1
00:00:00,000 --> 00:00:05,376


2
00:00:05,376 --> 00:00:09,796
Manipilasyon nan Lagè Yougoslavi a.

3
00:00:09,796 --> 00:00:16,753
Chè telespektatè, nan dokimantè sa a k ap vini an, nou
rapòte sou manipilasyon ki te fèt pandan Lagè Yougoslavi a.

4
00:00:16,753 --> 00:00:23,647
Èske mouvman dezòd sivil, tankou sa k ap fèt kounye a nan
Masedoni oswa nan Yougoslavi nan ane 1990 yo,

5
00:00:23,647 --> 00:00:30,646
vrèman leve espontaneman, sètadi soti nan
mekontantman popilè, jan medya prensipal yo prezante l?

6
00:00:30,646 --> 00:00:36,119
Oswa èske gen yon estrateji sofistike
ki fèt pa estratejis mondyal dèyè sa?

7
00:00:36,119 --> 00:00:44,483
Nan yon entèvyou 24 mas 2017, Willy Wimmer, ansyen Sekretè Deta
Palmanè bò kote Minis Federal Defans Almay

8
00:00:44,483 --> 00:00:52,873
la, trase paralèl klè ant konfli jodi a ak lagè
nan Yougoslavi, ki te vyole lwa entènasyonal.

9
00:00:52,873 --> 00:00:59,559
Li konkli: "Gouvènman an ap bay nou
manti nan zòrèy nou pou enterè OTAN."

10
00:00:59,559 --> 00:01:05,298
Sa gouvènman federal la ap fè depi 1999 ak
lagè kont Yougoslavi a: li ap bay pèp Alman an

11
00:01:05,298 --> 00:01:09,980
manti soti nan yon konfli pou rive nan yon lòt.

12
00:01:09,980 --> 00:01:15,000
Chè Mesye ak Madmwazèl, kijan Willy
Wimmer rive fè deklarasyon konsa radikal?

13
00:01:15,000 --> 00:01:22,940
Pou nou konnen, n ap egzamine estrateji jwè echèk
mondyal yo, lè nou pran Lagè Yougoslavi a kòm egzanp.

14
00:01:22,940 --> 00:01:27,700
Pretek pou lagè: Katastwòf imanitè swadizan:

15
00:01:27,700 --> 00:01:35,952
Nan mwa Mas 1999, Almay te patisipe nan yon lagè pou
premye fwa depi 50 an, sètadi lagè agresyon OTAN

16
00:01:35,952 --> 00:01:40,786
kont ansyen Yougoslavi, ki te kont lalwa entènasyonal.

17
00:01:40,786 --> 00:01:45,600
Fòs ayeryen OTAN an lage 14,000 bonm sou Yougoslavi.

18
00:01:45,600 --> 00:01:53,300
Pou jistifye lagè a devan piblik la, politisyen yo
te deklare ke yon katastwòf imanitè t ap dewoule.

19
00:01:53,300 --> 00:01:57,340
Sa a ka sèlman fini ak yon "lagè imanitè".

20
00:01:57,340 --> 00:02:02,666
Sepandan, Jochen Scholz, ki te yon lyetnan kolonèl nan
Fòs Ayeryen OTAN nan epòk sa a e kounye a se yon

21
00:02:02,666 --> 00:02:06,420
aktivis pou lapè, te kontredi kont rapò sa a ak tout fòs li.

22
00:02:06,420 --> 00:02:13,156
Li te note ke lagè ayeryen an te deja
planifye an 1998. E sa malgre lefèt ke, dapre yon

23
00:02:13,156 --> 00:02:17,180
rapò OSCE, pa t gen okenn katastwòf imanitè.

24
00:02:17,180 --> 00:02:23,286
OSCE a se Òganizasyon pou Sekirite ak Koperasyon an Ewòp.

25
00:02:23,286 --> 00:02:29,829
Men poukisa lagè a? Dapre Scholz, pozisyon
jeyografik Yougoslavi te vle di ke ekspansyon

26
00:02:29,829 --> 00:02:34,740
Lèd Lès Inyon Ewopeyen an ak NATO te sou ajanda.

27
00:02:34,740 --> 00:02:40,420
Norma Brown, yon diplomat Ameriken
nan OSCE a, te rezime l tou kout:

28
00:02:40,420 --> 00:02:49,300
Reyalite a se ke tout moun te konnen yon dezas
imanitè t ap rive sèlman si OTAN te fè bonbadman!

29
00:02:49,300 --> 00:02:53,873
Akò kanpay elektoral ant Gerhard Schröder ak Bill Clinton:

30
00:02:53,873 --> 00:03:01,543
Dapre lyetnan kolonèl retrete Jochen Scholz, kandida pou chanmèl
Gerhard Schröder te vwayaje Ozetazini nan

31
00:03:01,543 --> 00:03:09,820
kòmansman ete 1998 pandan kanpay eleksyon li epi li te
pale ak Prezidan Etazini Bill Clinton sou Kosovo.

32
00:03:09,820 --> 00:03:17,820
La, yo te diskite sou lagè ki te planifye nan
Yougoslavi ak sou patisipasyon militè Almay anba Schröder.

33
00:03:17,820 --> 00:03:23,814
Dapre Scholz, yo te voye asistan kanpay
elektoral ameriken bay Gerhard Schröder pou ede

34
00:03:23,814 --> 00:03:27,580
l genyen eleksyon an kòm Chanselye Federal.

35
00:03:27,580 --> 00:03:36,960
Yon chanjman gouvènman te nesesè paske Helmut
Kohl pa t ap dakò pou Almay patisipe nan lagè a.

36
00:03:36,960 --> 00:03:41,873
Gè manti pa minis Alman Scharping ak Fischer:

37
00:03:41,873 --> 00:03:47,200
Gouvènman Alman an te bezwen
akseptasyon piblik pou l antre nan lagè a.

38
00:03:47,200 --> 00:03:53,340
Minis Defans Scharping ak Minis Afè Etranjè
Fischer te reviv sa a atravè yon manèv pwopagann.

39
00:03:53,340 --> 00:04:01,360
Yo te asosye sitiyasyon an nan Kosovo ak pase Nazi Almay
la, konsa yo te frape Alman yo kote sa te fè yo plis mal.

40
00:04:01,360 --> 00:04:09,360
Yo te twonpe piblik la ak istwa terib sou "netwayaj
etnik" nan Sèbi ak yon kan konsantrasyon nan Pristina.

41
00:04:09,360 --> 00:04:16,218
Ankèt sou plas pa jounalis Angerer ak Werth,
ansanm ak jeneral Alman ak anplwaye OSCE Heinz

42
00:04:16,218 --> 00:04:20,540
Loquai, te revele ke yo te konplètman fabrike.

43
00:04:20,540 --> 00:04:28,433
Te gen sèlman batay ant lame Yugoslav
la ak inite paramilitè Albanyen yo.

44
00:04:28,433 --> 00:04:34,740
Sepandan, pwopagann lagè Scharping ak Fischer te
reyisi konvenk piblik la pou sipòte liberasyon

45
00:04:34,740 --> 00:04:39,233
kont "atrocités" Sèb yo te komèt pandan lagè a.

46
00:04:39,233 --> 00:04:51,013
Pòtpawòl NATO a, Jamie Shea, te di: "Si nou te pèdi
opinyon piblik nan Almay, nou t ap pèdi l nan tout alyans lan."

47
00:04:51,013 --> 00:04:56,886
Ajans PR yo te prepare pou lagè nan ansyen Yougoslavi:

48
00:04:56,886 --> 00:05:04,416
Liv Operation Balkan: Piblisite pou Lagè ak Lanmò, pa Jörg Becker
ak Mira Beham, montre kijan ajans relasyon

49
00:05:04,416 --> 00:05:11,873
piblik ameriken yo te itilize medya yo pou
kreye estereyotip lènmi pandan Lagè Yougoslavi a.

50
00:05:11,873 --> 00:05:20,016
Konpayi Ameriken enfliyan Ruder Finn, pa
egzanp, te travay pou twa pati k ap goumen an menm

51
00:05:20,016 --> 00:05:24,939
tan: lidèchip Kwoat, Bosnyen ak Albanyen Kosovo.

52
00:05:24,939 --> 00:05:32,980
Travay la te pou prezante Serbyen yo yon sèl bò kòm
opresè ak agresè, pandan y ap dekri Kwoat yo, Mizilman

53
00:05:32,980 --> 00:05:37,859
Bosniyen yo ak Albanyen Kosovo yo sèlman kòm viktim.

54
00:05:37,859 --> 00:05:45,406
Atravè pwopagann li ki di "Se Serbs yo ki koupab",
ajans lan te prepare piblik oksidantal la pou lagè.

55
00:05:45,406 --> 00:05:51,739
Direktè Ajans lan James Harff. "Nou te
kapab mete Serbo yo sou menm nivo ak Nazi yo."

56
00:05:51,739 --> 00:05:59,335
Prèske touswit apre sa, medya yo te kòmanse itilize yon
lòt langaj, ak tèm tankou netwayaj etnik, kan konsantrasyon,

57
00:05:59,335 --> 00:06:03,152
elatriye, ki asosye ak imaj Almay Nazi ak Auschwitz.

58
00:06:03,152 --> 00:06:11,960
Pèsonn pa t ka opoze li ankò san yo pa akize
yo de revizyonis. Nou te gen siksè san pousan.

59
00:06:11,960 --> 00:06:21,420
Eskalasyon kontwole konfli a te jistifye
entèvansyon Lame Etazini nan Balkan yo.

60
00:06:21,420 --> 00:06:25,846
Gè nan ansyen Yougoslavi a te alimante pa gouvènman ameriken an:

61
00:06:25,846 --> 00:06:34,263
Yougoslavi ki te pwò-Ris te dezestabilize pa pouvwa
oksidantal yo epi yo te divize l an sèt eta separe:

62
00:06:34,263 --> 00:06:39,400
Sloveni, Kwoasi, Bosni, Sèbi, Montenegwo, Kosovo ak Masedoni.

63
00:06:39,400 --> 00:06:49,380
Lè yo te chofe tansyon etnik entèn yo, divès gwoup
etnik yo te mennen nan nouvo konfli ame nan ane 1990 yo.

64
00:06:49,380 --> 00:06:57,609
Robert Baer, yon ansyen ajan CIA, sèvis entèlijans etranje
Etazini, te di: "Objektif pwopagann lan se

65
00:06:57,609 --> 00:07:04,539
te divize repiblik Yougoslavi yo pou yo ta
separe ak peyi manman an epi vin endepandan."

66
00:07:04,539 --> 00:07:15,846
Tout sa nou te bezwen se te yon bouk emè pou nou blame pou tout
bagay, enkli lagè ak vyolans. Yo te chwazi Sèbi pou wòl sa a...'

67
00:07:15,846 --> 00:07:25,560
Ofisye Britanik John Crosland te fè kòmantè:
"Kominote entènasyonal la te sipòte KLA a."

68
00:07:25,560 --> 00:07:33,028
Prezidan Ameriken Bill Clinton, diplomat Ameriken
Richard Holbrooke ak Sekretè Deta Ameriken Madeleine

69
00:07:33,028 --> 00:07:39,913
Albright te deside ke t ap gen yon chanjman rejim nan Sèbi ...

70
00:07:39,913 --> 00:07:49,850
Konfli militè k ap kontinye ant gwoup etnik yo finalman te
bay Etazini jistifikasyon pou atak OTAN sou Sèbi, ki te vyole

71
00:07:49,850 --> 00:07:55,446
lwa entènasyonal, ak ranvèsman Prezidan Slobodan Milošević.

72
00:07:55,446 --> 00:08:04,913
Ansyen ajan CIA Robert Baer te eskize li devan
pèp Yougoslavi a apre yo te fin divize peyi a:

73
00:08:04,913 --> 00:08:12,900
bliye pase a, paske li te monte epi fo. Yo te
sèlman manipile ou, epi yo te reyalize sa yo te vle.

74
00:08:12,900 --> 00:08:17,220
Men nou pa dwe kontinye kenbe
santiman rayi youn pou lòt poutèt sa!

75
00:08:17,220 --> 00:08:25,713
Ou dwe demontre ke ou ka leve tèt ou anlè sa a epi ke ou
konprann kiyès ki vrèman responsab pou sitiyasyon sa a!

76
00:08:25,713 --> 00:08:30,600
Mwen ta renmen sensèman mande padon nou tout!

77
00:08:30,600 --> 00:08:37,380
Chanjman gouvènman nan Yougoslavi
ko-finanse pa Depatman Deta Etazini:

78
00:08:37,380 --> 00:08:47,213
Chanjman gouvènman an nan lane 2000 nan sa ki te Yougoslavi a se
youn nan anpil egzanp sou fason Depatman Deta ameriken an patisipe

79
00:08:47,213 --> 00:08:52,353
nan chanjman rejim ak ranvèsman atravè sa yo rele ONG yo.

80
00:08:52,353 --> 00:08:59,233
Mouvman etidyan "Otpor", ki te fonde kòm yon
òganizasyon opozisyon, se te fòs motè ki te

81
00:08:59,233 --> 00:09:03,806
ankouraje pèp Yugoslav la kont Prezidan Milošević.

82
00:09:03,806 --> 00:09:12,600
Etidyan "Otpor" yo te pwovoke santiman kont prezidan Yougoslavi
a, pa egzanp lè yo te espre grafiti sou mwatye vil Belgrad la.

83
00:09:12,600 --> 00:09:20,700
Yo te blame Milošević pou lagè Balkan yo
ak sitiyasyon ekonomik katastwofik la.

84
00:09:20,700 --> 00:09:26,526
Aksyon Otpor yo te resevwa anpil atansyon nan medya yo.

85
00:09:26,526 --> 00:09:34,740
Sou inisyativ Otpor, prèske 100,000 moun te
rasanble nan Belgrad pou pwoteste kont prezidan an.

86
00:09:34,740 --> 00:09:40,000
Yo te pote pankat an mas ak slogan: "Li (Milošević) fini!"

87
00:09:40,000 --> 00:09:46,806
Otpor te finanse pa plizyè ONG tankou NDI ak NED.

88
00:09:46,806 --> 00:09:52,360
NED la finanse prensipalman pa Depatman Deta Etazini.

89
00:09:52,360 --> 00:09:59,440
Nan 6 oktòb 2000, Milošević te demisyone.

90
00:09:59,440 --> 00:10:02,860
Objektif ak rezilta lagè a:

91
00:10:02,860 --> 00:10:11,127
Kòm rezilta lagè a, dezyèm pi gwo baz militè
ameriken an Ewòp te etabli nan Kosovo – Kan

92
00:10:11,127 --> 00:10:16,633
Bondsteel, ak dè milye de sòlda sou yon zòn 386 ekta.

93
00:10:16,633 --> 00:10:24,513
Atravè prezans militè yo nan yon rejyon ki gen anpil enpòtans
estratejik, Etazini te asire kontwòl sou wout potansyèl

94
00:10:24,513 --> 00:10:33,313
pou tiyo petwòl ak gaz ki soti nan Mwayen Oryan ak Lès la,
osi byen ke sou eksplwatasyon komèsyal resous mineral yo.

95
00:10:33,313 --> 00:10:41,519
Jeneral Britanik Michael Jackson, premye kòmandan Fòs Kosovo
(KFOR) ki dirije pa NATO, te di: "Nou pral

96
00:10:41,519 --> 00:10:51,166
sètènman rete isit la pou yon bon bout tan pou asire
sekirite koridò enèji ki pase atravè Masedoni."

97
00:10:51,166 --> 00:10:58,289
Nan fen dokimantè nou sou manipilasyon pandan Lagè
Yougoslavi a, nou egzamine repons Willy Wimmer bay

98
00:10:58,289 --> 00:11:03,320
kesyon sou sa nou ka fè kont manti lagè ki omniprezan yo:

99
00:11:03,320 --> 00:11:05,913
Sa k rete se pawòl la.

100
00:11:05,913 --> 00:11:13,040
Menm jan mo ka pwovoke lagè ak destriksyon, yo ka anpeche yo tou.

101
00:11:13,040 --> 00:11:18,601
Nenpòt bagay ki ankouraje divizyon finalman sèvi
pouvwa ki vle lagè yo, ki konnen kijan pou eksplwate

102
00:11:18,601 --> 00:11:22,313
feblès yo yon fason ki byen vize pou manèv mondyal yo.

103
00:11:22,313 --> 00:11:31,073
Atravè pawòl ou ak difizyon pwogram sa a, koneksyon sa yo
ka vin parèt aklè e finalman lagè ka anpeche. Tanpri ede!