Faida ziwe za kibinafsi – hasara ziwe za kijamii
Wataalamu wa kifedha walioamka, katika hasira zao za mwanzo, walitambua uvujaji haramu wa habari na
Wawekezaji wakubwa wa kubahatisha au wafanyabiashara wa sarafu mara nyingi hulinganishwa na ulaghai wa kasino.
Hata hivyo, mlinganyo huu unafanya dhuluma kwa waendeshaji wa kasino.
Tofauti na wawekezaji wakubwa wasio na hesabu, kwa kawaida hushiriki sehemu ndogo au kubwa za faida zao na kampuni.
Kwa mfano, asilimia 50 ya faida za kasino za Uswisi huenda moja kwa moja kwenye Bima ya Wazee na Walionusurika (AHV).
Wengi wa wachezaji wakubwa wa spekulasi, kwa upande mwingine, hupanga kwa ustadi faida zao za gawio, baadhi zikizidi CHF milioni
500, kupita kando ya kampuni – kwa maneno mengine, wanapata faida zao za spekulasi kikamilifu kwa faragha na bila kodi.
Na sasa tunafika kwenye kiini cha mambo: ikiwa mwendeshaji wa kasino atapata kufilisika,
hilo linabaki kuwa suala lake binafsi pekee.
Haezi kuhamisha madeni yake ya kasino kwa kampuni kwa maana ya:
Nilishiriki faida zangu na wewe, kwa hivyo sasa tushiriki hasara zangu za kubahatisha.
Vinginevyo, mjasiriamali mwingine yeyote angeweza kusema vivyo hivyo. Haki sawa kwa wote.
Lakini hilo ni mbali kabisa na ukweli. Hii si hali kwa baadhi ya wachezaji wakubwa wa
spekulasi na wafanyabiashara wa fedha za kigeni.
Wengi wa aina hii, baada ya kukosea makadirio na kupoteza mabilioni katika mchakato huo, wanaweza tu kuhamisha hasara
zao kwa jamii – kwa maneno mengine, kwetu sisi walipa kodi.
Hii bado ni desturi ya benki nyingi binafsi na kampuni nyingi za bima duniani kote.
Mara tu wanapoendelea kupata mabilioni ya faida kutokana na miamala yao ya kubahatisha, wanakuza utajiri wao binafsi;
kwa upande mwingine, wakipata mabilioni ya hasara, wanaweza tu kuisambaza kwa jamii – kwa maneno mengine, kwa walipa kodi.
Utajiri wao binafsi walioupata kinyemela bila kodi unabaki bila kuguswa, pamoja na mishahara yao mikubwa.
Katika baadhi ya kesi, hata bonasi hubaki salama.
Ili kutoamsha watu waliodhulumiwa kutoka usingizi wao unaozidi kuwa na wasiwasi, baadhi ya wanasiasa
huimba mara kwa mara nyimbo za kulalisha zenye unafiki.
Nyimbo hizi za faraja zinawahimiza raia kwamba katika migogoro ya kifedha ya baadaye, benki zilizofanya ubashiri mbaya
zitabidi zijibebe jukumu wenyewe... pamoja na wenyehisa wao.
Lakini kusema si sawa na kufanya.
Kwa sababu kwa vitendo, wanasiasa bado wanashughulikia tu dalili badala ya kukabiliana na ukuaji halisi wa saratani.
Ukuaji hatari bado ni wale benki-wafanyabiashara, ambao hujipatia mamilioni ya
mishahara na bonasi kupitia miamala ya kubahatisha.
Lakini kampuni nyingi sana za bima na makampuni makubwa kama vile ya dawa, mawasiliano ya simu, usambazaji wa umeme, sayansi,
na pia huduma za posta, kilimo, n.k., zinafanya vivyo hivyo.
Hakuna hata mmoja wao anayefanya ubashiri kwa pesa zake mwenyewe, bali kwa pesa za umma.
Na kwa kufanya hivyo, mara kwa mara wanapoteza mali nyingi za umma.
Baada ya hapo, wanakosa mtaji wa hisa unaohitajika, yaani mtaji wa umiliki, ili kufidia hasara zao za kubahatisha.
Wamiliki wa benki binafsi, ambao hupata mabilioni ya faida kwa kutumia pesa zetu za umma – hasa kupitia faida za kubahatisha
– wanazidi kukopa fedha zetu kwa viwango vya riba hasi.
Mtu anaweza tu kujiuliza: Sisi ni wapumbavu kiasi gani kweli? Na kwa muda gani zaidi?
Tutawawajibisha lini hatimaye wote hawa wawekaji wa kubahatisha wenye mamilioni ya dola kwa madeni yao ya kubahatisha pekee?
Walipa kodi wanaendelea kuokoa kwa upofu wahalifu hao kwa sababu hawana wazo la kile wanachofanya.
Mfumo mzima wa fedha uliwasilishwa kwa watu kwa njia ngumu sana kiasi kwamba hawawezi tena kuona udanganyifu rahisi.
Kila mkosoaji anayeelezea shughuli za kibenki, bima na miamala mingine ya kubahatisha kama za kashfa au hata za uhalifu, basi
yuko sahihi mradi tu wale wanaohusika wanaendelea kubinafsisha faida zao huku wakipitisha hasara zao kwa
jamii, na hata kubaki na mishahara yao mikubwa na bonasi.
Kwa utendaji huu wa aibu, wabanki wamepeleka dunia ukingoni mwa janga.
Na wataendelea kufanya hivyo hadi watu watakapoinuka na kudai kuwa hasara zilizopatikana na
wabashiri wa benki zirudishwe na waendeshaji wenyewe tu.
Hali hiyo inatumika pia kwa mifano yote ya biashara inayofanana ya kubahatisha na ya kugawa upya.
Bila kuchelewa kabisa, mabilioni yangeshangazwa kwa njia hii, na raia ambao walikuwa
wamehujumiwa hapo awali wangekuwa katika hali bora zaidi.
Lakini mifumo yetu yenyewe inayoitwa ya usalama inazuia kabisa marekebisho yoyote.
Vipi hivyo? Rahisi tu: kwa kuvumilia mitandao haramu na ya siri, yaani mahusiano yenye manufaa
kwa pande zote kati ya wadhibiti na waliodhibitiwa.
Wengi wanasalia kimya kuhusu ufisadi huu ulioenea kila mahali kwa sababu tu hawajui vya kutosha au wamejizawadia
kukubali, ingawa wao ndio waathirika wake wa kudumu.
Na ukimya huu, kwa upande wake, husababisha watu waliokosewa haki kuamsha tamaa kubwa zaidi miongoni mwa wataalamu
wa ubashiri katika serikali, biashara, sekta ya bima, n.k.
Wana-elite hawa, baadhi yao wakiwa wa kale sana, wanahamasika zaidi na ukimya wa watu wasio na msaada ili kuendelea na
udanganyifu wao wa ubinafsishaji na hata kuupanua kwa mwelekeo wa kuondoa matumizi ya pesa taslimu, viwango hasi vya riba, n.k.
Ubinafsishaji wa faida kwa ujanja mkubwa na ugawaji wa hasara kwa umma umekuwa sehemu ya
maisha yetu ya kila siku kwa miongo kadhaa.
Katikati ya wasiwasi unaozidi wa kifedha, tumesahau kwamba katika nchi zenye katiba kama yetu, si muda mrefu uliopita
ilikuwa desturi kuwachukulia hatua wale tu waliokuwa na jukumu.
Mahakama za jinai zinaweza kutoa hukumu za kifungo cha hadi miaka kumi gerezani.
Walipakodi watalazimika kubeba lawama kwa usimamizi huu wote wa kichaa, mradi tu wasipofanikiwa kuhamisha
mzigo wa deni kwa wale ambao ndio hasa wanaowajibika kwao.
Ikiwa hawatafanya hivyo, mataifa yataelekea moja kwa moja kwenye shimo jingine la deni kwa uhakika wa asilimia mia moja.
Na kila serikali duniani inajua hili kwa hakika.
Hata hivyo, haya yote na mengi zaidi yanakubaliwa bila swali.
Ulimwengu wetu uko katika hatari ya kuangamia kutoka pande zote kutokana na teknolojia zinazopingana na maisha, ruzuku,
ubinafsishaji na aina nyingine nyingi za usimamizi mbaya.
Siku hazikutosha kuelezea mifumo yote hii ya ugawaji hatari.
Kwa hiyo, ni wakati mwafaka wa kuamsha watu waliolala na waliopumbazwa na vyombo vya habari, ili waweze kujikwamua
na madeni yaliyowekwa juu yao kinyume cha sheria na kurudisha mzigo wa deni kwa wale ambao ndio hasa wanaowajibika nalo!