WEBVTT

00:01.420 --> 00:05.320
Сербия уран қолдануына байланысты НАТО-ға қарсы сотқа жүгінді.

00:05.320 --> 00:11.482
Сербиялық заңгер доктор Срджан Алексич басқаратын
халықаралық заңгерлер тобы қазіргі уақытта

00:11.482 --> 00:16.273
халықаралық сотқа НАТО-ға қарсы талап арыз дайындап жатыр.

00:16.273 --> 00:23.640
Команда Сербия Ғылым және Өнер Академиясы
тарапынан ұсынылған, оның президенті Срђан Ноғо

00:23.640 --> 00:28.073
Сербия үкіметімен ынтымақтастықты үйлестіреді.

00:28.073 --> 00:36.339
Бұл 1999 жылғы Югославия соғысында 10-нан 15
тоннаға дейін уран оқ-дәрісін қолдануға қатысты.

00:36.339 --> 00:45.307
Процесс барысында бөлініп шыққан жұтаң уранның радиоактивтілігі
адамдар мен қоршаған ортаға ұзақ мерзімді жойқын әсерлер тигізер

00:45.307 --> 00:50.433
еді, мысалы, түсік тастау мен ауыр сырқаттарға әкелер еді.

00:50.433 --> 00:59.760
Ғалымдар уран оқ-дәрісін қатерлі ісіктің күрт өсуімен, туа біткен
ақаулармен және су ластануымен бірнеше рет байланыстырады.

00:59.760 --> 01:07.000
«Өлім шаңы – уран оқ-дәрілері және салдары»
фильмі егжей-тегжейлі баяндаманы ұсынады.

01:07.000 --> 01:14.800
Ұзақ сақтау мерзімі мен улылығын ескере отырып,
сарапшылар оны жаппай қырып-жою қаруы деп те атайды.

01:14.800 --> 01:22.314
1970-жылдардан бері көптеген елдерде ядролық өнеркәсіптің
радиоактивті қалдықтарын пайдалана отырып, уран оқ-дәрілері

01:22.314 --> 01:27.033
өндіріліп келеді, себебі олардың тесу қабілеті жоғары.

01:27.033 --> 01:35.066
Ол кем дегенде тағы төрт соғыста қолданылған,
мысалы Иракта, Ауғанстанда және ең соңғысы Сирияда.

01:35.066 --> 01:41.823
Тіпті Германияда да Ремшайдта АҚШ-тың жойғыш-бомбалаушы ұшағы
апатқа ұшырағаннан кейін денсаулыққа тигізген

01:41.823 --> 01:48.600
әсері байқалды, алайда оның уранмен қарулануы
бүгінге дейін ресми түрде жоққа шығарылып келеді.

01:48.600 --> 02:00.301
Бұрынғы АҚШ Бас прокуроры Рэмзи Кларк дұрыс айтқан:
«DU қарулары өмірге қабылданбайтын қауіп, халықаралық

02:00.301 --> 02:06.653
құқықты бұзу және адам қадір-қасиетіне жасалған шабуыл».