Stratforda çykyş: "ABŞ-nyň nemes-rus dostlugyna garşy 100 ýyllyk hüjümleri"
Çikago Dünýäwi Meseleler Geňeşi. 2015-nji ýylyň 4-nji fewraly, Çikago, ABŞ
Meniň adym Nik Brand we men Çikago Bütindünýä Meseleler Geňeşindäki Bilelikdäki Programmalar Direktory.
Gelişiniz üçin sag boluň.
Bu mümkinçilikden peýdalanyp, George Friedman-i bu ýerde, Çikago Geňeşine hoş geldiňiz diýmek isleýärin.
Men pikir edýärin, bu onuň şu ýerde ilkinji gezekidir, bize goşulyşandygyňyz üçin sag boluň.
George Friedman: Hiç bir ýer hemişe parahat bolup bilmez.
Hatda ABŞ hem däl, men aýdýan, biz (ABŞ) hemişe uruşlar bilen ýanymyzda bolýar (ýa-da täsirlenýär).
Men Ýewropanyň uly uruşlara gaýdyp gelmejekdigine şübhelenýärin, ýöne ol adaty adam şertlerine gaýdyp geljek:
Onuň uruşlary bolar, parahatçylyk döwürleri bolar we ol öz janlaryny ýitirer.
Soňky uruşdaky ýaly 100 million ölüm bolmaz, ýöne men pikirimçe, Ýewropanyň aýratynlyk ideýasy munuň döremegine goşant goşar.
Ýewropada konfliktler bolar; Jugsloweniýada eýýäm konfliktler boldy we häzir hem Ukrainada bolýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Ýewropanyň gatnaşyklary – biziň Ýewropa bilen gatnaşyklarymyz ýok.
Rumyniýa we Fransiýa bilen gatnaşyklarymyz bar, ýöne ABŞ-nyň gatnaşyk saklaýan bir Ýewropa ýok.
Diňleýjilerden sorag: Yslamçy ekstremizm ABŞ üçin esasy howp bolup durýarmy we ol ýok bolup gidärmi ýa-da dowam edermi?
George Friedman: Ol Birleşen Ştatlar üçin mesele, ýöne ýaşaýyş howpy däl.
Bu meselä degişli derejede çemeleşmeli. Biziň başga daşary syýasat bähbitlerimiz bar.
Soňky asyrda, Birinji we Ikinji jahan uruşlarynda hem-de Sowuk uruş döwründe ABŞ-nyň daşary syýasatynyň esasy üns nokady
Germaniýa bilen Russiýanyň arasyndaky gatnaşyk boldy, sebäbi olar bilelikde bizi howp astyna salyp biljek ýeke-täk güýçdir.
Esasy aladamyz munuň bolmazlygyny üpjün etmekdi.
Eger siz ukrain bolsaňyz, size kömek edip biljek ýeke-täk tarap Amerikanyň Birleşen Ştatlarydyr.
Geçen hepde, ýa-da takmynan 10 gün ozal, Ýewropadaky amerikan ýer goşunlarynyň baş
komandiri general Ben Hodges Ukrainany ziyaret etdi.
Ol şol ýerde ABŞ-nyň harby maslahatçylarynyň gysga wagtda resmi taýdan Ukrainaya geljekdigini yglan etdi.
Ol hakykatdan hem şol ýerde ukrain söweşijilerine medallary gowşurdy, ABŞ harby protokoly daşary
ýurtlulara medallaryň berilmegini gadagan edýän bolsa-da.
Emma ol muny etdi, sebäbi ol Ukraina goşunynyň onuň goşuny bolandygyny görkezmek isleýärdi. Soňra ol gitdi.
Indi bolsa Birleşen Ştatlar Baltika döwletlerine – Baltika döwletlerine, Rumyniýa, Polşa we Bolgariýa –
ýaraglar, artilleriýa we beýleki harby enjamlar üpjün edýär.
Bu örän gyzykly nokat.
Düýn Birleşen Ştatlar Ukrainanyň ýarag üpjün etmegi meýilleşdirýändigini yglan etdi.
Ol ret edildi, ýöne olar muny edýärler, ýaraglar eltilýär.
We bu ähli hereketlerde ABŞ NATO-dan daşarda hereket edýär.
Bu, NATO kararlarynyň ähli NATO agzalary tarapyndan biragyzdan kabul edilmelidigine görädir.
Bu işiň esasy maksady ABŞ-nyň Russiýanyň töwereginde sanitariýa kordony, ýagny howpsuzlyk zolagy döretmekdir.
Rusýa muny bilýär. Rusýa ABŞ-nyň Russiýa Federasiýasyny ýok etmek niýetinde diýip hasaplaýar.
Men pikir edýärin, biz olary öldürmek islemeýäris, diňe biraz ýaralamak ýa-da olara biraz zyýan ýetirmek isleýäris.
Her halda, biz häzir ýene-de köne oýna dolandyk.
Eger polşaly, wenger ýa-da rumyn adamyndan soraňyz, olar nemeslerden düýbünden başga bir dünýäde ýaşaýarlar, nemesler
bolsa ispanlardan düýbünden başga bir dünýäde ýaşaýarlar.
Şonuň üçin Ýewropada ylalaşmazlyk bar.
Emma men size takyk aýdaryn, ukrainliler näme islejekdigini: olar ABŞ-ny öz ýurdyna getirmäge synanyşarlar.
Amerika Birleşen Ştatlary esasy bähbitinden çykyp, dünýäniň ähli okeanlaryny dolandyrýar.
Hiç bir güýç muny hiç haçan etmändir.
Şu sebäpli biz dünýäniň ýurtlaryna basyp girýäris we olar munuň garşysynda hiç zat edip bilmeýärler.
Bu örän gowy zat.
Okeanlarda we kosmosda gözegçiligi saklamak biziň güýjümiziň binýadydyr.
Düşman flotuny ýeňmegiň iň gowy ýoly ony gurulmazlygyna päsgel bermekdir.
Britaniýalylaryň hiç bir Ýewropa güýçleriniň flot gurup bilmezligini üpjün etmek üçin
Ýewropalylary biri-birine garşy söweşdirmek usuly boldy.
Men maslahat berjek syýasat Ronald Reaganyň Eýranda we Irakta ulanan syýasatdyr.
Ol uruşda iki tarapa hem goldaw berdi, şonuň üçin olar biziň ýerimize däl-de, biri-birleri bilen söweşdiler.
Bu sinik boldy, ahlak taýdan ýazgarylyp bilinjek boldy, ýöne işe berdi.
Munyň manysy şunda: Birleşen Ştatlar tutuş Ýewraziýany işgal etmäge ukyply däl.
Aýakgaplarymyz şol ýerde ýere degende, biz demografiýa taýdan azlykda galýarys.
Biz bir goşuny ýeňip bileris, ýöne Iračy işgal etmek mümkinçiligimiz ýok.
130 000 amerikan esgeriniň 25 million adamly bir ýurdy işgal edýändigi pikiriň özi...
Nýu-Ýorkdaky polisiýa ofiserleriniň ilatdaky sanynyň nisbati ABŞ esgerleriniň Irak ilatyndaky sanynyň nisbatyndan ýokarydyr.
Şonuň üçin biz her ýerde harby müdahale edip bilmeýäris, ýöne ilki bilen biri-biri bilen göreşýän güýçleri goldap, olaryň
özlerine ünsi jemlemegine mümkinçilik döretmek üçin syýasy, maliýe we harby taýdan, ýarag üpjün etmek we ABŞ
maslahatçylaryny ibermek arkaly goldaw berip bileris.
Adaty däl ýagdaýlarda bolsa, Ýaponiýada bolşy ýaly däl-de, Wýetnamda, Iračda we Owganystanda bolşy
ýaly, zeper ýetiriji hüjümler bilen müdahale ediň.
Öňüni alyjy zarbalaryň taktiki garşydaşy ýeňmek däl-de, eýsem ony deňagramlylygyndan aýyrmak üçin niýetlenendir.
Biz muny her uruşda, meselem Owganystanda synap gördük, Al-Kaedany durnuksyz ýagdaýda goýduk.
Bizim meselemiz şundan ybarat: biz gaty ýaş we akylsyz bolanymyz üçin duşmanlarymyzy
deňagramlylygyny bozýarys, şeýle diýmek ýerine:
Biz gowy iş etdik, indi öýe gidelim, gel aýdalyň:
Wäý, bu gaty aňsat boldy. Gel, şu ýerde-de demokratiýa guralyň.
Bu bizi ýeňip geçen akyl gowşaklygymyzyň pursady boldy.
Şonuň üçin jogap şundan ybarat: ABŞ Ýewraziýanyň her ýerinde harby taýdan müdahale edip bilmez.
Girişim saýlama esasda bolmaly we mümkin boldugyça seýrek bolmaly.
Harby müdahale biziň üçin ýörite ýagdaýdyr, soňky çäre.
Biz ilkinji ädimde ABŞ goşunlaryny iberip bilmeris.
Emma eger biz ABŞ goşunlaryny ibersek, onda tejribeden eýýäm aýdyň düşündigimiz ýaly,
Girişim çäkli bolmaly we uly göwrümlere ýetmezligi gerek.
Umut edýäris, bu gezek biz düşünişdiris, sebäbi çagalaryň sapakda öwrenmegi adatça biraz wagt alýar.
Emma siz doly haklysyňyz, biz imperiýa hökmünde munuňy edip bilmeris (her ýerde müdahale edip bilmeris).
Şol wagt britanlar Hindistany işgal etmändiler; olar diňe Hindistanyň aýratyn döwletlerini
alyp, olary biri-birine garşy göreşdirdiler.
Britanlar Hindistanyň goşunyna britan ofiserlerini wezipe belläp goýdylar.
Köne Rimliler Rim imperiýasynyň daşyndaky uzak sebitlere goşun ibermän, onuň ýerine şol
ýerlerde Rim tarapdary patyşalary belläp goýdular.
Bu patyşalar Rim imperiýasynyň adyndan beýleki ýurtlarda dolandyryp, imperiýanyň serhetlerinde Rim tarapdarlyk
parahatçylygyny saklamak jogapkärçiligini öz üstüne aldylar.
Mysal üçin, bu Parfýa imperiýasy bilen şeýle boldy.
Şonuň üçin işgal edilen territoriýalarda göni dolandyrmaga synanyşýan imperiýalar şowsuz
bolýar, mysal üçin, nasist imperiýasynyň ýagdaýy ýaly.
Çünki hiç kim göni dolandyrmak üçin ýeterlik güýje eýe däl.
Muny akyllylyk bilen etmeli.
Her halukarda, bu biziň meselemiz däl.
Bu hakykatdanam biz şonuň ýaly bir imperiýa diýmekdir.
Emma biz dynç alyp, öýe gidip, hiç zat barada alada etmegi bes edip biljekdigimizi pikir etmeli däldiris.
Biz henizem diňe üç bap okadyk.
Diňleýjilerden indiki sorag:
Men sizi dogry düşündimmi, Ýewropa walýutasy, ýewro, ýaşap galmaz ...?
George Friedman: Ruslar üçin häzirki wagtda masada goýlan sorag şundan ybarat: olar Ukrainanyň Russiýa bilen Günbatar arasynda iň
bolmanda tarapsyz galjak bir gorag zolagy bolmagyny isleýärlermi, ýa Günbatar Ukrainanyň içine şonça çenli
ilerlerkä, Günbatar (NATO) Stalingraddan diňe 100 km we Moskwadan 500 km uzaklykda bolar?
Russiýa üçin Ukrainanyň statusi ýaşaýyş-ölüş meselesi.
Ruslar bu meseläni ýönekeýçe terk edip, ondan el çekip bilmeýärler.
Amerika Birleşen Ştatlary üçin, eger Russiýa Ukrainanyň işlerine girmäge dowam etse, biz Russiýany togtadarys.
Bu maksat üçin çäreler görüldi we şonuň üçin günä General Hodges-e ýüklenildi.
Bu Rumyniýada, Bolgariýada, Polşada we Baltik döwletlerinde goşunlaryň öňünden ýerleşdirilmegi barada –
Intermarium, Gar deňzi bilen Baltik deňzi arasyndaky territoriýa, Pilsudskiň arzuw eden ýeri.
Bu ABŞ üçin iň amatly çözgütdir.
Jogaby ýok sorag şeýle:
Almaniýa bu ýagdaýda näme eder?
Ýewropada hakyky näbelli üýtgeýji nemeslerdir. Eger ABŞ bu howpsuzlyk kemserini Ukrainada däl-de günbatar
tarapda gurup bilse, Russiýanyň Ukrainadaky täsiri gowşar.
Biz nemesleriň pozisiýasynyň nähili boljakdygyny bilmeýäris.
Almaniya örän täsin ýagdaýda.
Germaniýanyň öňki kansleri Gerhard Schröder Gazprom-yň gözegçilik geňeşiniň agzasydyr.
Almanlaryň ruslar bilen gatnaşyklary örän çylşyrymly.
Emma olar özleri näme etmeli boljakdyklaryny bilmeýärler.
Olar harytlaryny eksport etmeli, we ruslar olary satyn alyp bilerler.
Başga tarapdan, olar beýleki zatlary gurmak üçin zerur bolan erkin söwda zolagyny ýitirýärler.
Amerika Birleşen Ştatlarynyň esasy aladasy nemes maýa goýumlarynyň we nemes tehnologiýalarynyň rus çig mal
serişdeleri we rus zähmeti bilen birleşdirilmegi bilen baglydyr.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň bir asyr bäri öňüni almaga synanyşýan özboluşly birleşmäni döretmek üçin birleşdirin.
Şeýlelikde, biz bu nemes-rus bileleşiginiň bolmagynyň öňüni nähili alyp bileris?
ABŞ öz kartoçkalaryny stola goýmaga taýýar: bu Baltik döwletleri bilen Gar deňiziniň arasyndaky çyzgy.
Russiýanyň tarapyndan kartalar hemişe açyk boldy.
Olaryň pikirine görä, Ukrainanyň Günbatar tarapdary däl-de, tarapsyz ýurt bolmagy örän möhümdir.
Belarus bu ýerde başga mesele.
Gowy, kim bu soraga maňa jogap berip bilse – nemesleriň bu ýagdaýda näme etjekdigini –, ol maňa geljek 20
ýylyň taryhynyň nähili boljakdygyny hem aýdyp biler.
Ýöne gynansak-da, nemesler bu karary gaýtalap-gaýtalap bermeli bolýarlar.
We bu Germaniýanyň ebedi meselesi.
Almaniya ykdysady taýdan örän güýçli, ýöne şol bir wagtyň özünde geosyýasy taýdan örän gowşak.
Olar eksportlaryny nädip we nirede satjakdyklaryny hiç haçan bilmeýärler.
1871-nji ýyldan bäri bu hemişe nemes meselesi boldy. We bu Ýewropa üçin hem mesele boldy.
Häzir täzeden agzalýan nemes meselesini göz öňünde tutuň.
Bu indiki soragymyzy bermeli – ýöne biz ony bermeýäris, sebäbi nemesleriň näme etjekdigini bilmeýäris.