1
00:00:00,015 --> 00:00:07,600
ګټې خصوصي، زیانونه ټولنیز

2
00:00:07,600 --> 00:00:13,720
هوشیار مالي کارپوهانو، په خپله لومړنۍ غوسه
کې، د ... له خوا غیرقانوني اټکلونه وپېژندل

3
00:00:13,720 --> 00:00:18,800
لوی سټیکلر یا د اسعارو سوداګر اکثراً د
قمارخانې له غولونې سره برابر ګڼل کیږي.

4
00:00:18,800 --> 00:00:22,520
خو دا معادله د قمارخانو له چلونکو سره بې انصافي کوي.

5
00:00:22,520 --> 00:00:30,880
د بې شمېره لویو سوداګرو برعکس، دوی عموماً د
خپلې ګټې کوچنۍ یا لویې برخې له شرکت سره شریکوي.

6
00:00:30,880 --> 00:00:39,760
د بېلګې په توګه، د سویس د قمارخانو ۵۰٪ ګټه په
مستقیم ډول د زړښت او پاتې شونو بیمې (AHV) ته ځي.

7
00:00:39,760 --> 00:00:47,208
له بلې خوا، ډیری لویې سوداګریزې ډلې په مهارت سره خپل د ونډو ګټې،
چې ځینې یې له ۵۰۰ میلیونه سویسي فرانک څخه زیاتې دي، د

8
00:00:47,208 --> 00:00:54,720
شرکت له لارې تېروي – په بل عبارت، دوی له خپلو سوداګریزو ګټو
څخه په بشپړه توګه په شخصي توګه او له مالیې پرته خوند اخلي.

9
00:00:54,720 --> 00:01:01,560
او اوس راځو اصلي خبرې ته: که د قمارخانې یو
چلونکی افلاس شي، دا یوازې د هغه شخصي موضوع پاتې کیږي.

10
00:01:01,560 --> 00:01:06,840
هغه نشي کولی خپل د قمارخانې پورونه شرکت ته په دې مانا ولېږدوي:

11
00:01:06,840 --> 00:01:12,560
ما خپلې ګټې له تاسو سره شریکې کړې، نو اوس
راځئ چې زما د اټکلي زیانونه هم شریک کړو.

12
00:01:12,560 --> 00:01:17,400
که نه، هر بل متشبث هم همدا خبره
کولی شي. د ټولو لپاره مساوي حقونه.

13
00:01:17,400 --> 00:01:23,160
خو دا له حقیقت څخه لرې ده. دا د ځینو لویو سوداګرو
او د اسعارو راکړې ورکړې کوونکو لپاره داسې نه ده.

14
00:01:23,160 --> 00:01:29,542
د دې ډلې ډیری، چې په دې پروسه کې یې غلطه محاسبه کړې او
ملیاردونه یې له لاسه ورکړي، کولی شي په ساده ډول خپلې

15
00:01:29,542 --> 00:01:33,240
تاوانې ټولنې ته – په بل عبارت، موږ مالیه ورکوونکو ته – واړوي.

16
00:01:33,240 --> 00:01:40,040
دا لاهم په ټوله نړۍ کې د بې شمېره خصوصي ملکیت لرونکو
بانکونو او بیمې شرکتونو د کارول کېدونکې کړنلاره ده.

17
00:01:40,040 --> 00:01:47,417
تر هغه چې دوی د خپلو اټکلي راکړو ورکړو څخه په ملیاردونو ګټه
ترلاسه کوي، دوی خپل شخصي شتمني زیاتوي؛ که له بلې خوا،

18
00:01:47,417 --> 00:01:54,000
دوی په ملیاردونو زیان وګوري، دوی کولی شي دا په ساده
ډول پر ټولنې – په بل عبارت، پر مالیه ورکوونکو – وتپي.

19
00:01:54,000 --> 00:01:59,680
د هغوی له مالیې څخه معاف، په ناحقه ترلاسه شوي شخصي
شتمني او د هغوی لوی معاشونه دواړه خوندي پاتې دي.

20
00:01:59,680 --> 00:02:03,880
په ځینو مواردو کې، ان بونسونه هم خوندي پاتې کیږي.

21
00:02:03,880 --> 00:02:13,280
د دې لپاره چې مظلوم خلک له خپلې ورځ تر بلې بې‌ارامه خوبه راونه
ویښ شي، ځینې سیاستوال په مکرر ډول ریاکارانه د خوب سندرې وايي.

22
00:02:13,280 --> 00:02:19,627
دا ډاډګیرونې وګړو ته دا وړاندیز کوي چې په راتلونکو مالي
بحرانونو کې، هغه بانکونه چې بدې اټکلې یې کړې دي، باید

23
00:02:19,627 --> 00:02:23,120
پخپله مسؤلیت په غاړه واخلي... د خپلو ونډه لرونکو سره یوځای.

24
00:02:23,120 --> 00:02:26,960
خو ویل یې کول یې کول نه دي.

25
00:02:26,960 --> 00:02:34,240
ځکه چې په عمل کې، سیاستوال لا هم یوازې د نښو نښانو سره
لاسوهنه کوي، د دې پر ځای چې د اصلي سرطاني ودې سره مقابله وکړي.

26
00:02:34,240 --> 00:02:42,280
سرطاني ودې لا هم بانکداران دي، چې د اټکلي راکړې
ورکړې له لارې په معاشونو او بونسونو کې میلیونونه ګټي.

27
00:02:42,280 --> 00:02:50,354
خو بې شمېره بیمه شرکتونه او لوی شرکتونه لکه د درمل
جوړونې، مخابراتو، د برېښنا رسولو، ساینس، او په زیاتیدونکي

28
00:02:50,354 --> 00:02:54,840
توګه هم د پوستي خدماتو، کرنې، او داسې نور، هم همدا کار کوي.

29
00:02:54,840 --> 00:02:59,600
هېڅ یو یې په خپله پیسو اټکل نه کوي، بلکې په عامه پیسو یې کوي.

30
00:02:59,600 --> 00:03:04,120
او په دې کار سره، دوی په پرله پسې توګه ډېر عامه مال ضایع کوي.

31
00:03:04,120 --> 00:03:12,600
له هغې وروسته، دوی د خپلو اټکلي زیانونو د جبرانولو
لپاره اړین اساسي سرمایه، یعنې د خپلې پانګې، نه لري.

32
00:03:12,600 --> 00:03:20,244
د خصوصي بانکونو مالکین، چې زموږ په عامه پیسو – په
ځانګړې توګه د اټکلي ګټې له لارې – ملیاردونه ګټي، زموږ

33
00:03:20,244 --> 00:03:24,040
فنډونه په زیانمنه سود نرخونو پور کول ورځ تر بلې زیاتوي.

34
00:03:24,040 --> 00:03:29,320
سړی یوازې له ځانه پوښتنه کولی شي: موږ په
رښتیا هم څومره احمقان یو؟ او تر کله پورې؟

35
00:03:29,320 --> 00:03:36,440
کله به موږ بالاخره دا ټول کروړپټي سوداګر یوازې د
هغوی د اټکلي پورونو لپاره حساب ورکولو ته مجبور کړو؟

36
00:03:36,440 --> 00:03:43,160
مالیه ورکوونکي یوازې په ړانده توګه د داسې
سرغړونکو ژغورنه کوي، ځکه دوی نه پوهیږي چې څه کوي.

37
00:03:43,160 --> 00:03:51,320
ټول پولي سیسټم خلکو ته په دومره پېچلي ډول وړاندې
شو چې هغوی نور حتی تر ټولو ساده درغلۍ هم نشي لیدلی.

38
00:03:51,320 --> 00:04:01,188
هر هغه منتقد چې بانکداري، بیمه او ورته اټکلي راکړې ورکړې رسوا یا
حتی جرمي بولي، نو تر هغه وخته پر حقه دی چې په دې چارو کې

39
00:04:01,188 --> 00:04:10,240
ښکېل کسان خپلې ګټې شخصي کوي، خپلې تاوانې ټولنې ته ور
په غاړه کوي، او حتی خپلې لویې معاشونه او بونسونه هم ساتي.

40
00:04:10,240 --> 00:04:16,080
د دې رسوا کوونکي عمل له امله،
بانکدارانو نړۍ د ناورین تر څنډو راوستې ده.

41
00:04:16,080 --> 00:04:23,974
او دوی به همداسې کول ته دوام ورکړي تر هغه چې خلک
پاڅېږي او غوښتنه وکړي چې د بانکي سوداګرو له امله رامنځته

42
00:04:23,974 --> 00:04:27,800
شوي زیانونه باید یوازې او یوازې د هغوی له خوا جبران شي.

43
00:04:27,800 --> 00:04:33,600
همدا خبره پر ټولو ورته اټکلي او د
بیا وېش سوداګریزو ماډلونو هم پلي کیږي.

44
00:04:33,600 --> 00:04:42,960
په ډېر لږ وخت کې به په دې ډول ملیاردونه راټول شي، او
هغه وګړي چې پخوا پرې درغلۍ شوې وې، به ډېر ښه حالت کې وي.

45
00:04:42,960 --> 00:04:49,320
خو زموږ خپل تش په نامه امنیتي
سیسټمونه پخپله د هر ډول اصلاح مخه نیسي.

46
00:04:49,320 --> 00:04:56,893
څنګه؟ په ډېر ساده ډول: د غیرقانوني، پټو شبکو په
زغملو سره، یعنې د کنټرول کوونکو او کنټرول کېدونکو

47
00:04:56,893 --> 00:05:00,640
ترمنځ د دوه اړخیزو ګټورو متقابلو اړیکو له لارې.

48
00:05:00,640 --> 00:05:08,445
اکثریت د دې هر اړخیز فساد په اړه ځکه چوپ پاتې کیږي چې یا
په اړه یې کافي معلومات نه لري او یا هم په ساده ډول ورسره

49
00:05:08,445 --> 00:05:12,520
ځانونه عادت کړي دي، سره له دې چې دوی یې دایمي قربانیان دي.

50
00:05:12,520 --> 00:05:19,227
او د داسې چوپتیا له لارې، بې باوره شوي خلک په خپل
وار د حکومت، اقتصاد او بیمې په برخو کې د

51
00:05:19,227 --> 00:05:23,400
سوداګرو او نورو په منځ کې لا ډېرې لالچۍ ته لاره هواروي.

52
00:05:23,400 --> 00:05:31,526
دا اشراف، چې ځینې یې لرغوني دي، د خلکو د بې وسې چوپتیا له امله
نور هم هڅول کیږي چې خپل د خصوصي کولو درغلۍ ته

53
00:05:31,526 --> 00:05:39,200
دوام ورکړي او حتی دا درغلۍ د نغدو پیسو د له منځه
وړلو، منفي سود نرخونو او داسې نورو لوري ته پراخ کړي.

54
00:05:39,200 --> 00:05:46,200
د ګټو خورا هوښیارانه شخصي کول او د زیانونو ټولنیز
کول له لسیزو راهیسې زموږ د ورځني ژوند یوه برخه ده.

55
00:05:46,200 --> 00:05:53,726
د تل زیاتیدونکو مالي اندیښنو په منځ کې، موږ هیر کړي
دي چې زموږ په څېر په اساسي قانوني دولتونو کې، ډېر پخوا

56
00:05:53,726 --> 00:05:57,560
نه وه چې یوازې دوی د حساب ورکولو لپاره مسؤل ګڼل کېدل.

57
00:05:57,560 --> 00:06:02,680
جنایي محکمې کولی شي تر لسو کلونو پورې د بند سزا واوروي.

58
00:06:02,680 --> 00:06:09,234
مالیه ورکوونکي به د دې ټولو لېونۍ ناسمې ادارې
مسؤلیت په غاړه اخیستلو مجبور وي، تر هغه چې د پور

59
00:06:09,234 --> 00:06:12,720
بار پر هغو کسانو ور واړوي چې په رښتیا یې مسؤل دي.

60
00:06:12,720 --> 00:06:19,600
که دوی داسې ونه کړي، نو ملتونه به په سل سلنه ډاډ
سره د پورونو بلې ژورې کندې ته په منډه ور روان شي.

61
00:06:19,600 --> 00:06:23,400
او د نړۍ هر حکومت په دې پوره ډاډه دی.

62
00:06:23,400 --> 00:06:27,360
سره له دې، دا ټول او له دې هم ډېر څه له پوښتنې پرته منل کېږي.

63
00:06:27,360 --> 00:06:34,086
زموږ نړۍ د ژوند سره دښمنو ټکنالوژیو،
سبسایډیو، خصوصي کولو او د ناسم مدیریت د ډېرو نورو

64
00:06:34,086 --> 00:06:37,840
بڼو له امله له هرې خوا له وجودي ګواښ سره مخ ده.

65
00:06:37,840 --> 00:06:43,600
د دې ټولو ناورین ځپلو بیا وېشلو
سیسټمونو د تشریح لپاره ورځې بس نه وې.

66
00:06:43,600 --> 00:06:51,142
له همدې امله اوس د وخت غوره شېبه ده چې ویده او د رسنیو لخوا بې
حسه شوي خلک راویښ کړو، ترڅو هغوی هغه پورونه له ځانه

67
00:06:51,142 --> 00:06:58,287
لرې کړي چې په ناقانونه توګه پرې تپلي شوي دي او د پور
بار د هغو کسانو پر سر واړوي چې په رښتیا کې یې مسؤل دي!