פּריוואַטיזירן די רווחים – סאָציאַליזירן די פאַרלוסטן
אויפגעװאַכטע פינאַנציעלע עקספּערטן, אין זייער ערשטן כּעס, האָבן דערקענט אומגעזעצלעכע ספּעקולאַציע דורך
גרויסע ספּעקולאַנטן אָדער וואַלוטע־האַנדלער ווערן אָפֿט גלײַך געשטעלט מיט קאַסינאָ־שווינדל.
אָבער, די גלייכונג טוט די קאַסינאָ־אָפּעראַטאָרן אַן אומגערעכטיקייט.
ניט ווי אומצאָליקע גרויסע ספּעקולאַנטן, טיילן זיי געוויינטלעך קלענערע אָדער גרעסערע
טיילן פֿון זייערע פּראָפֿיצן מיט דער פֿירמע.
למשל, 50% פֿון די פּראָפֿיצן פֿון די שווייצער קאַסינאָס גייען גלייך צו דער עלטערן־און־איבערלעבער־פֿאַרזיכערונג (AHV).
פֿילע גרויסע ספּעקולאַנטן, אויף דער אַנדערער זײַט, מאַנעוורירן מיט פֿײַנקייט זייערע דיווידענד־פּראָפֿיצן, פֿון וועלכע עטלעכע
איבערטרעפֿן CHF 500 מיליאָן, פֿאַרבײַ דער פֿירמע – מיט אַנדערע ווערטער, זיי הנאה האָבן פֿון זייערע
ספּעקולאַטיווע געווינען גאָר פּריוואַט און אָן שטײַערן.
און איצט קומען מיר צום עיקר: אויב אַ קאַסינאָ־אָפּעראַטאָר גייט באַנקראָט, בלײַבט דאָס בלויז זײַן פּריוואַטע זאַך.
ער קען נישט איבערגעבן זײַנע קאַסינאָ־שולדן צו דער פֿירמע אין דעם זין:
איך האָב מיט דיר געטיילט מײַנע רווחים, אַזוי לאָמיר איצט טיילן מײַנע ספּעקולאַטיווע פאַרלוסטן.
אויב נישט, קען יעדער אַנדערער אונטערנעמער זאָגן דאָס זעלבע. גלײַכע רעכטן פֿאַר אַלע.
אָבער דאָס איז ווײַט פֿון דער אמת. דאָס איז נישט דער פאַל פֿאַר געוויסע גרויסע ספּעקולאַנטן און וואַלוטע־האַנדלער.
פֿילע פֿון דעם סאָרט, נאָך אַז זיי האָבן זיך פֿאַרקאַלקולירט און אין דעם פּראָצעס ביליאָנען פֿאַרשווענדט, קענען
פשוט אַריבערגעבן זייערע פֿאַרלוסטן צו דער געזעלשאַפֿט – מיט אַנדערע ווערטער, צו אונדז, די שטייערצאָלער.
דאָס איז נאָך אַלץ די פּראַקטיק פֿון אומצאָליקע פּריוואַטע בענק און פֿאַרזיכערונג־געזעלשאַפֿטן אַרום דער וועלט.
ווי לאַנג זיי ווייטער אַרײַננעמען ביליאָנען פּראָפֿיטן פֿון זייערע ספּעקולאַטיווע טראַנזאַקציעס, פֿאַרגרעסערן זיי זייער
פּריוואַטן רייכטום; אויב, אויף דער אַנדערער זײַט, זיי ליידן ביליאָנען פֿאַרלוסטן, קענען זיי פשוט איבערגעבן זיי צו
דער געזעלשאַפֿט – אין אַנדערע ווערטער, צו די שטייערצאָלער.
זייער שטייער־פֿרײַער אומערלעכט פּריוואַטער רייכטום בלײַבט אומגערירט, צוזאַמען מיט זייערע גרויסע געהאַלטן.
אין עטלעכע פאַלן בלײַבן אפילו באָנוסן באַשיצט.
כדי נישט אויפֿוועקן די געדריקטע פֿעלקער פֿון זייער אַלץ מער אומרויִקער שלאָף, זינגען געוויסע
פּאָליטיקער ווידער און ווידער היפּאָקריטישע לולאַביז.
די דאָזיקע טרייסט־ריידן געבן די בירגער צו פֿאַרשטיין, אַז אין צוקונפֿטיקע פֿינאַנציעלע קריזיסן וועלן די
בענק, וואָס האָבן שלעכט ספּעקולירט, אַליין מוזן נעמען די שולד... צוזאַמען מיט זייערע אַקציאָנערן.
אָבער זאָגן איז נישט דאָס זעלבע ווי טאָן.
ווײַל אין פּראַקטיק טונקערן זיך פּאָליטיקער נאָך אַלץ בלויז מיט די סימפּטאָמען, אַנשטאָט זיך
צו באַהאַנדלען מיט די אמתע קאַנסערישע וואַקסן.
די קאַנסערישע וואַקסן זענען נאָך די באַנקסטערס, וואָס פֿאַרדינען מיליאָנען אין געהאַלט
און באָנוסן דורך ספּעקולאַטיווע טראַנסאַקשאַנז.
אָבער אומצאָליקע פֿאַרזיכערונג־פֿירמעס און גרויסע קאָרפּאָראַציעס, אַזאַ ווי פֿאַרמאַצעווטישע פֿירמעס,
טעלעקאָמוניקאַציעס, עלעקטריע־פֿאַרזאָרגונג, וויסנשאַפֿט, און אַלץ מער אויך פּאָסט־דינסטן,
לאַנדווירטשאַפֿט, אאַז״וו, טוען דאָס זעלבע.
קיינער פֿון זיי ספּעקולירט נישט מיט זייער אייגענעם געלט, נאָר מיט ציבורדיקן געלט.
און דערמיט פֿאַרשווענדן זיי כּסדר אַ סך פֿון דעם עפֿנטלעכן פֿאַרמעגן.
נאָך דעם, זיי פעלן דעם נויטיקן אַקציע־קאַפּיטאַל, דאָס הייסט אייגנקאַפּיטאַל, צו קאָמפּענסירן זייערע ספּעקולאַטיווע פאַרלוסטן.
פּריוואַטע באַנק־באַזיצער, וואָס מיט אונדזערע ציבורדיקע געלט מאַכן ביליאָנען פּראָפֿיטן – בעיקר דורך ספּעקולאַטיווע געווינען
– לײַען אונדזערע געלטן אַלץ מער מיט נעגאַטיווע אינטערעס־ראַטעס.
מען קען זיך נאָר פֿרעגן: ווי נאַריש זײַנען מיר טאַקע? און ווי לאַנג נאָך?
ווען וועלן מיר סוף־כּל־סוף אַלע די מולטי־מיליאָנער ספּעקולאַנטן פֿאַראַנטוואָרטלעך האַלטן נאָר פֿאַר זייערע ספּעקולאַטיווע שולדן?
שטייערצאָלערס האַלטן נאָר בלינדערהייט אויסצוהעלפֿן אַזעלכע אומגעזעצלעכע, ווײַל זיי האָבן גאָר קיין געדאַנק וואָס זיי טאָן.
די גאַנצע געלט־סיסטעם איז דער מענטשן פאָרגעשטעלט געוואָרן אויף אַזאַ קאָמפּליצירטן אופֿן, אַז זיי
קענען שוין נישט דערקענען די פּשוטסטע שווינדלערייען.
יעדער קריטיקער וואָס באַשרײַבט באַנקירונג, פֿאַרזיכערונג און ענלעכע ספּעקולאַטיווע טראַנסאַקשאַנז ווי סקאַנדאַליש אָדער אפילו
קרימינעל, האָט רעכט, אַזוי לאַנג ווי די באַטייליקטע פאָרזעצן צו פּריוואַטיזירן זייערע פּראַפֿיצן בשעת זיי
איבערגעבן זייערע פאַרלוסטן צו דער געזעלשאַפֿט, און אפילו האַלטן זייערע ריזיקע געהאַלטן און באָנוסן.
מיט דער סקאַנדאַלישער פּראַקטיק האָבן די באַנקירן די וועלט געבראַכט צו דער גרענעץ פֿון אַ קאַטאַסטראָפֿע.
און זיי וועלן דאָס ווייטער טאָן ביז די מענטשן אויפֿשטיין און פֿאָדערן אַז די פאַרלוסטן וואָס די
באַנק־ספּעקולאַנטן האָבן געמאַכט, זאָלן ווערן צוריקגעצאָלט בלויז דורך די אָפּעראַטאָרן אַליין.
די זעלבע געלט אויך פֿאַר אַלע ענלעכע ספּעקולאַטיווע און אומטיילנדיקע געשעפֿט־מאָדעלן.
אין גאָר קורצער צײַט וואָלטן אויף דעם אופֿן אויפֿגעזאַמלט געוואָרן ביליאָנען, און בירגער וואָס זענען
פֿריִער געשווינדלט געוואָרן וואָלטן געווען פיל בעסער.
אָבער אונדזערע אַזוי גערופענע זיכערהייט־סיסטעמען זיך אַליין באַריקאַדירן יעדן תיקון.
ווי אַזוי? גאַנץ פּשוט: דורך טאָלערירן אומלעגאַלע, געהיימע נעצווערק, דאָס הייסט קעגנצייַטיק נוצבאַרע אָפּהענגיקייטן
צווישן די קאָנטראָלירן און די וואָס ווערן קאָנטראָלירט.
די מערהייט בלײַבט שטיל וועגן דער אומפּרעזענטער קאָרופּציע, פשוט ווײַל זיי זענען נישט גענוג אינפֿאָרמירט וועגן איר אָדער האָבן
זיך פשוט דערמיט אָפּגעגעבן, כאָטש זיי זענען אירע שטענדיקע קרבנות.
און די שטילקייט, אין דער ריי, ברענגט די באַטראָגענע באַפעלקערונגען צו אַרויסרופן נאָך גרעסערע
גריידיקייט בײַם ספּעקולאַנטן אין דער רעגירונג, אין געשעפֿט, אין פֿאַרזיכערונג־קרײַזן און אַזוי ווייטער.
די עליטעס, עטלעכע פֿון זיי זענען אַלט, ווערן נאָך מער דערמוטיקט דורך די הילפֿלאָזע שטילקייט פֿון דעם פֿאָלק צו פאָרזעצן זייער
פּריוואַטיזירונג־שווינדל און אפילו עס אויסצוברייטן אין דער ריכטונג פֿון אָפּשאַפֿן מזומן,
נעגאַטיווע אינטערעס־ראַטעס און אַזוי ווייטער.
די זייער חכּים פּריוואַטיזאַציע פֿון רווחים און סאָציאַליזאַציע פֿון פאַרלוסטן איז שוין
דעקאַדעס אַ טייל פֿון אונדזער טאָג־טעגלעכן לעבן.
אין מיטן די שטענדיק וואַקסנדיקע פינאַנציעלע זאָרגן האָבן מיר פֿאַרגעסן, אַז אין קאָנסטיטוציאָנעלע שטאַטן ווי אונדזערע
איז נישט אַזוי לאַנג צוריק, אַז עס איז געווען מנהג צו האַלטן בלויז די פאַראַנטוואָרטלעכע פֿאַר אַנטוואָרטלעכקייט.
קרימינעלע געריכטן קענען אויפֿלייגן שטראפֿן פֿון ביז צען יאָר תּפֿיסה.
די שטייערצאָלער וועלן מוזן טראָגן די שולד פֿאַר דער גאַנצער משוגענער שלעכטער פֿאַרוואַלטונג, אַזוי לאַנג ווי
זיי וועלן נישט אַריבערלייגן די שולד־לאַסט אויף די וואָס זענען טאַקע פֿאַראַנטוואָרטלעך דערפֿאַר.
אויב זיי טאָן דאָס נישט, וועלן די פֿעלקער מיט הונדערט פּראָצענט זיכערקייט גלייך לויפֿן אין דעם קומענדיקן חוב־אַביס.
און יעדע רעגירונג אין דער וועלט ווייסט דאָס זיכער.
ניט געקוקט אויף דעם, ווערט דאָס אַלץ און נאָך פֿיל מער אָנגענומען אָן קיין פֿראַגעס.
אונדזער וועלט איז אונטער אַ עקזיסטענציעלער סכנה פֿון אַלע זײַטן צוליב טעכנאָלאָגיעס וואָס זענען פֿײַנטלעך צום
לעבן, סובסידיעס, פּריוואַטיזאַציע און פֿיל אַנדערע פֿאָרמען פֿון שלעכטער פֿאַרוואַלטונג.
די טעג זענען נישט גענוג צו באַשרײַבן אַלע די קאַטאַסטראָפֿישע אומפֿאַרטיילונג־סיסטעמען.
עס איז דעריבער הויך צײַט צו אויפוועקן די שלאָפֿנדיקע און דורך די מעדיע פֿאַרטומלטע מענטשן, כּדי זיי זאָלן קענען אָפּשאַקן די
חובֿות וואָס זענען אויף זיי אומגעזעצלעך אַרויפֿגעלייגט געוואָרן און צוריקוואַרפֿן די חובֿותדיקע לאַסט אויף די
קעפּ פֿון די וואָס זענען באמת פֿאַראַנטוואָרטלעך דערפֿאַר!