Foydalarni xususiylashtirish – zararlarni ijtimoiylashtirish
Ongli moliyaviy mutaxassislar dastlabki g'azablarida noqonuniy spekulyatsiyani tan olishdi
Katta spekulyantlar yoki valyuta treyderlari ko'pincha kazino firibgarliklari bilan tenglashtiriladi.
Biroq, bu tenglama kazino operatorlariga adolatsizlik qiladi.
Cheksiz ko'plab yirik spekulyantlardan farqli o'laroq, ular odatda foydalarining kichik
yoki katta qismini kompaniya bilan bo'lishadi.
Masalan, Shveytsariya kazinolarining foydasining 50 foizi to'g'ridan-to'g'ri Keksalar va
omon qolganlar sug'urtasiga (AHV) yo'naltiriladi.
Boshqa tomondan, ko'plab yirik spekulyantlar dividend foydalarini, ulardan ba'zilari 500 million CHFdan oshadi,
kompaniyadan mahorat bilan aylanib o'tkazadilar – boshqacha qilib aytganda, ular spekulyativ
foydalarini to'liq shaxsiy tarzda va soliqsiz olib turishadi.
Endi esa asosiy masalaga o'tamiz: agar kazino operatori bankrot bo'lsa, bu uning shaxsiy ishi bo'lib qoladi.
U kazino qarzlarini kompaniyaga quyidagi ma'noda o'tkazib bera olmaydi:
Men foydamni siz bilan bo'lishdim, endi esa spekulyativ zararlarimni ham bo'lishaylik.
Aks holda, har qanday boshqa tadbirkor ham xuddi shu gapni aytishi mumkin. Hamma uchun teng huquqlar.
Ammo bu haqiqatdan ancha yiroq. Bu ba'zi yirik spekulyantlar va valyuta savdogarlari uchun to'g'ri emas.
Bundaylarning ko'pchiligi, xato hisoblab, jarayonda milliardlab dollarni behuda sarflagach, yo'qotishlarini
oddiygina jamiyatga – boshqacha qilib aytganda, biz soliq to'lovchilarga yuklashlari mumkin.
Bu hanuzgacha dunyo bo'ylab son-sanoqsiz xususiy banklar va sug'urta kompaniyalarining amaliyotida mavjud.
Spekulyativ bitimlardan milliardlab foyda olishda davom etar ekanlar, ularning shaxsiy boyligi ortadi; aksincha, agar
ular milliardlab zarar ko'rsa, bu zararlarni oddiygina jamiyatga – ya'ni soliq to'lovchilarga – yuklashlari mumkin.
Ularning soliqsiz shaxsiy mulklari, shuningdek katta maoshlar ham tegintilmay qoladi.
Ba'zi hollarda hatto bonuslar ham himoyalangan bo'ladi.
Qiynoqqa solingan xalqlarni tobora bezovta bo'lib borayotgan uxlaridan uyg'otmaslik uchun ayrim siyosatchilar
takror-takror ikkiyuzlamachi lullabiyalar kuylashadi.
Bu tasalli beruvchi va'dalar fuqarolarga shuni anglatadiki, kelajak moliyaviy inqirozlarda yomon spekulyatsiya
qilgan banklar o'zlari... hamda aksiyadorlari bilan birga mas'uliyatni o'z zimmalariga olishlari kerak bo'ladi.
Ammo aytish bilan qilish bir xil emas.
Chunki amalda siyosatchilar hanuzgacha faqat alomatlar bilan shug'ullanib, haqiqiy saratonli o'smalarni
bartaraf etish o'rniga ularni shunchaki sozlashmoqda.
Saratonli o'smalar hanuzgacha bankstler bo'lib, ular spekulyativ bitimlar orqali millionlab maosh va bonuslar olishadi.
Ammo cheksiz sug'urta kompaniyalari hamda farmatsevtika, telekommunikatsiya, elektr ta'minoti, fan va tobora
ko'proq pochta xizmatlari, qishloq xo'jaligi va boshqalar kabi yirik korporatsiyalar ham xuddi shunday ish qilmoqda.
Ularning hech biri o'z pullarini spekulyatsiya qilmaydi, balki davlat pullarini ishlatadi.
Va buni amalga oshirar ekan, ular takror-takror katta miqdordagi davlat boyligini behuda sarflashadi.
Shundan so'ng, ular spekulyativ yo'qotishlarini qoplash uchun zarur bo'lgan aksiyadorlik
kapitali, ya'ni xuddi o'z mablag'lariga ega bo'lmaydilar.
Xususiy bank egalari, bizning davlat mablag'larimiz hisobiga – asosan spekulyativ foyda orqali – milliardlab
daromad olib, tobora ko'proq mablag'larimizni salbiy foiz stavkalari bilan qarzga olishmoqda.
Faqat o'zingizdan so'rashingiz mumkin: Aslida biz qanchalik ahmoqmiz? Va yana qancha vaqt davomida?
Oxir-oqibat, biz bu multimillioner spekulyantlarni faqat ularning spekulyativ qarzlari uchun qachon javobgarlikka tortamiz?
Soliq to'lovchilar bunday noqonuniy ish qilganlarni ko'r-ko'rona qutqarishda davom etishyapti,
chunki ular nima qilayotganlarini umuman tushunmaydi.
Butun pul tizimi odamlarga shunchalik murakkab tarzda taqdim etilganki, ular hatto eng
oddiy firibgarliklarni ham ko'ra olmaydilar.
Bank ishlari, sug'urta va shunga o'xshash spekulyativ bitimlarni sharmandalik yoki hatto jinoyat deb ataydigan har qanday
tanqidchi haq, agar ishtirokchilar foydalarini xususiylashtirishda davom etib, zararlarini jamiyatga yuklasa
va hattoki katta maosh hamda bonuslarini saqlab qolsa.
Bu sharmandalikli amaliyot bilan bankirlar dunyoni falokat arafasiga keltirib qo'ydilar.
Va ular xalq ko'tarilib, bank spekulyantlari tomonidan yetkazilgan zararlar faqat operatorlarning o'zi tomonidan
qoplanishini talab qilguncha shunday qilishda davom etadilar.
Xuddi shu barcha o'xshash spekulyativ va qayta taqsimlovchi biznes-modellariga ham tegishli.
Hech qancha vaqt ichida bunday usul bilan milliardlab mablag' yig'ilar edi va ilgari
aldangan fuqarolar ancha yaxshi ahvolda bo'lardi.
Ammo bizning o'zimizning shunday deb ataladigan xavfsizlik tizimlari o'zlari har qanday tuzatishni to'sib qo'yadi.
Qanday qilib? Juda oddiy: noqonuniy, maxfiy tarmoqlarni, ya'ni nazorat qiluvchilar va nazorat qilinuvchilar
o'rtasidagi o'zaro foydali o'zaro bog'liqliklarni bag'rikenglik bilan qabul qilish orqali.
Ko'pchilik bu har joyda mavjud bo'lgan korrupsiya haqida sukut saqlaydi, chunki ular bu haqda yetarlicha
xabardor emas yoki hatto uning doimiy qurbonlari bo'lishlariga qaramay, shunchaki bunga bo'yin egishgan.
Va bu sukut o'z navbatida aldangan davlatlarda hukumat, biznes, sug'urta doiralari va boshqalardagi
spekulyantlar orasida yanada katta ochko'zlikni uyg'otadi.
Ushbu elitalar, ulardan ba'zilari qadimiy, xalqning ojizona sukuti bilan yanada rag'batlanib, xususiylashtirish
firibgarligini davom ettirishga va hatto naqd pulni bekor qilish, salbiy foiz stavkalari va
hokazolar yo'nalishida uni kengaytirishga undalmoqda.
Foydalarni nihoyatda hiyla bilan xususiylashtirish va zararlarni ijtimoiylashtirish o'nlab yillar davomida
bizning kundalik hayotimizning bir qismi bo'lib kelgan.
Moliyaviy tashvishlar tobora ortib borayotgan bir paytda, biz konstitutsiyaviy davlatlarda, xususan
biznikida, yaqinda faqat mas'ul shaxslarni javobgarlikka tortish odati bo'lganini unutib qo'ydik.
Jinoyat sudlari 10 yilgacha qamoq jazosini tayinlashi mumkin.
Soliq to'lovchilar bu aqlga sig'maydigan boshqaruvdagi beparvolik uchun aybni o'z bo'yniga olishga majbur bo'ladilar, agar
ular qarz yukini haqiqiy mas'ul shaxslarga yuklay olmasalar.
Agar ular buni qilmasa, davlatlar 100% aniqlik bilan to'g'ridan-to'g'ri keyingi qarz cho'kmasiga qarab yuguradilar.
Va dunyodagi har bir hukumat buni aniq biladi.
Shunga qaramay, bularning barchasi va undan ham ko'prog'i hech qanday savol olmadan qabul qilinadi.
Bizning dunyomiz hayotga dushman texnologiyalar, subsidiyalar, xususiylashtirish va boshqa ko'plab boshqaruvdagi kamchiliklar
tufayli har tomondan mavjudlik tahdidiga duch kelmoqda.
Kunlar bu barcha falokatli qayta taqsimlash tizimlarini tasvirlashga yetmadi.
Shuning uchun uxlab yotgan va ommaviy axborot vositalari tomonidan dangashtirib qo'yilgan odamlarni uyg'otish vaqtidir,
shunda ularga noqonuniy ravishda yuklangan qarzlardan qutulib, haqiqiy mas'ullarning boshiga qarz yukini qaytarishlari mumkin!