Стратфордун сөзү: «Германия-Орусия достугуна АКШнын 100 жылдык чабуулдары»
Чикагонун Дүйнөлүк Маселелер боюнча Кеңеши. 2015-жылдын 4-февралы, Чикаго, АКШ
Менин атым Ник Бранд, жана мен Чикагодогу Дүйнөлүк Маселелер боюнча Кеңештин Биргелешкен Программалар директорумун.
Келгениңиз үчүн рахмат.
Мен бул мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, Жорж Фридманды Чикаго Кеңешине кош келиңиз деп куттуктагым келет.
Менимче, бул жерде ал биринчи жолу болуп жатат, бизге кошулганыңыз үчүн рахмат.
Джордж Фридман: Эч бир жер түбөлүк тынчтыкта кала албайт.
АКШ деле эмес, мен айткым келген нерсе, биз (АКШ) дайыма согуштар менен коштолуп (же алардын таасиринде) турабыз.
Мен Европа кайрадан ири согуштарга кайтып барбайт деп ойлойм, бирок ал кадимки адамдык шарттарга кайтып келет:
Ал согуштары да, тынчтык учурлары да болот жана өмүрүн жоготот.
Акыркы согуштагыдай 100 миллион адамдын өлүмү болбойт, бирок Европа өзгөчө деген идея, менимче, муну шарттайт.
Европада кагылыштар болот; Югославияда буга чейин эле кагылыштар болгон, эми Украинада да.
АКШнын Европа менен мамилелери – биз Европа менен эч кандай мамиледе эмеспиз.
Биз Румыния менен, Франция менен мамиледебиз, бирок АКШнын мамиледе болгон Европа жок.
Көрүүчүлөрдөн суроо: Исламчыл экстремизм АКШ үчүн негизги коркунучпу, жана ал жок болуп
кетеби же мындан ары да бар болуп кала береби?
Жорж Фридман: Ал АКШ үчүн көйгөй, бирок экзистенциалдык коркунуч эмес.
Бул маселени тийиштүү деңгээлде чечүү керек. Бизде башка тышкы саясаттык кызыкчылыктар бар.
Өткөн кылымда, Биринчи жана Экинчи дүйнөлүк согуштарда жана Салкын согуш мезгилинде АКШнын тышкы саясатынын негизги көңүлү
Германия менен Россиянын мамилесине бурулган, анткени алар биргелешип бизге
коркунуч туудура турган жалгыз күч болуп саналат.
Биздин негизги тынчсыздануубуз бул болбошун камсыз кылуу болчу.
Эгерде сен украиналык болсоң, сага жардам бере ала турган жалгыз тарап — АКШ.
Өткөн аптада, тактап айтканда он күн мурун, Европадагы АКШнын кургак күчтөрүнүн башкы
командири генерал Бен Ходжез Украинаны кыдырып чыкты.
Ал ал жерде АКШнын аскердик кеңешчилери жакын арада расмий түрдө Украинада болорун жарыялады.
Ал чындыгында ошол жерде украин согушкерлерине медальдарды тапшырды, бирок АКШнын аскердик
протоколу чет элдиктерге медальдарды ыйгарууга тыюу салат.
Бирок ал муну украин аскерлери анын аскерлери экенин көрсөткүсү келгендиктен кылган. Андан кийин ал кетти.
Азыр АКШ Балтика мамлекеттерине – Литвага, Латвияга, Эстонияга, ошондой эле Румынияга, Польшага жана Болгарияга курал-жарак,
артиллерия жана башка аскердик жабдууларды берип жатат.
Бул абдан кызыктуу ой.
Кечээ АКШ Украинаны курал-жарак менен камсыз кылууну пландап жатканын жарыялады.
Бул четке кагылды, бирок алар муну жасап жатышат, куралдар жеткирилүүдө.
Жана бул бардык аракеттерде АКШ НАТОдон тышкары аракет кылууда.
Бул НАТО чечимдери бардык НАТО мүчөлөрү тарабынан бир добуштан кабыл алынышы керек болгондуктан.
Бул иштин максаты — АКШ Орусиянын айланасында санитардык кордон, коопсуздук белегин түзүүдө.
Жана Россия муну билет. Россия АКШнын Россия Федерациясын жок кылууну көздөп жатканына ишенет.
Менимче, биз аларды өлтүргүбүз келбейт, болгону бир аз жарадар кылгыбыз же аларга бир аз зыян келтиргибиз келет.
Кандай болгон күндө да, эми биз кайрадан эски оюнга кайтып келдик.
Эгерде сен поляктан, венгрден же румындан сурасаң, алар немистерден таптакыр башка дүйнөдө жашашат, ал эми
немистер испандардан таптакыр башка дүйнөдө жашашат.
Ошентип, Европада пикир келишпестик бар.
Бирок мен сага так айтып коёюн, украиндиктер эмнени артык көрөөрүн: алар АКШны өз өлкөсүнө киргизүүгө аракет кылышат.
АКШ өзүнүн негизги кызыкчылыгынан чыгып, дүйнөдөгү бардык океандарды көзөмөлдөйт.
Эч бир күч муну эч качан кылган эмес.
Ошондуктан биз дүйнөнүн мамлекеттерине басып кирип жатабыз, жана алар муну токтото алышпайт.
Бул абдан жакшы нерсе.
Океандарда жана космосто көзөмөлдү сактоо биздин күчүбүздүн негизи болуп саналат.
Душман флотун жеңүүнүн эң мыкты жолу — аны курууга жол бербөө.
Британия Европанын эч бир державасына флот курууга мүмкүнчүлүк бербеш үчүн европалыктарды бири-бири менен согуштурган.
Мен сунуштаган саясат — бул Рональд Рейган Иран менен Иракта колдонгон саясат.
Ал согушта эки тарапты тең колдоду, ошондуктан алар бизге эмес, бири-бирине каршы согушту.
Бул циникалдуу эле, моралдык жактан айыпталуучу эле, бирок иштеди.
Мына ушунда мааниси: АКШ бүт Евразияны басып алууга мүмкүнчүлүгү жок.
Биздин ботинокторубуз ошол жерге тийген замат эле биз демографиялык жактан азчылык болуп калабыз.
Биз аскерди жеңе алабыз, бирок Иракты оккупациялоо мүмкүнчүлүгүбүз жок.
130 000 америкалык аскер 25 миллион калкы бар өлкөнү басып алганы жөнүндө эле ой...
Нью-Йоркто полиция кызматкерлеринин тургундарга катышы АКШ аскерлеринин Ирак калкына катышынан жогору.
Ошондуктан биз ар кайсы жерге аскердик кийлигишүүгө мүмкүнчүлүгүбүз жок, бирок биз, эң биринчи кезекте, бири-бири
менен күрөшүп жаткан күчтөрдү колдоп, алардын өз ара бетме-бет күрөшүүсүнө көңүл буруусуна шарт түзө алабыз –
саясий, каржылык жана аскердик жактан, курал-жарак менен камсыз кылуу жана АКШнын кеңешчилерин жөнөтүү аркылуу.
Ал эми өзгөчө учурларда, биз Японияда жасагандай эмес, Вьетнамда, Иракта жана
Афганистанда бузуучу чабуулдар менен кийлигишүү керек.
Алдын ала соккулардын тактикасы душманды жеңүүгө эмес, тескерисинче аларды тең салмактуулуктан ажыратууга багытталган.
Биз муну ар бир согушта, мисалы, Афганистанда колдонуп көрдүк, анда биз Аль-Каиданы тең салмактуулуктан чыгардык.
Бизде көйгөй бар: биз өтө жаш жана акылсыз болгондуктан душмандарыбызды тең салмактуулуктан
ажыратып салабыз, тескерисинче мындай деп айтпайбыз:
Биз жакшы иш кылдык, эми үйгө кетели, айталы:
Вау, бул абдан жеңил болду. Бул жерде да демократияны куруп алалы.
Бул бизди жеңип кеткен акыл-эсибиздин алсыз учуру эле.
Ошондуктан, жооп: АКШ Евразиянын бардык аймактарына аскердик кийлигишүү жүргүзө албайт.
Киришүү тандалма болушу керек жана мүмкүн болушунча сейрек болушу зарыл.
Аскердик кийлигишүү биз үчүн өзгөчө учур, акыркы чара.
Биз биринчи кадамда АКШ аскерлерин жөнөтө албайбыз.
Бирок эгерде биз АКШ аскерлерин жөнөтсөк, анда, тажрыйбадан көргөнүбүздөй,
Киришүү чектелүү болушу керек жана өтө чоң масштабга жетпеши керек.
Бул жолу биз түшүндүк деп үмүттөнөбүз, анткени балдардын сабактан үйрөнүшү адатта бир аз убакытты талап кылат.
Бирок сиз толугу менен туура айтасыз, биз империя катары муну (ар жакка кийлигишүүнү) кыла албайбыз.
Ошол кезде британдыктар Индияны басып алган эмес; алар жөн гана Индиянын ар бир мамлекетин
өзүнчө бөлүп, бири-бири менен согушууга жол беришти.
Британдар Индия армиясына британ офицерлерин дайындашты.
Байыркы римдиктер Рим империясынын чегинен тышкары алыстагы аймактарга аскер жиберген эмес, анын
ордуна ал жакка Римди колдогон падышаларды коюшкан.
Бул падышалар башка өлкөлөрдө Рим империясынын атынан башкарган жана империянын чек араларында
Римге ыңгайлуу тынчтыкты сактоо үчүн жооптуу болушкан.
Мисалы, бул Парфия империясында да ошондой эле болгон.
Ошентип, оккупацияланган аймактарда түздөн-түз башкарууга аракет кылган империялар, мисалы,
нацисттик империя сыяктуу, ийгиликсиздикке учурашат.
Анткени эч ким түздөн-түз башкарууга жетиштүү күчкө ээ эмес.
Муну акыл менен жасашың керек.
Кандай болгон күндө да, бул биздин көйгөйүбүз эмес.
Чындыгында, бул биз империя экенибизди билдирет.
Бирок биз эс алып, үйүбүзгө барып, эч нерсеге тынчсызданбай койсо болобуз деп ойлобошубуз керек.
Биз китептен болгону үч гана бөлүм окудук.
Көпчүлүктөн кийинки суроо:
Мен сизди туура түшүндүмбү, Европа валютасы — евро — тирүү калбайт деп...?
Жорж Фридман: Азыр орусиялыктар үчүн көтөрүлгөн суроо – Украинаны Россия менен Батыштын ортосундагы коргоочу аймак катары калтырып,
жок дегенде бейтарап бойдон сактап калгысы келеби, же Батыш Украинанын ичине ушунчалык терең кирип, Батыш (НАТО) Сталинграддан
болгону 100 чакырым, Москвадан 500 чакырым алыстыкта турат?
Орусия үчүн Украинанын статусу – бул экзистенциалдык суроо.
Жана орусиялыктар бул маселени жөн гана таштап кете алышпайт жана аны унутуп кала алышпайт.
Эгерде Россия Украинанын иштерине кийлигишүүнү улантса, АКШ аны токтотот.
Бул максат үчүн чаралар көрүлдү, алар үчүн күнөөлүү катары генерал Ходжес белгиленди.
Бул Румынияда, Болгарияда, Польшада жана Балтика мамлекеттеринде аскерлерди алдын ала жайгаштыруу жөнүндө –
Интермариум, Кара деңиз менен Балтика деңизинин ортосундагы аймак, Пилсудский кыялданган.
Бул АКШ үчүн артыкчылыктуу чечим.
Жана биз жооп таба албаган нерсе – суроо:
Бул абалда Германия эмне кылат?
Европадагы чыныгы белгисиз өзгөрмө — немистер. Эгер АКШ бул коопсуздук белдигин Украинада эмес,
батышка куруп салса, Украинадагы Орусиянын таасири азаят.
Биз немис тараптын позициясы кандай болорун билбейбиз.
Германия абдан өзгөчө абалда турат.
Мурдагы Германия канцлери Герхард Шредер Газпромдун байкоочу кеңешинин мүчөсү.
Немистердин орус адамдар менен мамилеси абдан татаал.
Бирок алар өздөрү эмне кылуу керектигин билишпейт.
Алар товарларын экспорттоого муктаж, жана орус адамдар аларды сатып ала алышат.
Экинчи жагынан, алар башка нерселерди куруу үчүн зарыл болгон эркин соода аймагын жоготушат.
АКШнын негизги тынчсыздануусу — немис капиталы менен немис технологиялары орус чийки зат
ресурстары жана орус эмгек менен айкалышып кетүүсү.
Бириктирип, АКШ бир кылымдан бери алдын алууга аракет кылып келе жаткан уникалдуу айкалышты түзүңүз.
Ошондуктан биз бул немис-орус айкалышынын болушуна кантип бөгөт коё алабыз?
АКШ өз карталарын үстөлгө коюуга даяр: бул Балтика мамлекеттери менен Кара деңиздин ортосундагы сызык.
Орусия тараптын карталары ар дайым үстөлдө болгон.
Алар үчүн Украина Батыштын пайдасына эмес, бейтарап өлкө болуп калышы абдан маанилүү.
Бул жерде Беларусь башка маселе.
Жарайбы, эгер кимдир бирөө мага бул суроого жооп берип, немистер бул кырдаалда эмне кыларын айтып берсе, анда ал мага
кийинки 20 жылдык тарых кандай болорун да айтып бере алат.
Бирок өкүнүчтүүсү, немистер бул чечимди кайра-кайра кабыл алууга туура келет.
Жана бул Германиянын түбөлүк көйгөйү.
Германия экономикалык жактан өтө күчтүү, бирок геосаясий жактан алганда өтө назик.
Жана алар экспортторун кантип жана кайсы жерде сата аларын эч качан билишпейт.
1871-жылдан бери бул дайыма немис маселеси болуп келген. Жана Европа үчүн маселе.
Азыр кайрадан көтөрүлүп жаткан немис маселесин карап көрүңүз.
Бул биз сурашыбыз керек болгон кийинки суроо – бирок биз аны сурабай жатабыз, анткени немистер эмне кыларын билбейбиз.