnā ka mōhio ia ki tāku e hiahia ana ki te whakapuaki i konei i tēnei rā.
Takotōku tama, he aha tāu e kī ana?
Kei te mōhio koe he aha te tikanga o tērā?
E kore rānei koe e mataku ki te ahi whānui?
Āe, āe!
E hia te roa ka utu ahau?
Kāore koe e puta i reira mō ngā tau tekau mano!
He aha rawa atu me aha au ināianei?
Kua tata nei anake a te Atua i whakaatu mai ki a mātou tōna tino atawhai.
Engari i te pō inanahi i whakapuaki mai ia ki ahau i te whakawa tino mārō e tatari ana ki a koe, ā, i
whakahau mai ia kia tukuna e au tēnei kirimana ki a koe.
E ai ki tāku nei, he tino mārama a te Atua ki a koe, nā te mea he tino iti rawa ki ahau te utu whakaora.
Me whakawhiti noa i ngā whenua pāmu katoa mai i Schwyz ki tēnei whare karakia, ā, ka whakawetohia te ahi kei runga i a koe.
Ngā mihi, ngā mihi, mano mihi, e pāpā atawhai!
Haina tēnei... tēnei kirimana ināianei!
Āe, pai. Kupu iho!
I runga i te ingoa o te Pāpā, ka tuku atu e au te manaakitanga a te Pāpā ki a koe.
me te whakatoi mō tō tūranga. Āmine.
Mēnā ka mōhio tō tungāne—ā, he kino ake rānei—ka mōhio ngā tāngata ki ngā mea e mōhio ana ko māua
anake ināianei, ka nui ngā kaiwhakatū mate mōu.
E tino mōhio ana ahau ka nui āu hei tuku ki ahau i te wā e haere ana.
E kaiwhakaparahako, ka whakamatea koe e au!
Ka pau katoa āu rawa!
He tangata tapu ahau, ā, kei muri i ahau ngā tāngata.
Āe, e rua ngā kingi ā muri ake nei i tō mātou whare i te rā kotahi!
He tino hui tēnei!
Anei mai a Ludwig nō Bavaria!
E te Kaiwhakawā, ka taea e au te pātai atu ki a koe i tētahi mea, e te Kaiwhakawā?
He rā motuhake rawa tēnei rā!
Nau mai, e tō rangatira!
Tirohia, kua rite katoa, pēnei i tāu i hiahia ai.
I tino pīrangi mātou kia mōhio he aha tāu e mahi nei i tēnei hui iti.
Āe, ka kite koe.
Kua kawe mai e au he koha pōwhiri māu.
Engari ināianei, whai i āku tohutohu, ā, tū ki te rārangi.
Ināianei, whakatuwherahia tō waha, katia ō karu.
He tino kore honore, he tino kore whakaute hoki te whakaiti i te koha a te kingi!
E te Kīngi, aroha mai mō tēnei hara nui.
Kei te riri nui ahau!
He aha ai e hara ai?
Kua kōwhiria e au ia.
Ko ia, mō hea? I tīpakohia mō hea?
Ehara i a koe, kāore ia e pai ana ki tērā.
mō te uara o te koura wā poto
Ā, i te mea e whakapuaki ana ia i tēnei me te kore wehi, e rua ngā wā ka whakaatu ia he kaitaonga pono a ia mō te Karaiti.
Me whakarongo ia ki taku whakapuakitanga tapu.
Mēnā ko tērā tō hiahia, e tō rangatira.
Engari, mēnā he kore whaihua, he poke hoki te katoa… kia pēnā!
E te Ariki, he taitamariki rawa ahau, ā, kāore aku pūkenga.
Kāore au e rongo i tō whakapuakitanga hara.
E te monihi rangatahi, ka taea e au te kore kite i āku mahi.
Nā te Atua i hoatu ki ahau te koha kia mārama ki te āhua tangata.
E mōhio ana au ko koe te tangata tika mō tēnei mahi.
Āe, engari kāore rānei koe e mārama?
Kāore au e mōhio!
Ā, e hiahia ana ahau kia kaua koe e tino āwangawanga ki tō whakaiti teka o tō taiohi.
Nō reira, e hiahia ana ahau ki te whakapuaki i taku hara ki te Atua...
Me te whakaute katoa!
Monki!
I mua i tō whakapuaki atu i ō hara, e tono ana ahau kia whakaaetia kia whakapuaki atu ahau i aku hara ki a koe.
Aue, koia rā te huarahi e mahia ana ināianei?
Tēnā koa, whakaritea he wā kia whakarongo ki taku kōrero mō taku oranga.
Kei te hiahia ahau ki te kī atu ki a koe ko wai ahau, nō hea ahau, ā, he tangata e rua ahau i te nuinga.
He whitu tau noa iho ahau i te wā i patua ai taku koroua i mua tonu i ahau.
Ka taea tonu e au te kite i ōna karu i tēnei rā...
… A, kei te kite koe, koia te take i pono ai ngā kōrero katoa e pā ana ki tēnei whare tapu.
I tohatoha a Danny i ēnei mōku, me te karapu o ngā tama.
E hiahia ana tēnei āpiha moniha me ngā tohunga karakia ki te koa anake, ki ngā taurekareka, ki te moni, ki te mana!
Hei tāngata teka paruparu, ka whakamahi rātou i ngā rangatira hei tohu piki.
Kei te whai a Abata Johann i tana tauira, ko te Abata o Murbach, i hokona e ia te taone katoa o Lucerne
me ōna kainoho ki te kingi o Habsburg i te tau 1291.
He rite tonu te raupapa o ngā mahi: te whakaoranga mai i te purugatōri i runga i te utu o ngā
Alps, ngā whare, ngā kararehe me ngā waka tareti.
Ka kawe mai tēnei i ngā tāke ritenga, ngā tāke moni whiwhi, me te mana ki runga i te iwi.
Ngā tāke kawemai me ngā whiwhinga moni, āe!
Engari he aha ai e whai mana ai ki runga i te iwi?
Nō te mea ka huri haere rātou e kī ana ki te katoa nā te emperor i hoatu te whenua ki a rātou.
Heoi anō, i muri mai ka hoko anō rātou ki taua tangata kotahi.
Ā muri ake anō, whenua anō rānei hei whakawāhi – mō ngā hara hou tonu.
Koia pēnei te hurihanga o te wīra.
Engari, e whakapono ana ahau kāore e hiahiatia kia whakamārama atu au i tēnei ki a koe, e tō rangatiratanga.
Koia tērā.
He aha āu e mahi ai ki ahau ināianei, e tō Kuīni?
Whakapuaki atu taku hara whakamutunga ki a koe.
Engari i whakaaro ahau ko tēnei pea taku whakapuakitanga whakamutunga.
Tērā pea ka mārama koe ki ahau ina whakaatu atu e au ki a koe te taumahatanga whakamutunga kei runga i taku ngākau:
Ia rā ka hē ahau ki tōku ake iwi, nā te mea kua roa taku ngākau ki a koutou, e te iwi o Switzerland.
E whakamiha ana ahau ki tō whakarite whāinga kotahi.
E ora ana koutou pēnei i te mea kotahi anake tō koutou tinana, ā, i roto i tēnei mahi kāore koutou e rapu i tō koutou
ake hiahia, engari e hiahia ana koutou kia whakatū i te rangatiratanga o te Atua i waenganui i a koutou.
Tūturu, he iwi kotahi koutou, he tuākana!
Ka noho tahi koutou, ka mate tahi koutou!
Te rangimārie o te Atua – e hiahia ana koe ki te whakarongo ki a Ia!
Ā, me ārahi tērā i te mutunga ki te rangatiratanga o te rangimārie kua oati mai e Karaiti ki a tātou.
Ā, e hiahia ana ahau kia tae atu ki reira!
Ka manaaki koe i ahau ināianei?
Kua ngaro tō hinengaro?
Kua ngaro – ngā whenua kai pai katoa, ngā whenua taonga katoa –
te tumuaki, te whare karakia?
Ā, me pēhea rā mōku?
Ehara rānei i te mea e aro ana koe?
mehemea ka rawakore ahau i mua i ōu kanohi?
Ināianei, whakarongo mai ki ahau: e mōhio ana koe kāore tātou e tino rangatira ana i ēnā whenua katoa.
He aha te painga o ēnei ki a mātou mēnā kei te noho ngā tāngata puta noa i te ao i raro i ngā kirimana e rua?
Engari mā tēnei huarahi ka kohia e te āpiha moni-hīkoi ngā tāke kawenga tiketike, ā, ka puta ngā tautohetohe me ngā aruaru.
Ā, ko ēnei tonu ngā take e whakahau ana i ahau kia whakauru, kia whiwhi wikitoria tika.
Kei te mīharo au ki ngā mea e puta mai ana anō i a koe.
Mēnā he pērā tonu te āhuatanga...
He aha koe kāore e kōrero ki a Ludwig te Bavarian?
I te wā i whakahuatia ai te ingoa o te abbot i ngā rā tata nei, ka whiti ngā karu atawhai o ia i te riri me
te whakaiti. E ai ki te āhua, e mōhio ana ia ki tētahi mea mō te abbot kāore koe i mōhio.
I ētahi wā, i patua e te tangata te kuaha i mua i te kuhu.
Mēnā kei te ora tonu a Pōpa Pāora V rāua ko te Whare Paremata Rōmana o taua wā, ka taea e koe te tū i mua i a rātou?
He aha tāu e kī ana?
E kī ana te iwi me whakawhē hoki e koe te puna ika i tō whare tapu.
Ngā puna ika?
Kāore ā mātou puna ika.
Tūturu?
Kāo.
Engari kua mōhiotia whānuitia tēnei pūrākau mō ngā rau tau.
Me pēhea i whakamana ai te Whare Paremata Rōmana i te mana tūturu o ngā whare hēkenga, i te wā i
ngana ai a Pōpa Pāora ki te whakakore i ēnei whare?
I kī te Whare Paremata Rōmana he mea hira ngā whare tāne mō te taupori tāne.
Mō tēhea ao tāne?
Mō te hunga pirihi ...
I kī katoa ngā mema o te paremata
Ko ngā whare hēneti anake te huarahi hei tiaki i ngā tohunga karakia i te whakapoipoi a ngā wāhine me ngā kōtiro.
Nō reira, i mea rātou pēnā?
He whakapae noa iho rānei tērā?
E mōhio ana te katoa, ko te tāone e kīia nei ko te 'Tāone Tapu', me tōna taupori iti o te 100,000, he
kāinga mō ngā kaihoko ā-tinana neke atu i te 6,000.
Engari he aha te mea kino ake – he aha i kitea i te wā i keri ai i te puna ika nui i te taha o te whare karakia Roma?
He kōiwi ruarua – tērā pea he upoko kōiwi o ngā pēpi e rua.
He... āe, he urupā tamariki o mua.
He aha koe i ohorere ai, ā, kua tino whakaiti noa iho?
I reira ake i te ono mano ngā upoko kōpū pēpi, e taku hoa!
6,000 pēpi, 6,000 hēpara, nā ngā mōni i whakaputa, i whānau mai i ngā nuni.
He aha te purgatory, he aha te utu o te whakaae hara e taea ai te whakakapi i tēnei mahi whakamataku?
Mēnā ka mōhio tētahi ki tētahi mea e mōhio ana māua anake—e te moniha iti rawa, ka mea atu au ki a koe:
Ka whakahau ahau kia keri i tō māra me tō rūma raro.
He tangata whai mōhiohio ahau mō tō oranga!
Kāore he huarahi i konei!
Mo te wā whakamutunga:
Mēnā kāore koe e whakarongo tonu, ka patua koe!
Kāore he huarahi i konei!
Kua hoatu e te kingi hou tēnei whenua ki a Hōne te Āpoti!
Pah, e kī ana koe he tapu tēnei pūrehu a te tohunga, ko ia tonu te tangata e tango ana i te moni whakamutunga i ā mātou putea?
Ā, ka tāhae hoki i tō tātou oranga, i ā tātou pāmu, i ā tātou papa tarutaru?
Kati tō waha, e koe e kaiwhenua kau toto!
I mea koe i tērā wā!
Me te ngākau taumaha, me whakamōhio atu au ki a koe kua whakakino koe i te rangatira o te whare karakia.
Ināianei kua tukuna e ia ngā whakapae ki a koe ki mua i te Ariki Pīhopa o Konstantsa, ā, kua whiwhi tautoko hoki ia i a ia.
Kua whakawātea koe i te hāhi.
Ā, i aukatia mātou, ngā pirihi o te whenua iti o Schwyz, kia whakatuwhera i ngā whare karakia mō te Misa!
He tino mārō rawa te whiu kua whakatakotoria e tō Ariki ki a mātou.
Kei te kati tonu ngā tatau o te whare karakia ki te katoa – ahakoa ki ngā tamariki hara-kore e whakawhāngai ana.
Mō te hunga mate e hiahia ana ki te kimi i tō rātou wāhi whakatā whakamutunga i te urupā, me
ngā tokorua rangatahi e hiahia ana kia marena.
Ināianei, haere ki tō kāinga, ā, inoi huna mōu anō.
Kāore rawa i tika kia hoatu e te emepaea te whenua ki te abbot!
Me utu tātou!
He aho here mō te abbot!
Kia ora?
Ka taea e au te āwhina i a koe?
Ko wai koe?
He tino mātau koe ki tērā mea i reira.
Ko wai koe?
He hoa nō Danny.
Kua mahia e koe he mea tino mōrearea.
Ka taea hoki e au te whiu i tēnei mea kia tino pai.
Āe, e mōhio ana au.
Engari i kōrero mai hoki ki ahau
kia kaua koe e patu tangata noa iho
Ko Walter Stauffacher ahau.
Kei te mōhio au ki ngā mea katoa mōu, e Arnold.
He aha koe i haere mai ai?
Kua whakamā nui a te abbot ki a mātou.
E hiahia ana mātou ki te utu.
Kua kōrero mātou ki a Louis te Bavarian, te Kīngi nā te atawhai a te Atua.
Ko te Ariki Pīhopa o Mainz tōna hoa, ā, ka whakatuwhera anō ia i ā mātou whare karakia.
Āpōpō ka whakaeke mātou i te whare tapu, ā, ka mutu tēnei take.
I kawe atu au ki a koe ngā mahere whakaeke a Danny me tētahi tono ratonga a King Ludwig.
He tono ratonga mai i te Kingi?
Āe, kei te pātai ia mēnā e hiahia ana koe kia noho hei kāwana mō te tāone rautaki tino hira o Brugg?
Ko au, he kāwana Habsburg?
Kāo, kāore rawa, he Tiamana Huitene, āe rā.
I kī mai a King Ludwig ki ahau i roto i tētahi kōrero tūmataiti, e hiahia ana ia kia noho hei tangata Huitana i te wā e tika ana.
Nō reira, he aha tāku e pūrongo atu ai ki a ia?
Āe, ka inoi au mō tērā.
Kei te inoi anō koe?
Nō reira, kāore a Danny e tino tere ana ināianei.
Anneli, kia paku roa ake, ā, ka tae atu au ki a koe!
He kupu whakamīharo āu e kōrero ana, e monoki!
Kāore rānei i kite au i a koe i te whare karakia inanahi?
Tērā pea.
Me kōrero atu ahau ki ngā tāngata i reira.
Nō reira, nō reira, e kōrero ana ki te iwi...
Me haere au ki te tari tāke.
Ka kitea i reira.
mēnā kua kōrerotia kē e te katoa te take
Kua rongo rānei tētahi i tētahi rongo mai i a Matua Arnold i te whare karakia?
Kua inu noa iho, kāore au i rongo i tētahi mea.
Me waiho ki reira, nā te mea kāore tātou i te mahi i konei.
Tangohia ō ringa i a ia!
I mea atu au kia kaua e pa ō ringa ki a ia!
Kei te whakararuraru koe i taku oranga aroha!
Tiakina ia i mua i tōna toto kia mate!
Tirohia, kua patua ia!
E te Matua!
Arnold, taku tama e tino aroha ana!
Kei hea koe i noho ai i tēnei wā katoa?
I te ahiahi, he āhuatanga tonu e tino tata ana ahau ki te Atua.
I whai au i tētahi wā noho puku kī ana i ngā kaupapa, e Pāpā.
He aha āu mahi i konei?
Aue, kāore he mea. I… i takahia noa e au te naipi.
Ka whakapono te aroha ki ngā mea katoa...
Mehemea ka taea e au te whakapono ki a koe.
Kua roa ahau e whakaako ana i a koutou i ngā huarahi o te Ariki.
Ko koe te mea tino aroha ki ahau i tēnei ao.
Ka tuku ahau i taku oranga mōu mēnā ka ngana tētahi ki te tango i tō oranga i a koe.
Engari kei te kite tonu au i ngā tohu o te riri hōhonu i ō karu.
Ā, ka heke tētahi mea i roto i taku hinengaro ina tūtaki au ki a koe.
Kei te tino koe taku ākonga?
Kua roa koe e noho ana hei pāpā whakamīharo ki ahau.
Kāore he tama i whiwhi i te aroha nui atu i taku i whiwhi ai i a koe.
Ka hiahia ahau kia pai ake ahau hei tama māu.
Tētahi tangata e taea ana te mahi i ngā mea kua whakaakona mai e koe ki ahau i ngā wā katoa, ā, he tino whakamīharo.
Engari kāore noa aku kaha ki te whakatinana i tēnei kia rite ki ō hiahia.
Tērā pea kei te tika koe.
Me whai koe i te mana o te Wairua Tapu.
Ā, i taku mōhio i ngā tuhinga tapu, kāore he ūnga tūturu o te whakapono ki a koe.
me te koha o te Wairua Tapu
Mēnā e pai ana ki a koe, ka taea e tātou te kōrero mō tēnei i ētahi wā.
Kāore au e whiwhi i te nui o te whakangungu tinana.
Mo ngā tau kua roa kua oati mai koe ki a mātou ka tae mai te whakaora.
Ā, ko Anneli?
Kei te noho tonu ia i reira i te pourewa!
Aroha mai e te Matua, engari kei te mahue ahau i a ia.
Kāore au e mōhio ana me pēhea ia.
Whakawhirinaki mai ki ahau, e taku tama.
Kua hoatu e te Atua he whakamana pakari, ka kawea mai e Ia te whakaoranga i roto i te wā poto.
Ko te whakawā he mahi a te Atua.
Ā, e mōhio ana koe kāore au e hiahia kia tūrehu.
Me tiaki tātou i te rangimārie, ā, mā konei ka noho tātou hei tauira.
Ka huri anake ngā tāngata i taua wā.
Ā, kua whakamōhio atu au ki a koutou anō, anō, ehara i te mea mā te utu riri me te riri.
Engari mā te tuku i a ia anō me te aroha ka tū te rangatiratanga o te rangimārie.
Me ako tātou ki te tuku i ā tātou oranga, pēnei i a Ihu i tuku tōna oranga mō tātou.
I mate tētahi mō te katoa. Ka ora te katoa mā tētahi.
Anneli, kāore au i wareware ki a koe.
Ko āpōpō te rā.
Noldi me ōu tuākana katoa.
Kei te haere tonu koe i tō porotehi?
Kei te whakahē tonu koe ki te kai?
Kei te takoto i te whenua tētahi tangata kua mate, ā, kāore he tangata e mōhio ko wai i patu i a ia kia taka?
Ka taea e koe te mōhio i ngā kanohi mā ngā ārai kanohi kua kati?
He meneti noa iho...
I kite au i te kanohi.
Āe rā, i kite au i taua mea mō tētahi wā poto.
Ko wai anō tērā?
Kāo, kāore e taea!
He aha te mea kāore e taea?
Kāore au e kitea ana i waenga i ngā toa katoa, engari kei te whare karakia!
He aha te tikanga o 'i te whare tapu'?
Āe mārika, ināianei ka kitea e au i te mārama.
Engari, me pēhea tēnei tangata e kuhu ai ki roto i tēnei parekura?
Kei te kōrero koe mō wai?
Āe, āe, nā Tuaite Arnold!
... te tino pai a Pā Waldes.
Ki te kore ia, me whai taina takirua ia.
Ā, kia ora, e te tuakana Arnold.
Aue, he aha tēnei kei tō ringa?
Aue, kāore he mea.
Kua whara koe?
I huri au i taku waewae i a au e mahi ana i ētahi mahi rakau.
Nō reira, me titiro tātou?
E hoa, he aha tēnei?
Nō reira, e te tohunga, kua tae tō haora!
Hūhū, kei te haere mai tētahi.
Me ko Arnold tērā.
Hei whakamutunga, ka kite anō tātou i a tātou.
Kāo, he toa.
Danny! Danny, ko au tēnei!
Arnold, he aha rawa tō āhua?
Arnold! Arnold!
I tino manako ahau ki tēnei rā!
Kua pahure ngā tau maha.
Kua pahure ngā tau maha rawa.
Engari ināianei, kua mutu! Apōpō te rā!
Kāo, kua mōhiotia te take e pā ana ki ahau.
He iti rawa, kāore au e taea te hoki ki te mau i te kākahu tapuhi.
Me patu tātou i tēnei rā.
Engari kei te haere ngā mea katoa i runga i te mahere!
Kua rite ahau!
Haere mai, kei mua he riri!
Anneli! Anneli!
Anneli, kua tae kē te wā!
Aue, Anneli!
Kua tae te wā, Anneli!
Ka āwhina ahau i a koe kia puta atu i konei!
Ake tonu!
Anneli, kāore koe e hiahia ki te kōrero?
Anneli, kāore anō koe e mōhio mai ki ahau?
Ko au tēnei, ko Anneli.
Kōrero mai, ahakoa he aha.
Kāo! Kāo, Anneli!
Ko wai tērā?
Tū!
Ko wai koe?
Kāo, e Matua!
Kāo! Kāo!
E te Matua, kaua!
Kāo! Kāo! Kāo!
Kāo, e Matua!
He aha koe i kore ai e tatari anō mō tētahi haora?
Nā, kua kite tātou i te whakaoranga a te Atua.
Kāo!
Kua tae mai ināianei!
Kāo! Kāo!
Ināianei kua riro i a mātou tō mātou rangatiratanga kua roa e tatari ana!
Engari ko koe, e taku tama e arohaina ana, kua ngaro atu i ahau!
Kāo, e Matua, kaua koe e haere!
E te Matua, whakarongo mai ki ahau!
E mōhio ana au kāore e tika kia whakapae kupu, engari ināianei ka whakapae kupu ahau i
mua i te Atua, i mua hoki i a koe, e Matua.
Ka hoatu e te Atua ki ahau te kaha kia… kia whakatutuki i a Ia i roto i taku oranga katoa, e Matua!
Ko ahau tōu tama!
Tō... tō tama, e Matua!
Mai i tēnei wā, ka mahia e au ngā mea katoa kua akona mai e koe ki ahau.
E te Matua, he ākonga ahau nōu, he ākonga pono ahau nōu!
Kāore rānei koe e rongo ana i ahau, e Matua?
Kāore rānei koe e rongo ana ki ahau?
Kāo, kāore koe e taea te haere!
Kāo! Kāo! Kāo!
Ka whakapae atu au ki te Atua: kāore au e patu anō i tētahi tangata, engari ka noho noa au mō te rangimārie!
Ināianei anake, kua tōmuri rawa, ka mōhio au he huarahi hē te whakaheke toto, nā te mea… nā
te mea ka taka tonu ki runga i te hunga hēkore.
E te Matua, e whakapono ana ahau ki ōu huarahi;
E whakapono ana ahau ki ōu inoi, ā, e whakapono ana ahau ki tō Atua!
Kua herekore tātou, e Arnold! Kua herekore tātou! Kua herekore tātou!
Kua patu e au taku pāpā!
Danny, ehara i te rangatiratanga te mea e rapu nei tātou.
Kua ngaro noa iho taku tino rangatiratanga.
Ehara i te mea kei ngā here o waho anake.
Kei roto anake i te rangimārie me te aroha te rangatiratanga tūturu.
tō tātou aroha kei roto i ō tātou ngākau
E te Matua! Kua patu e au taku ake matua.
Kei piri tonu ki aku ringa te hara toto, e pāpā.
Ināianei anake ka mōhio au ki te ara tika i hiahia tonu ai ōku mātua ki te whakaako mai ki ahau.
Ko te toto anake o te tangata e tuku toto ana e taea ai te whakakore i te hara toto.
Ka hoatu e au ki a koe taku toto ake, mā te whakatapu i taku tinana, taku wairua, me taku manawa ki a koe ināianei.
E Ihu, noho mai ki roto i ahau, ā, mahia ngā mea kāore au e taea.
Ngā mihi mō te noho koe hei tō tinana mai i tēnei wā. Āmine.
Nō te mea me wehe au ākuanei, e Anneli?
Ehara i te mea kino rawa, e Anneli.
Ka hui noa te paremata ā-motu mō tētahi rā anake.
Āe?
E pāpā! E pāpā!
Āe, taku aroha?
Kei te kōrero noa a Mummy ki a koe?
Kāo, kei te kōrero a Māmā ki a tātou katoa.
Engari kāore ia i kōrero mai ki ahau.
Āe, kua kōrero ia ki a koe i ngā wā maha.
Me mārama tika koe ki tēnei.
Engari kāore au e mārama noa ki tērā.
E mōhio ana koe, ka kōrero a Māmā mā ōna whatu.
Nā tō āhua i tēnei wā nei i kōrero atu ki ahau i ngā kupu neke atu i te mano.
Āe, kua mārama au.
Engari, ka mea tonu a Māmā he tino pōuri ia.
Ehara i te mea pōuri noa iho, e mōhio ana koe, kei te hiahia noa ia ki a tātou.
Kei te hiahia hoki au ki a koe.
Tēnā, kaua e roa rawa tō noho tawhiti!
Ka ngana ahau kia pērā tonu i ngā wā katoa.
Ehara i te roa ake i te kotahi rā, ā i ētahi wā e rua i ia wiki.
Engari, e Pa,
Me haere tūturu koe ki ia hui a te paremata ā-rohe?
E hiahia ana te paremete ā-motu ki ahau, pēnei tonu ki a koe.
I tētahi āhua, he whānau whānui noa iho ia mō mātou.
Ā, pērā i ia whānau,
Me hiahiatia hoki e te paremata ā-motu āna matua kaiwhakatū.
Ko koe te pāpā o te paremata ā-rohe?
Āe, e mōhio ana koe, he tamariki nui tātou katoa.
I reira, ka ngana tātou ki te mārama ngātahi ki tā tō tātou Matua i te rangi e hiahia ana ki a tātou.
Ka hiahia tonu mātou ki a koe ina kore koe i konei.
Ka āwhina nui koe ki a mātou kia mārama ki ngā hiahia o māmā.
Haere rā
Tiakina pai tātou anō! Tūroa.
Kāore mātou e tuku i a koe kia haere!
Kāo — noho mai i konei, e pāpā! — Kāore mātou e tuku i a koe!
Me noho koe ki konei!
Me noho koe ki konei, e Pa!
He aha tā Mummy e ngana ana ki te kōrero ki a koe?
Me tango hoki au i tētahi wā whakatā āporo māku.
Ngā mihi
E ai ki te ture, 'kotahi wāhanga o te hauwhā o te gūldera', engari kei te tāhae koe i te
parāoa whakamutunga i ahau me aku tamariki e rua.
Kōrero mai, he aha tā mātou e ora ai?
Āe, āe, e mōhio ana tātou katoa ki ēnā kī.
E te Atua, whakaaturia mai ki ahau me pēhea taku whakahaere i tēnei hē.
Piki mai ki roto i ahau ināianei, ā, mahia ō mīharo i roto i ahau.
Koinei taku maumahara whakamutunga ki taku pāpā.
I mua i tōna matenga, i pēhi ia ki taku ringa.
Me whakahoki mai e koe ki ahau ētahi guilders.
Au, huri?
Āe, he rūma huri ahau?
He aha koutou, he tangata kino rawa atu!
Ngā kararehe whakangaro!
Ngā wōpū riri!
E rua ngā gīlda
Kaore au e whai kai e nui ana!
Mēnā kāore āu moni,
Nō reira, noho ki te kāinga ā muri ake nei, e hoa!
Mēnā kei te ora tonu au, ā, kua riro i a mātou te mana nui i tēnei whenua, ka tō au i ō tarau kia piri, e tāhae!
Tēnā koe i te ata, Winkelried!
Kua oho anō kē?
Ko te rua guilders tērā, pēnei tonu!
I tēnei rā ka hoatu e au ki a koe te rua.
Āe, he aha tērā?
Taku maumahara whakamutunga ki taku whaea.
He aha tāu e mahi ana?
E rua ngā take:
Ka noho au i taku moenga mate, kāore e taea e au te kawe i ēnei mea katoa ki ahau.
Ahakoa te moni kei roto i taku pēke, kāore e āwhina i ahau i taua wā.
I mua i te Atua, ko te ngākau mā me te rangimārie o te hinengaro anake ka whai tikanga.
Tuarua, e hiahia ana ahau ki te ako me pēhea te āwhina i ngā tāngata rawakore, i ngā tāngata kua pōraruraru.
Āe, ā, he aha koe i hoatu ai ki ahau tō moni me tō mekameka, kāore ki a rātou?
He koropupū noa iho tērā i te moana.
Kei te hiahia ahau kia tino mārama ki tō mamae kia kitea e au he rongoā hōhonu ake i roto i te Atua.
Me kōrero tātou āpōpō ki a tētahi ki tētahi ko wai i moe pai ake, ko wai hoki i hari ake nā tēnei tūtakitanga o tēnei rā.
Āianei, e Arnold Winkelried, e pātai ana au ki a koe i te tuwhera: he aha tō huna?
Ehara i te mea huna, e ngā tungāne.
Nō te mea he tāone kotahi anake, kua hoki mātou ki ā mātou tūāpapa ā-motu.
He pai kia ako tātou i ēnei ki roto i te mahara:
E hiahia ana mātou kia kotahi te iwi o ngā tungāne.
Ehara i te uaua, i te mōrearea rānei e wehe ai i a tātou.
E hiahia ana mātou ki te whakawhirinaki ki te Atua teitei rawa.
I whakamahia e au tēnei i te wā e nui tonu ana te riri i tō mātou tāone.
Engari, kua kitea e mātou ngātahi he huarahi hou hei patu i ngā hoariri.
E ngā tungāne, ka patu tātou i te nuinga o ngā hoariri i te kotahi, mā te huri i ā tātou hoariri hei hoa!
He aha tā tātou e mahi ai ināianei mēnā ka whakaeke mai a Leopold III ahakoa pēhea?
Ahakoa i te papa pakanga, me ngana koe ki te hanga ia hei hoa māu!
Tirohia he tokomaha o ngā tāngata nō Switzerland kua hono mai:
I te tau tuatahi, i uru mai ki tō mātou rōpū 22 kainoho o Meggen, 11 nō Adligenswil, 36 nō Kriens, me 5 nō Horw.
Engari, tekau anō nō Weggis, he 112 katoa ngā Ausburger!
Tū mō ngā tau e rua e heke mai nei! E hia tau kua roa koe e haere ana i te huarahi?
Whā haora.
Kua utua te utu huarahi?
Āe, i tētahi wā i mua.
E rua ngā gīlda utu nui!
Kāo, kāo, kāo.
Ehara i te utu whakawhiti tā mātou e kī ana.
Ko te utu huarahi tā mātou e kī nei.
Kua whakaurua hou.
Ā, mēnā kua whā haora kē koe e haere ana i te huarahi, e waru ngā guilders mā ngā tāne.
Ko tēnei ao tō tātou katoa, ā, he ōrite mō tātou katoa! Ko wai i hoatu ki a koe te mana ki te
kia whai painga ai rātou i a mātou mō ngā ara me ngā huarahi i hangaia e ā mātou ake ringa
i hanga mā te hūpē o tō ake ihu?
Homai te utu huarahi!
Heoi anō, me whakatika tātou i a ia mēnā ka hiahiatia!
I whakatika tonu mātou i ngā wāhi katoa i pakaru!
Me kawe rātou ki te kōti!
Me pana rātou ki raro i te puke!
Kāo!
Aaaah!
Kaua e tuku i ahau!
Kei te mōhio au ki ngā mea katoa i hē i mahia e au.
I teka ahau, i tāhae, i hē, i whakaparahako i ngā kotiro me ngā wāhine, ā, i tono moni ahau kāore au i whai mana ki reira!
Ākuanei, kua takahi au i te ture mārena, ā, kua tāhae moni kāore i taku; engari ka whakahoki au i ngā mea katoa.
Kei te hiahia ahau ki te whakahoki i ngā mea katoa!
Aue, me kore ia i patu taku ringa ki tana waewae...
Ināianei kua mārama au he tino pai te kore a te Atua e whakawā tonu i ngā wā katoa.
E pāpā! E pāpā!
E pāpā, kei reira he pakanga! Pakanga, e pāpā!
Kei te haere mai a Leopold Tuatoru.
Me tere koe ki Maienfeld.
Me whiriwhiri koe i tētahi kirimana rangimārie i reira.
Arnold, haere mai!
Arnold, haere wawe mai, he mea ohorere!
Haere mai! Arnold, tere!
Ki a Kingi Leopold Tuatoru – kia ora tonu tōna ingoa mō ake tonu atu!
Āpōpō ka utu mātou mō te whakamā i pā ki taku koroua a Leopold I i ngā ringa o Morgarten.
Āpōpō ka koa tātou ki te waina me ngā kai nō Sempach!
Kīngi!
E te Kīngi Rangatira!
E te Kīngi Rangatira
E hiahia ana a Baron Hans-Ulrich von Hasenburg ki te kōrero ki a koe!
E te rangatira, huri whakamuri ki Sursee!
Kua hēhia tō mahere.
Ehara i te mea kei Zurich ngā kaiwhenua, pēnei i tō whakapono;
He rau, he mano rānei o rātou i ngā ngahere kei runga ake i Sempach!
Kei a rātou ngā hāparapara, ngā hoari me ngā whetū ata!
Kei reira hoki ngā kaiwhakatere pere whakawhiti me ngā tāne e mau ana i ngā toki pakanga.
Hei tāpiri atu, kei ngā wāhi katoa ngā rua me ngā pūrepo!
Ehara tēnei wāhi i te wāhi mō ngā toa e mau ana i ngā hoiho mataku.
Ka mate katoa tātou.
Nō reira, me whawhai noa tātou i te waewae!
Ka tono ahau ki ngā tāne kia heke i ō rātou hoiho.
O Hasenburg, he ngakau rāpiti tōu!
Ka tukuna e mātou ēnei pāmu ki a koe, kua kohuatia, kua tunua i mua i te pō!
I tēnei rā ka kite tātou ko wai o tātou e tino mataku ana!
Aue, ehara tērā i te tohu pai!
Kei te hiahia hoki a Närrchen ki te whakaako i a mātou?
E te Ariki, kaua e hīkoi ki te whawhai ki ngā Kotahitanga o Switzerland.
I te nuinga o ngā upoko kua pakaru, he tokoiti anake ka hoki mai i te pakanga kāore he whara.
Ka kīia koe he pōrangi, ā, he pōrangi koe!
Kaua e tū i te ara o taku rongonui anō!
Tangoa āu hoari me te māia, ā, patua rātou!
Tū mai, he hoa tāua!
Ko wai koe?
Tēnā, aroha mai ki a mātou!
Nō ngā maunga mātou, i whakawātea ai mātou i reira.
Āe – nō reira he tāngata whakawātea koutou?
Āe, engari kua rongo mātou kei te tino pōraruraru koe.
I hiahia mātou ki te whakatika i ā mātou hara.
Ko te hunga anake kua mahi hara taumaha ka whakahokia ki tawahi.
He kaiwhakawera ahi koutou, he tāhae rānei, he kaipatu tangata rānei.
Kua roa ngā tau kua pau i a mātou i ngā maunga hei whakaaroaro mō ā mātou hara.
E pouri ana mātou katoa!
E hiahia ana mātou ki te huri whakamuri, ki te tīmata i tētahi oranga hou!
He patunga tangata kei ō ringa!
Kāore e taea e koe te whawhai ki a mātou i raro i te haki e mau ana i te tohu o te tangata i whakakurutia!
Huri whakamuri, hoki ki ngā maunga!
Aue te pouri, hoki tātou.
Mēnā i aro tātou ki te wairua o te rangimārie i roto i ō tātou ngākau, kāore i aro ki ō tātou hinengaro, kāore rānei
tātou i rongo pea kua tau te aroha o te Atua ki runga i a rātou?
Tērā pea i taea e mātou te whakamahi pai i a rātou i te pakanga.
Āe rā, kāore anō mātou kia kite i te rerekētanga:
Kāore tonu mātou i te tino mōhio ki tēnei rangimārie me te ora o te Atua e kōrero ana koe i ngā wā katoa.
Engari kia tino haumaru ai: ka whawhai mātou anake i tēnei pakanga!
Ki reira, hopukia ngā tama Huitene!
Ka tino hē pea tērā!
Kei te āhua tonu kei a te Ariki mātou i roto i tō mahere, ahakoa ngā mea katoa.
ahakoa kāore koe e hiahia ana ki a mātou!
He aha tāu e whakaaro ana?
Āe, nō reira, kei a au... kāore he mea anō hei kī.
Ka whakaako a Arnold Winkelried ki a koe me pēhea kia whakaaetia koe ki te Kotahitanga.
Engari mō tēnei whawhai – heke mai tuatahi! Kei te hiahia mātou ki a koe!
Kei hea a Schultheiss Petermann?
Kei hea a Schultheiss Petermann nō Gundoldingen?
Kei Meierholz ia e tuku ana i āna tohutohu whakamutunga.
Pērā i ngā wā katoa, e kitea ana kua whakamahere ia i tēnei kia tino tika.
mauī, katau...!
Haere mai ki runga ināianei!
Haere mai, me haere tātou!
Me piki ake koe!
Haere mai ki konei, tēnā!
Kāore he kōwhiringa kē ā mātou!
Ka mutu, heke iho i te hoiho.
Ka whawhai tonu mātou i te waewae!
Me pēhea koe i eke ai ki runga i reira?
Tirohia!
E hoa, he aha tāu e mahi nei?
Pērā tō hinga i te pakanga mēnā kāore koe e huri!
Ka kīia koe he pōrangi, ā, he pōrangi koe!
Kaua e tū i te ara o taku rongonui anō!
Haere whakamua, hikoi!
Thunder rāua ko Doria – kāore au e taea te hīkoi i roto i ēnei hū.
Ka tapahia e au aku ngutu.
Tirohia, ko Hermann Rhynach tēnei.
Kei te hiahia tonu kia tuatahi!
Aueeeee!
Kei hea te āwhina tuatahi?
Kei hea te āwhina tuatahi? Kei te totohu au kia mate!
Āe, koinei tāna ka whiwhi, e te nerd!
Whakarongo, e ngā tāne, e ngā hoa kotahitanga o Switzerland, e ngā tuākana e arohaina ana:
Ko Schultheiss Petermann ahau nō Gundoldingen, tō rangatira i tēnei pakanga!
Kei raro ahau i tēnei haki.
Nō reira, whakarongo ki āku whakahau!
Kāore he tangata e whawhai takitahi!
E ai ki ngā whakahau a ā mātou rangatira, ka whakaeke mātou i ā mātou hoariri i roto i te āhua tapawhā.
Ko te painga o tēnei, kāore mātou e nui rawa i te wā kotahi.
Whai wāhi ki te whawhai!
Kei te ngana mātou ki te pakaru i te taha whakawhānui o te hoariri!
Āe!
Engari kia tūpato kia kore ai koutou e takahi tētahi ki tētahi!
Ka inoi poto tātou ināianei, ā, ka whakaeke tātou i ā tātou hoariri i mua i tō rātou whakaaro ki te tango
i ā rātou parekura mate; kāore rātou e tino kaha ake i a tātou mēnā kāore ēnei parekura.
Schultheiss, i hiahia koe ki te hoatu ki ahau he whai wāhi ki te whiriwhiri i mua i tō tātou whakaeke.
Ināianei ko te wā mō te mahi, ehara mō te whiriwhiringa!
Āe! Āe!
Me inoi tātou!
E te Atua, tū mai ki tō mātou taha i tēnei wero nui!
Āmine.
Mō te hoa wahine, te tamaiti me te whenua!
E ngā tāne, kua rite koutou?
Āe!
Haere mai!
Hoki mai! Hoki ki Meierholz!
Me hui tahi tātou! - Anō!
Me whakarongo koe ki ahau!
Anei, me pouaka rino tōu kia pakaru ai!
Ā, ka mea au, me whakarongo koe ki ahau!
Ko te whakaaetanga kia whakawhiti kōrero tuatahi tātou, ā, kia tuku rangimārie.
Kua hinga, iti rawa atu, e ono tekau ngā tāne, he tuākana nō mātou ake, nā tēnei nekehanga ohorere.
Rino, pouaka rino...
Kei te whakaaro koe kāore e taea e te Atua te whakatutuki i tēnei mea whakamīharo mō tātou,
mēnā ka whakapau pono tātou i tō tātou wāhanga?
Ka riro i a Walter Stauffacher te mana whakahaere o te ope taua.
Mēnā ka pā he aha ki a ia, ka tū a Werner Fürst hei kanohi māna.
Me inoi tātou ināianei!
E te Atua, kua whakatakotoria e koe ki roto i ō mātou ngākau kia tū mātou hei iwi māu, kia kotahi pērā i te tangata kotahi;
whakarongo mai ki a mātou! Kei te kite koe i ō mātou hoariri me ngā kaiwhakaiti, kāore rātou e hiahia ana
ki tētahi mea kē atu, engari ko tō mātou mate anake.
Engari e hiahia ana mātou kia whiwhi rātou i te ora mō ake tonu atu!
Kua tae mai rātou ki te tango i tō tātou rangatiratanga.
Engari kei konei mātou hei kawe mai i te rangatiratanga tūturu ki a rātou!
Aue, whakahaere mai ki a mātou ināianei, pēnei i tō hiahia.
Ā, akona mātou i tō huarahi, kia ako ai mātou ki te mōhio ki a koe.
Kia rangatira mai koe anō, tōu oranga atua me tōu rangimārie whai hua ki runga i a mātou katoa.
Kāore mātou e hiahia ana ki tētahi atu mea!
E ngā tungāne!
Pōrangi!
I mua i tō tātou tīmatanga ki te pakaru i ngā upoko o tētahi ki tētahi...
Kāore mātou e patu; ka whawhati mātou i a koutou, e tama!
He aha? Kua ngaro katoa hoki tō whakaute ki te mate?
Whakarongo mai ki ahau, mō te wā whakamutunga.
E tū ana tātou tētahi ki tētahi i tēnei ao.
Ka tōmuri rawa pea, ā, ka mōhio tātou katoa he tuākana tātou, i te wā e hurihuri ana tātou i roto i te toto.
Ko ngā mea katoa e tangohia ana e tātou i ētahi atu, ka mutu ka tangohia e tātou i a tātou anō!
Aue, nā te hiahia rawa ka whakapohehe i a tātou, ā, ka hiahia tātou kia whakakikī koura i ngā mea katoa!
Mēnā ka taea e mātou, ka hanga mātou i ā mātou tāone i ngā kōhatu whakahirahira.
Ka pātai atu au ki a koe, e Kīngi Leopold:
Kua whakarewa tō mekameka īmēra ki te koura – he pēhea te noho i roto i a ia? He herekore ake? He hari ake?
Kāo! E mōhio ana koe he taumaha ake te koura i te rino.
Ka whakaiti noa iho i tō tātou rangatiratanga, ā, ka whakapiki i tō tātou āwangawanga ngā rawa katoa.
Ka whawhai, ka tautohetohe mātou mō te whenua; engari i ia inihi, ka piki haere hoki tā mātou
āwangawanga mō tōna tiaki me tōna whakahaere.
Ka tāhae tātou i te whenua i raro i ngā waewae o tātou anō, ahakoa ka taea e tātou te whakatipu me te whakatō tahi.
Ka whakaae mātou kia wehehia mātou e ngā taiepa, ngā rua me ngā pakitara.
Heoi anō, i whai tahi tātou i tētahi mātauranga kāore e herea e tētahi mea.
Ko te rangatiratanga tūturu he rangatiratanga o te ngākau.
Ko te rawa tūturu kei roto anake i te wairua e makona ana.
Kei roto anake te hari pono i te rangimārie ki te Atua, me te hīkoi ngātahi i ngā hua o tōna rangimārie.
E rere ana i roto i ēnei pānga, e whakahaerehia ana, e nekehia ana e taua rangimārie -
Nō reira, ka taea e tātou katoa te noho hei kotahi te tinana, he tinana mā te Karaiti!
Āe, ko mātou te tinana, ā, ko koe te poka hope! Tūhia ngā tama!
Noho puku, hōia utu!
Ngā kupu hei aro atu
Nā reira, ina oti tō kauwhau, ka hoki au me te harikoa ki taku tuku o te rongo mō ngā tau e whā tekau.
Whai muri i tēnei whaikōrero, ka rite hoki ahau ki te whakapiki i te tuku rangimārie kia rua ngā wā, kia 80
tau, mēnā ka whakahokia mai e koutou ki ahau ngā whenua katoa i riro i ahau, pēnei i tonoa.
Nōku rā ka noho hei upoko o tēnei hunga e kōrero ana koe mō rātou!
Kāo, ko te Atua anake me noho hei upoko o ngā mea katoa, ehara i te tangata!
Āe rā? Nā wai rā e whakahaere i a tātou?
Te rangimārie whai hua a te Atua
Tōna rerenga ora e kitea ana.
Ka taea e ia tangata te rongo me te wheako māna anō.
Hei tāpiri atu, ka taea e tātou katoa te wheako i te rangimārie a te Atua i te wā kotahi, pēnei i te mea kotahi tātou katoa.
Ka taea e tōna kaha ora whaihua te ārahi i ngā iwi katoa, pēnei i te tangata kotahi.
Mēnā kāore tēnei tūāpapa, kāore hoki tēnei muna, kāore he Kotahitanga o ngā Swiss!
Mo te toru tekau tau, kua moemoeā ahau kia whakatū i tētahi rangatiratanga Habsburg.
Tētahi e toro ana mai i Alsace, mā te tonga o Tiamana me te pokapū o Huitene, tae atu ki Vorarlberg,
Tyrol, Styria me Carinthia, ki te raki o Itari me Trieste.
Kāore au e tuku i tēnei!
Mo te rima tekau tau, kua moemoeā ahau kia whakakore i te rangatiratanga tūkino a ngā Habsburg e hiakai ana ki te moni
me te whenua i runga i a mātou, ngā tāngata o Switzerland, kia taea ai e mātou anō te whakatau kei hea mātou e haere ana!
Tēnā koa, e Walter, me rangatira a te rangimārie a te Atua ki a tātou, ehara i tētahi Huitana, Tiamana, ōtiria rānei!
Arā, kei te kī koe 'kāo' ki taku kirimana rangimārie?
Ka mea mātou 'Kāo'!
E ngā tāne, ki te pakanga!
Ināianei ka whakaatu mātou ki a koe ko wai te rangatira i konei!
Kāore mātou e whakaae ki te rangatiratanga a te Atua, ā, ka pana mātou i tō Atua i waho o ō koutou hinengaro!
E Ariki Ihu, pakaru atu ki ngā ngākau katoa, kia tuku ai mātou i a mātou ki a tētahi ki tētahi,
pēnei i tō tuku i a koe mō mātou i runga i te rīpeka!
Tiakina taku wahine me taku tamaiti!
Whakatūria ngā pika!
Whakararo ngā raupapa!
Nō reira, me… noa iho
Haere atu, waiho ahau kia noho takitahi, ko au te kingi!
Nō reira, he take nui ake!
Ka kawe mai tēnei ki ahau te rongonui me te honore.
E te rangatira Kingi! E te rangatira Kingi, kei te rapu te kuīni pī i tētahi kingi!
E te Kīngi, kaua e hīkoi ki Sempach!
He tohu tēnei nō te rangi, ā, kāore e pai ana mōu!
Kei te whakaaro koe e mataku ana ahau ki ō whakapono pōrangi?
Kaua e tū i te ara o taku wikitoria anō!
Kua toa mātou!
Kua toa mātou.
Kua herekore tātou!
He herekore, engari kei te noho tonu mātou hei mauhere, hei mauhere o ō mātou ngākau, kia kore
mātou e mōhio ki tō mātou herekore tūturu kei roto.
Kua toa mātou.
Kua herekore tātou!
Kua toa mātou i a Switzerland!
Heoi anō, kua ngaro ki a mātou te mea pai rawa atu o Switzerland, arā, tōna ngākau.
Kei roto i te waihanga i tētahi Switzerland koreutu, motuhake, ā-waenga te mutunga harikoa.
Nō reira, kua oti i a koe te whakarāpopoto?
Kāo, kāore anō.
Ināianei ka pakaru ia i a ia, ā, ka maumahara ia ki āku kupu:
He tokomaha—ehara i te kotahi anake—i mate i taua rā e maumahara ana.
He mea pouri, nā te mea he nui rawa ngā mea i taea e te oranga o Arnold te kōrero mai ki a tātou. ...
E hiahia ana mātou kia noa, pērā i ā mātou pāpā i mua!
He pai ake te mate i te pononga!
E hiahia ana mātou ki te whakawhirinaki ki te Atua teitei rawa, kia kore ai mātou e mataku i mua i te mana o ngā tāngata!
E hiahia ana mātou kia noa, pērā i ā mātou pāpā i mua!
He pai ake te mate i te pononga!
E hiahia ana mātou ki te whakawhirinaki ki te Atua teitei rawa, kia kore ai mātou e mataku.
i mua i te mana o te tangata!
E hiahia ana mātou kia herekore, pērā i ā mātou matua!
He pai ake te mate i te pononga!
E hiahia ana mātou ki te whakawhirinaki ki te Atua teitei rawa, kia kore ai mātou e mataku i mua i te mana o te tangata!
E hiahia ana mātou kia herekore, pērā i ā mātou matua!
He pai ake te mate i te pononga!
E hiahia ana mātou ki te whakawhirinaki ki te Atua teitei rawa, kia kore ai mātou e mataku i mua i te mana o te tangata!