1
00:00:00,000 --> 00:00:05,376


2
00:00:05,376 --> 00:00:09,796
د یوگوسلاویا په جګړه کې لاسوهنه

3
00:00:09,796 --> 00:00:16,753
ګرانو لیدونکو، په لاندې مستند فلم کې، موږ د یوگوسلاويې
د جګړې پر مهال د ترسره شوې لاسوهنې په اړه راپور ورکوو.

4
00:00:16,753 --> 00:00:23,882
ایا د مدني بې نظمۍ خپرېدونه، لکه هغه چې اوسمهال په مقدونیه کې یا
په ۱۹۹۰ لسیزه کې په یوگوسلاویه کې پېښېدل، رښتیا هم

5
00:00:23,882 --> 00:00:30,646
په ناڅاپي توګه، یعنې د عامې ناراضیتوب له امله
راپورته کیږي، لکه څنګه چې د رسنیو لوی جریان یې انځوروي؟

6
00:00:30,646 --> 00:00:36,119
او که د دې تر شا د نړیوالو ستراتیژیستانو
له خوا یوه پرمختللې ستراتیژي جوړه شوې ده؟

7
00:00:36,119 --> 00:00:44,152
د ۲۰۱۷ کال د مارچ په ۲۴مه په یوه مرکه کې، د المان د دفاع فدرالي
وزیر پخواني پارلماني دولتي سکرتر، ویلي ویمر، د نن

8
00:00:44,152 --> 00:00:52,873
ورځې د جګړو او په یوگوسلاګیا کې د هغې جګړې ترمنځ چې
نړیوال قانون یې نقض کړی و، روښانه ورته والی په ګوته کوي.

9
00:00:52,873 --> 00:00:59,559
هغه داسې پایله اخلي: "حکومت د ناټو په
ګټه له موږ سره په ښکاره درواغ وايي."

10
00:00:59,559 --> 00:01:05,121
هغه څه چې فدرالي حکومت له ۱۹۹۹ کال راهیسې د
یوګوسلاویا پر وړاندې د جګړې په اړه کوي: د

11
00:01:05,121 --> 00:01:09,980
جرمني خلکو ته له یوه جګړې څخه بلې ته دروغ ویل دي.

12
00:01:09,980 --> 00:01:15,000
قدرمنو ښاغلو او مېرمنو، ویلي ویمر
داسې سختو بیانونو ته څنګه رسېږي؟

13
00:01:15,000 --> 00:01:22,940
د دې موندلو لپاره، موږ به د یوگوسلاويې د جګړې
په مثال د نړیوالو شطرنج لوبغاړو ستراتیژۍ وڅیړو.

14
00:01:22,940 --> 00:01:27,700
د جګړې پلمه: ادعا شوی بشري ناورین:

15
00:01:27,700 --> 00:01:36,018
د ۱۹۹۹ کال په مارچ کې، جرمني په تېرو ۵۰ کلونو کې د لومړي ځل
لپاره په یوه جګړه کې برخه واخیسته، چې هغه د پخوانۍ یوگوسلاویا پر

16
00:01:36,018 --> 00:01:40,786
وړاندې د ناټو یرغلګره جګړه وه، او له نړیوال قانون سره یې خلاف وه.

17
00:01:40,786 --> 00:01:45,600
د ناټو هوایي ځواک پر یوگوسلاویا ۱۴۰۰۰ بمونه وغورځول.

18
00:01:45,600 --> 00:01:53,300
عامه خلکو ته د جګړې د توجیه کولو لپاره،
سیاستوالو ادعا وکړه چې یوه بشري ناورین رامنځته کېږي.

19
00:01:53,300 --> 00:01:57,340
دا یوازې د یو "انساني جنګ" په واسطه پای ته رسېدلی شي.

20
00:01:57,340 --> 00:02:06,420
خو، جوچن شولز، چې هغه وخت د ناټو په هوایي ځواک کې ډګرمن
او اوس د سولې یو فعال دی، په کلکه یې د دې بیان مخالفت وکړ.

21
00:02:06,420 --> 00:02:17,180
هغه یادونه وکړه چې هوایي جګړه لا په ۱۹۹۸ کال کې پلان شوې وه. او دا
سره له دې چې د OSCE د یو راپور له مخې، کومه بشري ناورین نه وه.

22
00:02:17,180 --> 00:02:23,286
OSCE په اروپا کې د امنیت او همکارۍ سازمان دی.

23
00:02:23,286 --> 00:02:29,923
خو نو جګړه ولې؟ د شولز په وینا، د یوگوسلاګیا
جغرافیایي موقعیت د دې لامل و چې د اروپايي

24
00:02:29,923 --> 00:02:34,740
ټولنې او ناټو ختیځ ته پراختیا په اجنډا کې وه.

25
00:02:34,740 --> 00:02:40,420
په اوس سي اي کې امریکايي ډیپلوماټې، نورما
براون، دا خبره په لنډه توګه داسې خلاصه کړه:

26
00:02:40,420 --> 00:02:49,300
حقیقت دا دی، هرچا پوهېده چې بشري ناورین به
یوازې هغه وخت رامنځته شي چې ناټو بمباري وکړي!

27
00:02:49,300 --> 00:02:53,873
د ګیرهارډ شروډر او بل کلنټن ترمنځ د ټاکنیزو کمپاینونو تړون:

28
00:02:53,873 --> 00:03:01,470
د متقاعد ډګرمن یوخن شولټز په وینا، د صدراعظمۍ نوماند ګیرهارډ
شروډر د ۱۹۹۸ کال په اوړي کې د خپلې انتخاباتي

29
00:03:01,470 --> 00:03:09,820
کمپاین په ترڅ کې متحده ایالاتو ته سفر وکړ او د امریکا
له ولسمشر بل کلنټن سره یې د کوسوو په اړه خبرې وکړې.

30
00:03:09,820 --> 00:03:17,820
هلته په یوگوسلاویا کې پلان شوې جګړه او د شرودر تر
واکمنۍ لاندې د جرمني پوځي ښکېلتیا تر بحث لاندې ونیول شول.

31
00:03:17,820 --> 00:03:23,606
د شولز په وینا، د امریکا د ټاکنیزو کمپاینونو
مرستیالان بیا ګیرهارډ شروډر ته واستول شول ترڅو د فدرالي

32
00:03:23,606 --> 00:03:27,580
لومړي وزیر په توګه د ټاکنو په ګټلو کې ورسره مرسته وکړي.

33
00:03:27,580 --> 00:03:36,960
د حکومت بدلون اړین و، ځکه چې هلموټ کوهل به د
جګړې کې د جرمني له ګډون سره موافقه نه وه کړې.

34
00:03:36,960 --> 00:03:41,873
۱۲۳۴۳۲۱د جرمني د وزیرانو شارپینګ او فیشر درواغ:

35
00:03:41,873 --> 00:03:47,200
۱۲۳۴۳۲۱ الماني حکومت د جګړې د ننوتلو
لپاره د خلکو منلو ته اړتیا درلوده.

36
00:03:47,200 --> 00:03:53,340
د دفاع وزیر شارپینګ او د بهرنیو چارو وزیر فیشر
دا د یوې تبلیغاتي چل له لارې بیا راژوندی کړ.

37
00:03:53,340 --> 00:04:01,360
هغوی د کوسوو وضعیت د جرمني له نازی تېر وخت سره
وتړلو، او په دې توګه یې جرمنیان په نازک ټکي ووهل.

38
00:04:01,360 --> 00:04:09,360
هغوی خلک د سربیا د "توکمیزې تصفیې" او په پریشتینا کې
د یو توقیف ځای په اړه په وحشتناکو کیسو سره ګمراه کړل.

39
00:04:09,360 --> 00:04:16,317
۱۲۳۴۳۲۱ د ژورنالیستانو انګرر او ورت، او همدارنګه
د جرمني جنرال او د OSCE کارکوونکي هاینز لوکوی لخوا

40
00:04:16,317 --> 00:04:20,540
پر ځای څېړنو وښودله چې دا په بشپړه توګه جعلي وو.

41
00:04:20,540 --> 00:04:28,433
یوازې د یوگوسلاويه پوځ او د
البانیا نیمه پوځي واحدونو ترمنځ جګړه وه.

42
00:04:28,433 --> 00:04:34,686
سره له دې، د شارپینګ او فیشر د جګړې تبلیغات په دې کې
بریالي شول چې خلک دې ته وهڅوي چې د جګړې له لارې د سربیانو

43
00:04:34,686 --> 00:04:39,233
لخوا د ترسره شویو "ظلمونو" څخه د ځان خلاصولو ملاتړ وکړي.

44
00:04:39,233 --> 00:04:51,013
د ناټو ویاند جیمي شیاه وویل: "که موږ په جرمني کې د خلکو ملاتړ له
لاسه ورکړی وای، نو موږ به یې په ټول اتحاد کې له لاسه ورکړی وای."

45
00:04:51,013 --> 00:04:56,886
۱۲۳۴۳۲۱ د اړیکو ادارې په پخوانۍ
یوگوسلاویا کې د جګړې لپاره چمتو شوې:۱۲۳۴۳۲۱

46
00:04:56,886 --> 00:05:03,684
د یورګ بیکر او میرا بهام لخوا لیکل شوی کتاب "د بالکان عملیات: د
جګړې او مرګ لپاره اعلانات"، دا په ګوته کوي چې څنګه

47
00:05:03,684 --> 00:05:11,873
امریکایي عامه اړیکو ادارو د یوگوسلاويې د جګړې پرمهال له رسنیو
څخه په استفادې د دښمنانو په اړه کلیشه يي انځورونه جوړ کړل.

48
00:05:11,873 --> 00:05:20,224
د بېلګې په توګه، اغېزناکې امریکايي کمپنۍ روډر
فین په یو وخت کې د دریو جنګي ډلو لپاره کار کاوه: د

49
00:05:20,224 --> 00:05:24,939
کرواتیا، بوسنیا او کوسوو د البانیایانو مشرتابه.

50
00:05:24,939 --> 00:05:33,181
دنده دا وه چې صربونه په یو اړخیزه توګه د ظالمانو او یرغلګرو
په توګه انځور کړي، په داسې حال کې چې کروشیان، د بوسنیا مسلمانان

51
00:05:33,181 --> 00:05:37,859
او د کوزوو البانیان یوازې د قربانیانو په توګه انځور کړي.

52
00:05:37,859 --> 00:05:45,406
د خپل "ملامت سربي دي" پروپاګند له لارې،
ادارې لوېدیځ عام د جګړې لپاره چمتو کړ.

53
00:05:45,406 --> 00:05:51,739
د ادارې رییس جیمز هارف. "موږ وتوانېدو
چې سربونه له نازیانو سره برابر کړو."

54
00:05:51,739 --> 00:05:59,030
له دې وروسته تقریباً سمدلاسه، رسنیو د بېلابېلو اصطلاحاتو
لکه توکمیزې پاکۍ، د توقیف کمپونه او داسې نورو کارول پیل

55
00:05:59,030 --> 00:06:03,152
کړل، چې د نازی جرمني او اوشویتز له انځورونو سره تړاو لري.

56
00:06:03,152 --> 00:06:11,960
له دې وروسته هیڅوک نشو کولی چې ورسره مخالفت وکړي، پرته له
دې چې په تجدید غوښتنه تورن شي. موږ سل په سلو کې بریالي وو.

57
00:06:11,960 --> 00:06:21,420
د شخړې کنټرول شوي پراختیا په بالکان کې
د امریکا د پوځ مداخلې ته توجیه ورکړه.

58
00:06:21,420 --> 00:06:25,846
په پخوانۍ یوگوسلاویا کې جګړه د امریکا د حکومت له خوا تمویل شوې:

59
00:06:25,846 --> 00:06:34,182
۱۲۳۴۳۲۱ د روسیې پلوه یوگوسلاویا د لویدیځو ځواکونو له
خوا بې ثباته شوه او په اوو جلا دولتونو ووېشل شوه:

60
00:06:34,182 --> 00:06:39,400
سلوانیا، کروشیا، بوسنیا، سربیا، مونټی نیګرو، کوسوو او مقدونیه.

61
00:06:39,400 --> 00:06:49,380
د داخلي توکمیزو تاوتریخوالي په راپارولو سره، بېلابېل توکمیزې
ډلې په ۱۹۹۰ لسیزه کې یو پر بل پسې نویو وسله والو جګړو ته کش شوې.

62
00:06:49,380 --> 00:06:59,560
رابرټ بیر، د سي آی اې (د امریکا د بهرنۍ استخباراتو ادارې)
پخواني اجنټ وویل: "د دې تبلیغاتو موخه د یوگوسلاویا د جمهوریتونو

63
00:06:59,560 --> 00:07:04,539
ویش و، ترڅو هغوی له خپلې مورکۍ هېواد څخه جلا شي او خپلواک شي."

64
00:07:04,539 --> 00:07:11,185
موږ ته د هر څه، د جګړې او تاوتریخوالي په ګډون،
د پړې اچولو لپاره یوازې د قربانۍ د پسه په څېر یو

65
00:07:11,185 --> 00:07:15,846
څوک لازم و. د دې رول لپاره سربیا وټاکل شوه...'

66
00:07:15,846 --> 00:07:25,560
برتانوي افسر جان کراسلینډ وویل:
۱۲۳۴۳۲۱ "نړیوالې ټولنې د KLA ملاتړ وکړ."

67
00:07:25,560 --> 00:07:33,638
د امریکا ولسمشر بل کلنټن، امریکايي دیپلومات ریچارډ
هولبروک او د امریکا د بهرنیو چارو وزیرې میدیلین اولبرايټ

68
00:07:33,638 --> 00:07:39,913
پرېکړه کړې وه چې په سربیا کې به د رژیم بدلون راشي...

69
00:07:39,913 --> 00:07:47,951
د توکمیزو ډلو ترمنځ روانو پوځي شخړو په پای کې متحده ایالاتو ته د
سربیا پر ضد د ناټو د برید لپاره، چې د نړیوالو

70
00:07:47,951 --> 00:07:55,446
قوانینو څخه یې سرغړونه کوله، او د ولسمشر
سلوبودان میلوشویچ د ړنګولو لپاره یو توجییه چمتو کړه.

71
00:07:55,446 --> 00:08:04,913
۱۲۳۴۳۲۱ د سي آی اې پخواني اجنټ رابرټ بیر د هېواد له
تجزیې وروسته د یوگوسلاویا له خلکو څخه بخښنه وغوښته:

72
00:08:04,913 --> 00:08:12,900
تېر وخت هېر کړئ، ځکه چې هغه جوړ شوی او درواغ و. تاسو ته
یوازې چل ونه ویل شوی و، او هغوی هغه څه ترلاسه کړل چې غوښتل یې.

73
00:08:12,900 --> 00:08:17,220
خو تاسو باید د دې له امله یو پر بل
باندې د کرکې احساساتو ته دوام ورنکړئ!

74
00:08:17,220 --> 00:08:25,713
تاسو باید ثابته کړئ چې تاسو له دې څخه پورته کېدای
شئ او دا مو درک کړې چې د دې وضعیت اصلي پړ څوک دی!

75
00:08:25,713 --> 00:08:30,600
زه له تاسو ټولو څخه له زړه بخښنه غواړم!

76
00:08:30,600 --> 00:08:37,380
په یوگوسلاویا کې د حکومت بدلون چې د امریکا
د بهرنیو چارو وزارت لخوا په ګډه تمویل شوی:

77
00:08:37,380 --> 00:08:44,808
په ۲۰۰۰ کال کې په هغه څه کې چې هغه وخت یوگوسلاویا وه، د حکومت
بدلون د هغو ډېرو بېلګو څخه یوه ده چې ښیي د امریکا

78
00:08:44,808 --> 00:08:52,353
د بهرنیو چارو وزارت څنګه د تش په نامه نادولتي
موسسو له لارې د رژیمونو په بدلون او ړنګولو کې ښکېل دی.

79
00:08:52,353 --> 00:08:59,334
د "اوتپور" په نوم د محصلینو غورځنګ، چې د یو مخالف
سازمان په توګه جوړ شوی و، هغه محرکه قوه وه چې د

80
00:08:59,334 --> 00:09:03,806
یوگوسلاویا خلک یې د ولسمشر میلوشوویچ پر وړاندې وهڅول.

81
00:09:03,806 --> 00:09:09,631
د "اوتپور" زده کوونکو د یوگوسلاوي ولسمشر پر
وړاندې احساسات راوپارول، د بېلګې په توګه د بلګراد

82
00:09:09,631 --> 00:09:12,600
پر نیمایي برخه یې ګرافیتي (دیوالي لیکنې) کولې.

83
00:09:12,600 --> 00:09:20,700
د بالکان د جګړو او ناوریني اقتصادي
وضعیت پړه پر میلوشوویچ اچول شوه.

84
00:09:20,700 --> 00:09:26,526
د اوټپور کړنو ډېر رسنیز پام ځانته راواړوه.

85
00:09:26,526 --> 00:09:34,740
د اوټپور په هڅونه، نږدې ۱۰۰۰۰۰ کسان په بلګراد
کې د ولسمشر پر وړاندې د احتجاج لپاره راټول شول.

86
00:09:34,740 --> 00:09:40,000
هغوی په لویه کچه لوحې له ځان سره لېږدولې چې پرې دا
شعار لیکل شوی و: "هغه (میلوشیچ) پای ته رسېدلی دی!"

87
00:09:40,000 --> 00:09:46,806
اوتپور د بېلابېلو نادولتي موسسو لکه NDI او NED لخوا تمویل کېده.

88
00:09:46,806 --> 00:09:52,360
د NED اصلي تمویلوونکی د امریکا د بهرنیو چارو وزارت دی.

89
00:09:52,360 --> 00:09:59,440
د ۲۰۰۰ کال د اکتوبر په ۶مه، میلوشویچ له خپلې دندې استعفا وکړه.

90
00:09:59,440 --> 00:10:02,860
د جګړې موخه او پایله:

91
00:10:02,860 --> 00:10:11,723
د جګړې په پایله کې، په اروپا کې د امریکا دوهم لوی
پوځي اډه په کوسوو کې جوړه شوه – کیمپ بانډسټیل، چې

92
00:10:11,723 --> 00:10:16,633
په ۳۸۶ هکتاره ځمکه کې پر زرګونو سرتیرو سمباله ده.

93
00:10:16,633 --> 00:10:25,018
د یوې ستراتیژیکې مهمې سیمې کې د خپل پوځي شتون له لارې، متحده
ایالاتو د منځني ختیځ او ختیځ څخه د تیلو او ګازو

94
00:10:25,018 --> 00:10:33,313
د احتمالي نللیکو پر لارو، او همدارنګه د معدني
سرچینو پر سوداګریزې استثمارۍ خپل کنټرول ټینګ کړ.

95
00:10:33,313 --> 00:10:41,674
۱۲۳۴۳۲۱ برتانوي جنرال مایکل جکسن، د ناټو په مشرۍ د کوسووو ځواک
(KFOR) لومړني قوماندان، وویل: "موږ به یقیناً

96
00:10:41,674 --> 00:10:51,166
دلته د اوږدې مودې لپاره پاتې شو ترڅو د هغو انرژۍ
دهلیزونو امنیت ډاډمن کړو چې له مقدونیې څخه تېرېږي."

97
00:10:51,166 --> 00:10:58,539
۱۲۳۴۳۲۱ د یوگوسلاويې د جګړې پر مهال د لاسوهنې په اړه زموږ د
مستند فلم په پای کې، موږ د دې پوښتنې په ځواب کې د ویلي ویمر

98
00:10:58,539 --> 00:11:03,320
ځواب څېړو چې موږ د جګړې د هر اړخیزو درواغو په اړه څه کولی شو:

99
00:11:03,320 --> 00:11:05,913
هغه څه چې پاتې دي، کلام دی.

100
00:11:05,913 --> 00:11:13,040
لکه څنګه چې کلمې کولی شي جګړې او ورانول
رامنځته کړي، همداسې یې مخه هم نیولی شي.

101
00:11:13,040 --> 00:11:18,621
هر هغه څه چې د وېش دود راولي، په پای کې د جګړې
هڅوونکو ځواکونو په ګټه تمامېږي، کوم چې پوهېږي څنګه د خپلو

102
00:11:18,621 --> 00:11:22,313
نړیوالو چلونو لپاره کمزورۍ په ډېره هدفمندې توګه وکاروي.

103
00:11:22,313 --> 00:11:28,499
ستاسو د خبرو او د دې پروګرام د خپرولو له لارې،
دا ډول اړیکې رابرسېره کېدای شي او په پای کې

104
00:11:28,499 --> 00:11:31,073
جګړې مخنیوی کېدای شي. مهرباني وکړئ مرسته وکړئ!