WEBVTT 00:00.015 --> 00:07.600 Профитларны шәхсиләштерү – югалтуларны социальләштерү 00:07.600 --> 00:13.720 Уянган финанс белгечләре, баштагы ачуларында, тарафыннан ясалган законсыз спекуляцияне таныйлар 00:13.720 --> 00:18.800 Зур спекулянтлар яки валюта сәүдәгәрләре еш кына казино алдаулары белән тиңләнә. 00:18.800 --> 00:22.520 Ләкин бу тигезләмә казино операторларына гаделсезлек итә. 00:22.520 --> 00:28.072 Сансыз күп зур спекулянтлардан аермалы буларак, алар гадәттә табышларының кечерәк яки 00:28.072 --> 00:30.880 зуррак өлешләрен компания белән бүлешәләр. 00:30.880 --> 00:39.760 Мәсәлән, Швейцария казинолары табышының 50% турыдан-туры картлык һәм яшәүчеләр иминиятенә (AHV) күчә. 00:39.760 --> 00:45.431 Шул ук вакытта күп кенә зур спекулянтлар дивиденд табышларын, кайберләре 500 миллион Швейцария франкынан да артыграк 00:45.431 --> 00:51.836 булганнарын, компаниядән оста маневр ясап узып җибәрәләр – башка сүз белән әйткәндә, алар үзләренең спекулятив табышларын тулысынча 00:51.836 --> 00:54.720 шәхси рәвештә һәм салымнардан азат рәвештә ләззәт итәләр. 00:54.720 --> 01:01.560 Һәм хәзер төп мәсьәләгә күчәбез: әгәр казино операторы банкрот булса, бу бары тик аның шәхси эше булып кала. 01:01.560 --> 01:06.840 Ул үз казино бурычларын компаниягә түбәндәге мәгънәдә күчерә алмый: 01:06.840 --> 01:12.560 Мин табышымны синең белән бүлештем, хәзер исә мин алган спекулятив югалтуларымны да бүлешик. 01:12.560 --> 01:17.400 Югыйсә, теләсә кайсы башка эшмәкәр дә шул ук сүзне әйтә ала. Барыбызга да тигез хокуклар. 01:17.400 --> 01:23.160 Ләкин бу чынбарлыктан бик ерак. Бу кайбер зур спекулянтлар һәм валюта сәүдәгәрләре өчен дөрес түгел. 01:23.160 --> 01:29.758 Шундыйларның күпчелеге, ялгыш исәпләп, миллиардлаган югалткач, үз югалтуларын гади халыкка – башка сүз белән 01:29.758 --> 01:33.240 әйткәндә, без, салым түләүчеләр, өстенә генә күчерә ала. 01:33.240 --> 01:40.040 Бу әле дә дөнья буйлап санап бетергесез шәхси милектәге банклар һәм иминият компанияләренең гамәле булып тора. 01:40.040 --> 01:47.119 Спекулятив операцияләрдән миллиардлаган табыш алуларын дәвам иткән саен, алар үзләренең шәхси байлыгын арттыралар; киресенчә, 01:47.119 --> 01:54.000 миллиардлаган зыян күргән очракта, аны гади генә итеп җәмгыятькә – башка сүз белән әйткәндә, салым түләүчеләргә – йөкли алалар. 01:54.000 --> 01:59.680 Аларның салымнан азат итеп законсыз юл белән тупланган шәхси байлыклары һәм зур хезмәт хаклары үзгәрешсез кала. 01:59.680 --> 02:03.880 Кайбер очракларда хәтта бонуслар да саклана. 02:03.880 --> 02:09.635 Басым астындагы халыкларны көннән-көн тынгысызлана барган йокыларыннан уятмас өчен, кайбер 02:09.635 --> 02:13.280 сәясәтчеләр ялганчы җылы җырларны кабат-кабат җырлыйлар. 02:13.280 --> 02:19.423 Бу тынычландыру сүзләре гражданнарга киләчәк финанс кризисларында начар спекуляцияләгән банкларның үзе җавап 02:19.423 --> 02:23.120 тотарга мәҗбүр булачакларын... акционерлары белән бергә күрсәтә. 02:23.120 --> 02:26.960 Ләкин әйтү белән эшләү бер үк әйбер түгел. 02:26.960 --> 02:34.240 Чөнки гамәлдә сәясәтчеләр әле дә чын яман шеш үсешләренә каршы көрәшү урынына бары тик симптомнарны гына төзәткәләп маташалар. 02:34.240 --> 02:39.126 Шул ук вакытта рак кебек үсешләр – банкстерлар, алар спекулятив операцияләр аша 02:39.126 --> 02:42.280 миллионлаган сумлык хезмәт хакы һәм премияләр ала. 02:42.280 --> 02:48.770 Ләкин санап бетергесез иминият компанияләре һәм фармацевтика, элемтә, электр белән тәэмин итү, фән кебек зур 02:48.770 --> 02:54.840 корпорацияләр, шулай ук көннән-көн арта барган почта хезмәтләре, авыл хуҗалыгы һ.б. да шуны ук эшли. 02:54.840 --> 02:59.600 Аларның берсе дә үз акчалары белән спекуляция ясамый, ә халык акчалары белән. 02:59.600 --> 03:04.120 Һәм моны эшләгәндә алар дәүләт байлыгын күп тапкырлар әрәм итәләр. 03:04.120 --> 03:09.521 Шуннан соң аларда үз капиталларының, ягъни акционерлык капиталының кирәкле өлеше калмый, шуның белән 03:09.521 --> 03:12.600 аларның спекулятив югалтуларын каплау мөмкинлеге булмый. 03:12.600 --> 03:18.972 Шәхси банклар хуҗалары, безнең дәүләт акчалары белән – нигездә спекулятив табышлар аша – миллиардлаган табыш 03:18.972 --> 03:24.040 алучылар, безнең акчаларны тискәре процент ставкалары белән көннән-көн күбрәк карыз алалар. 03:24.040 --> 03:29.320 Кеше бары тик үзеннән генә сора ала: без чынлап та нинди дәрәҗәдә ахмак? Һәм тагын күпме вакыт? 03:29.320 --> 03:36.440 Ниһаять, без бу барлык миллионер-спекулянтларны бары тик аларның спекулятив бурычлары өчен генә җавапка кайчан тартачакбыз? 03:36.440 --> 03:40.813 Салым түләүчеләр мондый хокук бозучыларны ни өчен ярдәм итүләрен белмичә генә коткарып торалар, 03:40.813 --> 03:43.160 чөнки алар нәрсә эшләгәннәрен бөтенләй аңламыйлар. 03:43.160 --> 03:51.320 Бөтен акча системасы халыкка шундый катлаулы итеп тәкъдим ителде ки, хәзер алар хәтта иң гади алдауларны да күрә алмыйлар. 03:51.320 --> 04:00.528 Банк эшчәнлеген, иминият һәм шундый ук спекулятив операцияләрне скандаль яки хәтта җинаять дип атаучы һәр тәнкыйтьче хаклы, әгәр 04:00.528 --> 04:06.787 катнашучылар үз табышларын шәхсиләштерүне дәвам итә, зыяннарын җәмгыятькә йөкли һәм зур 04:06.787 --> 04:10.240 хезмәт хакларын һәм бонусларын да саклап кала. 04:10.240 --> 04:16.080 Бу гаҗәеп гамәл белән банкирлар дөньяны һәлакәт чигенә китерделәр. 04:16.080 --> 04:23.530 Һәм халык күтәрелеп, банк спекулянтлары китергән югалтуларны бары тик операторлар үзләре генә 04:23.530 --> 04:27.800 капларга таләп иткәнче, алар моны эшләүне дәвам итәчәкләр. 04:27.800 --> 04:33.600 Шул ук нәрсә барлык охшаш фаразлы һәм табышны яңадан бүлүче бизнес-модельләргә дә кагыла. 04:33.600 --> 04:42.960 Бик тиз арада шушы ысул белән миллиардлаган акча җыелыр иде, һәм элек алданган гражданнар күпкә яхшырак хәлдә булыр иде. 04:42.960 --> 04:49.320 Ләкин безнең үзләре «куркынычсызлык системалары» дип аталган системалар үзе теләсә нинди төзәтүне киртәли. 04:49.320 --> 04:56.623 Ничек шулай? Бик гади: законсыз, яшерен челтәрләрне, ягъни контролерлар белән контрольдә тотылучылар 04:56.623 --> 05:00.640 арасындагы үзара файдалы мөнәсәбәтләрне түзем итү аша. 05:00.640 --> 05:08.426 Күпчелек бу һәр җирдәге коррупция турында тын кала, чөнки алар моның турында җитәрлек мәгълүматлы түгел яки аңа гади 05:08.426 --> 05:12.520 генә бирешкән, хәтта алар аның даими корбаннары булсалар да. 05:12.520 --> 05:18.879 Һәм бу тынлык үз чиратында алданган илләрне хөкүмәт, бизнес, иминият даирәләрендәге 05:18.879 --> 05:23.400 спекулянтларда тагын да зуррак алчылык уятырга мәҗбүр итә. 05:23.400 --> 05:31.489 Бу элиталар, кайберләре борынгыдан килгән, халыкның ярдәмсез тын калуы аркасында үзләштерү алдауларын дәвам 05:31.489 --> 05:39.200 итәргә һәм хәтта акчаны бетерү, тискәре процент ставкалары һ.б. юнәлештә киңәйтергә тагын да кыюлана. 05:39.200 --> 05:43.833 Файдаларны бик хәйләкәр рәвештә шәхсиләштерү һәм зыяннарны җәмәгатькә йөкләү дистә еллар буе 05:43.833 --> 05:46.200 безнең көндәлек тормышыбызның бер өлеше булды. 05:46.200 --> 05:52.058 Көннән-көн арта барган финанс борчулары арасында без оныттык: безнең кебек конституцион дәүләтләрдә 05:52.058 --> 05:57.560 җавапка тартырга бары тик гаеплеләрне генә тарта торган гадәт әле күптән түгел генә бар иде. 05:57.560 --> 06:02.680 Җинаять судлары ун елга кадәр иректән мәхрүм итү җәзасын билгели ала. 06:02.680 --> 06:09.080 Салым түләүчеләр бу бөтен акылга сыймаслык начар идарә итү өчен җавап тотарга мәҗбүр булачак, әгәр алар бурыч 06:09.080 --> 06:12.720 тәгәрмәчен чын җаваплы кешеләрнең башына кире бормыйлар икән. 06:12.720 --> 06:19.600 Әгәр алар моны эшләмәсәләр, илләр 100% ышаныч белән турыдан-туры киләсе бурычсызлык чокырына таба чапачак. 06:19.600 --> 06:23.400 Һәм дөньядагы һәр хөкүмәт моны һичшиксез белә. 06:23.400 --> 06:27.360 Шулай да, боларның барысы да һәм тагын күп нәрсәләр сораусыз кабул ителә. 06:27.360 --> 06:33.880 Безнең дөньябыз тормышка дошман технологияләр, субсидияләр, приватизация һәм башка күп кенә начар идарә итү 06:33.880 --> 06:37.840 формалары аркасында барлык яклап экзистенциаль куркыныч астында. 06:37.840 --> 06:43.600 Көннәр бу бөтен фаҗигале яңадан бүлү системаларын тасвирларга җитмәде. 06:43.600 --> 06:50.604 Шуңа күрә йокыга бирелгән һәм масс-медиа тарафыннан аңнары томаланган кешеләрне уятыр вакыт җитте, алар 06:50.604 --> 06:58.287 үзләренә законсыз салынган бурычлардан арынып, бурыч йөкләнешен чын җаваплы кешеләрнең башына кире кайтарсыннар!