די געשיכטע לערנט אונדז אַז מיר לערנען גאָרנישט פֿון דער געשיכטע.
דעריבער, מיט געדולד, דרייט זיך ווייטער דאָס ראָד פֿון אונטערדריקונג, אומגערעכטיקייט און
דער דערפֿאָלגנדיקער קאַמף פֿאַר פֿרײַהייט.
דער אמתער ווערט פֿון אַ מעשׂה געשריבן מיט שווייס, בלוט און טרערן וועט מסתּמא נאָר אַמאָל געוואוסט
ווערן פֿון די וואָס האָבן זי געשריבן מיט זייער בלוט.
דו זאָלסט שרײַבן אַ קורצן היסטאָרישן איבערבליק פֿון דער שלאַכט פֿון סעמפּאַך, נישט אַ ביאָגראַפֿיע פֿון אַרנאָלד ווינקלריד!
די טעג ווערן מער און מער העקטיש.
ווער וואָלט זיך נעמען די צײַט צו לייענען אַלע די דעטאַילן שפּעטער?
און וואָס אויב דער נאָמען פֿון ווינקלריד איז פֿאַרגעסן?
הונדערטער מוטיקע מענער האָבן מיט אים זייער לעבן פאַרלוירן.
וואָלטן זיי אַלע נישט געהאַט דאָס זעלבע רעכט צו ווערן אַרײַנגענומען אין דער כראָניק?
אָבער אַרנאָלד ווינקלריד...
נאָר אַ נאָמען קען זײַן באַדײַטפֿול פֿאַר דער צוקונפֿט.
ווען זי דערמאָנט יענעם נײַנטן יולי 1386:
לעאָפּאָלד דריטער, האַבזבורגער קעניג פֿון עסטרײַך, אונטערדריקלער פֿון די שווייצער, פֿײַנט פֿון זייערע רעכט און פֿרײַהייטן,
ווערט אַ קרבן — ווי זײַנע פֿאָרגייער — צו דער באַשלאָסנקייט פֿון די שווייצער זיך צו פֿאַרטיידיקן און צו זייער מוט.
אָבער אָן אַרנאָלד...
זאָרג זיך ניט מער איצט.
דער נאָמען פֿון נאָלדִי וועט נישט ווערן פֿאַרגעסן.
זײַן נאָמען איז אויף אַלעמענס ליפּן, און אַזוי וועט עס בלײַבן.
ער וועט זיכער נישט ווערן אַ לעגענדע.
וואָס פֿאַר אַ שאָד וועגן דער גאַנצער אַרבעט און דעם טײַערן פּאַרמעט.
נעם איצט אַ נײַעם ראָל, און מאַך עס נאָך קירצער דערפֿאַר!
וואָס פֿאַר אַ שאָד, איך וואָלט געוואָלט איבערלאָזן די געשיכטע פֿאַר דער צוקונפֿט!
העלדער שטאַרבן אַנדערש
סצענאַר און רעזשי: איוואָ סאַסעק
דאָ קומט דער טעל!
קען איך מיט אײַך אין אײַער ליפט אַרײַנגיין?
פֿאַרשטייט זיך, מיט וואָלטער בײַ אונדזער זײַט, קען די רינדער־טריב נאָר זײַן נאָך מער געבענטשט!
איך האָב זיך אַזוי לאַנג געפֿרייט צו פֿאַרברענגען די נאַכט מיט דיר אין דעם היי אין דער אַלפּינער הוטע!
דאָרט אויפֿן אַלפּ איז בײַ נאַכט קאַלט, אָבער אויב דו ליגסט גענוג נאָענט צו מיר, וועט עס זײַן וואַרעם.
דערפֿאַר בין איך אַזוי אויפגערײַסט!
אויב מאַמע וואָלט געוויסט ווי גליקלעך איך בין!
גוט מאָרגן, טעל, וועמען ברענגסטו הײַנט מיט דיר?
דאָס איז מײַן אייניקל, דער זון פֿון מײַן עלטסטער טאָכטער, ווערני.
נו, ווי הייסטו?
אַרנאָלד ווינקלריד
אַלע רופן מיך "נאָלדי".
יופּי! ברוכים הבאים!
צי שלאָפסטו אין אונדזער שטרוי־ביידער?
איך מעג שלאָפֿן אין זיידעס אָרעמס.
יאַ! איך קען שלאָפֿן אין דער היי מיט זיידע!
עס איז גאָרנישט מער שיין!
האַלט, דו קענסט נישט דורכגיין!
פארוואס זאָלן מיר נישט דורכגיין דאָס?
דרייט זיך צוריק, פֿאַרשווינדט, איר קװ־מילכערס!
דאָ הייבט זיך אָן דער אייגנטום פֿון אַן אַנדערן!
וואָס, עמעצנס אייגנטום?
פון דער קינדשאַפֿט אָן זענען מיר געגאַנגען צו די פּאַסטשערס מיט אונדזערע זיידעס.
דאָס איז שוין פֿאַרגאַנגענהייט.
די פּאַסטורן געהערן איצט צו אַבאָט יוחנן.
דער קייסער פֿרידריך דער שיינער האָט עס געגעבן צום מאָנאַסטער.
דער קייסער האָט נישט געהאַט קיין רעכט זי צו געבן צום אַבאַט.
מאַכט וועג, אָדער מיר וועלן שלאָגן!
(אוי...)
זיידע! זיידע!
מיר וועלן דאָס נישט אויסהאַלטן.
קום, לאָמיר זיי שלאָגן!
דאָ האָט איר עס, איר גריידיקע בערגערס!
און די היפּאָקריטישע חבֿילה מאָנאַכן זאָל אויך גלייך געהאַנגען ווערן.
זיידע! זיידע!
איז אַלץ אין אָרדענונג?
וואַקסן שטאַרבן קיינמאָל נישט!
באַלד וועט ווידער אַלץ בעסער ווערן.
גיי פאָרויס אָן מיר.
איך רוּה זיך דאָ נאָר אַ מאָמענט.
אָבער רופט אונדז אויב איר דאַרפֿט הילף!
מיר מוזן פאָרזעצן; מיר האָבן נאָך אַ לאַנגן וועג צו גיין.
נאָלדִי, גיי פאָרויס.
באַלד וועט עס בעסער ווערן.
איך וועל באַלד נאָכקומען.
וואָס אויב די האַבזבורגער קומען צוריק?
האַ, זיי זענען פחדנים.
זיי זענען געלאָפֿן ווי קיניגלעך!
יענע פֿאַרשאלטענע קאָפּערס.
איך האַס זייערע שטעקן און באַטאָנען.
מיר דאַרפֿן נאָר כאַפּן איינער פֿון זיי ווי אַ גייסט.
דאַן דערנאָך וועלן מיר אויך וויסן ווער אַלע אַנדערע זענען.
איז דאָס נישט אַ גאַנץ באַקאַנט פּנים?
איך זאָג דיר, עס איז געווען זײַן טאַטע וואָס האָט געשאָסן געסלער.
אָבער איצט ליגט ער דאָרט גאַנץ אַליין.
און איך האָב אויך נישט געזען קיין האַרקינען.
זיידע!
הילף, הילף! די האַבזבורגער זענען צוריקגעקומען.
קומט שנעל, העלפֿט אונדז!
זיידע!
הילף, הילף!
ניין, זיידע! נײן!
זיידע, פֿאַר וואָס האָב איך דיך אַליין געלאָזט?
פארוואס זענען מיר נישט געבליבן מיט די אַנדערע?
ניין! זיידע! נײַן!
ניין!
איך וועל עס נאָך אַמאָל זאָגן, איר אַלע זענט משוגע געוואָרן.
זאָלן מיר אים לאָזן לעבן, אַזוי אַז ער קען שיסן אַזוי פילע פֿון אונדז ווי מעגלעך, פּונקט ווי זײַן טאַטע?
מיר זאָלן אים איבערגעבן דעם קייסער, ווײַל מיר וועלן באַקומען אַ באַלוינונג!
מיר זענען דער קייסער.
אויסער דעם, קענען מיר ווײַזן דעם קייסער וווּ מיר האָבן אים געזענקט.
דאָס איז געריכטשאַפֿט פֿון אַ געזעלשאַפֿט־שוץ־קאָמיטעט.
אויב דו האַלטסט נישט איצט גלייך, וועלן מיר דיך צו אים בינדן.
איך האַלט זיך אַרויס.
איך וועל נישט אַ פֿינגער אויפֿהייבן.
מיר קענען דאָס אַליין באַהאַנדלען.
קום, דריי זיך אַרום, אַנדערש וועסטו אָנהייבן צו וויינען.
זיידע!
ניין!
איך שווער אויף מײַן בלוט אַז איך וועל נעמען נקמה און וועל נישט רוען ביז איך זע אײַך זיך קרימלט אין אײַער אייגן בלוט.
גיי אַוועק, דו שטן!
מאַמע! טאַטע! זיי האָבן געטאָדעט דעם זיידן!
נאָלדִי, דו עסט שוין דריי וואָכן נישט גוט. ביטע!
אויב איך וועל אי־מאָל ווידער עסן, וועט דאָס זײַן נאָר כּדי זיך צו שטאַרקן פֿאַר דער ייִנגלשאַפֿט.
איצט געב אויף די פּלענער פֿון נקמה סוף־כּל־סוף.
לפּחות זיי קעמפן קעגן דעם בייזן און זיצן נישט נאָר אַרום, בעטן און טאָן גאָרנישט ווי מיר.
נקמה איז דער פאַלשער וועג.
דער בעסערער וועג איז צו תשובה טאָן פֿאַר דער בלוט־שולד וואָס מען האָט אויפגענומען.
באַדעקט אין דײַן אייגענעם בלוט!
וואָס מיינסטו?
ווען מען גיט איבער זײַן גוף און לעבן אין אמונה צו דער געהאָרזאַמקייט פֿון משיח,
אַזוי אַז, ווי געטויט, לעבן זיי ניט מער פֿאַר זיך, נאָר פֿאַר משיח.
נאָלדִי, ער איז נישט געווען נאָר דײַן זיידע!
ער איז געווען מײַן טאַטע!
זאָלן מיר נישט קודם ווינטשן יענע רוצחים אַ בעסערן וועג?
זיי ווילן בכלל נישט אַז ער זאָל גיין!
דאַן וועט גאָט אַליין זאָרגן אַז זייער בלוט וועט געגאָסן ווערן.
און אומצאָליקע אַנדערע אומשולדיקע מענטשן וועלן שטאַרבן מיט זיי!
אָבער, איך וועל דיר דאָס זאָגן:
דו זאָלסט זיך נישט אָנשליסן צו קיין יינגלשאַפט־געזעלשאַפֿט!
האָסטו דאָס פֿאַרשטאַנען?
האָט איר אַלעס דאָס קלאָר פֿאַרשטאַנען?
הייני, טו נאָך אַמאָל די פּראָצעדור פּינטלעך!
וואָס האָבן מיר דאָ געכאפט, אַ יונגן הירש?
ביטע טו מיר נישט וויי, איך וויל נאָר ווערן איינער פֿון אײַך.
האַ! יעדער קען דאָס זאָגן!
האָסטו געבעטן דײַן מאַמע פֿאַר דערלויבעניש?
זי איז שוין אין שלאָף אין דער צײַט פֿון טאָג.
אָקעי, ברענג אים אַרויף!
דער יינגל איז גוט!
ביסטו דער זון פֿון דעם דײַטשן שכיר־צבא?
דער פֿירער פֿון דעם קלוב פֿון די יונגסטע יינגלעך?
איך בין דעני.
האָבן זיי אײַך אויך געזאָגט אַז מײַן טאַטע איז אַ רוצח?
און דו האָסט נישט מורא צו קומען דאָ?
פּאָצטוסיג! עס מוז זײַן אמת!
כּדי אַז די זאַכן זאָלן זײַן קלאָר צווישן אונדז:
מײַן טאַטע איז געווען אַ ריטער אין דער דינסט פֿון רודאָלף פֿון האַבזבורג.
זיין ברכה בײַ זײַן ריטער־צערעמאָניע האָט געמיינט:
צו זײַן דער באַשיצער פֿון דער קירכה און פֿון די שוואַכע קעגן דער ברוטאַליטעט פֿון די פּאַגאַנער.
אָבער דאַן האָבן זיי אים געבעטן צו באַגיין מאָרד קעגן אומשולדיקע מענטשן.
ער האָט אויך געזאָלט אָנטיילנעמען אין די ראַידן פֿון דער רוימישער קירכה.
ווען אומשולדיקע און אומבאַוואַפֿנטע שווייצער משפּחות האָבן אָנגעהויבן געשלאכט ווערן פֿאַר
זײַנע אויגן, האָט ער אַרויסגעצויגן זײַן שווערד.
ער האָט געהרגט זײַנע אייגענע לאַנדסמענטשן, כּדי צו באַשיצן די אומבאַשיצטע שווייצער
קאָנפֿעדעראַטן פֿון דער ברוטאַליטעט פֿון די היידענער.
דערנאָך איז ער אַהער געפֿלויגן צו דינען שווייץ ווי אַ פֿעאָדאַלער וואַסאַל.
מײַן מוח האָט מיר געזאָגט נישט צו גיין צום זון פֿון אַ רוצח, אָבער מײַן האַרץ האָט מיך
געצויגן צו דיר, טראָץ דעם פֿאַרפֿירערישן שמועס.
און עס איז אמת!
איך בין היינִי!
פֿריילעך צו טרעפֿן אײַך! איך בין אַרנאָלד ווינקלריד.
ער... מיר נוצן דאָ נאָר ערשטע נעמען.
דאָס איז אַלץ וואָס מיר ווייסן איינער וועגן דעם אַנדערן.
אַזוי פֿאַרזיכערן מיר אַז מיר זײַנען זיכער פֿון רדיפֿות!
נו, איך בין נאָלדִי.
איך בין היינִי.
און דו ביסט זיכער היינִי?!
דאָס איז טאַקע אמת.
די יינגלעך ליגן נישט. לאָמיר עס האַלטן קורץ.
אויסער דיר און מיר איז דאָ נאָר איין אַנדערער מענטש וואָס הייסט נישט היינִי.
דאָס איז דאַנו.
איז דיין טאַטע הינטער דעם יינגלשאַפֿט?
ער און מיר האָבן בײַ אונדזער בלוט געשוואוירן צו קעמפן פֿאַר די קאָנפֿעדעראַטן ביז זייער
שבֿועה, געשוואוירן פֿאַר גאָט, וועט זיך דערפֿילן.
וועלכן שבֿועה מיינט איר?
דו ביסט שווייצער און דו פרעגסט אַ דײַטש?
מיר ווילן זײַן איין פֿאָלק פֿון ברידער.
לאז קיין שוועריקייט אונדז ניט אָפּשיידן, און ניט קיין סכנה...
מיר ווילן זײַן פֿרײַ, ווי אונדזערע פֿאָטערס זענען געווען...
בעסער טויט ווי לעבן אין גלות...
מיר ווילן גלייבן אין דעם העכסטן גאָט...
און זיך נישט מורא האָבן
פֿאַר דער מאַכט פֿון מענטשן!
וועלכע שוועריקייטן קענען מיר מיט אייך טיילן?
טעל איז געווען מײַן זיידע!
אוי, איך בין אַזוי באַדויערן!
און זיי האָבן אים דערטרינקען פּונקט פֿאַר מײַנע אויגן!
און די דערוואַקסענע טוען גאָרנישט דערפֿון.
זיי קענען נאָר דאַוונען.
ביטע!
הער ניט אויף צו דאַוונען!
ווער אַנדערש קען אונדז העלפֿן?
אָבער דו האָסט רעכט!
מעשׂים מוזן נאָכפֿאָלגן!
מאָל מוזן מיר נאָך העלפֿן די דערוואַקסענע מיט דעם.
וועסטו מיר העלפֿן נעמען נקמה פֿאַר מײַן זיידן'ס בלוט?
גאָט האָט געזאָגט אַז בלוט־שולד קען מען נאָר אָפּנעמען מיטן בלוט פֿון דעם וואָס האָט עס געגאָסן.
מיר ווייסן די באַפֿעל־קייט פֿון די דרײַ סאָלדאַטן וואָס האָבן דײַן זיידן דערטרינקט.
זענט איר אַלע מיט?
מיר ווילן זײַן איין פֿאָלק פֿון ברידער.
שטאָפּ! איך האָב געהערט איינער פֿון די דרײַ שרייען אַז ער וועט נישט אָנטייל נעמען דערין.
מיר ווילן נישט גיסן אומשולדיק בלוט.
איך... עס איז געווען איך... עס איז געווען איך!
שנעל, מיר קענען זיי נישט האַלטן לאַנגער!
היי, וואָס גייט דאָ פֿאָר?
אוי, לאָמיר גיין פֿון דאָ!
לאָמיר אַרויסגיין פֿון דאָ!
יאָ, יינגל, זיכער האָבן מיר דיך!
ניין! לאָז מיך!
דאָס איז גוטע שקלאַפֿן־געלט!
צי שטימט איר נישט?
קום, לאָז אים אַליין!
ער האָט געמוזט צוקוקן ווי דו האָסט זײַן זיידן דערטרינקען.
און וואָס?
אַזוי איז דאָס לעבן.
מיר טאָטן אים נישט, מיר פאַרקויפן אים נאָר.
לאָזט מיך גיין, איר מאָרדערער!
וווּ בין איך?
זאָרג נישט, יינגל, מיר זענען פֿרײַנד!
וווּ זענען די האַבזבורגער?
זיי זענען אַוועק.
מיר זענען דאָ אין די בערג, געזונט און בשלום.
צי זענען די פֿײַלן פֿון דיר געקומען?
טאַקע, מיר דאַרפֿן זיי נאָר פֿאַר יאָג.
מיר זענען פֿאַרפֿאָלגטע וואַלדענסישע קריסטן.
ווען מיר האָבן אײַך געטראָפֿן בשעת מיר האָבן געהייסן און האָבן אײַך געזען אין טויט־געפֿאַר, איז
דער גײַסט פֿון דעם אייבערשטן אויף אונדז געקומען.
מיר גלייבן אין טבילה אין דעם הייליקן גייסט און אין גאָט'ס גייסטיקע מתנות.
קעגן אונדזער בעסערן אורטייל, האָבן מיר זיך אינספּירירט געפֿילט אײַך צו באַפֿרײַען און
אײַערע רוצחים צו ברענגען פֿאַר גערעכטיקייט.
איך האָב אַ סך געהערט וועגן די וואַלדענסיער.
אָבער אַלעמען זאָגט אַז דו וואָלטסט קיינמאָל נישט אויפנעמען געווער!?
מיר וואָלטן ליבער שטאַרבן ווי אונדזער הער ישוע המשיח.
דורך מיר פֿרײַ צו מאַכן, האָט איר נישט געשטעלט אײַערע לעבנס אין סכּנה?
יאָ, אָבער ווי קענען מיר שטיין און קוקן ווי אַ אומבאַשיצטער יינגל ווערט געהרגט אָדער פארקויפֿט אין שקלאַפֿערײַ?
איבער די לעצטע 300 יאָר האָבן רוימישע קאַטאָליקן געטאָדעט מער ווי 22 מיליאָן אומשולדיקע מענטשן אין זיבן קרוסיאַדן.
אין ירושלים אַליין, האָבן זיי דערמאָרדעט 60,000 ייִדן.
ווײַל זיי האָבן נישט געוואָלט איבערגיין צום קאַטאָליציזם.
יאָ, פּונקט ווי די 10,000 שטעדענגער בויערן דעמאָלט.
זיי פּרוּוון שוין יאָרן לאַנג אונדז און אונדזערע משפּחות צו שלאַכטן.
זאָרג נישט, יינגל.
שוין יאָרן לאַנג זײַנען מיר אין טויטלעכן סכּנה, ווײַל מיר ווילן זיך אונטערוואָרפֿן נאָר צום הייליקן גײַסט
און נישט צו די אינקוויזיטאָרן מיט זייערע קרויסצוגער.
אַזוי, דו ווילסט דאָס טאַקע נישט?
לאָמיר זען וועלכער גאָט איז דאָ שטאַרקער!
מיר האָבן אײַך שוין לאַנג געזוכט!
מיר האָבן שוין אַ לאַנגע צײַט געהאַט זיך צוגרייטן אַן אָרט פֿאַר אײַך...
קום שוין!
הענט הינטערן קאָפּ און פֿאָלגט אונדז!
טוט וואָס איר ווילט מיט אונדז.
אָבער לאָז דעם יינגל פֿרײַ.
ער האָט גענוג גרויזאַמקייט געזען!
איז דאָס דײַן לעצטער ווילן?
יאָ, איך האָב נישט קיין ווײַטערדיקע בקשות!
פֿיר דעם יינגל אַרויס.
ער קען אונדז זייער העלפֿן.
קוק אויף דעם שילד!
עס וועט דײַנע טויט־קראַמפֿן פֿאַרלײַכטערן.
מײַן אינערלעכסטער זײַן איז אַזוי אָנגעפֿילט מיט די אמתע מעלות און גוטסקייט פֿון משיח, אַז איך דאַרף
נישט קיין שטיק טויט האָלץ צו דערמאָנען מיך אויף אים.
ערשט שטעך איר צונג, און ווען ער איז געשטאָכן, ברען זי!
יאָ, הער.
ווילסטו דיין הוצאה־להורג אָדער דיין ווידער־טויפונג אין דיין טאַטנס הויז, כּדי דו קענסט לפחות אַרײַנקומען אין הימל?
צי זענען אויך קאַטאָליקן אין הימל?
ווער אַנדערש?!
דאַן וויל איך נישט גיין דאָרט.
איך וואָלט בעסער געווען אין גיהנום מיט אונדזער אייגענע.
אויב נאָר איך וואָלט קיינמאָל מער נישט געמוזט זען אַכזריותדיקע מענטשן ווי איר, און נישט געמוזט בלײַבן וווּ איר זענט.
ברעך זײַנע ביינער!
אויב איר וועט זיך תשובה טאָן, וועט איר באַקומען די הערס־מאָלצײַט און וועט אַרײַנקומען אין הימל אין גאָטס חן.
איך בין געווען דאָרט ווען קאַטאָלישע טרופּן האָבן געהרגעט טויזנטער פֿון אונדז.
אין איין פֿון אייערע קירכן האָב איך געפֿונען פֿופציק פֿון אונדזערע פֿרויען אָן קאָפּ און האָב געזען ווי זייערע
תינוקות נאָך זאָגן די ברוסטן פֿון זייערע טויטע מוטערן.
איר קענט נעמען אונדזערע צײַטווײַליקע לעבנס, האַר גאָט, אָבער
ער וועט אונדז אויסלייזן צו אייביקן לעבן אין זײַן כבוד.
אָבער דו, דו וועסט ברענען אין אייביקן פֿײַער, צוזאַמען מיט דײַנע װאַפֿערס און קרײַצן.
צי האָט מען אײַך אויך געבראַכט אַהער קעגן אײַער ווילן?
איך אויך
צי ביסטו שוין לאַנג דאָ?
איך גלייב אויף אייביק
און פֿון וואַנען ביסטו?
פֿון אַלזאַס
זיי האָבן מיך אַנטפֿירט.
און איצט? וווּ זײַנען מיר איצט?
איך האָב נישט קיין אַנונג.
זיי האָבן מיר פֿאַרבונדן די אויגן.
אויך דו?
אָבער איך מיין אַז דאָס מוז זײַן אַ מאָנאַסטעריע, ווײַל דאָ איז אַ אַבאָט יוחנן.
אַבאָט יאָהאַן? ביסטו זיכער?
יאָ, זיכער, ווײַל מײַן טאַטע האָט אויך געהייסן יוחנן.
האָט ער? איז ער נישט מער לעבעדיק?
מאַמע אויך נישט.
ווער האָט דאָס געטאָן?
די רוימישע קירכה
ערשט האָבן זיי נאָר אונדזערע שולן צעשטערט.
סינאַ... וואָס?
דאָס זענען הײַזער.
איר רופֿט זיי 'קירכן'.
דאַן האָט מען אונדז ניט מער דערלויבט אויף די גאַסן בשעת קריסטלעכע יום־טובֿים.
וואָס מיינט איר מיט "מיר"?
יאָ, די ייִדן.
אַלע ייִדישע ביכער האָבן געמוזט ווערן פֿאַרברענט, און מיר האָבן געמוזט טראָגן ספּעציעלע קליידער.
עס איז נישט געווען אַזוי שלעכט, אָבער דאַן האָבן זיי אונדז ניט מער דערלויבט בלײַבן אין אונדזער הויז.
זיי האָבן אונדז אַלץ גענומען.
און זיי האָבן געוואָלט אונדז צווינגען צו ווערן געטויפֿט.
מײַנע עלטערן האָבן דאָס נישט געוואָלט.
דאַן האָבן זיי מיר פֿאַר מיר אָפּגעשניטן זייערע קאָפּן.
איך בין אַזוי היימלאַנגעריק!
מיר מוזן איצט זײַן מוטיק.
מיר וועלן זיכער נישט לאַנג דאָ זײַן.
דאַני! דאַני וועט אונדז נישט אַנטוישן!
ווער איז דעני?
מײַן בעסטער פֿרײַנד
מײַנע עלטערן לעבן נאָך, אָבער זיי וועלן אונדז נישט קענען העלפֿן אַזוי ווי דײַנע.
פֿאַר וואָס נישט?
אוי, זיי בעטן זיך נאָר אַלע מאָל, אָבער זיי טאָן גאָרנישט דערפֿון.
אָבער דעני, מײַן פֿרײַנד, וועט קומען; ער וועט אונדז אַרויסברענגען פֿון דאָ.
דו ביסט ניט מער אַליין, אַננעלי.
איך בין איצט דײַן גרעסערער ברודער.
אַז לאַנג איך לעב, וויל איך זײַן דאָרט פֿאַר דיר און זאָרגן פֿאַר דיר.
דו ביסט ניט מער אַליין.
פֿאַר וואָס זענט איר אויף דעם בלאַט?
פּראַקטיציר זיך פֿון אַ יונגן עלטער אָפּצוהאַלטן פֿון דעם קעגנדיקן געשלעכט!
פֿאַר וואָס ביסטו נאָך נישט פאָרויסגעגאַנגען?
איך האָב אים נאָר דערקלערט אַז די זאַכן גייען דאָ צו פיל צו לאַנגזאַם.
און מיר האָבן צוזאַמען דיסקוטירט ווי מיר קענען באַקומען די סיטואַציע אונטער קאָנטראָל.
טס, זיי זעען אויס ווי זיי קומען פֿון אַ גוטער משפּחה!
קומט אַראָפּ איצט! עס איז נאָך אַרבעט פֿאַר אײַך צו טאָן אין גאָרטן.
דאָרט קענסטו צוגרייטן דעם באָדן פֿאַר אַ נײַעם בלומען־בעט.
שנעל, קני זיך אַראָפּ!
וואָס פּאַסירט איצט?
זי האָט זיך שרעקלעך געשעדיקט בשעת זי האָט געגראָבן.
איך האָב געמיינט אַז דו ביסט טויט, דו האָסט אַזוי שטאַרק געשריגן!
זייט מער פֿאָרזיכטיק מיטן געצייַג!
מיר דאַרפֿן אַרויס פֿון דאָ אַזוי שנעל ווי מעגלעך.
עפּעס שרעקלעך מוז דאָ געשען זײַן.
מיר וועלן זיך טרעפֿן הײַנט בײַ נאַכט, ווען אַלץ וועט זיך באַרויִקן.
איך האָב אין דער קעלער אַ דורכגאַנג געפֿונען וואָס קען אונדז צו פרייהייט פֿירן.
שנעל, לאָמיר אַלץ באַגראָבן.
קען עס זײַן אַז מיר זענען סוף־כּל־סוף בכלל נישט אין אַ מאָנאַסטעריום?
דאָס קלינגט מער ווי אַ פּאַב.
אָבער מענטשן שושקען נישט אין אַ פּאַב.
אָבער האָט די פֿרוי נישט געזאָגט אַז מענער און פֿרויען פֿאַרמײַדן זיך?
אָבער האָסטו געזען וואָס יענע שרעקלעכע מענטשן האָבן איינעם דעם אַנדערן געטאָן?
דאָס איז מסתּמא נישט געווען געמיינט פֿאַר אונדזערע אויגן.
קומט שנעל!
איך וועל מײַן ברויט־זעקל אין פֿענצטער הענגען, דאַן וועט דעני וויסן וווּ מיר זײַנען ווען ער קומט.
דאַני, איך האָב געוואוסט אַז דו וועסט מיך נישט אַנטטוישן!
מיר ווילן זײַן פֿרײַ, פּונקט ווי אונדזערע פֿאָטערס זענען געווען!
בעסער טויט ווי לעבן אין גלות.
ניט שוועריקייט און ניט סכנה וועלן אונדז אָפּשיידן.
זייט מאָרגן אין דער זעלביקער צײַט גרייט.
מיר קומען צו נעמען אײַך! אײַערע ברידער און דעני!
איך האָב געוווּסט! איך האָב געוווּסט!
ער איז דאָ!
האָב איך נישט געזאָגט אַז ער קומט?
דאַני איז דאָ!
וואָס זאָלן מיר איצט טאָן?
מאָרגן אין דער זעלבער צײַט
ער וועט קומען פֿאַר אונדז.
קום צו מײַן צימער ווען אַלץ איז פינצטער און שטיל.
אָבער נעם אַלץ וואָס דו האָסט.
אָקעי. זען זיך מאָרגן אָוונט.
זיי זענען דאָ!
ציט ביז די לעטער קומט.
אַזוי שפּעט אַרויס?
וווּ זאָלן מיר גיין?
נו... עה...
גיי פֿון דאַנען, דו שׂטן!
מיר ווילן נישט בלײַבן לענגער אין אַ מאָרד־הויז, וווּ קינדער ווערן געמאָרדעט... וווּ מענטשן ליגן צו אונדז
און ווערן שיכור... און טאָן שרעקלעכע, נאַקעטע זאַכן!
דו רעדסט זייער אומקלוג!
איך קען זײַן דײַן פײַנט, און דאַן וואָלט דאָס וואָס דו האָסט נאָר באַשריבן פּאַסירן מיט דיר.
קוק אויף מיר! צי קענען מיר זיך נישט?
דו ביסט דער מענטש פֿון דעם אָזערע!
יאָ, אָבער צי זע איך אויס ווי דער שׂטן, ווי דו האָסט מיך דעמאָלט גערופן?
הערט, איר ביידע!
גלייב עס אָדער נישט, איך בין דײַן פֿרײַנד, און איך לייד שוין יאָרן פֿון די זאַכן וואָס
דו האָסט אויך מיט דײַנע אייגענע אויגן געזען.
פֿאַרוואָס האָסטו נאָך נישט אַוועק?
און פארוואס האסטו נאך נישט אָפּגעברענט דאָס שטנים־הויז?
ווײַל עס וואָלט געווען אומקלוג!
איך ווייס דיין גורל, נאָלדִי!
אויב איך וואָלט אַוועק לויפן, וואָלט די זעלבע זאַך פּאַסירן מיט מיר און מיין הויז, ווי וואָלט
פּאַסירן מיט דיר און דיינע, אויב דו וואָלטסט אַוועק לויפן.
הונדערטער קינדער וואָס זאָלן נישט געווען צו עקזיסטירן, זענען אומגעברענגט געוואָרן הינטער די מאָנאַסטערישע ווענט.
זינט דער איינפֿירונג פֿון דער אינקוויזיציע דורך גרעגאָרי דעם נײַנטן, ליגן אַ סך בלוט אויף די הענט פֿון די דאָזיקע מענטשן.
פֿאַר וואָס טוען זיי דאָס אַלץ?
זיי ווילן האָבן זייער אייגענעם וועג, און דערצו זענען זיי גריידיג און שטענדיק ווילן מער געלט!
און ווען זיי האָבן געפֿונען אַ רײַכן הויז, האָבן זיי געברענט זייערע פֿרויען ווי מכשפֿות און גענומען זייערע נכסים.
אויב דו ביסט אונדזער פריינד, העלף אונדז איצט אַנטלויפן!
וואָלט איר איבערגעבן אייער משפּחה און אַלע אייערע קרובֿים צו די דאָזיקע רוצחן און אינקוויזיטאָרן?
זאָל איך דאָס טאָן מיט מײַנע?
אָ, איז דאָס וואָס דו מיינסט?
זע, אויב עס וואָלט געווען נאָר וועגן דעם איין קליינעם מאָנאַסטערי, וואָלט עס געווען גאַנץ פּשוט.
אָבער הינטער אַלץ ליגט אַ גלאבאַלע מאַכט וואָס פֿאָלגט אונדז מיט אירע אינקוויזיטאָרן וווּ מיר אַנטלויפֿן.
אַזוי, לאָמיר צוריקגיין אַרײַן.
יעדער ענדערונג מוז קומען פֿון אינעווייניק.
דאָס איז וואָס איך האָב די גאַנצע צײַט געבעטן.
לאָמיר דעריבער גרינדן אַ מאַנשאַפֿט, און גאָט וועט אונדז ווײַזן זײַנע וועגן!
אָבער איך וויל נישט אַרבעטן מיט קיינער וואָס נאָר בעט און טוט נישט.
ס׳וועט סײַ־ווי־סײַ גאָרנישט דערפֿון ווערן.
איך האָב ליב אַז דו ביסט אַזוי אויפֿריכטיק; אָבער האַלט קיינמאָל נישט אויף צו בעטן און גלייבן, אפילו אויב עס
נעמט מאָל לענגער ביז אונדזערע תּפילות ווערן געענטפֿערט; אָבער זיי וועלן זיכער געענטפֿערט ווערן!
לאָמיר אַרײַנגיין.
גוט, זעצט אייך אַראָפּ, איר ביידע.
וואַרט דאָ איצט.
עמעצער וועט באַלד דאָ זײַן.
וועלכער וועט דיר געבן דײַן נעקסטע אַרבעט, צי ניט?
איך האָב אַ געדאַנק ווי אַזוי צו ברענגען אַן ענדערונג פֿון אינעווייניק.
שוועסטער מרטה, וווּ ביסטו?
איך נעם אָן אַז דאָס איז געווען גאָרנישט מער ווי אַ נאַריש קינדערלעך שפּיל!
אָבער וואַרט! קום, איך האָב פֿאַר דיר עפּעס ערנסטע אַרבעט!
מיר מוזן פאָרזעצן מער קלוג, אַזוי אַז קיינער זאָל נישט דערקענען אַז מיר זײַנען דער הינטערגרונט.
איך האָב שוין אַ געדאַנק!
אוי וויי, איך שטאַרב פֿון הונגער!
דו אומפֿאַרזיכטיקע כלבֿטע!
רייניקונגס־פֿריק! דו ביסט אַ גאָרנישט־טאָגער, אַ ניט־טאָגער!
עס איז נישט געווען בכיוון.
איך האָב נישט געוווּסט אַז עס איז אַזוי גליטשיק.
אוי, נישט ווידער!
אָ, איך האָב שוין לאַנג געטראַכט אַז דײַן דינער קאָפּ
פּאַסט נישט צו דײַן גרייס!
וואָס זאָלן מיר איצט טאָן?
די זאַכן וואָס מיר מוזן טאָן פֿון צײַט צו צײַט.
דו נאַרישע מיידל!
אויב איר קענט זיך נישט צוריקהאַלטן, לערנט לפחות אייערע מענער ווי אַזוי אַראָפּצושטייגן!
גיי, שנייד עס אָפּ און נעם עס אַרויס אין גאָרטן!
ניין! נײַן!
נישט אין גאָרטן! ניין! טאָט נישט דאָס קליינע קינד!
ווי קומסטו איצט אַהער?
אולי זאָלן מיר זיי אויך אַראָפּברענגען אין גאָרטן?
ניין! נײַן!
קום אויף!
ניין!
הער דאָ, דו קליינער חוצפּהדיקער פּיצל!
אויב דו שוועסט איצט אַז דו וועסט קיינמאָל קיינעם נישט דערציילן וואָס דו האָסט נאָר געזען, וועלן מיר דיך לאָזן לעבן.
איך שווער, איך שווער, איך שווער!
מיר זאָלן זי נעמען צום טורעם!
אין דעם עלטער?
קום אויף!
בעסער זיכער ווי באַדויערן!
ניין!
קום אויף!
ניין!
און איך וועל נעמען נקמה!
אַלע תּפילות אין דער וועלט וועלן נישט העלפֿן!
איך שווער צו גאָט, איך וועל דיך אַרויסברענגען פֿון דאָרטן!
און דעני וועט מיר מיט דעם העלפֿן!
מיר וועלן אייך נישט אַנטוישן!
איך האָב געוואוסט אַז דו וועסט מיך נישט אַנטטוישן, אַז דו וועסט קומען!
פארוואס ביסטו נאָך דאָ?
קום, איך וועל דיר אַלץ אין דעטאַל דערציילן, איין זאַך בײַ אַ מאָל...
... און פֿאָטער וואַלדעס בעט זיך צו פֿיל און טוט צו ווייניק!
און וואָס פֿאָרלייגסטו איצט?
וואָס קען איך פֿאַר אײַך טאָן?
גיי נאָר אַהין און טייל זיך מיט אַלץ מיט די בחורים.
וואָס איך האָב אײַך געזאָגט, צווישן דעם פֿאָלק.
די שפּאַרבלעך וועלן געציוצן די דאָזיקע זינד פֿון די דאַכן ווי לאַנג עס וועט נאָר דויערן.
ביז אַ קריגער־גײַסט וועט אויפֿקומען צווישן דעם פֿאָלק און זיי וועלן אַראָפּרײַסן אַלע די הײַזער פֿון דעם שׂטן!
מיר וועלן נישט רוען ביז די גאַנצע מאַכט פֿון די האַבזבורגער איז צעבראָכן!
בײַ מײַן בלוט האָב איך געשוירן אַז איך וועל נעמען נקמה.
נקמה פֿאַר זיידן, נקמה פֿאַר אַלע די געמאָרדעטע קינדער, נקמה פֿאַר אַנעלִי אין דער טורעם, נקמה פֿאַר
אַלע די שקרדיקע און אומריינע זאַכן וואָס זיי טאָן.
מיר קענען זײַן ווייניק אין צאָל, אָבער מיר דאַרפֿן נישט געווינען דעם קריג.
מיר דאַרפֿן נאָר עס אויפֿצושטעלן און אָנצושטעלן.
מיר וועלן פֿאַרשפּרייטן די קלאַנגען, און אויב גאָט וועט וועלן, וועלן מיר זײַן געווינער!
אויב גאָט וויל?
נאָך דעם וואָס איך האָב דאָס אַלץ געזען, קען איך שוין נישט גלייבן אין גאָט!
פֿאַר וואָס אין דער וועלט זאָגסטו דאָס?
איך טרוי איצט נאָר דיר... און פיזישע שטאַרקייט!
האָסטו געהערט וואָס פּאַסירט אין דער קלויסטער?
יאָ, דאָרטן אויבן זאָל זײַן אַ זונדהויז!
סקעלעטן, יאָ, פֿון קליינע קינדער!
הונדערטער זענען דאָרט באַגראָבן.
זיי האַלטן דאָרט אויך קינדער־שליימער געפאנגען!
מע זאָגט אַז אַ מיידל איז יאָרן לאַנג אין טורעם פֿאַרשפּאַרט געוואָרן, ווײַל זי האָט געזען אַ גרויזאַמען מאָרד!
עמעצער זאָל דורכפֿירן אַן אויספֿאָרשונג און דורכזוכן יעדן צימער אין דעם הויז!
אַנעלִי, נאָר אַ ביסל לענגער און איך וועל שוין בײַ דיר זײַן!
איך וועל דיך אַרויסקריגן פֿון דאָרטן.
איך פֿאַרזיך דיר דאָס!
נאָר איין טאַלער! נאָר איין טאַלער!
טראַכט פֿון פּורגאַטאָריע!
נאָר איין טאַלער!
אַ טאַלער פֿאַר אַן אינדולגענץ!
נאָר איין טאַלער!
טראַכט פֿון פּורגאַטאָריע!
זיי זענען מכשפֿות — גייט אַוועק!
דאָס זענען צוויי מכשפֿות!
ניין! דאָס איז נישט אמת.
ער וויל נאָר די באַנט זאַמלען!
זיי זענען מכשפֿות — גייט אַוועק!
איך בין נישט קיין מכשפֿה! ניין, דאָס איז נישט אמת!
לאָז מיך אַליין!
ער וויל נאָר מײַן געלט, ווײַל איך בין רײַך!
ניין! נײַן!
ניין! נײַן! לאָזט אים אַליין! ביטע, ביטע לאָזט אים גיין!
ער האָט נאָר געגנבֿעט, ווײַל מיר האָבן נישט געהאַט קיין געלט צו קויפֿן האָלץ!
לאָז אים אַליין! ניין, אוי גאָט, ניין!
זאָל דאָס זײַן אַ לעקציע פֿאַר אײַך פֿון הײַנט אָן!
וואָס גייט דאָ פֿאָר?
וואָס איז געווען דאָס שרעקלעכע געשריי פּונקט איצט?
שרייען? איז געווען שרייען?
אפֿשר דאַרפֿן מיר זען...
העלא, פֿאָטער אַרנאָלד!
אַרנאָלד!
טאַטע!
מײַן באַליבטער זון!
עס איז גרויס אַז איר זענט דאָ.
אָבער אין לאַנד איז אַזוי פיל אומרו.
איך ווייס, עס וועט נישט לאַנג דויערן ביז עס וועט זײַן אַ מלחמה!
מיר הערן אַז לעאָפּאָלד וויל פֿאַרגרעסערן זײַן מאַכט.
זאָרג גוט פֿאַר זיך, מײַן זון!
עס איז צײַט פֿאַר אַ סטאַבילער רעגירונג, טאַטע.
עס איז ווי אַ קללה; דאָס לאַנד איז צעטיילט.
דער מזרח האָט זיך אָפּגעשיידט פֿון מערבֿ און אומרו איבעראַל!
איך וויל פֿאַראייניקן אַלע לענדער.
איין פֿאָלק – איין שפּראַך – איין רעליגיע – איין קעניג!
איך וויל דאָס גאַנצע לאַנד!
אָבער עס וועט זײַן אוממעגלעך פֿאַר מיר עס צו רעגירונג, אויב איך קען נישט באַשטימען אַ מיט־רעגענט – אָדער אפילו צוויי.
די גאַנצע אַלפּינע געגנט איז אַ איין קעסל פֿון אומרו.
ער איז געוואָרן אַ מקלט פֿאַר אַלע כּופרים און זייערע בונד־חברים.
די לענדער זענען פול מיט עסטרײַכישע וואַסאַלן, וואָס האָבן אַרײַנגעטראָטן אין אויבערהערשאַפֿט־אָפּמאַכן מיט די שווייצער.
אוי אונדז אויב אַ מלחמה אויסברעכט!
האַ, וואָס וועגן לעאָפּאָלד דער ערשטער, הענרי'ס איינציקער לעגיטימער יורש צום טראָן?
דער זיך-אויסגערופֿענער גרויסער מייסטער קען זיך שוין נישט אַליין אָנגיין און דאַרף פּלוצלינג מיט-רעגענטן?
וועמען האָסטו אין זינען געהאַט?
צו קיינעם אַנדערן ווי מײַן אייגענער ברודער.
פֿרידריך דער שיינער?
האָסטו גאָר דײַן מוח פאַרלוירן?
ווער נאָך?
קיין אַנדערער חוץ לואי דער באַוואַרישער וואָלט אין זינען געקומען.
צוזאַמען וואָלטן זיי צעטיילט די מאַכט אין מערב און דרום.
לואיס דער באַוואַרישער?
נו, פֿאַר וואָס נישט?
אָבער דײַן ברודער – קיינמאָל!
ער וואַרט נאָר אויף דער געלעגנהייט צו אַראָפּקלאַפּן די קרוין פֿון דײַן קאָפּ.
דו וועסט ריזיקירן דיין לעבן און דיין גוף פֿאַר אים!
נישט אויב פרידריך'ס קאָפּ וועט אַראָפּגיין פֿריִער ווי מײַן!
אייער כּבֿוד?
פּרינץ לודוויג דער באַוואַרישער איז נאָר אָנגעקומען.
באַלד וועסטו אים נישט רופן 'פּרינץ', נאָר 'קייסער'!
מײַן טײַערער לודוויג, דו ווייסט פֿאַר וואָס איך האָב דיך גערופֿן.
עס איז אַ גרויסער כּבֿוד און איך וועל עס מיט פֿרייד באַטראַכטן.
וואָס מיינט דאָ "טראַכטן"?
איך האָב אײַך גערופֿן צו פֿאַרענדיקן די לעצטע פּרטים.
צו דיסקוטירן אייער טערמין מיט אייך!
איצט קען מען נישט מער צוריקקערן.
איך וועל מײַן בעסטן טאָן.
מײַן לודוויג, ווי דו ווייסט, איך פאַרלאָז זיך אויף דיר מער ווי אויף מײַן אייגענעם ברודער.
אָבער דו ווייסט אויך ווי גריידיק פֿרידריך איז פֿאַר לאַנד.
דערפֿאַר ראַט איך אײַך צו האַלטן אַ נאָענטן אויג אויף פֿרידריך!
אויב דו טוסט נישט, וועט עס קאָסטן נישט נאָר מײַן קרוין, נאָר אויך דיינע.
האָבן מיר זיך פֿאַרשטאַנען?
און דו פֿאַרלאָזט זיך אויף מיר אַז איך וועל האַנדלען אין דײַנע בעסטע אינטערעסן?
אָבער זיכער, איך גלייב אַז דו קענסט פיל מער!
ווען מיר וועלן האָבן די קאָנטראָל איבער דעם לאַנד און האָבן פֿאַראייניקט אַלע די איבעריקע פֿעדעראַלע טעריטאָריעס אין אַ
האַבזבורגער אימפּעריע, איך פֿאַרזיך דיר האַלבן קרוין אויב דו וועסט מצליח זײַן צו באַזייַטיקן
פֿרידריך פֿון אונדזער איצטיקער נייטיקער אַליאַנץ.
אָבער ער איז דײַן ברודער!
ווילסטו אים פֿאַרראַטן?
בגידה! דאָס לעבן איז פול מיט בוגדנות!
די איינציקע פֿראַגע איז ווער וועט ערשט שלאָגן!
איך גאַראַנטיר דיר: פֿרידריך וועט שלאָגן גלייך ווען זײַן טראָן איז זיכער!
איך ראַט דיר, אַז ווען אַלץ איז אונטער קאָנטראָל, פֿרידריך, צוליב זײַן גריידיקייט נאָך לאַנד, אין פּריוואַט...
אָבער, אייער מײַסטעט, איך בין באַזאָרגט פֿאַר די מענטשן!
עס וואָלט מיך שטיין!
די מענטשן! - די מענטשן גלייבן נאָר וואָס מען זאָגט זיי!
זאָג אים נאָר: פֿרידריך האָט געוואָלט טויטן זײַן ברודער לעאָפּאָלד פֿאַר דעם לאַנד.
האָבן מיר זיך איצט פֿאַרשטאַנען?
אייער כּבֿוד?
דײַן ברודער, פֿרידריך דער שיינער, איז נאָר אָנגעקומען.
מײַן טײַערער פֿרידריך, וואָס פֿאַר אַ טאָג, וואָס פֿאַר אַ שעה!
אויב נאָר דער געבענטשטער רודאָלף פֿון האַבזבורג וואָלט געלעבט צו זען דאָס!
איך האָב אײַך אַהער גערופֿן, לויט דעם אַלטן מנהג פֿון אונדזערע אָבֿות,
עס פּאַסיק צו האָבן געבענטשט פֿאַר דיין דינסט.
ליידער מוז איך אײַך זאָגן אַז דער פּאַפּישער ברכה וועט נישט פּאַסירן.
אָבער ווער אַנדערער קען אונדז שענקען די ברכה פֿון אַ מלוכהדיקן אַמט?
אַבאָט יאָהאַן פֿון דער קלאַוסנער מאָנאַסטעריע האָט געקענט געבן דעם ברכה.
איך האָב שוין מיט אים וועגן דעם גערעדט.
דאָס קאָסט אונדז כּמעט מער געלט ווי די פּויפּסט פֿאָדערן.
מיר קענען באַהאַנדלען דעם ענין פּריוואַט, אין אונדזער קליינעם קרײַז.
אָבער דער אַבאַט האָט געשטעלט איין באַדינג.
זינט ווען שטעלט אַן אַבאט באַדינגונגען פֿאַר מלכים?
נו, ער פארלאנגט אַז מען זאל זיך פאראויס באַקענען, אַנדערש קען ער נישט געבן זײַן ברכה.
נו, עס גייט וועגן מײַן... עס גייט וועגן מײַן מלכותדיקן ברודער.
און ער וואָלט… וואָלט מיך גלײַך אויפֿן אָרט טויטשאָטן, אויב ער וואָלט געוויסט וואָס איך בין הײַנט דאָ צו באַקענען.
מײַן זון, וואָס זאָגסטו?
צי ווייסטו וואָס דאָס מיינט?
האָסטו נישט מורא פֿון דעם... דעם ברייטן פֿײַער?
יאָ, יאָ!
ווי לאַנג וועל איך דאַרפֿן באַצאָלן?
דו וועסט נישט אַרויסקומען פֿון דאָרט פֿאַר 10,000 יאָר!
וואָס אויף דער ערד זאָל איך איצט טאָן?
נאָר לעצטנס האָט גאָט אונדז געוויזן ווי אמתדיק חנון ער טאַקע איז.
אָבער נעכטן בײַ נאַכט האָט ער מיר אַנטפּלעקט די שווערע אורטייל וואָס דײַך דערוואַרט, און ער
האָט מיר באַפֿעלן דעם קאָנטראַקט דײַך פאָרצושטעלן.
עס זעט אויס אַז גאָט האָט אַ גרויסן פֿאַרשטאַנד פֿאַר דיר, ווײַל דער אויסלייז־פּרײַז זעט אויס פֿאַר מיר זייער נידעריק.
פּשוט אַריבערגעבן אַלע די גראַזינג־לאַנדן פֿון שוויץ צו דעם מאָנאַסטערי, און דער פֿײַער וועט אויסגעלאָשן ווערן איבער אײַך.
אַ דאַנק, אַ דאַנק, אַ טויזנט דאַנק, גוטהאַרציקער טאַטע!
אונטערשרײַבט דאָס... דעם קאָנטראַקט גלײַך איצט!
יאָ, גוט. קנייל זיך אַראָפּ!
אין נאָמען פֿון דעם פּאַפּ, איך גיב אײַך דעם פּאַפּישן ברכה.
און די משחה פֿאַר אײַער אַמט. אָמן.
אויב דיין ברודער — אָדער נאָך ערגער — אויב די מענטשן וואָלטן געוויסט וואָס נאָר מיר ביידע איצט
ווייסן, וואָלטן פֿאַר דיר געווען אַ סך שחיטים.
איך בין זיכער אַז מיט דער צײַט וועסטו מיר אַ סך צו פאָרשלאָגן האָבן.
דו שאָקסער, איך וועל דיך הינריכטן!
דאַן וועט עס אײַך קאָסטן אַלץ!
איך בין אַ הייליקער מענטש, און די מענטשן שטייען הינטער מיר.
יאָ, צוויי צוקונפֿטיקע מלכים אין אונדזער הויז אויף דעם זעלבן טאָג!
וואָס פֿאַר אַ געשעעניש!
דאָ קומט לודוויג דער באַוואַרישער!
אייער כּבֿוד, מעג איך אײַך עפּעס פֿרעגן, אייער כּבֿוד?
וואָס פֿאַר אַ באַזונדערער טאָג הײַנט!
ברוכים הבאים, אײַער מײַעסטעט!
זע, אַלע זענען גרייט, פּונקט ווי דו האָסט געוואָלט.
מיר זענען געווען אַ ביסל נײַגעריק צו וויסן וואָס איר האָט געטאָן מיט דער קליינער צוזאַמענקומעניש.
נו, דו וועסט זען.
איך האָב אײַך געבראַכט אַ באַגריסונגס־מתּנה.
אָבער איצט פֿאָלגט מײַנע אינסטרוקציעס און שטעלט זיך אין שורה.
איצט עפֿן דײַן מויל און שליס דײַנע אויגן.
ווי אומכּבֿודיק און אומערעכט איז צו פֿאַראַכטן דעם מלכס מתּנה!
אָ מלך, זאָלסט מיר פֿאַרגעבן דעם גרויסן חטא.
איך בין אויפֿגעבראַכט!
פֿאַר וואָס זינדיקן?
איך האָב אים אויסגעקליבן.
אים, פֿאַר וואָס? אויסגעקליבן פֿאַר וואָס?
נישט ווי דו, ער האָט עס נישט ליב.
וועגן דעם ווערט פֿון צײַטווײַליקן גאָלד.
און ווײַל ער עדט דערפֿון אַזוי אומפֿאָרכטיק, באַווײַזט ער זיך צוויי מאָל אַז ער איז אַ אמתדיקער דינער פֿון משיח.
ער זאָל הערן מײַן הייליקע געשטאַנדעניש.
אויב דאָס איז אײַער ווילן, אײַער מײַסטעט.
אָבער אויב אַלע זענען אומניצער און אומריין... נו, זאָל עס זײַן אַזוי!
אייער מײַסטעט, איך בין צו יונג און אומגעניטן.
איך קען נישט הערן דיין געשטאַנד.
יונגער מאָנאַך, איך קען גאַנץ גוט איבערזען וואָס איך טו.
גאָט האָט מיר געגעבן די מתּנה צו פֿאַרשטיין די מענטשלעכע נאַטור.
איך ווייס אַז דו ביסט דער ריכטיקער מענטש פֿאַר דער אַרבעט.
יאָ, אָבער פֿאַרשטייסטו נישט?
איך ווייס נישט!
און איך וואָלט געוואָלט, אַז דו זאָלסט זײַן אַ ביסל ווייניקער באַזאָרגט וועגן דער פאַלשער צניעות פֿון דײַן יוגנט.
אַזוי, איך וואָלט געוואָלט זיך באַקענען פֿאַר גאָט...
מיט אַלע געהעריקן כּבֿוד!
מאָנאַך!
איידער דו זאָלסט ווייטער זיך באַקענען, פאָדער איך, אַז מען זאָל מיר דערלויבן מײַנע זינד צו דיר צו באַקענען.
אָ, איז אַזוי מען טוט עס איצט?
ביטע נעמט די צײַט צו הערן מײַן לעבנס־געשיכטע.
איך וואָלט געוואָלט דיר דערציילן ווער איך בין און פֿון וואַנען איך קום, און אַז איך בין למעשה צוויי מענטשן.
איך בין געווען נאָר זיבן יאָר אַלט, ווען זיי האָבן געהרגט מײַן זיידן גלײַך פֿאַר מײַנע אויגן.
איך קען נאָך הײַנט זען זײַנע אויגן...
... און דו זעסט, דערפֿאַר זענען אַלע די שמועסן וואָס אַרומגיין וועגן דעם מאָנאַסטער אמת.
דאַני האָט זיי פֿאַרטיילט אין מיין נאָמען, צוזאַמען מיטן בויז־קלוב.
דער אַבאַט און די גלחן ווילן נאָר הנאה, שקלאַפֿן, געלט און מאַכט!
אלס שלעכטיקע היפּאָקריטן ניצן זיי די פֿירער ווי אַ טרעטשטיין.
אַבאָט יאָהאַן פֿאָלגט זײַן ראָלע־מאָדעל, דעם אַבאָט פֿון מורבאַך, וואָס האָט אין 1291 פֿאַרקויפֿט די גאַנצע
שטאָט לוצערן מיט אירע איינוואוינער צום האַבזבורגער קעניג.
עס איז שטענדיק די זעלבע סעקווענץ פֿון געשעענישן: ישועה פֿון פּורגאַטאָריע אויף קאָסט פֿון די אַלפּן, הײַזער, חיות און וואַגן.
דאָס ברענגט צאָל־אָפּצאָלן, אײַנקונפֿט און מאַכט איבער די מענטשן.
צוימונען און אײַנקונפֿטן, יאָ!
אָבער פֿאַר וואָס מאַכט איבער די מענטשן?
ווײַל זיי גייען אַרום און דערציילן אַלעמען אַז דער קייסער האָט זיי געגעבן דאָס לאַנד.
שפּעטער, אָבער, פאַרקויפן זיי עס צוריק צום זעלבן מענטש.
און שפּעטער נאָך, ווידער אויף דער ערד אַנטקעגן פּורגאַטאָריע – צוליב שטענדיק נײַע זינד.
אַזוי דרייט זיך דער ראָד.
אָבער איך בין זיכער אַז איך דאַרף דאָס אײַך נישט דערקלערן, אײַער מײַעסטעט.
דאָס איז עס.
וואָס וועט איר איצט טאָן מיט מיר, אייער מײַסטעט?
איך זאָג דיר מײַן לעצטן חטא.
אָבער איך האָב געמיינט אַז... אַז דאָס קען זײַן מײַן לעצטע געשטאַנד.
אפֿשר וועט איר מיך פֿאַרשטיין ווען איך וועל אײַך אַנטפּלעקן דעם לעצטן לאַסט אויף מײַן געוויסן:
יעדן טאָג פֿאַרראַט איך מײַן אייגענעם פֿאָלק, ווײַל מײַן האַרץ איז שוין לאַנג מיט אײַך, די שווייצער.
איך באַווונדער דיין איינהייטלעכע ציל־שטעלונג.
איר לעבט ווי אויב איר האָט נאָר איין גוף, און דערמיט זוכט איר נישט אייער אייגענעם ווילן, נאָר
ווילט בלויז גאָטס הערשאפט צווישן אייך אויפשטעלן.
אמת, איר זענט אַ פאראייניקטע פאָלק פֿון ברידער!
איר לעבט צוזאַמען, און איר שטאַרבט צוזאַמען!
דער שלום פֿון גאָט – דו ווילסט אים געהאָרן!
און דאָס מוז לעסאָף פירן צום מלוכה פֿון שלום וואָס דער משיח האָט אונדז צוגעזאָגט.
און איך וויל זײַן דאָרט!
וועסטו מיך איצט בענטשן?
זעסטו נישט קלאָר?
פֿאַרשנקט – דאָס גאַנצע גוטע פּאַשע־לאַנד, דאָס גאַנצע טײַערע לאַנד –
דער אַבאַט, דער מאָנאַסטער?
און וואָס וועגן מיר?
אינטערעסירט עס דיך נישט?
אויב איך ווער אָרעמדיק פֿאַר דײַנע אויגן?
הער צו מיר: דו ווייסט אַז מיר טאַקע נישט באַזיצן אַלע יענע לאַנד.
וואָס נוץ זענען זיי פֿאַר אונדז, אויב מענטשן איבעראַל לעבן אונטער צוויי־פֿאַכיקע קאָנטראַקטן?
אָבער אויף דעם אופֿן וועט דער געלט-גיריקער אַבאַט הויכע צאָל-אָפּצאָלן אָפּנעמען,
און עס וועלן זײַן מחלוקתן און אויפֿשטאַנדן.
און דווקא די זעלבע געבן מיר סיבה אַרײַנצומישן זיך און מאַכן גערעכטע אייננעמונגען.
איך בין געווונדערט וואָס ווידער קומט פֿון דיר.
אויב דאָס איז טאַקע דער פאַל...
פֿאַר וואָס נישט רעדן אַ וואָרט מיט לואי דעם באַוואַרישן?
ווען לעצטנס האָט מען דערמאָנט דעם נאָמען פֿון דעם אַבאַט, האָבן זײַנע אַנדערש גוטע אויגן געבליצט מיט האַס
און פֿאַראַכטונג. עס זעט אויס ווי ער ווייסט עפּעס וועגן דעם אַבאַט וואָס דו ווייסט נישט.
עס זענען געווען צײַטן ווען מענטשן האָבן געקלאַפּט אויף דער טיר איידער זיי זענען אַרײַן.
אויב פּאַפּ פאולוס דער פֿינפֿטער און דער רוימישער סענאַט פֿון יענער צײַט וואָלטן נאָך
געווען לעבעדיק, וואָלטסטו געקענט שטיין פֿאַר זיי?
וואָס מיינסטו?
די מענטשן זאָגן אַז איר זאָלט אויך אויסלאָזן דעם פֿיש־טײַך בײַ אײַער מאָנאַסטיר.
פֿיש־טײַכלעך?
מיר האָבן בכלל נישט קיין פֿיש־טעטשן.
טאַקע?
ניין
אָבער די געשיכטע איז שוין יאָרהונדערטער אַ אַלגעמיינע וויסן.
ווי האָט דער רוימישער סענאַט באַגרינדעט די אומפֿאַרמייַדלעכע לעגיטימקייט פֿון זונה־הייזער,
ווען פּאַפּ פאול האָט פּרוּווט זיי אָפּצושאַפֿן?
דער רוימישער סענאַט האָט געזאָגט אַז בורדלעך זענען נייטיק פֿאַר מענער.
פֿאַר וועלכער מענערישער וועלט?
פֿאַר די כהונהדיקע ...
אַלע סענאַטאָרן האָבן געטענהט
זונדהײַזער זענען די איינציקע מיטל צו באַשיצן גלחן פֿון דער פֿאַרפֿירונג פֿון פֿרויען און טעכטער.
אַזוי, האָבן זיי געטענהט אַז?
איז דאָס טאַקע געווען נאָר אַ טענה?
אַלע ווייסן אַז די אַזוי גערופענע "הייליקע שטאָט", מיט איר באַשיידענער באַפעלקערונג פֿון 100,000,
איז געווען דער היים פֿון איבער 6,000 פּראָסטיטוטקעס.
אָבער וואָס איז געווען ערגער – וואָס האָט מען געפֿונען ווען מען האָט אויסגעגראָבן דעם
גרויסן פֿיש־טײַך נעבן דעם רוימישן מאָנאַסטער?
אַ פּאָר ביינער – אפֿשר אַ פּאָר תינוקות־קאַפּעלעך.
עס איז... נו, אַ פֿריִערדיקער... אַ פֿריִערדיקער קינדער־בית־עולם.
פֿאַר וואָס פּלוצלינג אַזוי אויסערלעך צנוע?
עס זענען געווען מער ווי 6,000 קינדער־קאַפּקאַפּן, מײַן פֿרײַנד!
6,000 תינוקות, 6,000 ממזרים, געבוירן פֿון מאָנאַכן, געבוירן פֿון נאָנעס.
וואָס פֿאַר אַ פּורגהאַטאָריע, וואָס פֿאַר אַ פּרײַז פֿון אינדאָלגענץ קען אי־מאָל אָפּצאָלן פֿאַר דער אַטראָציטעט?
אויב עמעצער וועט זיך דערוויסן וועגן עפּעס וואָס נאָר מיר ביידע ווייסן — פֿאַרשאלטענער קליינער מאָנאַך, זאָג איך דיר:
איך וועל לאָזן אויסגראָבן דיין גאָרטן און קעלער.
איך בין באַקאַנט מיט דיין לעבן!
קיין דורכגאַנג דאָ!
פֿאַרן לעצטן מאָל:
אויב דו וועסט נישט גלייך געהאָרן, וועסטו געשלאגן ווערן!
קיין דורכגאַנג דאָ!
דער נײַער קעניג האָט דאָס לאַנד געגעבן צו סיינט יאָן דעם אַבאַט!
פּאַה, דו רופסט דעם פּריסטערס פֿאַרט הייליק, דעם וואָס נעמט די לעצטע געלט פֿון אונדזערע טאַשן?
און גנבֿט אונדזער פרנסה, אונדזערע פֿעלדער, אונדזערע ווייזען?
שלאָס דיין מאָול, דו בלוטיקער קױ־פֿאַרמער!
דו האָסט דאָס לעצטע מאָל געזאָגט!
מיט אַ שווערן האַרצן מוז איך אײַך מעלדן אַז איר האָט דעם הער פֿון דער קלויסטער אויפֿגעבראַכט.
יעצט האָט ער געבראַכט קלאָגן קעגן אײַך פֿאַרן אַרכיבישאָף פֿון קאָנסטאַנץ און האָט אויך געפֿונען שטיצע בײַ אים.
דו ביסט פֿון דער קירכע אַרויסגעוואָרפֿן געוואָרן.
און אונדז, די גלחן פֿון דעם קליינעם לאַנד שוויץ, איז פֿאַרבאָטן געוואָרן צו עפֿענען די קירכן פֿאַר מיסע!
צו האַרש איז די שטראף וואָס אייער הער האָט אונדז אויפגעלייגט.
די טירן פֿון דער קירכע בלײַבן פֿאַרמאַכט פֿאַר אַלעמען – אַפֿילו פֿאַר אומשולדיקע קינדער וואָס זאָלן געטויפֿט ווערן.
פֿאַר די טויטע וואָס ווילן געפֿינען זייער לעצטן רו־אָרט אויפֿן בית־עולם, ווי אויך פֿאַר
יונגע פּאָרפֿאָלק וואָס ווילן חתונה האָבן.
יעצט גייט אַהיים און בעט שטיל פֿאַר זיך.
דער קייסער האָט קיינמאָל נישט געדאַרפֿט געבן דאָס לאַנד צום אַבאַט!
מיר זאָלן נעמען נקמה!
אַ שלאַק פֿאַרן אַבאַט!
העלא?
קען איך אייך העלפן?
ווער ביסטו?
דו ביסט גאַנץ געניט מיט יענעם זאַך דאָרט.
ווער ביסטו?
אַ פֿרײַנד פֿון דעני
דו האָסט עפּעס זייער געפערלעך געטאָן.
איך קען אויך גאַנץ גוט וואַרפֿן דעם זאַך.
יאָ, איך ווייס.
אָבער מען האָט מיר אויך געזאָגט
אַז מע טאָט נישט אומבאַוווּסט מענטשן דערהרגענען.
איך בין וואַלטער שטאַופֿאַכער.
איך ווייס אַלץ וועגן דיר, אַרנאָלד.
פֿאַר וואָס ביסטו געקומען?
דער אַבאַט האָט אונדז גרויס שאַנד געטאָן.
מיר ווילן נקמה.
מיר האָבן גערעדט מיט לואי דעם באַוואַרישן, קעניג דורך גאָטס חן.
דער אַרכיבישאָף פֿון מינץ איז זײַן פֿרײַנד, און ער וועט אויך ווידער עפֿענען אונדזערע קירכן.
מאָרגן וועלן מיר שטורמען דעם מאָנאַסטער און מאַכן אַ סוף צו דעם ענין.
איך האָב דיר געבראַכט די אַטאַק־פּלאַנען פֿון דעני און אַ בקשה פֿאַר דינסט פֿון קעניג לודוויג.
אַ בקשה פֿאַר דינסט פֿון דעם קעניג?
יאָ, ער פֿרעגט צי איר ווילט ווערן זײַן גאַווערנאָר פֿון דער סטראַטעגיש וויכטיקער שטאָט ברוג?
איך, אַ האַבזבורגער גאַווערנאָר?
ניין, זיכער נישט, אַ שווייצער דײַטשער, זיכער.
קייַנג לודוויג האָט מיר אין אַ געהיימען שמועס געזאָגט, אַז ער וויל ווערן שווייצער, אַזוי באַלד ווי די צײַט ריכטיק איז.
נו, וואָס קען איך אים מעלדן?
נו, איך וועל דאָס פֿאַרבעטן.
צי ביסטו ווידער מתפלל?
דאַן זעט אויס ווי ער איז שוין נישט מער גאָר אויף דער הײַנטצײַטיקער צײַט.
אַנעלִי, נאָר אַ ביסל לענגער און איך וועל שוין בײַ דיר זײַן!
אינטערעסאַנטע ווערטער רעדסטו, מאָנאַך!
האָב איך דיך נעכטן נישט געזען אין דער קירכה?
דאָס קען גוט זײַן.
איך האָב געמוזט זיך אַדרעסירן צו די מענטשן דאָרט.
אַזוי, אַזוי, רעדנדיק צו די מענטשן...
איך מוז גיין צום שטייער־אַמט.
דאָרט וועט עס קלאָר ווערן,
צי דער ענין איז שוין אויף אַלעמענס ליפּן
האָט עמעצער געהערט קיין נייעס פֿון פֿאָטער אַרנאָלד פֿונעם מאָנאַסטער?
האָב נאָר געטרונקען, האָב גאָרנישט געהערט.
לאָמיר עס דאָ לאָזן, ווײַל מיר זענען דאָ נישט אויף דינסט.
נעם די הענט פֿון איר אַראָפּ!
איך האָב געזאָגט: האַלט דײַנע הענט אַוועק פֿון איר!
דו שטערסט מײַן ליבע־לעבן!
זאָרג פֿאַר אים איידער ער בלוטט זיך טויט!
היי, קוק, ער איז געטראָפֿן געוואָרן!
טאַטע!
אַרנאָלד, מײַן באַליבטער זון!
וווּ ביסטו געווען אַלע די צײַט?
אין דער אָוונט איז די אַטמאָספֿערע שטענדיק אַזוי, אַז איך פיל זיך די נאָענטסטע צו גאָט.
איך האָב געהאַט אַ געשעעניש־רײַכע שטילע צײַט, טאַטע.
וואָס האָסטו דאָ געטאָן?
אָ, גאָרנישט. איך... איך האָב נאָר געגליטשט מיטן מעסער.
ליבע גלייבט אַלץ...
אויב איך וואָלט נאָר געקענט דיר גלייבן.
אַזוי לאַנג האָב איך אײַך געלערנט די וועגן פֿון דעם אייבערשטן.
דו ביסט דאָס טײַערסטע וואָס איך האָב אין דער וועלט.
איך וואָלט געגעבן מײַן לעבן פֿאַר דיר, אויב עמעצער וואָלט פּרוּווירט עס דיר נעמען.
אָבער איך זע נאָך שפּורן פֿון טיפֿן האַס אין דײַנע אויגן.
און עפּעס אין מײַן געדאַנק זינקט ווען איך טרעף דיך.
ביסטו טאַקע מײַן תלמיד?
דו ביסט שטענדיק געווען אַ ווונדערלעכער טאַטע צו מיר.
קיין זון האָט קיינמאָל נישט באַקומען מער ליבע ווי איך האָב פֿון דיר.
איך וואָלט געוואָלט זײַן אַ בעסערער זון צו דיר.
עמעצער וואָס קען טאָן וואָס דו האָסט מיר שטענדיק אַזוי ווונדערלעך געלערנט.
אָבער איך האָב פשוט נישט די קראַפֿט עס אויסצופירן לויט אייערע ווילנס.
דו האָסט מסתּמא רעכט.
דו דאַרפֿסט די מאַכט פֿון דעם הייליקן גייסט.
און ווי איך קען פֿאַרשטיין פֿון די הייליקע שריפֿטן, פֿעלט אײַך דער אמתער טבילה פֿון אמונה.
און די מתּנה פֿונעם רוח־הקודש.
אויב דו ווילסט, קענען מיר דערוועגן אַמאָל רעדן.
איך באַקום פשוט נישט גענוג באַוועגונג.
שוין יאָרן לאַנג האָט איר אונדז צוגעזאָגט אַז הילף וועט קומען.
און אַנעלִי?
זי זיצט נאָך דאָרט אין דעם טורעם!
זאָלסט מיר פֿאַרגעבן, פֿאָטער, אָבער איך בענק נאָך איר.
איך ווייס נישט אַמאָל ווי זי איז.
האָב צוטרוי צו מיר, מײַן זון.
גאָט האָט געגעבן אַ שטאַרק זיכערהייט אַז ער וועט ברענגען ישועה אין אַ קורצער צײַט.
משפּט איז גאָטס ענין.
און דו ווייסט אַז איך וויל נישט זײַן אַ בוגד.
מיר זאָלן אויפהאַלטן שלום און דערמיט זײַן אַ בײַשפּיל.
נאָר דאַן וועלן מענטשן זיך טוישן.
און ווידער און ווידער האָב איך אײַך געלערנט, אַז נישט דורך נקמה און האַס,
אָבער דורך זעלבסט־קרבן און ליבע ווערט געבויט דאָס מלוכה פֿון שלום.
מיר מוזן לערנען צו געבן אונדזער לעבן, ווי ישוע האָט געגעבן זײַן לעבן פֿאַר אונדז.
איינער איז געשטאָרבן פֿאַר אַלעמען. אַלע לעבן דורך איינער.
אַננעלי, איך האָב דיך נישט פֿאַרגעסן.
מאָרגן איז דער טאָג.
נולדִי און אַלע דײַנע ברידער
צי פֿירט איר ווײַטער אײַער פּראָטעסט?
צי האַלטסטו נאָך אָן צו עסן?
ליגט אַ טויטער מענטש אויף דער ערד, און קיינער ווייסט נישט ווער האָט אים אַראָפּגעשלאגן?
קענסטו דערקענען פּנימער דורך געשלאסענע וויזירן?
נאָר אַ רגע...
איך האָב געזען דאָס פּנים.
פֿאַרשטייט זיך, איך האָב עס פֿאַר אַ מאָמענט געזען.
ווער איז דאָס ווידער געווען?
ניין, דאָס וואָלט אוממעגלעך געווען!
וואָס איז אוממעגלעך?
איך קען עס נישט געפֿינען צווישן אַלע ריטערס, נאָר אין דער מאָנאַסטעריע!
וואָס מיינט "אין דער קלויסטער"?
פֿאַרשטייט זיך, איצט קען איך עס קלאָר זען.
אָבער ווי קומט דער מענטש אַרײַן אין דעם פּאַנצער?
וועגן וועמען רעדסטו?
יאָ, יאָ, פֿון ברודער אַרנאָלד!
... פֿאָטער וואַלדעס' באַליבטסטער.
אויב דאָס איז נישט ער, מוז ער האָבן אַ צווילינג־ברודער.
אַ, גוט מאָרגן, ברודער אַרנאָלד.
אָ, וואָס האָסטו דאָרט אין דײַן האַנט?
אָ, גאָרנישט.
זעסטו זיך געשעדיקט?
איך בין געגליטשט בשעת איך האָב געמאַכט האָלץ־אַרבעט.
נו, זאָלן מיר אַ קוק טאָן?
היי, וואָס גייט דאָ?
אַזוי, כּהן, דײַן שעה איז געקומען!
שטיל, עמעצער קומט.
דאָס מוז זײַן אַרנאָלד.
סוף־כּל־סוף זעען מיר זיך ווידער.
ניין, אַ ריטער.
דאַני! דאַני, איך בין עס!
אַרנאָלד, ווי קוקסטו אויס?
אַרנאָלד! אַרנאָלד!
איך האָב זיך אַזוי געפֿרייט אויף דעם טאָג!
אַזוי פֿיל יאָרן זענען פֿאַרגאַנגען.
צו פֿיל יאָרן זענען פֿאַרבײַ.
אָבער איצט, סוף־כּל־סוף! מאָרגן איז דער טאָג!
ניין, די זאַך וואָס באַטרעפֿט מיך איז באַקאַנט געוואָרן.
לפּחות קען איך נישט צוריקגיין צו טראָגן אַ פּריסטערס קאַסאָק.
מיר מוזן הײַנט שלאָגן.
אָבער אַלץ גייט לויט פּלאַן!
איך בין גרייט!
קום, פֿאָרויס איז אַ ראַיאָט!
אַנעלִי! אַנעלִי!
אַנעלִי, דער צײַט איז סוף־כּל־סוף געקומען!
אוי, אַנעלִי!
עס איז צײַט, אַננעלי!
איך וועל דיך אַרויסברענגען פֿון דאָ!
אויף אייביק!
אַנעלִי, ווילסטו גאָרנישט זאָגן?
אַנעלִי, דערקענסטו מיך ניט מער?
עס בין איך, אַנעלִי.
זאָג עפּעס, אפילו עפּעס.
ניין! נײַן, אַנעלִי!
ווער איז געווען דאָס?
שטייַ אָפּ!
ווער ביסטו?
ניין, טאַטע!
ניין! נײַן!
טאַטע, ניין!
ניין! נײן! נײן!
ניין, טאַטע!
פארוואס האסטו נישט געווארט נאך אַ שעה?
דאַן וואָלטן מיר געזען גאָטס ישועה.
ניין!
איצט איז עס דאָ!
ניין! נײַן!
יעצט האָבן מיר געוווּנען פֿרײַהייט, די לאַנג־דערוואַרטע פֿרײַהייט!
אָבער דו, מײַן ליבער זון, האָב איך פֿאַרלוירן!
ניין, טאַטע, דו טאָרסט נישט גיין!
טאַטע, הער צו מיר!
איך ווייס אַז מען זאָל נישט שווערן, אָבער איצט שווער איך אַ שבֿועה פאר גאָט און פאר דיר, טאַטע.
גאָט וועט מיר געבן די כּוח צו… צו אים דערפֿילן במשך מײַן גאַנצן לעבן, פֿאָטער!
איך בין דײַן זון!
אײַער... אײַער זון, פֿאָטער!
און פֿון דעם מאָמענט אָן וועל איך טאָן אַלץ וואָס דו האָסט מיר געלערנט.
טאַטע, איך בין דײַן תלמיד, דײַן אמתער תלמיד!
קענסטו מיך נישט הערן, טאַטע?
קענסטו מיך נישט הערן?
ניין, דו קענסט נישט גיין!
ניין! נײן! נײן!
איך שווער צו גאָט: איך וועל קיינמאָל מער נישט טאָטן קיין מענטש, נאָר וועל איך דאָרט זײַן פֿאַר שלום!
נור איצט, צו שפּעט, פֿאַרשטיי איך אַז בלוטפֿלוס איז דער פאַלשער וועג, ווײַל... ווײַל עס פֿאַלט שטענדיק אויף די אומשולדיקע.
פֿאָטער, איך גלייב אין דײַנע וועגן;
איך גלייב אין אייערע תּפילות, און איך גלייב אין אייער גאָט!
מיר זענען פֿרײַ, אַרנאָלד! מיר זענען פֿרײַ! מיר זענען פֿרײַ!
איך האָב געהרגעט מײַן טאַטן!
דאַני, עס קען נישט זײַן פֿרײַהייט וואָס מיר זוכן.
איך האָב נאָר פאַרלוירן מײַן אמתע פֿרײַהייט.
עס ליגט נישט בלויז אין דרויסנדיקע פרייהייטן.
אמתדיקע פֿרײַהייט ליגט נאָר אין שלום און ליבע.
וואָס מיר האָבן איינער פֿאַרן אַנדערן אין אונדזערע הערצער.
טאַטע! איך האָב געהרגעט מײַן אייגענעם טאַטן.
בלוט־שולד הענגט זיך צו מיינע הענט, טאַטע.
נור איצט דערקענען איך דעם ריכטיקן וועג וואָס מיינע עלטערן האָבן שטענדיק געוואָלט מיר לערנען.
נאָר דאָס בלוט פֿון דעם וואָס גיסט בלוט קען כּפּר זײַן פֿאַר בלוט־שולד.
איך געב דיר מײַן אייגן בלוט, דורך הייליקן דיר איצט מײַן גוף, מײַן נשמה און מײַן גײַסט.
יֵשׁוּעַ, ביטע לעב אין מיר און טוּ וואָס איך קען נישט טאָן.
אַ דאַנק דיר פֿאַר לעבן פֿון איצט אָן ווי דײַן גוף. אַמן.
איז עס ווײַל איך מוז באַלד גיין, אַנעלִי?
עס איז נישט אַזוי שלעכט, אַננעלי.
דער שטאַט־פּאַרלאַמענט טרעפֿט זיך נאָר פֿאַר איין טאָג.
יאָ?
טאַטע! טאַטע!
יאָ, מײַן טײַערע?
רעדט מאַמי נאָר מיט דיר?
ניין, מאַמי רעדט מיט אונדז אַלע.
אָבער זי האָט קיינמאָל נישט גערעדט מיט מיר.
יאָ, זי האָט שוין אַ סך מאָל מיט דיר גערעדט.
דו מוזט עס נאָר ריכטיק פֿאַרשטיין.
אָבער איך פֿאַרשטיי עס פשוט נישט.
דו ווייסט, מאַמי רעדט מיט אירע אויגן.
דײַן בליק פּונקט איצט האָט געזאָגט צו מיר מער ווי אַ טויזנט ווערטער.
יאָ, איך פֿאַרשטיי.
אָבער דאַן זאָגט מאַמי אָפֿט אַז זי איז זייער טרויעריק.
נישט נאָר טרויעריק, דו ווייסט, זי דאַרף אונדז פשוט.
איך דאַרף דיך אויך.
ביטע בלײַב נישט אַזוי לאַנג אַוועק!
איך וועל פּרוּוון עס האַלטן ווי אלץ.
נישט מער ווי איין טאָג, מאָל צוויי פּער וואָך.
אָבער, טאַטע,
צי דאַרפֿסטו טאַקע בײַזייַן בײַ יעדער זיצונג פֿון דער געגנט־פּאַרלאַמענט?
דער שטאַט־פּאַרלאַמענט דאַרף מיך אַזוי פיל ווי דו.
אין אַ זין איז ער נאָר אונדזער פֿאַרברייטערטע משפּחה.
און ווי יעדע משפּחה,
דער שטאַט־פּאַרלאַמענט דאַרף אויך זײַנע גרינדער־פֿאָטערס.
זענט איר דער פֿאָטער פֿון דער פּראָווינציאַלער פּאַרלאַמענט?
יאָ, דו ווייסט, אין גרונט זײַנען מיר אַלע נאָר ווי גרויסע קינדער.
דאָרט פּרוּוון מיר צוזאַמען פֿאַרשטיין וואָס אונדזער פֿאָטער אין הימל וויל פֿון אונדז.
מיר פאַרמיסן דיך שטענדיק ווען דו ביסט אַוועק.
דו העלפֿסט אונדז אַזוי פיל צו פֿאַרשטיין וואָס מאַמי דאַרף.
זײַ געזונט.
זאָרגט גוט פֿאַר איינער דעם אַנדערן! ביי.
מיר וועלן דיך נישט לאָזן גיין!
ניין — בלײַב דאָ, טאַטע! — מיר וועלן דיך נישט לאָזן גיין!
דו מוזט דאָ בלײַבן!
דו מוזט דאָ בלײַבן, טאַטע!
וואָס פּרוּווט מאַמי דיר צו זאָגן?
איך זאָל זיך אויך באַהאַנדלען מיט אַ עפּל־הפֿסקה.
אַ דאַנק
דער געזעץ זאגט "אַ פֿערטל פֿון אַ גילדער", אָבער דו גנבסט דעם לעצטן ברויט פֿון מיר און מײַנע צוויי קינדער.
זאָג מיר, פֿון וואָס זאָלן מיר לעבן?
יאָ, יאָ, מיר אַלע ווייסן די געזאָגטע ווערטער.
אוי גאָט, ווײַז מיר ווי צו קעגןשטיין דעם אומגערעכטיקייט.
קלימבער איצט אַרײַן אין מיר, און טו דײַנע ווונדער אין מיר.
עס איז מײַן לעצטער זכרון פֿון מײַן טאַטע.
איידער ער איז געשטאָרבן, האָט ער עס אין מײַן האַנט געדריקט.
גיב מיר לפחות אַ פּאָר גילדער צוריק.
איך, טוישן?
יאָ, בין איך אַ קליידער־צימער?
וואָס פֿאַר גרויזאַמע באַרבאַרן זענט איר!
גרויזאַמע חיות!
וואַלגערנדיקע וואָלפֿן!
צוויי גילדער
דאַן וועל איך נישט האָבן גענוג צו עסן!
אויב דו האָסט נישט קיין געלט,
דאַן בלײַב אין צוקונפֿט אין דער היים, חבֿר!
אויב איך נאָך לעבן וועל און מיר האָבן אין דעם לאַנד די אויבערהאַנט, וועל איך דײַנע הויזן שטאַרק ציען, דו גנב!
גוט מאָרגן, ווינקלריד!
שוין ווידער וואַך?
דאָס וועט זײַן צוויי גילדער, ווי געוויינטלעך!
הײַנט וועל איך דיר געבן צװײ מאָל.
יאָ, וואָס איז דאָס?
מײַן לעצטער זכרון פֿון מײַן מאַמע.
וואָס טוסטו?
עס זענען צוויי סיבות:
ווען איך ליג אויף מײַן טויטבעט, קען איך גאָרנישט פֿון דעם מיטנעמען.
אפילו דאָס געלט אין מײַן טאַשקע וועט מיר דאַן נישט העלפֿן.
פֿאַר גאָט וועלן נאָר אַ ריין געוויסן און אַ רויִקער גײַסט געלטן.
צווייטנס, איך וויל לערנען ווי צו העלפֿן אָרעמע און פֿאַרפֿירטע מענטשן.
יאָ, און פֿאַר וואָס גיבסטו מיר דײַן געלט און דײַן האַלזקעטל און נישט זיי?
דאָס וואָלט געווען נאָר אַ טראָפּל אין דעם אָקעאַן.
איך וויל דיין ווייטאָג גאָר פֿאַרשטיין ביז איך געפֿין אַ טיפֿערע לייזונג אין גאָט.
לאָמיר מאָרגן איינער דעם אַנדערן דערציילן, וועלכער פֿון אונדז האָט בעסער געשלאפן און וועלכער פֿון
אונדז איז גליקלעכער צוליב דער הײַנטיקער באַגעגעניש.
און איצט, אַרנאָלד ווינקלריד, איך פֿרעג דיך גאַנץ אָפֿן: וואָס איז דײַן סוד?
עס איז נישט קיין סוד, ברידער.
נאָר ווי אַ גאַנץ שטאָט האָבן מיר זיך צוריקגעקערט צו אונדזערע פֿעדעראַלע יסודות.
עס וואָלט גוט פֿאַר אונדז זײַן זיי אויסצולערנען אויפֿן האַרץ:
מיר ווילן זײַן איין פֿאָלק פֿון ברידער.
ניט שוועריקייט און ניט סכנה וועלן אונדז אָפּשיידן.
מיר ווילן גלייבן אין דעם העכסטן גאָט.
איך האָב דאָס אָנגעווענדט ווען אין אונדזער שטאָט איז נאָך געווען אַ סך אומרו.
אָבער צוזאַמען האָבן מיר געפֿונען אַ נײַעם וועג צו טויטן די שׂונאים.
ברידער, מיר שלאָגן די מאַסן פֿון שׂונאים אין איין שלאָג דורך מאַכן אונדזערע שׂונאים פֿאַר פֿרײַנד!
וואָס זאָלן מיר איצט טאָן אויב לעאָפּאָלד דריטער אונדז טראָץ אַלץ אַטאַקירט?
אפילו אויפֿן שלאַכטפֿעלד, פּרוּווט אים צו מאַכן פֿאַר אַ פֿרײַנד!
זעט וויפֿל שווייצער האָבן זיך אָנגעשלאָסן:
אין דעם ערשטן יאָר האָבן זיך 22 איינוואוינער פֿון מעגען, 11 פֿון אַדליגענסוויל, 36 פֿון קריענס און
5 פֿון האָרװ צו אונדזער אַסאָציאַציע אָנגעשלאסן.
אָבער דאַן אויך 10 פֿון וועגיס, אַ גאַנץ פֿון 112 אויסבורגערס!
האַלט פֿאַר די קומענדיקע צוויי יאָר! ווי לאַנג ביסטו שוין אויף דער גאַס?
פֿיר שעה
האָסט באַצאָלט דעם טאָל?
יאָ, אַ ביסל צײַט צוריק.
צוויי טײַערע גילדער!
ניין, נײן, נײן.
מיר מיינען נישט דורכגאַנג־אָפּצאָל.
מיר מיינען די מאַכע.
עס איז נײַ אַרײַנגעפֿירט געוואָרן.
און אויב איר זענט שוין פֿיר שעה געווען אויף דער נסיעה, וועט דאָס זײַן אַכט גילדער פֿאַר די הערן.
די וועלט געהערט גלייך צו אונדז אַלעמען! ווער גיט אײַך דאָס רעכט צו
אויסצונוצן אונדז פֿאַר די וועגן און שטעגן וואָס מיר האָבן געשאַפֿן מיט אונדזערע אייגענע הענט,
געבויט מיטן שווייס פֿון דײַן אייגענעם שטערן?
גיב איבער די מאַכט!
לסוף וועלן מיר עס מוזן פאַרריכטן אויב עס וועט אי־מאָל ווערן נייטיק!
מיר האָבן שטענדיק אַליין פֿאַרריכט אַלע די געשעדיקטע ערטער!
לאָמיר זיי פֿירן אין געריכט!
לאָמיר זיי אַראָפּשטופּן די שיפּוע!
ניין!
אַאַאַאַה!
לאָז מיך נישט אַרויס!
איך פֿאַרשטיי אַלץ וואָס איך האָב פאַלש געטאָן.
איך האָב געלאָגנט, געשטאָלן און געשווינדלט, מיסבראַכט מיידלעך און פֿרויען, און געפֿאָדערט געלט
וואָס איך האָב קיינמאָל נישט געהאַט קיין רעכט דערצו!
און איך, איך האָב געבאָטן און געשטאָלט געלט וואָס איז נישט געווען מײַן צו נעמען; אָבער איך וועל אַלץ צוריקגעבן.
איך וויל אַלץ צוריקגעבן!
אוי, ווען ער וואָלט מיר נאָר נישט געגעבן אַ קלאַפּ אין דעם אָרעם...
יעצט פֿאַרשטיי איך, ווי גוט עס קען זײַן, אַז גאָט טוט נישט שטענדיק גלײַך משפּטן.
טאַטע! טאַטע!
טאַטע, עס איז אַ מלחמה! מלחמה, טאַטע!
ליאָפּאָלד דריטער איז אויף זײַן וועג.
דו מוזט זיך אײַלן קיין מײַענפֿעלד.
דו מוזט דאָרטן אַ שלום־הסכם פֿאַרהאַנדלען.
אַרנאָלד, קום שוין!
אַרנאָלד, קום שנעל, עס איז דרינגענד!
קום אויף! אַרנאָלד, שנעל!
צו קעניג לעאָפּאָלד דריטער – זאָל זײַן נאָמען לעבן אויף אייביק!
מאָרגן וועלן מיר תשובה טאָן פֿאַר דער בושה פֿון מלחמה וואָס מאָרגאַרטען האָט געבראַכט אויף מײַן זיידן, לעאָפּאָלד דער ערשטער.
מאָרגן וועלן מיר הנאה האָבן פֿון די ווײַן און עסן פֿון סעמפּאַך!
מלך!
אדעלער קעניג!
אדעלער קעניג
באַראָן האַנס-אולריך פֿאָן האַזענבורג וויל רעדן מיט אײַך!
הער, קער זיך צוריק קיין סורסי!
דײַן פּלאַן איז פֿאַרראַטן געוואָרן.
די פֿאַרמערס זענען נישט אין ציריך, ווי איר האָט געגלייבט;
אין די וואַַלדער אויבן סעמפּאַך זענען הונדערטער אָדער אפילו טויזנטער פֿון זיי!
זיי זענען באַוואָפֿנט מיט האַלבערדן, שווערטער און מאָרגנשטערן!
עס זענען אויך קראָסבאָו־שאָסערס און מענער מיט שלאַכט־אַקסן.
און נאָך מער, עס זענען גראָבן און בושן איבעראַל!
דאָס איז נישט קיין אָרט פֿאַר ריטערס מיט שרעקעוודיקע פֿערד.
מיר אַלע וואָלטן אומגעקומען.
דאַן וועלן מיר פשוט מוזן קעמפן אויף פֿיס!
איך וועל די הערן אָפּשטייגן פֿון זייערע פֿערד.
אוי, האַזענבורג, דו האָסט אַ האָזן־האַרץ!
מיר וועלן אייך צושטעלן די דאָזיקע פּויערים געקאָכט און געפּרעגלט פֿאַר נאַכטפֿאַל!
הײַנט וועלן מיר זען ווער פֿון אונדז איז דער פחדן!
אוי, דאָס איז נישט קיין גוטער סימן!
צי וויל נאַרכן אונדז אויך אַ לעקציע געבן?
מײַן הער, מאַרשירט נישט קעגן די שווייצער קאָנפֿעדעראַטן.
מיט די מערסטע גולגולות צעבראָכן, וועלן ווייניק אומגעשעדיקט פֿון דער שלאַכט צוריקקומען.
מע רופט דיך אַ נאַר, און אַ נאַר ביסטו!
שטיי ניט מער אין וועג פֿון מײַן רום!
ציט אויס אייערע שווערדן מיט מוט און שלאָגט זיי אַראָפּ!
האַלט, מיר זענען פֿרײַנד!
ווער ביסטו?
ביטע, האָט רחמנות אויף אונדז!
מיר קומען פֿון די בערג, וווּ מען האָט אונדז אַרויסגעטריבן.
יאָ – אַזוי איר זענט גולים?
יאָ, אָבער מיר האָבן געהערט אַז איר זענט אין גרויס צער.
מיר האָבן געוואָלט באַגלייטן אונדזערע פשעס.
נאָר די וואָס האָבן באַגאַנגען ערנסטע פֿאַרברעכנס ווערן דעפּאָרטירט.
איר זענט אָדער אַרסאָניסטן, גנבים אָדער אפילו מאָרדערס.
מיר האָבן געהאַט פֿילע יאָרן אין די בערג צו באַטראַכטן אונדזערע זינד.
מיר אַלע אַנטשולדיקן זיך!
מיר ווילן אונדזער לעבן אומקערן און פֿון נײַ אָנהייבן!
איר האָט מאָרד אויף אייערע הענט!
איר קענט נישט קעמפן מיט אונדז אונטערן פֿאָן וואָס טראָגט דעם צייכן פֿונעם צוגעקרייצטן!
קער זיך צוריק, קער זיך צוריק צו די בערג!
וואָס אַ שאָד, לאָמיר צוריקגיין.
אויב מיר וואָלטן געגעבן אויפמערקזאַמקייט צום גײַסט פֿון שלום אין אונדזערע הערצער און נישט צו אונדזערע געדאַנקען, וואָלטן מיר
אפֿשר נישט געשפּירט אַז גאָטס רחמנות האָט זיך געשטעלט אויף זיי?
אולי האָבן מיר געקענט גוט נוצן זיי אין שלאַכט.
נו, מיר קענען נאָך נישט דערקענען דעם חילוק:
מיר פֿעלן נאָך די סענסיטיוויטעט פֿאַר דעם שלום און פֿאַר דעם לעבן פֿון גאָט, וואָס דו שטענדיק רעדסט וועגן.
אָבער נאָר צו זײַן אויף דער זיכערער זײַט: מיר גייען אַליין אין דעם קאַמף!
דאָרטן, כאַפּ די שווייצער יינגלעך!
דאָס האָט געקענט שלעכט פֿאַרקערט גיין!
עס זעט אויס, אַז דער אייבערשטער האָט אונדז נאָך אַלץ אין זײַן פּלאַן.
אפילו אויב איר ווילט אונדז נישט!
וואָס מיינסטו?
יאָ, נו, איך... איך האָב גאָרנישט מער צו זאָגן.
אַרנאָלד ווינקלריד וועט אײַך לערנען ווי אַזוי צו ווערן אָנגענומען אין דער שווייצער קאָנפֿעדעראַציע.
אָבער פֿאַר דעם קאַמף – קום ערשט אַראָפּ! מיר דאַרפֿן דיך!
וווּ איז שולטהייס פּעטערמאַן?
וווּ איז שולטהייס פּעטערמאַן פֿון גונדאָלינגען?
איבער אין מייערהאָלץ גיט ער זײַנע לעצטע אינסטרוקציעס.
ווי שטענדיק, זעט אויס אַז ער האָט עס פּערפעקט פּלאַנירט.
לינקס, רעכטס...!
קום אַרויף איצט!
קום, מיר מוזן גיין!
דו מוזסט אַרויפֿקומען!
אַזוי, ביטע!
מיר האָבן נישט קיין אַנדערע ברירה!
דאַן שטײַג אַראָפּ פֿון דעם פֿערד.
מיר וועלן ווייטער קעמפן אויף פֿיס!
ווי האָסטו זיך אַרויף געקומען?
היי, קוק!
היי, וואָס טוסטו?
אַזוי וועסטו אין שלאַכט פֿאַלן אויב דו וועסט זיך נישט תשובה טאָן!
מע רופט דיך אַ נאַר, און אַ נאַר ביסטו!
שטיי ניט מער אין וועג פֿון מײַן רום!
פֿאָרויס, מאַרש!
דאָנער און דאָריאַ – איך קען נישט גיין אין די שיך.
איך וועל מײַנע שנאָבלן אָפּשנײַדן.
היי, קוק, דאָס איז הערמאַן רינאַך.
שטענדיק וויל ער זײַן דער ערשטער!
אַאַאַאַאַ!
וווּ איז די ערשטע הילף?
וווּ איז די ערשטע הילף? איך בלוט זיך טויט!
נו, דאָס קריגט דער נערד!
הערט, מענער, שווייצער קאָנפֿעדעראַטן, ליבע געברידער:
איך בין שולטהייס פּעטערמאַן פֿון גונדאָלדingen, אייער קאָמאַנדיר אין דעם שלאַכט!
איך שטיי אונטער דעם פֿאָן.
אַזוי, פֿאָלגט מײַנע באַפֿעלן!
קיינער קעמפֿט נישט אַליין!
ווי באַפֿוילן פֿון אונדזערע קאָמאַנדירן, אַטאַקירן מיר אונדזערע שׂונאים אין אַ קלאַמער־פֿאָרמאַציע.
דאָס האָט דעם פֿאָרטייל, אַז מיר האָבן נישט צו פֿיל אין דער זעלביקער צײַט.
מיטמאַכן אין דעם קאַמף!
מיר פּרוּוון דורכברעכן דעם פֿײַנטס ברייטזײַט!
יאָ!
אָבער זייט פֿאָרזיכטיק, אַז איר זאָלט זיך נישט איבערפֿאָרן!
מיר וועלן איצט זאָגן אַ קורצע תּפילה, און דאַן וועלן מיר אַטאַקירן אונדזערע שׂונאים איידער זיי באַקומען דעם
געדאַנק צו אָפּנעמען זייער טויטלעכן פּאַנצער, אָן וועלכן זיי וואָלטן געווען ווײַט העכער פֿון אונדז.
שולטײַס, דו האָסט געוואָלט מיר געבן אַ געלעגנהייט צו פֿאַרהאַנדלען איידער מיר אַטאַקירן.
יעצט איז די צײַט פֿאַר אַקציע, נישט פֿאַר פֿאַרהאַנדלונגען!
יאָ! יאָ!
לאָמיר דאַוונען!
א גאָט, שטיי בײַ אונדז אין דעם גרויסן אַרויספֿאָרדערונג!
אָמן
פֿאַר ווײַב, קינד און פֿאַרלאַנד!
הערן, זענט איר גרייט?
יאָ!
קום אויף!
צוריק! צוריק קיין מײַערהאָלץ!
לאָמיר זיך צוזאַמען צונויפֿקומען! - צוריק!
דו האָסט געדאַרפֿט הערן צו מיר!
דאָ, דאָ דאַרפֿסטו אַ אײַזערנע קעסטל צו דורכברעכן!
און איך זאָג, דו האָסט געדאַרפֿט הערן צו מיר!
דער אָפּמאַך איז געווען אַז מיר וועלן ערשטער פֿאַרהאַנדלען און פֿאָרלייגן שלום.
לפּחות זעכציק מענער, ברידער פֿון אונדזערע אייגענע רייען, זענען געפֿאַלן צוליב דעם אומבאַדאַכטן שריט.
אײַזן, אײַזערנע קעסטל...
מיינסטו אַז גאָט וואָלט נישט געקענט דאָס אַזוי ווונדערלעך פֿאַר אונדז אויספֿירן, אויב
מיר וואָלטן נאָר געטרײַ געטאָן אונדזער טייל?
וואַלטער שטאַופֿאַכער נעמט איבער די קאָמאַנדע פֿון דער אַרמיי.
אויב עפּעס זאָל פּאַסירן מיט אים, וועט ווערנער פֿירסט אים פֿאַרטרעטן.
לאָמיר איצט מתפּלל זײַן!
אונדזער גאָט, דו האָסט עס געלייגט אויף אונדזערע הערצער צו זײַן דײַן פֿאָלק, גרייט ווי איין מענטש; הער אונדז!
דו זעסט אונדזערע שׂונאים און אונדזערע דרוקער, וואָס ווילן גאָרנישט אַנדערש ווי אונדזער טויט.
אָבער מיר ווינטשן זיי אייביק לעבן!
זיי זענען געקומען צו נעמען אונדזער פרייהייט.
אָבער מיר זײַנען דאָ צו ברענגען זיי אמתדיקע פֿרײַהייט!
אָ, האַנדלט איצט מיט אונדז ווי איר האַלט פֿאַר גוט.
און לערן אונדז אין דײַן וועג, אַז מיר זאָלן לערנען צו דערקענען דיר.
זאָלסטו אַליין, דײַן געטלעך לעבן און דײַן ווירקזאַמער שלום, הערשן איבער אונדז ווי אַ גאַנץ פֿאָלק.
מיר ווילן גאָרנישט אַנדערש!
ברידער!
אידיאָט!
איידער מיר הייבן אָן איינעם דעם צווייטן די קעפּ צעשלאָגן...
מיר שלאָגן נישט, מיר שטעכן אײַך, יינגלעך!
וואָס? האָסטו אויך אַלע כּבֿוד פֿאַר טויט פאַרלוירן?
הער צו מיר, פֿאַרן לעצטן מאָל
מיר שטייען זיך קעגן אין דעם לעבן.
צו שפּעט, אפֿשר נאָר ווען מיר זיך וועלן ווײַערן אין בלוט, וועלן מיר פֿאַרשטיין אַז מיר אַלע זענען ברידער.
אַלץ וואָס מיר נעמען פֿון אַנדערע, נעמען מיר לעצטנס פֿון זיך אַליין!
אוי, ווי גריידיקייט מאַכט אונדז משוגע, און מאַכט אונדז ווילן צו גילדן אַלץ!
אויב מיר קענען, וואָלטן מיר געבויט אונדזערע שטעט פֿון טײַערע שטיינער.
איך בעט אײַך, קעניג לעאָפּאָלד:
דײַן קייט־בריוו איז געשמידט אין גאָלד – ווי פילסטו זיך ווען דו לעבסט אין אים? פֿרײַער? גליקליכער?
ניין! דו ווייסט אַז גאָלד וועגט מער ווי אײַזן.
אַלע נכסים מאַכן אונדז נאָר ווייניקער פֿרײַ און מער באַזאָרגט.
מיר קעמפן און קריגן זיך וועגן לאַנד; אָבער מיט יעדן אינטש וואַקסט אויך אונדזער זאָרג פֿאַר זײַן אויפֿהיטונג און פאַרוואַלטונג.
מיר גנבֿענען דעם באָדן פֿון אונטער די פֿיס פֿון איינער דעם צווייטן, ווען מיר קענען אים צוזאַמען קולטיווירן און באַפּלאַנצן.
מיר לאָזן פּלויטן, גראָבן און ווענט אונדז צעשיידן.
און נאָך אַזוי, האָבן מיר צוזאַמען געהאַט אַ חכמה וואָס וואָלט דורך גאָרנישט באַגרענעצט געוואָרן.
אמתדיקע פרייהייט איז פרייהייט פֿון האַרץ.
אמתֿדיקער עשירות באַשטייט בלויז אין אַ צופֿרידענעם נשמה.
דער אמתער גליק ליגט בלויז אין שלום מיט גאָט און אין צוזאַמען גיין אין די ווירקונגען פֿון זײַן שלום.
פֿליסנדיק מיט די דאָזיקע ווירקונגען, געפֿירט און געטריבן פֿון יענעם שלום -
אַזוי קענען מיר אַלע זײַן איין גוף, איין גוף פֿאַר משיח!
יאָ, מיר זײַנען דער גוף, און דו ביסט דער אַרשלאָך! שטעך די יינגלעך!
שווײַג, שכיר־צבא!
ווערטער צו באַמערקן
אַז דו וועסט ענדיקן דײַן פּרעדיקן, וועל איך מיט פֿרייד צוריקקומען צו מײַן אָפֿער פֿון 40 יאָר שלום.
נאָך דער רעדע וואָלט איך אפילו געווען גרייט צו פֿאַרדאָפּלען די שלום־אָפֿער צו אַכציק יאָר, אויב איר וועט מיר
צוריקגעבן אַלע די איינגענומענע טעריטאָריעס, ווי געבעטן.
וואָרום איך וועל זײַן דער קאָפּ פֿון דעם גוף פֿון מענטשן, וועגן וועלכן איר רעדט!
ניין, נאָר גאָט אַליין מוז ווערן דער קאָפּ פֿון אַלץ, נישט אַ מענטש!
אָ, טאַקע? און ווער זאָל אונדז דאַן רעגירן?
דער עפעקטיווער שלום פֿון גאָט
זײַן מערקבאַרע לעבנס־קראַפֿט.
יעדער מענטש קען דאָס פֿילן און פֿאַר זיך דערלעבן.
דערצו קענען מיר אַלע גלײַכצײַטיק דערפֿאַרן גאָטס שלום, ווי אויב מיר וואָלטן אַלע געווען איינס.
זיין עפעקטיווע לעבנס־קראַפֿט קען פֿירן גאַנצע פֿעלקער ווי אויב זיי וואָלטן געווען איין מענטש.
אָן דעם יסוד, אָן דעם סוד, וואָלט נישט געווען קיין שווייצער קאָנפֿעדעראַציע!
איך חלום שוין 30 יאָר צו גרינדן אַ האַבזבורגער פּרינציפּאַליטעט.
איינער וואָס זיך אויסשטעקט פֿון אַלזאַס דורך דרום־דײַטשלאַנד און צענטראל־שווייץ, פֿאָראַרלבערג,
טיראָל, שטיריע, קאַרינטן ביז צפֿון־איטאַליע און טרייעסט.
איך וועל קיינמאָל נישט אויפגעבן דאָס!
און שוין פֿופֿציק יאָר חלום איך זיך צו אָפּשאַקן די טיראַנישע הערשאַפֿט פֿון די געלט- און לאַנד-געהונגעריקע
האַבזבורגער פֿון אונדז, די שווייצער, כּדי מיר זאָלן קענען באַשליסן פֿאַר זיך אַליין, וווּהין מיר גייען!
ביטע, וואַלטער, גאָטס שלום זאָל זײַן אונדזער מלך, נישט קיין שווייצער, דײַטש אָדער עסטרײַכער!
אין אַנדערע ווערטער, זאָגסטו 'ניין' צו מײַן שלום־הסכם?
מיר זאָגן 'ניין'!
מענער, אין שלאַכט!
יעצט וועלן מיר דיר ווײַזן ווער דער באַלעבאָס דאָ איז!
מיר וועלן נישט אָננעמען גאָטס הערשאַפֿט, און מיר וועלן אײַער גאָט אַרויסטרײַבן פֿון אײַערע מוחות!
הער ישוע, ברעך דורך צו אַלע הערצער, אַז מיר זאָלן זיך געבן איינער דעם אַנדערן, ווי דו
האָסט זיך געגעבן פֿאַר אונדז אויף דעם קרויץ!
זאָרג פֿאַר מײַן פֿרוי און קינד!
לאַנסן אַרויף!
לאַנסן אַראָפּ!
דאַן נאָר...
קום, לאָז מיך אַליין, איך בין דער קעניג!
דעמאָלט איז עס נאָך אַ גרעסערע סיבה!
דאָס וועט מיר ברענגען רום און כּבֿוד.
מר קינג! מר קינג, די מלכה־בינע זוכט אַ קעניג!
אָ קעניג, מאַרש נישט קיין סעמפּאַך!
דאָס איז אַ צייכן פֿון הימל, און עס איז נישט קיין גוטער צייכן פֿאַר דיר!
מיינסטו איך האָב מורא פֿון דײַנע אמונות־טפלות?
שטיי ניט מער אין וועג פֿון מײַן נצחון!
מיר האָבן געוווּנען!
מיר האָבן געוווּנען.
מיר זענען פֿרײַ!
פֿרײַ, און נאָך בלײַבן מיר געפֿאַנגענע, געפֿאַנגענע פֿון אונדזערע הערצער, ביז מיר ניט דערקענען אונדזער אינערלעכע, אמתע פֿרײַהייט.
מיר האָבן געוווּנען.
מיר זענען פֿרײַ!
מיר האָבן געוווּנען שווייץ!
און נאָך האָבן מיר פאַרלוירן דאָס בעסטע אין שווייץ, איר האַרץ.
דער גליקלעכער סוף ליגט אין דער שאַפֿונג פֿון אַ פֿרײַער, זעלבשטענדיקער און נייטראַלער שווייץ.
נו, האָסטו שוין די צוזאַמענפֿאַסונג פֿאַרטיק?
ניין, נאָך נישט.
יעצט רייסט זי עס סוף־כּל־סוף און דערמאָנט זיך פֿון מײַנע ווערטער:
פֿילע — און נישט נאָר איין — זענען געשטאָרבן אויף יענעם געדענקווירדיקן טאָג.
עס איז אַ שאָד, ווײַל אין אַרנאָלדס לעבן וואָלט געווען אַזוי פֿיל צו דערציילן אונדז. ...
מיר ווילן זײַן פֿרײַ, פּונקט ווי אונדזערע פֿאָטערס זענען געווען!
בעסער טויט ווי דינסט!
מיר ווילן גלייבן אין דעם העכסטן גאָט און זײַן אומפֿאָרכטיק פֿאַר דער מאַכט פֿון מענטשן!
מיר ווילן זײַן פֿרײַ, פּונקט ווי אונדזערע פֿאָטערס זענען געווען!
בעסער טויט ווי דינסט!
מיר ווילן גלייבן אין דעם העכסטן גאָט און זײַן אומפֿאָרכטיק.
פֿאַר דער מאַכט פֿון מענטשן!
מיר ווילן זײַן פֿרײַ, פּונקט ווי אונדזערע פֿאָטערס זענען געווען!
בעסער טויט ווי דינסט!
מיר ווילן גלייבן אין דעם העכסטן גאָט און זײַן אומפֿאָרכטיק פֿאַר דער מאַכט פֿון מענטשן!
מיר ווילן זײַן פֿרײַ, פּונקט ווי אונדזערע פֿאָטערס זענען געווען!
בעסער טויט ווי דינסט!
מיר ווילן גלייבן אין דעם העכסטן גאָט און זײַן אומפֿאָרכטיק פֿאַר דער מאַכט פֿון מענטשן!