WEBVTT

00:00.015 --> 00:07.600
Iinzuzo zibe zezabucala – iilahleko zibe zezentlalo

00:07.600 --> 00:13.720
Iingcali zezemali ezivukileyo, kwintsizi yazo yokuqala,
zaqaphela uqikelelo olungekho mthethweni olwenziwe ngu

00:13.720 --> 00:18.800
Abatyali-mali abakhulu abenza i-speculation okanye abarhwebi
ngemali yangaphandle bahlala bethelekiswa nobuqhetseba bekhasino.

00:18.800 --> 00:22.520
Noko ke, le ngqikelelo ayibahluleli kakuhle abaqhubi bekhasino.

00:22.520 --> 00:27.698
Ngokungafaniyo nabatyali-mali abakhulu
abangenakubalwa, bahlala babelana ngezahlulo

00:27.698 --> 00:30.880
ezincinci okanye ezinkulu zenzuzo yabo nenkampani.

00:30.880 --> 00:39.760
Umzekelo, i-50% yenzuzo yeekhasino zaseSwitzerland
iya ngqo kwi-Old Age and Survivors' Insurance (AHV).

00:39.760 --> 00:46.357
Kwelinye icala, abatyali-mali abaninzi abakhulu abaqikelelayo,
ngobuchule bayiphepha ingeniso yabo yenzuzo yedibheni, enye yayo

00:46.357 --> 00:51.655
idlula i-CHF 500 yezigidi, besenza ngathi ayikho le
nto – ngamanye amazwi, bayinandipha ngokupheleleyo

00:51.655 --> 00:54.720
nangasese inzuzo yabo yokuqikelela bengahlawulanga rhafu.

00:54.720 --> 01:01.560
Kwaye ngoku masithe kuwo umongo wento: ukuba umqhubi
wekasino utyhafa, loo nto ihlala iyimicimbi yakhe yabucala.

01:01.560 --> 01:06.840
Akakwazi ukudlulisela iityala zakhe
zekhasino enkampanini ngendlela ethi:

01:06.840 --> 01:12.560
Ndalwabelana nawe ngenzuzo yam, ngoko ke
ngoku masabelane ngeelahleko zam zokuqikelela.

01:12.560 --> 01:17.400
Kungenjalo, nawuphi na omnye usomashishini
angatsho into efanayo. Amalungelo alinganayo kubo bonke.

01:17.400 --> 01:23.160
Kodwa oko kude nenyani. Le nto ayinjalo kwabanye
abatyali-mali abakhulu nabarhwebi ngemali yangaphandle.

01:23.160 --> 01:28.328
Uninzi lwabo baluhlobo, emva kokuba lwenze iimpazamo zokubala
lwaza lwalahlekelwa zizigidi ngezigidi,

01:28.328 --> 01:33.240
luyakwazi nje ukudlulisela ilahleko yalo eluntwini
– ngamanye amazwi, kuthi abahlawuli berhafu.

01:33.240 --> 01:40.040
Le iseyindlela yokusebenza yeebhanki ezingenakubalwa
ezizimeleyo neenkampani ze-inshorensi kwihlabathi jikelele.

01:40.040 --> 01:46.668
Logama nje beqhubeka nokuqokelela iibhiliyoni zenzuzo
kwiintengiselwano zabo zokubheja, bayandisa ubutyebi babo;

01:46.668 --> 01:51.146
ngakolunye uhlangothi, ukuba benza ilahleko
yeebhiliyoni, banokuyidlulisela lula

01:51.146 --> 01:54.000
eluntwini – ngamanye amazwi, kubahlawuli berhafu.

01:54.000 --> 01:59.680
Ubutyebi babo obuzuzwe ngobuqhetseba obungahlawulelwa rhafu
busahleli bungachukunyiswanga, kunye nemivuzo yabo emikhulu.

01:59.680 --> 02:03.880
Kwezinye iimeko, kwanamabhonasi ayakhuselwa.

02:03.880 --> 02:09.801
Ukuze bangavusi abantu abacinezelweyo kubuthongo
babo obungathi busiya busiba nzima, oosopolitiki

02:09.801 --> 02:13.280
abathile bahlala becula iingoma zokulalisa zobukhohlisi.

02:13.280 --> 02:19.641
Ezi ngxolo zokuthomalalisa zibonisa abemi ukuba kwiingxaki
zemali ezizayo, iibhanki ezibheje kakubi ziya kunyanzeleka

02:19.641 --> 02:23.120
ukuba zithwale uxanduva ngokwazo... kunye nabaninimasheya bazo.

02:23.120 --> 02:26.960
Ukuthetha akufani nokwenza.

02:26.960 --> 02:34.240
Kuba eneneni, oosopolitiki basaphulaphula nje iimpawu
endaweni yokujongana nezikhula eziyinkankala ngokwenene.

02:34.240 --> 02:42.280
Abantu abangumhlaza basengabo oosombhanki, abangenisa
izigidi kwiimivuzo neebhonasi ngokurhweba okungqikelelo.

02:42.280 --> 02:48.672
Kodwa iinkampani ze-inshorensi ezingenakubalwa kunye neenkampani
ezinkulu ezifana nezo zamachiza, ezonxibelelwano,

02:48.672 --> 02:54.840
ezonikezelo lombane, ezesayensi, kwaye ngokwandayo
neenkonzo zeposi, ezolimo, njl.njl., nazo zenza okufanayo.

02:54.840 --> 02:59.600
Akukho namnye kubo otyala ngemali
yakhe, kodwa batyala ngemali yoluntu.

02:59.600 --> 03:04.120
Kwaye ngokwenza njalo, bahlala
bechitha ubutyebi obukhulu boluntu.

03:04.120 --> 03:12.600
Emva koko, abanaso isabelo semali esiyimfuneko, oko
kukuthi, imali yabo, ukuhlawulela iilahleko zabo zokungcakaza.

03:12.600 --> 03:18.719
Abanini-bhanki zabucala, abenza iibhiliyoni zenzuzo ngemali yethu
yomphakathi – ikakhulu ngenzuzo yokuqikelela –

03:18.719 --> 03:24.040
baye baba ngamxhelo mnye ngokuboleka iimali zethu
ngeereyithi zenzala ezingaphantsi kwezinga lokuphila.

03:24.040 --> 03:29.320
Umntu angazibuza kuphela: Sisisidenge kangakanani na
ngokwenene? Kwaye kuseza kuthathe ixesha elingakanani?

03:29.320 --> 03:33.204
Siza kubaphendulisa nini na ekugqibeleni
bonke aba bathengisi boqikelelo

03:33.204 --> 03:36.440
abazizigidi-zigidi, ngenxa yamatyala abo oqikelelo kuphela?

03:36.440 --> 03:43.160
Abahlawuli berhafu bahlala nje bexhasa ngemali abenzi bobubi
abanjalo ngokungazi, kuba bengenalo nofifi lokuba kwenza ntoni.

03:43.160 --> 03:48.535
Inkqubo yonke yemali yabanikezelwa
ebantwini ngendlela entsonkothileyo kangangokuba

03:48.535 --> 03:51.320
abasakwazi nokubona ubuqhophololo obulula.

03:51.320 --> 03:58.837
Nawuphi na umgxeki ochaza iintengiselwano zebhanki, i-inshorensi
nezinye ezifanayo zokungcakaza njengezihlabaxa okanye

03:58.837 --> 04:06.354
eziyobugebenga unyanisile, ukuba nje abo bathintekayo
baqhubeka nokuzigcinela inzuzo yabo ngelixa badlulisela ilahleko

04:06.354 --> 04:10.240
eluntwini, kwaye bagcine nemivuzo yabo emikhulu neebhonasi.

04:10.240 --> 04:16.080
Ngale ndlela yobuqhophololo, oosomali
bazise ihlabathi emngciphekweni wentlekele.

04:16.080 --> 04:23.384
Kwaye baya kuqhubeka besenjenjalo de abantu
bavuke bafune ukuba iilahleko ezenziwe

04:23.384 --> 04:27.800
ngabatyali-mali beebhanki zibuyiswe ngabaphathi bodwa.

04:27.800 --> 04:33.600
Okufanayo kusebenza kuzo zonke iimodeli
zoshishino ezifanayo zokuqikelela nokwabela ngokutsha.

04:33.600 --> 04:42.960
Kungekudala, kungaqokelelwa iibhiliyoni ngale ndlela,
kwaye abemi ababekhe baxhatshazwa bengaphila ngcono kakhulu.

04:42.960 --> 04:49.320
Kodwa iinkqubo zethu ezibizwa ngokuba
zokhuseleko ngokwazo zithintela naluphi na ulungiso.

04:49.320 --> 04:56.112
Kanjani? Kulula nje: ngokunyamezela uthungelwano
olungekho mthethweni noluyimfihlo, oko kukuthi,

04:56.112 --> 05:00.640
ubudlelwane obunceda macala phakathi kwabalawuli nabalawulwayo.

05:00.640 --> 05:08.536
Uninzi luthula ngolu rhwaphilizo lusasazekileyo ngenxa
yokuba nje lunganikiwanga ulwazi olwaneleyo ngalo okanye

05:08.536 --> 05:12.520
sele luzamkele, nangona lulihlala lulizisithinjwa zalo.

05:12.520 --> 05:18.064
Kwaye olu thulelo, ngokulandelayo, lubangela ukuba abantu
abaxhatshazwayo bavuse ubuganga obukhulu ngakumbi

05:18.064 --> 05:23.400
phakathi kwabantu abazenzela inzuzo kurhulumente,
kushishino, kwiinkampani ze-inshorensi, njalo njalo.

05:23.400 --> 05:29.919
Ezi nkokheli ziphezulu, ezinye zazo zindala kakhulu, zikhuthazwa
ngakumbi kukuthula okungenamandla kwabantu ukuqhubeka

05:29.919 --> 05:35.775
nobuqhophololo bazo bokwenza izinto zibe zezabo,
kwanokubandakanya ukwandisa obu buqhophololo ngokuphelisa

05:35.775 --> 05:39.200
imali engxoweni, iirates zenzala ezingaphantsi, njalo njalo.

05:39.200 --> 05:43.381
Ukwenziwa ngobukhohlo kokwenzelwa abucala kwenzuzo
nokwabelwana ngelahleko eluntwini kube

05:43.381 --> 05:46.200
yinxalenye yobomi bethu bemihla ngemihla amashumi eminyaka.

05:46.200 --> 05:53.713
Phakathi kweenkxalabo zemali ezisoloko zanda, sitsalelwe yintloko
ukuba kumazwe anomgaqo-siseko afana nelethu, kwakungekudala

05:53.713 --> 05:57.560
kangako ukuba kwakusisithethe ukubopha kuphela abo banoxanduva.

05:57.560 --> 06:02.680
Iinkundla zolwaphulo-mthetho zinokugweba isigwebo
sokubanjwa entolongweni esingangeminyaka eli-10.

06:02.680 --> 06:09.260
Abahlawuli berhafu kuya kufuneka bathwale ityala ngenxa
yalo lonke olu lungiselelwanga luhlanya, logama nje besilela

06:09.260 --> 06:12.720
ukubeka umthwalo wetyala kwabo banoxanduva ngokwenene ngalo.

06:12.720 --> 06:19.600
Ukuba abayenzi loo nto, iintlanga ziya kungqubana ngqo
kwintlambo elandelayo yamatyala ngokuqiniseka okupheleleyo.

06:19.600 --> 06:23.400
Kwaye zonke oorhulumente behlabathi
ziyayazi le nto ngokuqinisekileyo.

06:23.400 --> 06:27.360
Nangona kunjalo, konke oku kunye nokunye
okuninzi kwamkelwa ngaphandle kwempikiswano.

06:27.360 --> 06:33.057
Ihlabathi lethu lisongelwa kukuphela kobukho kwalo ngazo zonke
iindlela ngenxa yezobuchwepheshe ezichasene

06:33.057 --> 06:37.840
nobomi, inkxaso-mali, ukwenziwa zizabucala
kunye nezinye iindlela ezininzi zolawulo-mbi.

06:37.840 --> 06:43.600
Iintsuku bezingonelanga ukuchaza zonke ezi
nkqubo zokwabela ngokutsha eziyintlekele.

06:43.600 --> 06:50.858
Ngoko ke lixesha lokuba kuvuswe abantu abaleleyo nabathontsitswe
ngamajelo eendaba, ukuze bakwazi ukuzikhulula kwimibopheleleko

06:50.858 --> 06:58.287
yamatyala ababekelwe yona ngokungekho mthethweni, baze babuyisele
umthwalo wamatyala ezintloko zabo bantu banoxanduva ngokwenene!
