1
00:00:00,000 --> 00:00:01,485


2
00:00:01,485 --> 00:00:06,367
Rezònans, kreyati frekans

3
00:00:06,367 --> 00:00:14,095
Plis ak plis moun ap soufri pwoblèm sante
tankou vètij, maltèt, aritmi kadyak oswa ensomni.

4
00:00:14,095 --> 00:00:17,238
Yo souvan site estrès kòm kòz la.

5
00:00:17,238 --> 00:00:28,647
Dokimantè sa a ki soti an 2012 montre ke sentòm sa yo
souvan lye ak koz ki totalman diferan e ki mwens konnen.

6
00:00:28,647 --> 00:00:33,949
Fim nan mennen nou nan yon vwayaj depi nan
orijin nou rive nan ane 1990 yo, lè

7
00:00:33,949 --> 00:00:38,283
ekspansyon teknoloji kominikasyon san fil te kòmanse.

8
00:00:38,283 --> 00:00:43,637
Depi lè sa a, limanite plonje nan yon oseyan frekans atifisyèl.

9
00:00:43,637 --> 00:00:55,899
Pou je nu, planèt la parèt menm jan, men nan nivo
selilè, se pi gwo chanjman ke lavi sou Latè te janm fè fas.

10
00:00:55,899 --> 00:00:59,418
Efè yo pa dwe souzestime!

11
00:00:59,418 --> 00:01:04,631
Kla.TV te tradui epi dòbaje fim sa a an Alman pou ou.

12
00:01:04,631 --> 00:01:11,174
Syantis, reprezantan endistri, doktè
ak moun ki afekte yo gen pawòl yo.

13
00:01:11,174 --> 00:01:22,103
Nou espere ou jwi gade dokimantè sa a pa James
Russell: "RESONANCE – Creatures of Frequency"!

14
00:02:04,568 --> 00:02:11,268
Nan mitan ane 1980 yo, anviwon twa pousan moun
nan pifò peyi te itilize telefòn mobil; jodi

15
00:02:11,268 --> 00:02:16,340
a, prèske san pousan moun itilize telefòn mobil.

16
00:02:16,340 --> 00:02:27,958
Lè yo gen 19 oswa 20 an, y ap gen 10 an depi y ap itilize
telefòn mobil, e nou pa gen okenn ide sou ki risk sa genyen.

17
00:02:35,618 --> 00:02:41,748
Nou plonje nan yon oseyan radyasyon
elektromayetik. Li antoure nou toupatou.

18
00:02:41,748 --> 00:02:44,941
Envizib, nou pa ka wè li. Men nou konnen li la.

19
00:02:44,941 --> 00:02:49,045
Chak fwa ou itilize telefòn mobil ou, ou konnen li la.

20
00:02:49,045 --> 00:02:53,120
Li ekstrèmman difisil pou retounen nan tan pase. Enposib.

21
00:02:53,120 --> 00:03:00,320
Men nou bezwen konnen efè sa yo sou
sante pou nou ka pran prekosyon sekirite.

22
00:03:00,320 --> 00:03:05,460
Kounye a, deklarasyon OMS sou sa a se ke se yon reyalite.

23
00:03:05,460 --> 00:03:12,075
Nou pa t sèl gwoup kansè ki te bò kote yon
antèn; gen anpil gwoup kansè bò kote antèn yo.

24
00:03:12,075 --> 00:03:16,903
Pifò kansè ki pral vini yo poko isit la.

25
00:03:16,903 --> 00:03:25,489
Kijan nou ta janm panse nou an sekirite
lè n ap iradyé sèvo nou ak mikwo ond?

26
00:03:25,489 --> 00:03:29,942
Nou senpleman poko konprann nèt sa n ap fè.

27
00:03:29,942 --> 00:03:34,255
Finalman nou gen yon anons sou si telefòn mobil yo lakòz kansè.

28
00:03:34,255 --> 00:03:44,710


29
00:04:01,776 --> 00:04:11,510


30
00:04:20,615 --> 00:04:32,869
Yon syantis enkoni sou pwen fè yon dekouvèt ki ta dwe
te chanje tout bagay. Non li te Winfried Otto Schumann.

31
00:04:32,869 --> 00:04:38,106
Depi jou sa a, li te anseye elèv li yo fizik elektrisite .

32
00:04:38,106 --> 00:04:49,051
Kijan yon esfè andedan yon esfè ka jenere
vòltaj elektrik. E kòm rezilta: yon frekans.

33
00:04:49,051 --> 00:04:52,560
Klas Schumann nan te gen difikilte pou konprann sijè a.

34
00:04:52,560 --> 00:05:01,540
Pou fè l pi fasil, pwofesè a te mande yo imajine ke
Latè se te yon sèl esfè epi iyonosfè a se te yon lòt.

35
00:05:01,540 --> 00:05:06,512
Apre sa, li mande yo pou yo kalkile tansyon ki genyen ant yo.

36
00:05:06,512 --> 00:05:11,792
Kòm li menm pa t gen okenn ide, Schumann te kòmanse kalkile tou.

37
00:05:11,792 --> 00:05:16,414
Finalman, li rive nan yon frekans apeprè 10 hertz.

38
00:05:21,801 --> 00:05:28,291
Menm si sa te sanble enkwayab pou Schumann,
planèt nou an te gen yon batman kè, yon frekans

39
00:05:28,291 --> 00:05:32,936
ki te mezirab e ki te antoure lavi sou Latè.

40
00:05:32,936 --> 00:05:39,727
Malgre pwofesè a te fyè de dekouvèt li
a, li te di ke li pa t gen gwo enpòtans.

41
00:05:39,727 --> 00:05:49,185
Espesyalman paske li te pibliye sèlman nan yon ti jounal
syantifik, limite nan dènye paj yo anba tit "Rezònans Schumann".

42
00:05:49,185 --> 00:05:58,860
Sa t ap pran plizyè ane, enkli yon virebòd enkwayab nan sò, anvan
pwofesè a ta reyalize vrè siyifikasyon rezonans Schumann lan.

43
00:06:02,492 --> 00:06:11,151
Tounen sò sa a te kòmanse 30 ane pi bonè ak
yon lòt syantis Alman ki te rele Hans Berger.

44
00:06:11,151 --> 00:06:16,382
Lè li te itilize yon aparèy EEG li te
konstwi tèt li, Berger te fè premye anrejistreman

45
00:06:16,382 --> 00:06:21,739
frekans elektrik ke sèvo imen an transmèt.

46
00:06:21,739 --> 00:06:28,397
Okòmansman, yo te sijere pou yo rele vag la selon non
nonm ki te dekouvri li a, men Berger, ki te yon nonm

47
00:06:28,397 --> 00:06:33,478
modès, chwazi yon non alfabetik. Li rele li: "Vag Alfa".

48
00:06:36,900 --> 00:06:45,845
Byento apre dekouvèt Pwofesè Schumann, youn nan kolèg Hans Berger
yo, yon nonm ki rele Ankermüller, tonbe sou yon kopi dechire

49
00:06:45,845 --> 00:06:56,733
nan ti jounal syantifik la; menm ti jounal syantifik sa a
kote yo te pibliye dekouvèt Pwofesè Schumann plizyè ane anvan.

50
00:06:56,733 --> 00:07:02,100
Li te li atik la plizyè fwa epi
li te souke tèt li ak enkredilite.

51
00:07:02,100 --> 00:07:07,320
Li imedyatman rekonèt grandè sa ki te devan li.

52
00:07:07,320 --> 00:07:19,327
Frekans vag alfa Hans Berger te anrejistre a te
prèske menm ak rezonans Schumann lan: frekans Latè a.

53
00:07:22,339 --> 00:07:27,646
Doktè Ankermüller kontakte Schumann
imedyatman pou konvenk li fè plis ankèt.

54
00:07:27,646 --> 00:07:32,963
Schumann te dakò epi li te kontinye devlope
dekouvèt li yo ansanm ak youn nan elèv li yo.

55
00:07:32,963 --> 00:07:39,390
Yo te etidye an detay kijan zèklè a
dechaje vòltaj la nan kavite iyonosfè a.

56
00:07:39,390 --> 00:07:54,720
Finalman, yo rive jwenn yon frekans presi: batman Latè a, rezonans
Schumann lan, te egzakteman 7.83 hertz. Dekouvèt la te etonan.

57
00:07:56,708 --> 00:08:04,310
Èske rezonans Schumann te jis sanble ak
vag alfa nan sèvo imen? Non – li te idantik!

58
00:08:05,883 --> 00:08:13,110
Frekans sèvo a, ki kontwole kreyativite nou,
pèfòmans nou, estrès nou, krent nou ak sistèm

59
00:08:13,110 --> 00:08:18,550
iminitè nou, te yon jan branche sou frekans planèt la.

60
00:08:18,550 --> 00:08:23,466
Pulsasyon latè a te vin tounen pulsasyon lavi a li menm.

61
00:08:28,842 --> 00:08:37,144
Frekans yon vag mezire an hertz. Sa vle
di kantite osilasyon vag la fè pa segonn.

62
00:08:37,144 --> 00:08:44,953
Frekans yo varye soti nan yon trilyonyèm
nan yon atòm rive nan longè linivè a li menm.

63
00:08:44,953 --> 00:08:49,640
Teyorikman, frekans yo enfini, absoliman san fen.

64
00:08:49,640 --> 00:08:55,428
Si sa te yon konyensidans, li te
youn nan pi espektakilè nan lanati!

65
00:08:58,631 --> 00:09:05,260
Kidonk, kisa tout sa te vle di? Sa pa t
pran lontan pou yon moun eseye dekouvri.

66
00:09:05,260 --> 00:09:12,896
Non li te Rütger Wever, yon
syantis renome nan Enstiti Max Planck.

67
00:09:14,633 --> 00:09:22,900
Nan kòmansman ane 1960 yo, pwofesè a te bati
yon abri anba tè pou etidye ritm sikadyen moun.

68
00:09:22,900 --> 00:09:30,635
Ritm sikadyen an se ritm jounen-nwit ki grave nan tout lavi .

69
00:09:30,635 --> 00:09:38,258
Pandan trant ane, pwofesè a te fè eksperyans kote
1,234,321 elèv volontè te viv nan abri a pandan sèt

70
00:09:38,258 --> 00:09:45,226
semèn, konplètman pwoteje kont rezonans natirèl tè a.

71
00:09:45,226 --> 00:09:50,514
Rezilta li yo ban nou kèk apèsi etonan.

72
00:09:50,514 --> 00:09:59,483
Li dekouvri ke sante fizik ak mantal elèv yo te
soufri dèske yo te filtre rezònans Schumann nan bunker la.

73
00:10:01,364 --> 00:10:07,860
Li te mennen etidyan yo la. Li pa t oze
fè sa ak moun ki malad oswa granmoun aje.

74
00:10:07,860 --> 00:10:15,293
Li te mennen jèn elèv yo la a paske li te
konnen—Wever te konnen sa t ap gen yon efè.

75
00:10:15,293 --> 00:10:19,652
Kidonk, evidamman pa gen okenn rezonans Schumann anba tè.

76
00:10:19,652 --> 00:10:24,140
Te gen sèlman chan mayetik transvèsal ki soti nan enteryè Latè a.

77
00:10:24,140 --> 00:10:35,880
Kidonk, lè li te antere yo anba tè, yo te kòmanse santi yo malad,
yo te gen maltèt, e ritm sikadyen yo te konplètman deranje.

78
00:10:35,880 --> 00:10:48,333
Sa ki te enteresan se ke lè li te aplike frekans 7.83 hertz la
ak yon jeneratè pulsasyon mayetik, li te sispann imedyatman.

79
00:10:51,179 --> 00:10:57,220
Wever te entwodui an kachèt frekans 7.83 la
nan abri a atravè yon transmetè atifisyèl.

80
00:10:57,220 --> 00:11:04,537
Chak fwa li te fè sa, li te jwenn ke efè
danjere volontè yo te sibi swa disparèt oswa diminye.

81
00:11:04,537 --> 00:11:11,071
Strès li, tèt fè mal li ak chay emosyonèl
li te diminye, epi byennèt li te retabli.

82
00:11:11,071 --> 00:11:15,290
Tout pandan entwodiksyon rezonans Schumann lan.

83
00:11:17,652 --> 00:11:25,193
Rechèch Wever la dekouvri yon koneksyon
enkwayab ant sante moun ak frekans natirèl planèt la.

84
00:11:25,193 --> 00:11:30,552
Epi an 2011, rechèch inovatè te
sijere yon bagay ki menm pi enpresyonan:

85
00:11:30,552 --> 00:11:35,753
Rezonans Schumann ta ka lye ak kòmansman lavi li menm.

86
00:11:37,284 --> 00:11:47,042
Dekouvèt la te reyalize pa Luc Antoine Montagnier, syantis ki
te resevwa Pri Nobel la e ki te premye dekouvri viris HI a nan .

87
00:11:47,042 --> 00:11:56,400
Pwofesè a te fè eksperyans sou memwa dlo a epi li te etidye
kijan dlo ka kenbe memwa sibstans ki te deja fonn ladan l.

88
00:11:56,400 --> 00:12:03,177
Lè li t ap fè sa, li tonbe sou yon
bagay ki ta defye prensip syans yo.

89
00:12:03,177 --> 00:12:12,202
Tout lavi sòti nan lavi. Sa a se yon prensip fondamantal
nan syans ki pa janm te kontrèdi pa okenn eksperyans.

90
00:12:12,202 --> 00:12:16,428
Lavi ka sèlman parèt kote li te egziste deja.

91
00:12:16,428 --> 00:12:21,245
Epi mekanis sa a te toujou konprann kòm yon mekanis materyèl.

92
00:12:21,245 --> 00:12:27,500
Kidonk, tankou ze ak espèm, oswa espò ak divizyon selilè.

93
00:12:27,500 --> 00:12:33,044
Sepandan, eksperyans Luc Montagnier yo
pwopoze yon ipotèz ki totalman diferan.

94
00:12:33,044 --> 00:12:39,664
Pwofesè a te demontre ke sekans ADN yo, ki se
blòk konstriksyon reyèl lavi a, kominike youn ak lòt

95
00:12:39,664 --> 00:12:43,667
nan dlo lè yo emèt ond elektwomayetik frekans ba.

96
00:12:43,667 --> 00:12:52,237
Menm lè ADN nan te estoke nan tib tès separe, pwofesè
a toujou detekte kominikasyon elektwomayetik ant yo.

97
00:12:52,237 --> 00:12:55,072
Ki jan kominikasyon sa a ta ka sofistike?

98
00:12:55,072 --> 00:13:02,828
Byen, Luc Montagnier te montre ke yo kapab fòme
nikleotid yo – blòk konstriksyon ADN yo – epi

99
00:13:02,828 --> 00:13:08,807
rasanble tèt yo pou fòme yon ADN totalman nouvo.

100
00:13:08,807 --> 00:13:18,472
Syantis yo konbine konpozan sa yo plizyè fwa, men nan okenn
eksperyans yo pa janm reyisi rekreyé etensèl lavi a epi

101
00:13:18,472 --> 00:13:24,261
transfòme nikleotid yo an ADN reyèl san ADN pa t deja prezan.

102
00:13:24,261 --> 00:13:29,265
Apre tout, lavi ka sèlman egziste
kote lavi te deja egziste anvan.

103
00:13:29,265 --> 00:13:40,105
Sepandan, nan eksperyans Luc Montagnier yo, ADN nan te
konplètman filtre soti nan dlo a. Men, nouvo ADN te fòme.

104
00:13:42,579 --> 00:13:49,840
Kijan sa te posib? Kijan Luc Montagnier te
rive fè sa okenn lòt syantis pa t ka fè?

105
00:13:49,840 --> 00:13:54,698
E kijan li te kreye lavi kote pa t gen lavi?

106
00:13:54,698 --> 00:14:00,011
Ki sa ki te tèlman diferan nan eksperyans Luc Montagnier yo?

107
00:14:00,011 --> 00:14:07,502
Te gen yon frekans prezan. Yon frekans ki,
si yo retire li, ta fè eksperyans lan echwe.

108
00:14:07,502 --> 00:14:17,800
Men lè li te prezan, li te asire siksè.
Frekans sa a te 7.83 hertz: rezonans Schumann.

109
00:14:25,768 --> 00:14:31,346
Koneksyon delika ant lavi ak frekans planèt la te frape isit la.

110
00:14:31,346 --> 00:14:39,471
Yon entèraksyon ant òganis vivan ak frekans
elektwomayetik. Yon depandans, yon koneksyon.

111
00:14:39,471 --> 00:14:48,599
Ou ka jwenn prèv sa a lè w li atik syantifik, men ou ka
jwenn prèv ki pi evidan tou senpleman lè w sòti deyò.

112
00:14:48,599 --> 00:14:53,556


113
00:14:53,556 --> 00:15:01,971
Kijan tout sa te rive? Byen, si ou
gade istwa Latè a, li sanble byen evidan.

114
00:15:01,971 --> 00:15:06,807
Ond Schumann yo te fè pati planèt sa a depi nan kòmansman.

115
00:15:06,807 --> 00:15:14,318
Lavi devlope, antoure pa yo, e li
inevitabman adapte tèt li ak yo.

116
00:15:14,318 --> 00:15:24,700
An reyalite, sansiblite nou pou frekans te lye pwofondman ak
kapasite nou pou nou pèsevwa yon lòt fenomèn sou planèt la.

117
00:15:27,316 --> 00:15:32,538


118
00:15:35,383 --> 00:15:43,936
De milya ane de sa, bakteri magnetotaktik yo te fòme
yon relasyon senp men fasinan ak chan mayetik Latè a.

119
00:15:43,936 --> 00:15:48,673
Òganis ki gen yon sèl selil la te
genyen patikil materyèl mayetik.

120
00:15:48,673 --> 00:15:57,131
Sa te pèmèt li aji tankou zegwi yon konpa
epi oryante tèt li sou liy mayetik Latè yo.

121
00:15:57,131 --> 00:16:04,084
Kòm òganis yo te vin pi konplèks, depandans
yo sou chan mayetik Latè a te ogmante tou.

122
00:16:22,751 --> 00:16:30,972
Nou konnen ke myèl yo sansib a chan mayetik.
Nou konnen ke yo gen patikil mayetit nan kò yo.

123
00:16:30,972 --> 00:16:36,786
Epi tès laboratwa yo montre ke yo vrèman sansib a chan mayetik.

124
00:16:36,786 --> 00:16:44,876
Tès laboratwa yo montre ke li posib pou kontwole fason abèy yo
bati ray de miel yo lè yo kreye yon chan mayetik atifisyèl, e li

125
00:16:44,876 --> 00:16:49,481
sanble evidan ke abèy yo itilize chan mayetik pou oryantasyon.

126
00:16:49,481 --> 00:16:57,763
Ekilib delika lavi sou Latè a parfe ilistre pa
depandans nou sou myèl yo ak polinizasyon plant yo.

127
00:16:57,763 --> 00:17:04,227
Yo kwè ke lavi san abèy pa t ap gen okenn chans.

128
00:17:04,227 --> 00:17:08,790
Polinasyon pa ensèk nesesè pou
prèske tout sa ki fè manje vin enteresan:

129
00:17:08,790 --> 00:17:17,285
Kidonk, fwi, nwa, tout sa yo mande polenizasyon pa
ensèk, e myèl yo se gwoup polinatè ki pi enpòtan.

130
00:17:24,868 --> 00:17:33,860


131
00:17:33,860 --> 00:17:36,064
Si pa t gen abèy...

132
00:17:36,064 --> 00:17:40,697
Wi, si se pa t pou abèy yo, nou t ap
gen yon rejim alimantè ki vrèman raz.

133
00:17:40,697 --> 00:17:46,800
Wi, nou ta gen yon egzistans ki vrèman
mizè. Mwen panse se sa ki pwen an, san abèy...

134
00:17:46,800 --> 00:17:52,046
Epi, natirèlman, anplis plant nou bezwen pou
manje, yo polinis tou plant sovaj yo, e nan anpil

135
00:17:52,046 --> 00:17:55,226
ka nou pa menm konnen detay sou polinisasyon an.

136
00:17:55,226 --> 00:18:00,392
Men nou ka sèten ke anpil nan plant sovaj
nou yo ta disparèt san abèy pou polinize yo.

137
00:18:00,392 --> 00:18:12,564


138
00:18:12,564 --> 00:18:13,925


139
00:18:13,925 --> 00:18:20,976
Nou gen Maryann Fraizer avèk nou, Asosye Ekspansyon
Siperyè pou Apikilti nan Pennsylvania State University.

140
00:18:20,976 --> 00:18:31,443
Ki kritè klasik pou mòtalite abèy yon apikiltè ka itilize pou l
soti, gade abèy yo epi di, "Sa a sanble yon ka klasik de sa"?

141
00:18:31,443 --> 00:18:39,376
Sentòm yo se ke menm si abèy yo relativman an
sante ak fò, popilasyon abèy adilt nan ruche a

142
00:18:39,376 --> 00:18:43,990
diminye nan yon ti bout tan; li kite koloni an.

143
00:18:43,990 --> 00:18:50,603
E sa ki rete se anpil jèn abèy, siwo myèl ak polèn.

144
00:18:52,492 --> 00:18:57,312
Sou ki kontinan yo te obsève mòtalite abèy sa a?

145
00:18:57,312 --> 00:19:01,967
Bès nan popilasyon myèl aparye toupatou nan mond lan.

146
00:19:01,967 --> 00:19:06,140
Anpil lòt peyi ap rapòte yon bès nan popilasyon myèl.

147
00:19:06,140 --> 00:19:12,521
Si sa vrèman soti nan fenomèn mòtalite abèy yo
rele "colony collapse disorder" (CCD), pou ki

148
00:19:12,521 --> 00:19:16,437
gen yon seri kritè espesifik, se yon lòt kesyon.

149
00:19:16,437 --> 00:19:24,562
Epi sa se youn nan pwen nou eseye konprann atravè
kominikasyon ak lòt moun ki soti nan lòt pati nan mond lan.

150
00:19:26,492 --> 00:19:33,527
Preokipasyon aktyèl sa a egziste depi anviwon 2006, sitou
Ozetazini, kote anpil apikiltè pwofesyonèl toudenkou

151
00:19:33,527 --> 00:19:41,898
dekouvri ke myèl yo, ki te an sante jiska yon sèten moman nan
ane a, te kòmanse sibi pèt espektakilè nan fen sezon lete.

152
00:19:41,898 --> 00:19:45,961
E yo te sanble diferan de tout sa yo te janm wè anvan.

153
00:19:45,961 --> 00:19:52,844
Kidonk, moun yo te vin bò kote ruche myèl yo
epi yo te jwenn pa t gen okenn myèl ki te rete.

154
00:19:52,844 --> 00:19:59,690
Kalite mòtalite abèy sa a, yo rele tou CCD
(Koloni Kolaps Disòd), ap afekte koloni abèy

155
00:19:59,690 --> 00:20:04,015
atravè lemond, kote kèk peyi rapòte pèt jiska 70%.

156
00:20:04,015 --> 00:20:06,807
Yo site yon varyete rezon kòm deklanchè.

157
00:20:06,807 --> 00:20:15,430
Men okenn nan yo pa t ka esplike definitivman poukisa
abèy yo te sispann retounen nan ruche yo – eksepte youn:

158
00:20:15,430 --> 00:20:19,666
Travay rechèch sansasyonèl pa Jochen Kuhn ak ekip li a.

159
00:20:19,666 --> 00:20:26,218
Nan yon eksperyans, doktè a te travay ak uit koloni myèl
epi li te mete yon telefòn DECT estanda nan kat ladan yo.

160
00:20:26,218 --> 00:20:32,407
Syantis yo te obsève si prezans yon telefòn
DECT te gen okenn enfliyans sou si abèy yo

161
00:20:32,407 --> 00:20:38,490
tounen nan ruche yo. Rezilta yo te etonan.

162
00:20:38,490 --> 00:20:46,104
Abe yo retounen nan kantite nòmal nan ruche
kote pa t gen okenn telefòn DECT ki te plase.

163
00:20:46,104 --> 00:20:52,596
Sepandan, prèske pa gen okenn abèy ki te
retounen nan ruche ki te gen yon telefòn DECT.

164
00:20:52,596 --> 00:20:58,338
Pa gen yon sèl abèy ki retounen nan youn nan
ruche yo ki te gen yon telefòn DECT ladan l.

165
00:20:58,338 --> 00:21:04,975
Pou nou ka konprann nèt enpòtans eksperyans Doktè Kuhn nan,
nou dwe premye konprann kijan yon telefòn DECT fonksyone.

166
00:21:04,975 --> 00:21:11,805
Rezon ki fè ou ka mache alantou kay ou epi pale sou telefòn
DECT ou a se paske estasyon baz telefòn DECT ou a voye ond

167
00:21:11,805 --> 00:21:16,778
elektwomayetik, yo rele mikwo-onn, bay manch telefòn ou an.

168
00:21:18,545 --> 00:21:24,310
Sa a se egzakteman menm fason yon antèn
telefòn mobil kominike ak yon telefòn mobil.

169
00:21:28,482 --> 00:21:34,080
Yon telefòn DECT se esansyèlman yon
vèsyon miniatur yon anmast telefòn mobil.

170
00:21:44,326 --> 00:21:52,537
Si yon abèy afekte pa sa ki sòti nan yon telefòn DECT, li pral
sètènman afekte tou pa sa ki sòti nan yon antèn telefòn mobil.

171
00:21:57,584 --> 00:22:04,982
Epi ak 4 milya itilizatè telefòn mobil atravè lemond,
toudenkou te gen yon kantite alarmant antèn telefòn mobil.

172
00:22:13,220 --> 00:22:18,832
Sans direksyon mayetik abèy la pèmèt li
oryante tèt li lè l sèvi ak liy chan mayetik Latè a.

173
00:22:18,832 --> 00:22:24,335
Yon konpetans kote li te envesti plizyè
milyon ane nan devlopman ak rafineman.

174
00:22:24,335 --> 00:22:33,444
Èske li pa evidan ke yon sansiblite tèlman wo ta afekte
menm pa pi piti chanjman nan anviwònman elektwomayetik la?

175
00:22:33,444 --> 00:22:39,428
Kisa, donk, gwo chanjman sa a, ki te rive prèske lannwit, vle di?

176
00:22:43,538 --> 00:22:47,913
Èske gen lòt espès ki sansib a chan mayetik?

177
00:22:47,913 --> 00:22:54,827
Yon sansiblite ki finalman fè yo
vilnerab a frekans ki fèt pa moun?

178
00:22:54,827 --> 00:23:03,522
Malerezman, dekouvèt yon nouvo pwoteyin ki rele
kriptokròm sijere ke tout lavi gen yon sans mayetik.

179
00:23:05,370 --> 00:23:11,589


180
00:23:13,803 --> 00:23:22,975
Yo te dekouvri yo nan plant nan ane 1990 yo. Fonksyon
yo se absòbe limyè ble, ki nesesè pou regle kwasans.

181
00:23:22,975 --> 00:23:30,217
Depi lè sa a, yo jwenn yo nan ensèk, bèt, mamifè, moun ak zwazo.

182
00:23:30,217 --> 00:23:34,700
Kriptokrom yo se molekil biyolojik yo rele pwoteyin.

183
00:23:34,700 --> 00:23:39,078
Yo pwodui pa kèk nan jèn nou yo, yo rele jèn CRY.

184
00:23:39,078 --> 00:23:50,040
Epi molekil cryptochrome la aktyèlman regle
ritm sikadyen nou an, enkli pwodiksyon melatonin.

185
00:23:50,040 --> 00:23:57,204
Kèk nan kriptokrom yo sanble gen fonksyon pou absòbe
limyè, k ap aji kòm detektè pou revèy sikadyen an.

186
00:23:57,204 --> 00:24:06,222
Kidonk, yo se yon faktè ki enfliyanse rit
lajounen-lannwit ke anpil espès sanble genyen, ni plant ni bèt.

187
00:24:11,176 --> 00:24:18,630
Men an 2000, Thorsten Ritz te revele yon
wòl ki pi etonan toujou pou kriptokrom.

188
00:24:18,630 --> 00:24:26,161
Nan yon seri eksperyans ak robin, li pwouve ke sans
direksyon yo pa baze sèlman sou mayetis, men li sòti

189
00:24:26,161 --> 00:24:30,708
dirèkteman nan selil kriptokrom ki chita dèyè je a.

190
00:24:30,708 --> 00:24:37,135
Mwen panse ke piblikasyon Ritz yo
reprezante youn nan etap enpòtan sa yo nan syans.

191
00:24:37,135 --> 00:24:44,737
Paske li sijere ke molekil kriptokrom sa a – sonje, se li ki
responsab pou enfliyanse ak kontwole ritm

192
00:24:44,737 --> 00:24:53,731
sikadyen yo – e se egzakteman molekil sa a ki responsab
pou bay zwazo yo yon konpas, yon konpas mayetik.

193
00:24:53,731 --> 00:25:01,513
Zwazo yo literalman wè chan mayetik Latè a, petèt kòm
yon tach klere oswa fonse ki sipèpoze sou chan vizyon yo.

194
00:25:01,513 --> 00:25:07,122
E lè yo deplase tèt yo oswa kò yo, tach la
oswa mak la deplase avèk yo – menm jan ak

195
00:25:07,122 --> 00:25:10,669
ekspozisyon tèt-anlè yon pilòt avyon de konba.

196
00:25:10,669 --> 00:25:18,729
Yo gen yon bagay yo wè ki pèmèt yo
oryante tèt yo pandan y ap vole.

197
00:25:20,401 --> 00:25:30,565
Fason li te teste sa a se te ekspoze zwazo yo a chan
frekans wo pou wè si sa t ap vrèman deranje konpas mayetik yo.

198
00:25:30,565 --> 00:25:36,234
Li te parèt ke se pa sèlman chan frekans wo
a ki te deranje migrasyon robin yo, men sa

199
00:25:36,234 --> 00:25:39,330
te menm rive ak chan ki gen fòs ki ba anpil.

200
00:25:39,330 --> 00:25:48,083
Li vrèman enpòtan e vrèman enteresan ke menm chan
frekans wo ki trè fèb te afekte konpas robin yo.

201
00:25:52,465 --> 00:26:00,112
Eksperyans Ritz yo te montre klèman ke selil kriptokrom lan, ki
sèvi pou navigasyon, afekte gravman pa frekans ki

202
00:26:00,112 --> 00:26:08,415
fèt pa moun – menm frekans ki byen pi ba pase sa
otorite regilasyon ICNIRP konsidere kòm san danje.

203
00:26:08,415 --> 00:26:19,493
Tout etid sou navigasyon bèt, nan kòkroch, zwazo zebra, poul,
robin – nan tout etid sa yo, yo te jwenn ke konpas mayetik

204
00:26:19,493 --> 00:26:26,407
yo te deranje pa chan frekans wo ki byen anba limit ICNIRP yo.

205
00:26:26,407 --> 00:26:30,493
Mwen travay sou zwazo, espesyalman zwazo ak ensèk.

206
00:26:30,493 --> 00:26:40,665
Mwen demontre ke yo sansib a chan ki byen pi ba pase
nivo ICNIRP yo ki reklame kòm san danje pou nou menm moun.

207
00:26:40,665 --> 00:26:49,495
Si ou gade valè sa yo, ke rechèch montre bèt yo reyaji sansiblman
– gen bon literati sou sa ki montre ke valè sa yo

208
00:26:49,495 --> 00:26:57,490
siyifikativman pi ba pase valè yo pèmèt nou ekspoze a
e, kòm konsekans, bèt nan anviwònman an ekspoze tou.

209
00:26:57,490 --> 00:27:08,340
Gen rezon syantifik ki trè solid pou kwè ke chan
mayetik atifisyèl ap detwi abita plizyè espès.

210
00:27:13,068 --> 00:27:20,587


211
00:27:20,587 --> 00:27:24,365


212
00:27:24,365 --> 00:27:27,083


213
00:27:27,083 --> 00:27:29,750


214
00:27:29,750 --> 00:27:32,413


215
00:27:32,413 --> 00:27:35,362


216
00:27:35,362 --> 00:27:38,038


217
00:27:38,038 --> 00:27:41,473


218
00:27:41,473 --> 00:27:44,359


219
00:27:44,359 --> 00:27:47,717


220
00:27:47,717 --> 00:27:51,071


221
00:27:51,071 --> 00:27:53,955


222
00:27:53,955 --> 00:27:57,249


223
00:27:57,249 --> 00:28:02,028


224
00:28:02,028 --> 00:28:05,791


225
00:28:05,791 --> 00:28:11,186


226
00:28:18,519 --> 00:28:22,836
Ki kantite anviwònman nou an chanje
kòm rezilta chan elektwomayetik yo?

227
00:28:22,836 --> 00:28:27,460
Pandan 25 dènye ane yo, li chanje tèlman ke li pa rekonèt ankò...

228
00:28:27,460 --> 00:28:33,055
Li plizyè milyon fwa pi gwo an tèm de enèji elektwomayetik.

229
00:28:33,055 --> 00:28:41,740
Ansyen Komisyon Nasyonal Pwoteksyon Radyolojik la te di nan youn
nan dokiman li yo ke li estime anviwònman radyasyon an

230
00:28:41,740 --> 00:28:50,049
– si ou vle rele li konsa – ogmante plizyè milyon fwa
konpare ak sa li te ye 50 ane de sa – plizyè milyon fwa.

231
00:28:50,049 --> 00:28:56,017
Se yon gwo chanjman nan anviwònman Latè, e li
konplètman inonde tout siyal natirèl sa yo,

232
00:28:56,017 --> 00:29:00,046
enkli vag Schumann yo, avèk yo nou te evolye.

233
00:29:00,046 --> 00:29:04,030


234
00:29:04,030 --> 00:29:10,150
"Polisyon elektromayetik ki soti nan telefòn mobil
yo fòse nou fè mezi nou yo nan lanmè." Sitasyon Dr.

235
00:29:10,150 --> 00:29:19,594
Youn nan rezon ki fè kriptokrom yo enteresan anpil, sitou an rapò
ak lefèt ke moun detekte chan mayetik, se paske gen yon etid

236
00:29:19,594 --> 00:29:27,090
resan pa Dr Foley ak kòlèg li yo ki montre ke si ou
mete kriptokrom imen nan mouch fwi, mouch fwi yo

237
00:29:27,090 --> 00:29:32,787
vin sansib mayetik akoz prezans kriptokrom imen sa yo.

238
00:29:42,256 --> 00:29:50,600
Sa a aktyèlman montre ke kriptokrom imen yo
sansib manyetikman, ke yo detekte chan mayetik.

239
00:29:55,865 --> 00:30:01,756
Dekouvèt selil kriptokrom lan te pwovoke yon
nouvo enterè nan sans mayetik imen an, yon sans ke

240
00:30:01,756 --> 00:30:06,506
Robin Baker (byolojis) te prevwa 40 ane de sa.

241
00:30:06,506 --> 00:30:13,670
Sa a se pa yon vòl avèg syantifik. Se yon
eksperyans pou dekouvri si timoun yo gen sans direksyon.

242
00:30:13,670 --> 00:30:18,662
Avèk je bande epi li mete pwoteksyon pou zòrèy,
sijè tès la vire sou yon chèz espesyal jiskaske

243
00:30:18,662 --> 00:30:21,498
li pa konnen ankò nan ki direksyon li ap gade.

244
00:30:21,498 --> 00:30:26,800
Chèz la kanpe epi sijè tès la devine si
li ap fè fas ak lès, lwès, nò oswa sid.

245
00:30:26,800 --> 00:30:29,983
Asumpsyon an anrejistre nan yon ti òdinatè.

246
00:30:29,983 --> 00:30:35,295
Si timoun pa t gen sans direksyon,
devinèt yo ta o aza. Men yo pa o aza.

247
00:30:35,295 --> 00:30:38,848
Timoun ki gen dis oswa onz an ka devine byen.

248
00:30:38,848 --> 00:30:44,865
Sanble yo gen yon sans direksyon
otantik. E li sanble se yon sans mayetik.

249
00:30:44,865 --> 00:30:52,811
Lè syantis yo kole yon mayetik sou tèt
sijè yo, sa deranje sans direksyon yo anpil.

250
00:30:52,811 --> 00:30:57,166
Sa reprezante yon gwo pa annavan nan tèm de konpreyansyon.

251
00:30:57,166 --> 00:31:04,802
Epi, natirèlman, sa soulve tout kalite kesyon, tankou si
moun ka vrèman navige lè yo sèvi ak chan mayetik Latè a, e si yo

252
00:31:04,802 --> 00:31:08,830
pa fè sa jodi a, èske petèt yo te fè sa dè milye ane de sa?

253
00:31:08,830 --> 00:31:16,279
Natirèlman, sa soulve tou kesyon si gen yon
pwosesis kote chan mayetik yo aktyèlman detekte nan kò

254
00:31:16,279 --> 00:31:20,392
moun, sa ki mennen nan deranjman ritm sikadyen yo.

255
00:31:20,392 --> 00:31:32,181
Sa ta esplike tout efè negatif sou sante nou wè
anpil nan etid epidemiolojik sou sante ak chan mayetik.

256
00:31:32,181 --> 00:31:42,216
Si moun gen kapasite pou detekte chan mayetik, si yo gen menm
kapasite ak abèy, zwazo ak papiyon, èske sa vle di nou menm

257
00:31:42,216 --> 00:31:49,072
tou nou fasilman afekte pa frekans ki fèt pa moun tankou yo?

258
00:31:49,072 --> 00:31:56,017
Èske chanjman nan anviwònman nou an
ap afekte nou menm jan li afekte li?

259
00:32:03,989 --> 00:32:07,595
Kijan ou ta dekri elektwo-sansiblite?

260
00:32:10,283 --> 00:32:17,787
Elektrosansiblite se lè moun kòmanse reyaji,
kò yo kòmanse reyaji ak chan elektwomayetik.

261
00:32:17,787 --> 00:32:22,264
An jeneral, chan elektwomayetik yo reyaji ak yo pa gen fil.

262
00:32:22,264 --> 00:32:32,514
Kidonk se kominikasyon san fil, se Wi-Fi, se telefòn san
fil, telefòn DECT, telefòn mobil, antèn telefòn mobil.

263
00:32:32,514 --> 00:32:38,631
Yo tout voye siyal ke kò nou pa janm fè eksperyans anvan.

264
00:32:42,271 --> 00:32:54,881
E lè li kòmanse afekte moun – lè li te kòmanse afekte m – se sou
tèt la li atake an premye – ou kòmanse santi doulè nan tèt ou.

265
00:32:54,881 --> 00:33:04,561
Mwen ezite di maltèt, paske se yon doulè nan tèt ou
ki pa ka konpare ak okenn maltèt ou te janm genyen.

266
00:33:06,608 --> 00:33:18,264
Pifò moun plenyen de sentòm tankou aritmi kadyak, ensonmi, maltèt,
twoub vizyèl, vètij, divès kalite twoub sansoryèl oswa nevwoz.

267
00:33:18,264 --> 00:33:24,777
Yo dekri ke yo ap fè eksperyans sansasyon etranj nan kò yo.

268
00:33:27,941 --> 00:33:35,490
Li ka vrèman afekte tou sistèm endokrin ak
fonksyon tiwoyid la. Lis la vrèman san fen.

269
00:33:35,490 --> 00:33:45,639
Nan ka mwen an, e sa pa rive tout moun, si mwen pa kite
anviwònman an, mwen kòmanse santi yon doulè ki vrèman sevè nan

270
00:33:45,639 --> 00:33:51,580
vant mwen – e sa vle di li twò ta, mwen ap fè senyen entèn.

271
00:33:53,256 --> 00:33:59,276
Mwen panse sentòm yo tèlman varye e asosyasyon
moun fè yo difisil anpil pou aksepte si ou pa

272
00:33:59,276 --> 00:34:02,986
gen konesans sou sijè a, e pifò doktè pa genyen.

273
00:34:02,986 --> 00:34:07,546
E se pa fot yo. Nou pa resevwa
fòmasyon pou rekonèt kondisyon sa a.

274
00:34:07,546 --> 00:34:14,625
Li vrèman nouvo, e konpreyansyon nou toujou
totalman imatir nan etap sa a – premye etap yo ap

275
00:34:14,625 --> 00:34:19,779
fèt pou demele epi konprann kondisyon sa a nèt.

276
00:34:22,120 --> 00:34:29,979
Tankou anpil moun ki soufri ak elektrosansiblite,
Brian te oblije fè chanjman radikal nan kay li.

277
00:34:29,979 --> 00:34:39,358
De chanm sa yo te konplètman pwoteje ak fèy metal.

278
00:34:39,358 --> 00:34:47,559
Chanm sa a ak chanm dòmi an se kidonk kaj Faraday.

279
00:34:47,559 --> 00:34:59,598
E si ou vrèman tcheke chan elektwomayetik yo oswa mikwo-onn yo –
e aparèy sa a senpleman konvèti mikwo-onn yo an

280
00:34:59,598 --> 00:35:10,716
siyal son – w ap wè ke mast ki lòt bò a, ki
apeprè yon demi mil lwen, pa ban m okenn pwoblèm.

281
00:35:10,716 --> 00:35:22,640
Lè m te ap pwoteje chanm nan, mwen te enstale vè fenèt ki kouvri
ak metal, sa ki pèmèt mwen elimine pifò chan elektwomayetik yo.

282
00:35:22,640 --> 00:35:30,436
Aspè yon òganis ki pèmèt li detekte epi
reponn a chan elektwomayetik – nou ta ka di

283
00:35:30,436 --> 00:35:34,746
ke mo sa yo itilize nan diferan kontèks.

284
00:35:34,746 --> 00:35:41,889
E si ou dekonpoze l an "elektrosansitif" – ou ta ka
di ke sa a se aktyèlman yon repons a lavi li menm.

285
00:35:41,889 --> 00:35:51,635
Pa egzanp, lè nou egzamine yon òganis pou detèmine si lavi prezan,
nou aktyèlman ap chèche prezans elektrisite – pa egzanp, ak

286
00:35:51,635 --> 00:35:56,998
elektwokadyogram (aktivite kè), ECG, ak elektwensefalogram, EEG.

287
00:35:56,998 --> 00:36:03,053
Sa n ap mennen ankèt sou li isit la se prezans
elektrisite ki soti nan ògàn sib sa yo, sèvo a ak kè a.

288
00:36:03,053 --> 00:36:06,791
E lè nou wè sa, se yon siy ke lavi prezan.

289
00:36:06,791 --> 00:36:15,654
Nan yon sans, chan elektwomayetik yo se yon pati nan lavi menm
nan nivo selilè. Yo ta ka di ke tout lavi sansib a elektrisite.

290
00:36:18,019 --> 00:36:24,328
Desespere pou konvenk moun ke elektrosansiblite
vrèman egziste, Brian ak plizyè lòt moun ki soufri te

291
00:36:24,328 --> 00:36:28,889
enskri pou yon eksperyans inovatè nan Inivèsite Essex.

292
00:36:28,889 --> 00:36:35,537
Eksperyans ki te fèt anba Elaine Fox
te malerezman dènye travay sou sijè a.

293
00:36:39,673 --> 00:36:42,475
Ou dwe antre nan yon chanm blindé.

294
00:36:42,475 --> 00:36:49,797
Ou antre la a pou yon tan ki relativman kout, mast la limen
pandan 10 minit, li etenn pandan 10 minit epi li limen ankò

295
00:36:49,797 --> 00:36:54,532
pandan 10 minit – epi ou ka wè si ou remake li oswa ou pa.

296
00:36:54,532 --> 00:37:02,486
Epi mwen antre nan chanm nan epi mwen di yo ke mwen
pa t ap kapab di si mast la te sou oswa li te etenn.

297
00:37:02,486 --> 00:37:07,138
Poukisa sa? Paske konpreyansyon yo
sou fason pou reponn li pa kòrèk.

298
00:37:07,138 --> 00:37:14,286
Pou pifò moun, se pa konsa: ou pa jis limen
mast la epi yo di, "O, mwen ka santi sa."

299
00:37:16,828 --> 00:37:22,191
Epi yo retire mast la epi moun nan di: Ah,
kounye a mwen santi m byen ankò. Sa pa mache konsa.

300
00:37:22,191 --> 00:37:28,454
Mwen soufri ak fèy foin, e lè m antre nan yon chan
konsa, sa pran yon ti tan anvan mwen santi efè yo.

301
00:37:28,454 --> 00:37:32,559
Men sa pran anpil tan anvan mwen pa santi
l ankò, anvan mwen pa afekte pa li ankò.

302
00:37:32,559 --> 00:37:37,034
Yo ka mennen m lwen jaden foin nan, men m
ap toujou santi yon bagay apre 24 èdtan.

303
00:37:37,034 --> 00:37:41,683
Elektosansiblite manifeste tèt li
nan pifò moun anviwon nan fason sa a.

304
00:37:41,683 --> 00:37:47,332
Fason ekip la te mete eksperyans lan an plas te
fè li prèske enposib pou Brian ak lòt volontè yo

305
00:37:47,332 --> 00:37:50,520
pwouve ke yo t ap soufri anba elektrosansiblite.

306
00:37:50,520 --> 00:37:56,946
Sa pa t sanble gen enpòtans, paske ekip la te
san rezon deside rejte nenpòt kalite revizyon.

307
00:37:56,946 --> 00:38:00,809
Sou yon bò, li sanble moun reyaji sansib a diferan bagay.

308
00:38:00,809 --> 00:38:07,166
Mwen sansib ak telefòn mobil 3G, pa egzanp telefòn
mobil GSM. Gen diferans nan fason modilasyon an fonksyone.

309
00:38:07,166 --> 00:38:14,481
Mwen pa gen okenn ide si yo gen rezon lè yo di yo sansib,
men si ou gen yon ka, li fè sans pou ekspoze moun ki nan

310
00:38:14,481 --> 00:38:18,499
etid ou a egzakteman ak siyal ke yo di yo reyaji ladan l.

311
00:38:18,499 --> 00:38:25,228
Si, pa egzanp, ou gen yon moun ki toujou sansib a Wi-Fi
men pa a telefòn mobil – si yon moun konsa egziste – li pi

312
00:38:25,228 --> 00:38:28,304
bon pou asire ke se Wi-Fi li ekspoze a, e pa telefòn mobil.

313
00:38:28,304 --> 00:38:31,689
Apre tout, ou vle pwouve ke yo reponn ak sa yo reklame.

314
00:38:31,689 --> 00:38:34,773
Epi yo pa t fè okenn nan kalite distenksyon sa yo isit la.

315
00:38:34,773 --> 00:38:41,425
An reyalite, si ou te reklame ou te sansib
elektweman ak yon bagay, lè sa a ou te enplike.

316
00:38:41,425 --> 00:38:48,860
Youn nan rezon ki fè mwen te panse li te vrèman
enpòtan se paske mwen t ap ede moun ki te elektrosansib.

317
00:38:48,860 --> 00:38:56,670
Epi kèk mwa anvan sa, mwen te vrèman vizite yon dam – li te
konsidere tèt li kòm elektrosansib – e mwen te

318
00:38:56,670 --> 00:39:03,871
la jis pou eseye ede li; pou esplike sa
elektrosansibilite ye ak sa ki ta ka lakòz pwoblèm li.

319
00:39:03,871 --> 00:39:08,930
Pou fè yon istwa long kout, li te vin klè ke
fanm sa a te gen yon pwoblèm, men li pa t

320
00:39:08,930 --> 00:39:12,545
elektrosansib. Li definitivman pa t elektrosansib.

321
00:39:12,545 --> 00:39:22,014
Men pandan konvèsasyon nou an, mwen reyalize ke li te
enskri nan etid Essex yo pou konnen si li te elektrosansib.

322
00:39:22,014 --> 00:39:29,411
Kè mwen prèske sispann. Men yon moun ki pa
elektrosansib, e moun sa a enskri nan Inivèsite Essex.

323
00:39:29,411 --> 00:39:32,919
Epi Essex di m yo pa gen okenn pwosedi tès!

324
00:39:32,919 --> 00:39:38,716
Sa yo te aktyèlman dekouvri – e sa baze sou tèks
esè a li menm – m ap rezime l nan pwòp mo mwen.

325
00:39:38,716 --> 00:39:45,086
Li di ke, selon nivo repons yo espere a, yo ta
bezwen anviwon 132 patisipan nan etid yo pou

326
00:39:45,086 --> 00:39:49,016
demontre yon efè ki gen siyifikasyon estatistik.

327
00:39:49,016 --> 00:39:54,843
Avèk tèlman anpil moun nan popilasyon an, yo ta
bezwen anpil done pou etid rechèch yo pou yo ka

328
00:39:54,843 --> 00:39:58,632
konkli ke gwoup sa a klèman pi sansib pase lòt gwoup la.

329
00:39:58,632 --> 00:40:03,362
Sa te vle di ke depi nan kòmansman, yo te
gen aksè sèlman a yon tyè nan done yo te espere

330
00:40:03,362 --> 00:40:05,140
pou yo ta ka jwenn nenpòt enfòmasyon ditou.

331
00:40:05,140 --> 00:40:11,733
Rezilta a se te ke yo te idantifye yon risk ki te
estatistikman siyifikatif, ki te deja evidan nan estatistik yo.

332
00:40:11,733 --> 00:40:17,522
Pou tout moun ki te di yo te sansib, sa te
tou evidan ak yon siyifikasyon apeprè 90%.

333
00:40:17,522 --> 00:40:23,860
Kidonk, se 95% ki se limit la kote yon atik
syantifik rekonèt yon bagay kòm estatistikman siyifikatif.

334
00:40:23,860 --> 00:40:28,141
Si yo pa rive jwenn nivo sètitid sa a, yo pa
konsidere l kòm yon evènman estatistik. Sa ta

335
00:40:28,141 --> 00:40:30,314
ka yon koensidans, chans oswa yon lòt bagay.

336
00:40:30,314 --> 00:40:35,886
Yo te 90% sèten ke risk la t ap ogmante, e
natirèlman li pa rive nan mak majik la kote yo

337
00:40:35,886 --> 00:40:39,384
konsidere l kòm yon evènman estatistikman siyifikatif.

338
00:40:39,384 --> 00:40:47,862
Epi yo te rejte l ak pawòl sa yo: "Sa montre
moun yo pa sansib." Men sa pa t ditou pwen an.

339
00:40:47,862 --> 00:40:52,753
Ekspozisyon konstan an ak mast yo te
kite mak sou plizyè nan sijè tès yo.

340
00:40:52,753 --> 00:40:57,680
Gen kèk ki te vin tèlman malad ke yo
te oblije retire yo nan eksperyans lan.

341
00:40:57,680 --> 00:41:05,039
Brian te kontinye santi konsekans
eksperyans lan lontan apre li te kite Essex.

342
00:41:05,039 --> 00:41:12,758
Mwen te fè premye kolonoskopi mwen sèt ane de sa, dezyèm
nan kat ane de sa, epi twazyèm nan anviwon yon ane de sa.

343
00:41:12,758 --> 00:41:19,634
Tout bagay anfòm avè m. Tout bagay anfòm avè
m. Wi, ou devine: mwen gen kansè nan trip.

344
00:41:22,700 --> 00:41:29,457
Kidonk, depi premye fwa mwen te senyen jiska lè
yo te retire trip mwen, sa te egzakteman sèt ane.

345
00:41:29,457 --> 00:41:35,724
Lè mwen te mande doktè a konbyen tan sa pran
pou kansè sa a devlope, li te reponn, "Sèt ane."

346
00:41:35,724 --> 00:41:42,217
Konsa ou ka pratikman swiv tout tan mwen te nan
Essex, e te gen yon okazyon anvan sa kote mwen te

347
00:41:42,217 --> 00:41:47,198
gen senyen, senyen ki te kòmanse kansè nan trip la.

348
00:41:51,159 --> 00:41:57,234
Kijan yo ka prezante yon eksperyans
konsa ki echwe kòm yon "rechèch otoritè"?

349
00:41:57,234 --> 00:42:04,553
Poukisa yon ekip ki gen anpil eksperyans ta fè
erè fondamantal ak evidan konsa nan travay yo?

350
00:42:04,553 --> 00:42:09,665
Èske sa ta ka gen rapò ak moun ki te bay finansman an?

351
00:42:11,518 --> 00:42:19,440
Eksperyans Essex la se youn nan
yon seri eksperyans ke MTHR finanse.

352
00:42:19,440 --> 00:42:26,055
Konpayi sa a opere ak finanse pa
endistri telefòn mobil la li menm.

353
00:42:26,055 --> 00:42:30,748
Èske ou ka di m kisa MTHR la ye e kijan yo finanse li?

354
00:42:30,748 --> 00:42:39,269
Wi, pwogram MTHR la finanse ansanm pa gouvènman Britanik la ak
endistri telefòn mobil la e li sèvi pou fè

355
00:42:39,269 --> 00:42:49,405
rechèch sou efè potansyèl ki ka danjere pou
sante ki asosye ak teknoloji telefòn mobil.

356
00:42:49,405 --> 00:42:54,373
Sijè nou an, kiyès ki finanse
rechèch syantifik, se yon sijè sansib.

357
00:42:54,373 --> 00:43:00,385
Mwen konnen anpil syantis tankou mwen menm ki,
lè yo resevwa yon nouvo etid pou li, premye

358
00:43:00,385 --> 00:43:06,060
yo vire dèyè paj la pou wè kiyès ki finanse li.

359
00:43:06,060 --> 00:43:10,652
Èske ou panse ta ka gen yon konfli enterè
konsènan finansman endistri telefòn mobil lan

360
00:43:10,652 --> 00:43:14,080
lè li rive nan rechèch sou efè danjere yo?

361
00:43:14,080 --> 00:43:24,169
Byen, natirèlman gen konfli enterè potansyèl, e se poutèt
sa yon pwogram rechèch konsa dwe jere ak anpil atansyon.

362
00:43:24,169 --> 00:43:30,648
Mwen te travay anpil ak endistri telekominikasyon an
paske mwen òganize travay kominikasyon kòm yon reprezantan

363
00:43:30,648 --> 00:43:34,220
isit la, kidonk mwen ap pale ak moun sa yo depi lontan.

364
00:43:34,220 --> 00:43:40,925
Mwen panse yo ta renmen rete objektif, men se pwofi ki pi gwo
motivasyon yo, espesyalman nan yon mache kote y ap konpetisyon

365
00:43:40,925 --> 00:43:47,680
youn ak lòt pou pran plis pati nan mache a, e konsa yo ka
finanse rechèch, men yo trè sanble ak endistri famasetik la.

366
00:43:47,680 --> 00:43:52,281
Li klè ke yo anboche moun ki deja sou bò yo.

367
00:43:52,281 --> 00:43:55,359
Syantis yo pa zetwal pop; yo pa fè anpil lajan.

368
00:43:55,359 --> 00:43:59,941
Yo gen kay pou finanse, yo gen fanmi pou pran swen.

369
00:43:59,941 --> 00:44:03,991
Kiyès ki ta ka blame yo si yo rive nan move konklizyon?

370
00:44:03,991 --> 00:44:09,603
Ou pap jwenn yon lòt travay, omwen pa la.

371
00:44:09,603 --> 00:44:16,897
Gen presyon sikolojik, menm san okenn presyon
reyèl, ki ka prezan oswa ki pa prezan nan ka endividyèl.

372
00:44:16,897 --> 00:44:24,749
Men presyon sikolojik pou konfòme yo ak fè plezi
òganizasyon ki finanse yo sètènman jwe yon wòl.

373
00:44:24,749 --> 00:44:26,249
Èske ou santi w oblije?

374
00:44:26,249 --> 00:44:30,547
Wi, yon moun santi li oblije. Yon moun santi li oblije.

375
00:44:30,547 --> 00:44:41,622
Gen kèk estatistik vrèman solid ki montre ke lè li rive efè chan
elektwomayetik yo, se konpayi sèvis piblik yo,

376
00:44:41,622 --> 00:44:52,043
sètadi endistri elektrisite a, endistri radyo a oswa
endistri telefòn mobil la, ki finanse etid sa yo.

377
00:44:52,043 --> 00:44:55,451
Etid sa yo gen tandans pou yo siyifikativman negatif.

378
00:44:55,451 --> 00:45:02,131
Etid ki finanse endepandamman nan inivèsite yo ak
sou sa, nan lòt men an, pa gen tandans pou yo pa ye.

379
00:45:03,819 --> 00:45:07,409
Se yon domèn rechèch ki difisil.

380
00:45:07,409 --> 00:45:17,908
Li pa fasil pou fè etid konsa, e akoz limitasyon rechèch ki
enplike sijè imen, pap janm gen yon anviwònman rechèch pafè.

381
00:45:17,908 --> 00:45:21,408
Ap toujou gen limit.

382
00:45:26,367 --> 00:45:30,898
Èske sa a se yon maladi reyèl? Wi, absoliman, se li.

383
00:45:30,898 --> 00:45:37,518
Kounye a, OMS di ke sa a reyèl e ke
sentòm yo ka grav e ka fè moun vin fèb.

384
00:45:37,518 --> 00:45:42,701
Chif ki gen rapò ak elektwo-ipè sansibilite yo se anviwon 2–3%.

385
00:45:42,701 --> 00:45:47,272
Sa yo se moun ki lavi yo afekte gravman pa kondisyon sa a.

386
00:45:47,272 --> 00:45:52,740
Men, jan mwen te mansyone pi bonè,
100% moun reponn li nan nivo selilè.

387
00:45:52,740 --> 00:45:57,336
Sa vle di ke konsekans yo pou sistèm swen
sante a, si yo pa pran sa oserye ase oswa si yo

388
00:45:57,336 --> 00:45:59,736
pa rekonèt li, ka vin potansyèlman gwo anpil.

389
00:45:59,736 --> 00:46:07,473
Epi kantite moun ki gen elektwo-sansiblite lejè oswa
modere pwobableman pi wo pase sa nou te panse anvan.

390
00:46:09,749 --> 00:46:21,754


391
00:46:21,754 --> 00:46:25,144
Sa vle di pou nou?

392
00:46:25,144 --> 00:46:33,823
Li refere a yon anrejistreman kasèt ki montre yon koneksyon
eksperimantal ant yon telefòn estanda ak yon aparèy mobil inik.

393
00:46:33,823 --> 00:46:37,627
Yon ton repons – e sa se yon gwo reyalizasyon!

394
00:46:37,627 --> 00:46:43,873
Paske se yon bagay pou transmèt yon konvèsasyon, men se
yon lòt bagay nèt pou transmèt enfòmasyon dijital ki egzak.

395
00:46:43,873 --> 00:46:51,750
Kounye a nou gen yon liy dirèk ak enstiti rechèch ki nan
Chelmsford (Essex, Angletè), ki fin pèfeksyone teknoloji sa a.

396
00:46:51,750 --> 00:46:54,604
Liz Charnock ta dwe nan lòt bout la.

397
00:46:54,604 --> 00:47:01,392
Avèk entwodiksyon telefòn mobil yo nan ane
1980 yo, yo te bezwen yon rezo antèn pou yo.

398
00:47:01,392 --> 00:47:07,845
Depi lè sa a, konpayi telekominikasyon yo te
monte plis pase 5 milyon mast atravè lemond.

399
00:47:07,845 --> 00:47:18,605
Yo fyè pou yo ranpli lè a ak frekans mikwo-onn, men yo pa fè
okenn etid pou asire ke pa ta gen okenn domaj alontèm pou sante.

400
00:47:18,605 --> 00:47:23,096
Yo te konstwi yo san yo pa t asire anvan ke yo te an sekirite.

401
00:47:23,096 --> 00:47:25,615
Mèsi pou èd ou.

402
00:47:42,930 --> 00:47:44,719
Sa pa agreyab ditou, pa vre?

403
00:47:44,719 --> 00:47:48,388
Wi, epi li toujou la, yon bagay ki frape se ke li pa janm kanpe.

404
00:47:48,388 --> 00:47:54,294
Li toujou ap emèt radyasyon – li soti nan
mast yo – si ou ka wè mast yo, ou ekspoze a li.

405
00:47:54,294 --> 00:47:59,340
Pou di laverite, menm si li pa rive jiska la, ou toujou
ekspoze a li nan distans sa a, paske li pase atravè mi beton ak

406
00:47:59,340 --> 00:48:02,051
lòt bagay. Li yon ti kras amorti, men se sèlman yon ti kras.

407
00:48:02,051 --> 00:48:07,012
200 a 300 mèt lwen mast la, ou toujou ekspoze a li.

408
00:48:07,012 --> 00:48:11,720
Lè ou ka tande li, li chanje tout bagay. Wi. E si ou te ka wè li?

409
00:48:16,285 --> 00:48:19,920
Sa t ap tankou wè smog chak jou.

410
00:48:31,707 --> 00:48:38,065
Avèk yon smog frekans ki fèt pa moun ki toujou
antoure nou san yo pa verifye sekirite yo, èske

411
00:48:38,065 --> 00:48:43,688
se pa etone ke kò imen an kòmanse reyaji kont yo?

412
00:48:43,688 --> 00:48:47,891
Se te anviwon 10 ane de sa. Mwen te nan trantèn mwen.

413
00:48:47,891 --> 00:48:53,300
Pa gen kansè nan tete nan fanmi mwen
jiskaprezan. Mwen te gen yon vi ki te trè an sante.

414
00:48:53,300 --> 00:48:59,511
Mwen te viv bò kote yon poto telefòn
pandan plizyè ane, sèt ane nan moman sa a.

415
00:48:59,511 --> 00:49:02,628
Li te kanpe 100 mèt lwen kay mwen.

416
00:49:02,628 --> 00:49:08,434
Pandan plizyè ane, mwen te gen sentòm ki pa
t asosye ak mast yo, paske nan epòk sa a

417
00:49:08,434 --> 00:49:13,019
mwen pa t konnen anyen sou elektrosansiblite.

418
00:49:13,019 --> 00:49:20,472
Mwen te gen vètij, pwoblèm dòmi, maltèt, doulè
file nan tèt mwen, e mwen te souvan ale kay doktè.

419
00:49:20,472 --> 00:49:26,436
Yo te di m se te estrès oswa yon viris. Epi,
san avètisman, yo te dyagnostike m ak

420
00:49:26,436 --> 00:49:32,793
kansè nan tete. Se te pi gwo chòk nan lavi mwen.

421
00:49:32,793 --> 00:49:41,432
Okòmansman, mwen te panse mwen te jis malchans,
ke se te fot mwen. Apre sa, tretman an te kòmanse.

422
00:49:41,432 --> 00:49:47,300
Epi mwen te rankontre kèk vwazen nan
lopital la – mwen te rete nan yon ti vilaj.

423
00:49:47,300 --> 00:49:53,913
Epi mwen te rankontre tou vwazin sa yo, jèn fanm –
mwen te pi jèn nan, mwen te nan trantèn mwen, lòt

424
00:49:53,913 --> 00:49:57,915
yo te nan karantèn oswa nan kòmansman senkantèn yo.

425
00:49:57,915 --> 00:50:06,836
Senk nan nou te la, tout an menm tan nan
sis mwa, ak menm dyagnostik kansè nan tete.

426
00:50:06,836 --> 00:50:10,975
Te gen sèlman 18 kay nan vilaj nou an, ki
te chita alantou antèn telefòn mobil lan.

427
00:50:10,975 --> 00:50:16,249
Kidonk, Eileen deside kòmanse yon sondaj pou wè si
lòt moun t ap soufri tou ak yon maladi toudenkou.

428
00:50:16,249 --> 00:50:26,235
Rezilta a te fè nou tranble. Anpil moun te rapòte menm
sentòm mwen te soufri depi plizyè ane. Mal de tèt yo, vètij la.

429
00:50:26,235 --> 00:50:31,336
Men te gen lòt jèn fi nan vilaj la ki te gen
pwoblèm pou fè pitit ak lezyon prekansè nan kol de

430
00:50:31,336 --> 00:50:34,814
matris – oswa yon fanm ki te gen boul kansè nan tete.

431
00:50:34,814 --> 00:50:39,095
E te gen lòt kalite kansè nan zòn nan.

432
00:50:39,095 --> 00:50:51,930
Yon vwazen ki te gen sèlman 51 an devlope maladi newòn motè
epi malerezman li mouri. Pou di laverite: yon maladi terib.

433
00:50:56,289 --> 00:51:00,851
Sa te afekte 77 moun ki soti nan kay sa yo.

434
00:51:05,143 --> 00:51:12,639
Wi, yo estime ke 70% nan moun ki te fè
eksperyans efè biyolojik pandan ane yo – pwoblèm

435
00:51:12,639 --> 00:51:16,993
dòmi, gratèl sou po, boul nan tete oswa kansè.

436
00:51:16,993 --> 00:51:22,415
Wi, li te gen yon gwo enpak sou moun yo nan vilaj sa a.

437
00:51:22,415 --> 00:51:26,399
Mwen panse se yon pwoblèm mondyal masiv.

438
00:51:26,399 --> 00:51:31,237
Depi lè sa a, nou dekouvri ke nou pa sèl gwoup
ka kansè ki ozalantou yon antèn telefòn mobil.

439
00:51:31,237 --> 00:51:33,862
Gen anpil gwoup kansè toupre pilon yo.

440
00:51:33,862 --> 00:51:40,017
Nou te travay ak yon syantis sou plas la, kote nou te
egzamine lòt poto ki te kanpe nan lòt zòn depi lontan.

441
00:51:40,017 --> 00:51:45,699
Epi nou te fè lòt sondaj epi nou te
jwenn tou yon gwo ensidans kansè.

442
00:51:53,076 --> 00:52:00,095
Avèk tèlman anpil telefòn mobil ak antèn ak yon endistri telefòn
mobil ki vo trilyon dola, yon moun ta espere ke yo te mete sou

443
00:52:00,095 --> 00:52:04,684
pye yon ajans gouvènman strik, yon otorite ki
asire ke endistri telekominikasyon an rete sou

444
00:52:04,684 --> 00:52:09,341
bò ki pi an sekirite lè li rive nan transmisyon.

445
00:52:09,341 --> 00:52:19,748
Yon moun ki mete limit strik pou pwoteje popilasyon an –
yon moun ki asire ke sa nou ekspoze a konplètman san danje.

446
00:52:19,748 --> 00:52:27,716
Malerezman, anyen nan sa pa egziste. Sa nou genyen se ICNIRP.

447
00:52:27,716 --> 00:52:33,093
ICNIRP te etabli an Ewòp apeprè 20 ane de
sa pou etidye radyasyon ki pa iyonizan.

448
00:52:33,093 --> 00:52:39,423
Se Komite Entènasyonal pou Pwoteksyon kont
Radyasyon Non-Iyonizan, e travay li se revize tout

449
00:52:39,423 --> 00:52:42,660
literati ki pibliye epi esansyèlman rezime li:

450
00:52:42,660 --> 00:52:45,957
Se sa syans lan di definitivman.

451
00:52:45,957 --> 00:52:52,608
Ou pa ka vote pou w antre. Yo envite w pou
w rantre si w se youn nan moun yo prefere.

452
00:52:52,608 --> 00:52:58,133
Kidonk, li toujou detèmine pa
endistri a, paske se la rasin yo ye.

453
00:52:58,133 --> 00:53:04,930
Kidonk, nou gen yon referans ke yo te fikse, ki te
adopte pa pifò peyi Ewopeyen yo, e se yon bagay ke

454
00:53:04,930 --> 00:53:09,568
Komisyon Ewopeyen an li menm rekòmande, enkli panèl ekspè yo.

455
00:53:09,568 --> 00:53:16,568
Sepandan, direktiv sa yo baze sou metòd konstriksyon ke nou
konnen ki gen yon relasyon koz-efè ak radyasyon frekans wo.

456
00:53:16,568 --> 00:53:23,814
Sèl senaryo ki egziste kounye a konsènan enèji ki antoure nou nan
frekans sa a, tankou radyasyon ki soti nan telefòn mobil, antèn

457
00:53:23,814 --> 00:53:29,375
telefòn mobil ak telefòn san fil – an lòt mo, tout
divès aparèy kominikasyon nou itilize chak jou –

458
00:53:29,375 --> 00:53:32,473
se menm ak sa nou abitye avè l nan fou mikwo ond.

459
00:53:32,473 --> 00:53:38,638
Si nou itilize ase enèji epi konsantre li sou
yon zòn ki piti ase, lè sa a nou chofe tisi a, epi

460
00:53:38,638 --> 00:53:43,181
nou chofe tout sa ki gen yon sèten kantite dlo.

461
00:53:43,181 --> 00:53:50,682
Okenn nan direktiv aktyèl yo pa gen anyen pou wè ak domaj
sante kwonik oswa kansè. Okenn ladan yo, pa gen menm youn.

462
00:53:50,682 --> 00:53:56,686
Yo tout fèt pou pwodui efè chalè oswa efè imedyat tankou
pikotman sou po a oswa souke sousi yo oswa yon bagay ki sanble.

463
00:53:56,686 --> 00:54:00,809
Pèsonn pa ka detèmine domaj alontèm sou sante.

464
00:54:00,809 --> 00:54:04,924
Kidonk ou panse ke anba 40 li ensiyifyan, li pa gen sans...

465
00:54:04,924 --> 00:54:10,910
Sa pa gen okenn sans. Pa gen okenn
entansyon pou pwoteje kont domaj sante alontèm.

466
00:54:10,910 --> 00:54:16,722
ICNIRP se... byen, ICNIRP totalman san enpòtans.

467
00:54:16,722 --> 00:54:28,046
Pa egzanp: Si ou vle asire ke pèsonn pa depase limit vitès la
nan lekòl la, mete limit vitès la a 10,000 kilomèt pa èdtan.

468
00:54:28,046 --> 00:54:32,957
Konsa, tout moun ap respekte l e pèsonn pap kondwi twò vit.

469
00:54:32,957 --> 00:54:39,918
Ou ka kondwi pase lekòl la a 999
km/h epi toujou respekte "limit" la.

470
00:54:39,918 --> 00:54:46,105
Komite konsiltatif la pa gen kòm misyon kounye a
pou revize prèv ki gen rapò ak pwoteksyon piblik la.

471
00:54:46,105 --> 00:54:54,175
Kidonk, ICNIRP egziste sèlman pou asire sa ki 100%
reyalite, e nenpòt bagay ki pa 100% reyalite pa konsène li.

472
00:54:54,175 --> 00:55:00,920
Se sa menm. Yo pral pale de sa, yo pral rezime sa ki
disponib, sa ki pa disponib ak sa ki toujou bezwen dekouvri.

473
00:55:00,920 --> 00:55:05,979
Epi se te sa. Yo kite l konsa. Pa gen okenn
rekòmandasyon – anyen, paske yo pa wè sa kòm responsablite yo.

474
00:55:05,979 --> 00:55:13,241


475
00:55:13,241 --> 00:55:16,768


476
00:55:16,768 --> 00:55:18,425
Ale, m ap eseye fè yon apèl.

477
00:55:18,425 --> 00:55:24,424
Lè ou eseye rele yon moun, li prèske toujou konsa lè
transmisyon frekans wo a kòmanse nan tou de direksyon.

478
00:55:24,424 --> 00:55:27,226
Oke, ann eseye l. O, wow!

479
00:55:27,226 --> 00:55:31,943
Depi li konekte; se mòd apèl la, se sa telefòn mobil la fè.

480
00:55:31,943 --> 00:55:36,656
Se vag sa yo ki sòti nan telefòn mobil mwen pou
ale nan estasyon baz la epi yo transmèt depi la?

481
00:55:36,656 --> 00:55:41,577
Se sa telefòn mobil ou ap fè tout tan
lè ou gen resepsyon epi w ap itilize li.

482
00:55:41,577 --> 00:55:42,682
Terrib.

483
00:55:42,682 --> 00:55:50,867
E telefòn mobil ou a aktyèlman transmèt sa nan tèt ou tout
tan lè w konekte ak estasyon baz la epi w itilize telefòn ou.

484
00:55:50,867 --> 00:56:02,322


485
00:56:06,533 --> 00:56:14,889
Li difisil pou imajine yon moso teknoloji ki
antre nan lavi nou osi vit ke telefòn mobil la.

486
00:56:14,889 --> 00:56:19,975
Vennsenk ane de sa, yo te konsidere l kòm pa plis pase yon astis.

487
00:56:21,810 --> 00:56:26,320
Jodi a, 4 milya nan nou posede youn.

488
00:56:27,967 --> 00:56:32,615
An mwayèn, timoun yo gen premye telefòn mobil yo a laj 8 an.

489
00:56:36,764 --> 00:56:43,771
Telefòn mobil yo fonksyone lè yo transmèt ak
resevwa frekans mikwo-onn ki soti nan estasyon baz la.

490
00:56:43,771 --> 00:56:49,912
Lè ou kenbe yon telefòn mobil bò zòrèy ou,
sèvo ou inevitabman ekspoze a ond sa yo.

491
00:56:51,593 --> 00:56:55,381
Èske sèvo a reyaji ak enfliyans sa a?

492
00:56:55,381 --> 00:57:01,764
Yon nouvo etid Ameriken montre ke sa a se definitivman ka a.

493
00:57:01,764 --> 00:57:05,295
Doktè Nora Volkow te fè etid sa a.

494
00:57:05,295 --> 00:57:10,834
Doktè Volkow ak ekip li a te etidye
47 moun an sante pandan tout yon ane.

495
00:57:10,834 --> 00:57:15,371
Patisipan yo te gen telefòn mobil sou
zòrèy dwat yo ak sou zòrèy gòch yo.

496
00:57:15,371 --> 00:57:19,381
Youn ladan yo te an operasyon men
li te silansye, lòt la te etenn.

497
00:57:19,381 --> 00:57:27,732
Dr Volkow te itilize ekipman imajri sèvo pou
dekouvri konbyen glikoz sèvo a ta itilize pandan ekspoze a.

498
00:57:30,756 --> 00:57:37,210
Li se yon endikatè ki trè sansib pou konnen si
gen chanjman nan aktivite sèvo ki ka koze pa

499
00:57:37,210 --> 00:57:43,500
yon stimulatè – nan ka sa a, yon telefòn mobil.

500
00:57:43,500 --> 00:57:50,982
Lè sèvo a stimile, li konsome glikoz,
menm jan ak yon machin ki konsome gaz.

501
00:57:50,982 --> 00:57:58,935
Ekspozisyon a telefòn mobil pandan 15 minit asosye ak yon
ogmantasyon nan konsomasyon glikoz nan sèvo a, sa ki endike ke

502
00:57:58,935 --> 00:58:03,304
telefòn mobil lan te aktive sèvo a atravè frekans radyo li yo.

503
00:58:03,304 --> 00:58:08,995
Bò dwat sèvo a, ki te trè pre antèn nan, te
montre pi gwo ogmantasyon nan aktivite

504
00:58:08,995 --> 00:58:14,035
metabolik konpare ak lè telefòn mobil la te etenn.

505
00:58:17,993 --> 00:58:30,665
Malgre frekans radyo teknoloji telefòn mobil aktyèl yo
emèt yo trè fèb, yo kapab aktive sèvo moun epi gen yon efè.

506
00:58:30,665 --> 00:58:35,874
Lè w ap itilize yon telefòn mobil sou mòd silans,
eksperyans Doktè Volkow la te montre ke sèvo imen an

507
00:58:35,874 --> 00:58:41,760
montre yon repons metabolik a mikwo-onn telefòn mobil yo.

508
00:58:41,760 --> 00:58:46,848
Yon reyaksyon metabolik nan nivo
ki byen pi ba pase limit legal la.

509
00:58:46,848 --> 00:58:52,126
Yon bagay ke anpil moun reklame enposib.

510
00:58:54,925 --> 00:59:00,705
Epi reyaksyon Doktè Volkow anrejistre a
se yon konsekans yon enkyetid ki pi gwo:

511
00:59:00,705 --> 00:59:09,420
Fason reyon mikwo ond sa yo aktyèlman
absòbe pa sèvo a. Sa vin rele valè SAR.

512
00:59:15,873 --> 00:59:19,565
SAR vle di to absòpsyon espesifik.

513
00:59:19,565 --> 00:59:30,128
Epi se mezi ki montre konbyen ond radyo kò imen an
absòbe nan yon sèten kantite tan ak nan yon sèten volim.

514
00:59:30,128 --> 00:59:36,839
Se mezi efè chofaj yon emetè radyo genyen sou kò moun.

515
00:59:38,880 --> 00:59:45,792
SAR mezire konsa. Yo itilize yon tèt atifisyèl.

516
00:59:45,792 --> 00:59:50,690
Li ranpli ak yon melanj glikoz ki fèt pou reprezante sèvo imen.

517
00:59:50,690 --> 00:59:57,995
Aparèy tès la mezire kantite radyasyon
mikwo-onn ki penetre nan kràn modèl la.

518
00:59:57,995 --> 01:00:03,815
Valè SAR la apre sa kalkile selon kantite enèji ki absòbe.

519
01:00:08,112 --> 01:00:13,395
Pou Inyon Ewopeyen an, limit la se 2
watt pa kilogram pou yon mwayèn 10 g tisi.

520
01:00:13,395 --> 01:00:18,929
Pou Etazini, se 1.6 W/kg sou yon tisi mwayèn 1 g.

521
01:00:18,929 --> 01:00:23,861
Etazini gen yon limit siperyè ki pi strik pase
Inyon Ewopeyen an, men lòt peyi tankou Ostrali

522
01:00:23,861 --> 01:00:29,291
ak Nouvèl Zelann itilize limit Inyon Ewopeyen an.

523
01:00:29,291 --> 01:00:34,070
Kèk nan telefòn mobil ki pi popilè sou mache
a emèt tèlman anpil radyasyon mikwo ond ke

524
01:00:34,070 --> 01:00:38,042
valè SAR yo prèske rive nan limit siperyè a.

525
01:00:50,560 --> 01:00:59,540
Chak milimèt nan zo tèt la ede pwoteje sèvo a kont radyasyon
mikwo ond epi konsa diminye valè SAR telefòn mobil lan.

526
01:00:59,540 --> 01:01:03,640
Timoun yo resevwa premye telefòn
mobil yo nan yon laj mwayèn 8 an.

527
01:01:03,640 --> 01:01:08,366
Kran yon timoun ki gen 8 an pi mens anpil pase kran yon granmoun.

528
01:01:08,366 --> 01:01:16,663
Yon ta espere ke telefòn mobil yo teste ak
yon epesè kràn ki ekivalan ak sa yon timoun.

529
01:01:16,663 --> 01:01:23,243
Tèt SAM la se yon gwo kràn imen ki gen fòm mwayèn.

530
01:01:23,243 --> 01:01:37,071
Mwayèn 10,000 mezi tèt moun yo te pran te itilize pou kreye
tèt fantom SAM sa a, ki reprezante yon kràn mwayèn moun...

531
01:01:37,071 --> 01:01:43,210
Natirèlman, tèt yon adilt mwayèn pi gwo
anpil pase tèt yon timoun ki gen uit an.

532
01:01:45,971 --> 01:01:54,240
Men lè nou te poze kesyon konpayi ki fabrike tèt
fantom SAM la, nou dekouvri ke reyalite a pi mal toujou.

533
01:01:55,764 --> 01:02:06,096
Modèl tès SAM la se pa senpleman mwayèn 10,000
moun, men mwayèn 10,000 sòlda nan Lame Etazini.

534
01:02:08,268 --> 01:02:16,028
E pèsonèl Lame Ameriken yo sètènman gen tèt ki pi gwo
ak pi epè pase tèt yon timoun mwayèn ki gen uit an.

535
01:02:17,997 --> 01:02:26,737
Se poutèt sa li vrèman posib pou sipoze ke si yo te teste
telefòn mobil sou kràn yon timoun uit an, pifò ta echwe.

536
01:02:28,952 --> 01:02:30,812
Ki moun ki fikse direktiv yo?

537
01:02:30,812 --> 01:02:35,800
Sa yo se moun ki soti nan komite ki rele ICNIRP.

538
01:02:46,030 --> 01:02:49,399
Moun ki travay sou telefòn mobil yo se byo-enjenyè.

539
01:02:49,399 --> 01:02:56,500
Yo pa gen okenn lide sou sa k ap pase andedan yon
selil vivan, men yo pale sou li ak anpil awogans.

540
01:02:56,500 --> 01:03:07,232
Yo sipoze ke sèl bagay ki ka afekte byennèt yon
òganis vivan se kesyon si li ase fò pou chofe tisi a.

541
01:03:07,232 --> 01:03:13,674
Men sa tankou di, "Nou konnen lè
nou bouyi yon ze, li pral vin di."

542
01:03:13,674 --> 01:03:18,830
Sa yo pa konnen se ke si yo pa
bouyi ze a, li pral tounen yon poul.

543
01:03:18,830 --> 01:03:25,986
Yo pa gen pi piti lide kijan sa rive.
Men yo toujou pale tankou si yo te konnen.

544
01:03:38,462 --> 01:03:50,193
An 2011, Òganizasyon Mondyal Lasante te chanje klasifikasyon risk
pou telefòn mobil yo, li te reklasifye yo kòm posib kanserojèn

545
01:03:50,193 --> 01:04:02,917
pou moun akoz yon ogmantasyon nan risk pou devlope gliòm, ki
se kalite timè nan sèvo ki asosye ak itilizasyon telefòn mobil.

546
01:04:02,917 --> 01:04:07,170
Ki sa ki te deklanche chanjman abrup sa a nan estati a?

547
01:04:09,279 --> 01:04:15,432
Genyen etid san konte sou efè
potansyèl telefòn mobil yo sou sante.

548
01:04:15,432 --> 01:04:20,536
Gen kèk ki montre yon efè. Gen kèk ki pa montre anyen.

549
01:04:22,189 --> 01:04:26,769
Men etid ki pi konklizyon an te soti nan Lennart Hardell.

550
01:04:26,769 --> 01:04:32,190
Li te dirije pi gwo ak pi pwofon pwojè rechèch ki janm fèt.

551
01:04:32,190 --> 01:04:37,867
Li konbine pwòp travay li ak travay
lòt moun ki soti toupatou nan mond lan.

552
01:04:37,867 --> 01:04:45,048
Depi kòmansman ane 1990 yo, yo te etidye
abitid telefòn plis pase 2,000 moun atravè lemond.

553
01:04:45,048 --> 01:04:52,302
Moun ki gen timè tankou astrositom ak nèwom
akoustik, ki se timè nan sèvo yo pi souvan asosye ak

554
01:04:52,302 --> 01:04:58,700
itilizasyon telefòn mobil akoz pwoksimite yo ak zòrèy la.

555
01:04:58,700 --> 01:05:08,571
Rezilta yo se yon chòk. Yo konkli ke itilizasyon
telefòn mobil vrèman ogmante risk pou timè nan sèvo.

556
01:05:08,571 --> 01:05:15,020
Epi yo te dekouvri tou poukisa
etid anvan yo pa t montre okenn efè.

557
01:05:24,450 --> 01:05:30,997
Mwen panse gen plis prèv ke li
kanserojèn pase jis posib kanserojèn.

558
01:05:30,997 --> 01:05:39,767
Men mwen panse mwen konprann li yon jan,
paske pifò kansè ki pral vini yo poko rive.

559
01:05:41,505 --> 01:05:47,876
Moun pa itilize telefòn mobil depi
ase lontan pou vrè efè yo vin parèt.

560
01:05:51,224 --> 01:05:59,251
Menm jan ak lòt kanserojèn, li pran
omwen dis ane pou wè yon efè apre ekspoze.

561
01:05:59,251 --> 01:06:05,885
Depi eksplozyon telefòn mobil la te kòmanse
sèlman nan fen ane 1990 yo, li pa etone ke nou

562
01:06:05,885 --> 01:06:10,959
fèk kòmanse wè efè yo. E sa ap rive kounye a.

563
01:06:10,959 --> 01:06:17,680
Kidonk, kisa endistri telekominikasyon an ap fè
pou pwoteje itilizatè li yo kont timè nan sèvo?

564
01:06:17,680 --> 01:06:25,636
Yon kout je sou manyèl sekirite yo montre
ke yo plis konsène sou pwòp pwoteksyon yo.

565
01:06:29,766 --> 01:06:34,559
Modèl aparèy san fil sa a konfòme li ak egzijans legal
konsènan ekspoze a ond radyo. Lè yo itilize li jan sa

566
01:06:34,559 --> 01:06:37,247
dekri nan seksyon sa a, li konfòme li ak direktiv legal yo.

567
01:06:37,247 --> 01:06:54,678
Kenbe aparèy BlackBerry la omwen 2.5 cm lwen kò ou,
enkli vant fanm ansent ak adolesan yo! Redwi tan apèl yo!

568
01:06:54,678 --> 01:07:02,063
Sou do prèske chak telefòn mobil, gen
enstriksyon sou ki distans pou kenbe l lwen kò a.

569
01:07:10,453 --> 01:07:15,815
Enstriksyon ki konplètman pa pratik nan pifò ka.

570
01:07:19,079 --> 01:07:25,540
E kisa k rive lè endistri
telekominikasyon an finanse rechèch sou domaj li koze?

571
01:07:28,485 --> 01:07:42,403
Epi rechèch sa a konkli ke gen yon enpak, ke
itilizasyon telefòn mobil jwe yon wòl nan devlopman kansè.

572
01:07:45,590 --> 01:07:50,090
Sepandan, yo gen tandans kenbe rechèch sa a pou tèt yo.

573
01:07:54,242 --> 01:08:01,307
Nou senpleman pa konnen sa n ap estoke ak
EMF yo paske efè yo sitou alontèm, e nou

574
01:08:01,307 --> 01:08:05,809
gen, jan ou di a, yon ekspozisyon omniprezan.

575
01:08:05,809 --> 01:08:10,283
Epi yon gwo depandans sou ekspoze sa yo.

576
01:08:10,283 --> 01:08:14,126
Nou senpleman poko konprann nèt sa n ap fè.

577
01:08:20,399 --> 01:08:27,376
Malgre epidemioloji klèman montre ke itilize yon
telefòn mobil ogmante risk pou devlope yon timè nan sèvo.

578
01:08:27,376 --> 01:08:40,840
Sa moun ICNIRP yo bezwen wè se yon koz ak efè klè; kijan sa
rive, ki mekanis la ye, epi kijan egzakteman kansè a koze.

579
01:08:40,840 --> 01:08:48,544
Li ka parèt evidan ke yon èt ki tèlman aliyen ak
frekans Latè a epi ki tèlman sansib ak chan mayetik li

580
01:08:48,544 --> 01:08:54,600
a ta natirèlman reyaji ak mikwo-onn ki fèt pa moun.

581
01:08:54,600 --> 01:08:59,971
Men pandan plizyè ane, endistri telekominikasyon an
te defann aksyon li yo lè li poze menm kesyon an.

582
01:08:59,971 --> 01:09:02,785


583
01:09:02,785 --> 01:09:05,959
Finalman, yo te poze move kesyon an.

584
01:09:05,959 --> 01:09:09,461


585
01:09:09,461 --> 01:09:13,125
Repons lan se: melatonin.

586
01:09:17,052 --> 01:09:23,387
Ou wè, melatonin se yon òmòn, e
kwè sa ou vle, li pwodui nan sèvo a.

587
01:09:23,387 --> 01:09:32,586
Li pwodui nan glann pineyal nan sèvo a epi li gen
pwopriyete antioksidan ki trè fò konpare ak vitamin, pa egzanp:

588
01:09:32,586 --> 01:09:42,524
Melatonin senk fwa pi pwisan pase
vitamin C e de fwa pi pwisan pase vitamin E.

589
01:09:42,524 --> 01:09:45,180
Epi li sèlman distribye nan mitan lannwit.

590
01:09:45,180 --> 01:09:53,563
E se presizeman nan mitan lannwit nou bezwen li, paske
se lè sa a nou dòmi epi sèvo nou repare selil nan kò nou.

591
01:09:53,563 --> 01:09:57,781
E se lè sa a melatonin kòmanse travay.

592
01:10:04,808 --> 01:10:09,931
Chak jou, kò nou pèdi anviwon yon demi milya selil.

593
01:10:09,931 --> 01:10:15,737
Epi li rive nan mitan lannwit ke kò nou
ranplase selil sa yo atravè yon pwosesis yo

594
01:10:15,737 --> 01:10:20,315
rele mitoz selilè, ki se divizyon selil yo.

595
01:10:22,234 --> 01:10:27,883
Sa li fè: Li kaptire sa yo rele radikal lib.

596
01:10:27,883 --> 01:10:34,432
Radikal lib sa yo se an reyalite elektwon
anplis ki rete apre pwosesis pwodiksyon enèji a,

597
01:10:34,432 --> 01:10:39,280
e nou bezwen yo pou nou ka rejeneren tèt nou.

598
01:10:41,536 --> 01:10:52,280
Chak swa, lè kò nou ap rejeneren tèt yo, milyon selil
radikal lib pwodui kòm yon by-pwodwi nan mitoz selilè.

599
01:10:52,280 --> 01:10:56,511
Selil radikal lib sa yo atake selil ki an sante.

600
01:11:01,590 --> 01:11:08,669
Li jeneralman aksepte ke selil radikal lib yo
se koz prensipal oswa faktè nan pifò kansè.

601
01:11:08,669 --> 01:11:16,720
Defans ki pi enpòtan nan kò nou kont radikal lib
sa yo se antioksidan ki pi fò li a: melatonin.

602
01:11:19,087 --> 01:11:27,086
Li antre nan san an epi li aji kòm yon
antioksidan natirèl, yon ajan natirèl kont kansè.

603
01:11:27,086 --> 01:11:32,499
Melatonin se yon ajan anti-kansè ki trè, trè pwisan.

604
01:11:32,499 --> 01:11:37,629
Li aji kòm sa yo rele yon ajan
onkostatik, ki pwoteje ou kont kansè.

605
01:11:37,629 --> 01:11:46,023
Li regle tou sik dòmi-revè ou a, pou asire w jwenn
yon bon dòmi lannwit ak dòz melatoninn ki apwopriye a.

606
01:11:46,023 --> 01:11:58,080
Se yon molekil anti-aje. Nan lòt mo, li kaptire
radikal lib epi li senpleman fè po ou parèt pi jèn.

607
01:11:58,080 --> 01:12:03,342


608
01:12:03,342 --> 01:12:12,230
Nou gen 12,000 etid nan laboratwa nou an ke nou ranmase
pandan ane yo, sa ki plis etid pase tout sa ki janm pibliye

609
01:12:12,230 --> 01:12:18,561
sou paracetamol, yon medikaman pou maltèt yo itilize souvan.

610
01:12:18,561 --> 01:12:25,001
Gen anpil plis enterè syantifik
nan melatonin pase nan paracetamol.

611
01:12:27,196 --> 01:12:30,584
Ki konsekans ki genyen lè sekresyon melatonin diminye?

612
01:12:30,584 --> 01:12:38,080
Wi, byen, si ou gen nivo melatonin ki
bese, sistèm iminitè ou vin pi fèb.

613
01:12:38,080 --> 01:12:46,368
Okòmansman, ou gen tandans gen pwoblèm pou dòmi, sa vle di ou
pa ka tonbe dòmi oswa, si ou rive dòmi, ou pa ka retounen dòmi.

614
01:12:46,368 --> 01:12:53,660
Ou ka gen pwoblèm kè paske melatonin pwoteje kè ou tou.

615
01:12:58,359 --> 01:13:05,343
Epi ou pi sansib a maladi paske sistèm
iminitè ou pa ap fonksyone optimalman.

616
01:13:05,343 --> 01:13:10,169
Sa yo se kèk nan bagay ki rive lè ou gen nivo melatonin ki bese.

617
01:13:10,169 --> 01:13:19,227
Epi, pa egzanp, fanm mwayèn ki gen kansè nan tete gen sèlman
yon dizyèm melatonin konpare ak yon fanm nòmal ki gen menm laj.

618
01:13:22,375 --> 01:13:30,871
Epi moun ki gen kansè pwostat gen mwens
pase mwatye melatonin yo ta dwe genyen.

619
01:13:30,871 --> 01:13:38,078
Timoun otis yo gen mwens pase
mwatye nivo melatonin yo ta dwe genyen.

620
01:13:38,078 --> 01:13:43,335
Melatonin diminye lakay travayè nan chanjman
lannwit paske yo travay lannwit epi yo ekspoze a limyè.

621
01:13:43,335 --> 01:13:50,302
Yo pa pwodui melatonin nan mitan lannwit, sa ki
konnen pou ogmante risk kansè nan tete a pa 50%.

622
01:13:50,302 --> 01:13:56,945
Epi Ajans Entènasyonal pou Rechèch sou Kansè
(IARC) te piti piti klase travay nan chanjman lannwit

623
01:13:56,945 --> 01:14:01,970
kòm posib kanserojèn akoz rediksyon melatonin sa a.

624
01:14:04,956 --> 01:14:10,642
Kounye a gen anpil etid ki montre ke moun ki
travay nan chanjman lannwit oswa moun ki avèg

625
01:14:10,642 --> 01:14:14,320
gen to kansè diferan pase popilasyon an mwayèn.

626
01:14:14,320 --> 01:14:25,322
Epi pifò nan etid sa yo sipòte lide ke yon mank oswa yon
diminisyon nan nivo melatonin gen yon enpak negatif sou sante.

627
01:14:25,322 --> 01:14:34,269
Depi kò a sèlman rejeneren nan mitan lannwit, melatonin
pwodui sèlman lè glann pineyal la detekte ke pa gen limyè.

628
01:14:36,182 --> 01:14:39,769
E sa k rive se ke glann pineyal la sansib a limyè.

629
01:14:39,769 --> 01:14:46,211
Li chita egzakteman kote sèvo ou resevwa siyal ki
soti nan je ou epi yo kwaze nan pwen ki nan sant lan.

630
01:14:46,211 --> 01:14:49,511
Yo rele li nwayo siprachiazmatik la.

631
01:14:49,511 --> 01:14:56,107
E koneksyon yo soti la ale dirèkteman nan
glann pineyal la pou di li si gen limyè oswa non.

632
01:14:56,107 --> 01:15:03,573
Lè gen limyè, gen entèferans an menm tan ak siyal
sèvo a vle voye bay selil nou yo pou repare yo.

633
01:15:03,573 --> 01:15:10,793
Kidonk, sa pa fè sans pou sèvo a voye siyal
sa yo bay selil nou yo pou di yo repare tèt

634
01:15:10,793 --> 01:15:14,288
yo, lè gen twòp entèferans pou yo ta tande l.

635
01:15:14,288 --> 01:15:18,620
Kidonk li tann, sèvo a tann jiskaske li vin fènwa.

636
01:15:33,624 --> 01:15:42,752
Ki rechèch ki montre ke chan elektrik, chan mayetik
oswa ond radyo gen yon efè sou pwodiksyon melatonin?

637
01:15:42,752 --> 01:15:52,861
Wi, byen, Enstiti Battelle nan Amerik ap fè
anpil travay sou sijè sa a depi fen ane 1970 yo.

638
01:15:52,861 --> 01:16:02,546
Epi syantis li yo, Barry Wilson, Dick Stevens ak lòt
moun sa yo, te kòmanse panse sou sa paske nou konnen

639
01:16:02,546 --> 01:16:08,860
ke sèvo a sispann pwodwi melatonin lè ou limen limyè a.

640
01:16:08,860 --> 01:16:17,043
Kidonk yo te panse, byen, petèt sèvo nou pa ka fè distenksyon ant
chan elektrik nou menm nou jenere atifisyèlman ak limyè

641
01:16:17,043 --> 01:16:25,581
natirèl nou tout konnen ki prezan pandan jounen an,
paske nou senpleman pa pwodui melatonin pandan jounen an.

642
01:16:25,581 --> 01:16:28,019
Gen trè bon rezon biyolojik pou sa.

643
01:16:28,019 --> 01:16:36,000
Kidonk yo te panse ke chan elektrik sa yo ta prive sentèz
melatonin, ki ta mennen nan kansè, espesyalman

644
01:16:36,000 --> 01:16:44,250
kansè nan tete pou fanm, paske yo pa t ap gen
pwoteksyon iminolojik ki nòmalman prezan ankò.

645
01:16:44,250 --> 01:16:47,840
Kidonk sèvo a entèprete ond radyo kòm ond limyè?

646
01:16:47,840 --> 01:16:51,240
Wi, nou pa ka fè distenksyon ant yo.

647
01:16:53,026 --> 01:16:58,456


648
01:17:01,284 --> 01:17:08,188
Ipozyz la ke glann pineyal la pa ka fè
distenksyon ant frekans limyè ak frekans ki fèt pa moun

649
01:17:08,188 --> 01:17:11,665
te pwouve san okenn dout pa yon pakèt rechèch.

650
01:17:11,665 --> 01:17:13,459
Efè sipresif dirèk chan mayetik fèb (50 Hz
ak 16 2/3 Hz) sou sentèz melatonin nan glann

651
01:17:13,459 --> 01:17:16,094
pineyal hamstè Dzungaryen (Phodopus sungorus)

652
01:17:16,094 --> 01:17:19,153
Rezilta etid sa a montre ke chan mayetik frekans ba kapab
diminye pwodiksyon melatonin nan glann pineyal izole hamster yo.

653
01:17:19,153 --> 01:17:21,829
... diminye pwodiksyon melatonin ...

654
01:17:21,829 --> 01:17:25,075
… Efè chan elektwomayetik sou kontni
melatonin k ap sikile fotofazik nan falkòn Amerikèn …

655
01:17:25,075 --> 01:17:28,760
An rezime, EMF te enfliyanse melatonin
nan plasma nan kestrel Ameriken gason, ...

656
01:17:28,760 --> 01:17:31,310
EMF yo ka enfliyanse migrasyon yo...

657
01:17:31,310 --> 01:17:39,324
… Absans yon efè kwonik ekspoze a siyal radyo ond
kout sou konsantrasyon melatonin nan saliv bèf letye.

658
01:17:39,324 --> 01:17:42,649
Kidonk, yon efè akut retade EMF
sou konsantrasyon melatonin se ...

659
01:17:42,649 --> 01:17:46,009
A 0.5 G, 60 Hz chan mayetik siprime
pwodiksyon melatonin nan pineyosèt yo.

660
01:17:46,009 --> 01:17:49,967
… yon rediksyon mwayèn 46% nan pwodiksyon melatonin ki pwovoke pa
noradrenalin nan pineyosyt yo. Rezilta yo sipòte

661
01:17:49,967 --> 01:17:53,134
ipotèz la ke ekspoze a EM ka lakòz sipresyon melatonin
nan glann pineyal la lè li afekte selil endividyèl yo.

662
01:17:53,134 --> 01:17:54,712
ekspoze a sipresyon melatonin

663
01:17:54,712 --> 01:17:56,775
ka pwodui nan glann pineyal la,

664
01:17:56,775 --> 01:17:59,253
pa enfliyanse selil endividyèl yo.

665
01:17:59,253 --> 01:18:00,932
EMF/EMR diminye melatonin nan bèt ak moun Doktè Neil Cherry 2
Septanm 2002 Disèt etid montre ke ekspoze a ELF ak

666
01:18:00,932 --> 01:18:02,089
RF/MW diminye melatonin. Sèz etid yo te obsève yon
rediksyon siyifikatif nan melatonin ki asosye ak EMR nan moun.

667
01:18:02,089 --> 01:18:10,952
Èske ou panse gen prèv konklizif ke chan elektrik, chan
mayetik ak ond radyo enfliyanse pwodiksyon melatonin?

668
01:18:10,952 --> 01:18:22,466
Rechèch sa a, ki montre ke nivo melatonin kestrèl yo diminye ak
ekspoze; ke sitwòk sovaj k ap fè nich sou bilding toupre poto

669
01:18:22,466 --> 01:18:32,599
radyo gen mwens pitit konpare ak nich sitwòk ki lwen poto
radyo yo; etid sou foumi, myèl ak divès espès zwazo,

670
01:18:32,599 --> 01:18:40,169
ansanm ak etid sou mamifè maren, tout montre menm direksyon an.

671
01:18:40,169 --> 01:18:48,586
Men gen etid laboratwa sou selil nan
glann pineyal ki vrèman sinteze melatonin.

672
01:18:48,586 --> 01:18:52,410
M ap gade efè chan mayetik sou selil sa yo.

673
01:18:52,410 --> 01:19:01,525
Epi nan chak etap evalyasyon melatonin, yo te montre
ke chan mayetik yo entèfere ak pwodiksyon melatonin.

674
01:19:04,342 --> 01:19:13,542
Kidonk, prèv yo klè nan tout aspè pwodiksyon melatonin
ak nan inhibisyon pwodiksyon melatonin pa chan mayetik.

675
01:19:13,542 --> 01:19:18,180
Rechèch la vrèman kouvri chak aspè nan chemen sa a.

676
01:19:21,180 --> 01:19:26,063
Èske ou ta di li ase konklizif?

677
01:19:26,063 --> 01:19:30,314
Wi, mwen ta di sa konklizif.

678
01:19:42,441 --> 01:19:52,375
Sa ki etonan nan kò nou se kapasite yo genyen pou
konpanse pwodiksyon radikal lib yo lè yo pwodui melatonin.

679
01:19:52,375 --> 01:19:59,664
Nou kreye nan tèt nou yon balans presi, yon sistèm defans pafè.

680
01:20:01,343 --> 01:20:06,750
Kò nou pran plizyè milyon ane pou pèfeksyone teknik sa a.

681
01:20:06,750 --> 01:20:12,540
Yon teknoloji ki kreye sou baz anviwònman kote nou devlope.

682
01:20:14,522 --> 01:20:22,993
Men èske anviwònman nou pa chanje nan
dènye deseni yo, e li chanje eksponansyèlman?

683
01:20:22,993 --> 01:20:34,424
Pou je nu, mond lan parèt menm jan, men nan nivo selilè, se pi
gwo chanjman anviwònmantal lavi nou potko janm fè eksperyans.

684
01:20:38,517 --> 01:20:47,810
Li evidan ke yon chanjman tèlman jeyan ta
inevitabman deranje yon balans tèlman delika.

685
01:20:47,810 --> 01:20:54,628
E konsekans si kò nou pa pwodui
kantite melatonin ki kòrèk la ka fatal.

686
01:20:54,628 --> 01:21:00,085
Syantis atravè lemond kounye a kwè ke
radikal lib yo ta ka koz oswa yon faktè kontribitè

687
01:21:00,085 --> 01:21:03,634
nan chak maladi ki konnen, pa sèlman kansè.

688
01:21:03,634 --> 01:21:09,493
Nan kòmansman 20yèm syèk la,
leukemi nan timoun te yon rareté medikal.

689
01:21:09,493 --> 01:21:13,696
Depi lè sa a, nou sèlman wè yon
ogmantasyon nan leukemi pami timoun yo.

690
01:21:13,696 --> 01:21:17,172
Li ogmante pa anviwon de pousan chak ane.

691
01:21:17,172 --> 01:21:23,146
E sa aplike tou pou anpil lòt maladi: otis, timè nan sèvo, kansè.

692
01:21:23,146 --> 01:21:29,034
To kansè nan ane 1910 yo te
pwobableman sèlman mwatye de sa yo ye jodi a.

693
01:21:29,034 --> 01:21:39,873
Anpil lòt maladi te lye ak ekspoze a chan
elektwomayetik ak radyasyon nan etid ak rechèch syantifik; pa

694
01:21:39,873 --> 01:21:45,637
sèlman liy kouran, men tou chan radyo ak mikwo-onn.

695
01:21:45,637 --> 01:21:53,899
Pandan 50 dènye ane yo, nou te plonje nan yon oseyan
radyasyon elektwomayetik. Li antoure nou toupatou.

696
01:21:53,899 --> 01:21:57,111
Envizib, nou pa ka wè li. Men nou konnen li la.

697
01:21:57,111 --> 01:22:02,999
Chak fwa ou itilize telefòn mobil ou, ou konnen li la.

698
01:22:02,999 --> 01:22:06,849
Li ekstrèmman difisil pou retounen nan tan pase. Enposib.

699
01:22:06,849 --> 01:22:14,280
Men nou bezwen konnen enpak sa yo sou sante
pou nou ka gen chwa pou pran mezi sekirite.

700
01:22:14,280 --> 01:22:17,819
Si nou vle sa, nou dwe fè l.

701
01:22:17,819 --> 01:22:23,664
Sa ki enkyete m se bagay ki aktyèlman ap rive kounye a .

702
01:22:25,227 --> 01:22:30,288
Nou ka pa t peye ase atansyon.

703
01:22:30,288 --> 01:22:40,739
Youn nan bagay k ap pase kounye a se otis, oswa
ann rele l pa non li ki kòrèk: twoub espektòm otis.

704
01:22:40,739 --> 01:22:47,594
Èske ou panse nou rive nan yon pwen nan syans kote nou prèske pa
gen okenn gwoup kontwòl ki rete pou teste bagay konsa,

705
01:22:47,594 --> 01:22:55,905
paske prèske tout moun gen telefòn mobil, prèske tout moun
gen Wi-Fi e prèske tout moun ekspoze a chan elektwomayetik?

706
01:22:55,905 --> 01:23:04,765
Wi, nou tout ap rive nan yon pwen kote anpil moun ekspoze a chan
elektwomayetik ki soti nan telefòn mobil ak Wi-Fi, konsa

707
01:23:04,765 --> 01:23:15,472
nou pa gen yon gwoup kontwòl ankò pou wè diferans ant
sante moun ki ekspoze yo ak sante moun ki pa ekspoze yo.

708
01:23:15,472 --> 01:23:18,325
Si m ka fè yon analogi:

709
01:23:18,325 --> 01:23:21,841
Nou dekouvri ke fimen ka lakòz kansè nan poumon.

710
01:23:21,841 --> 01:23:26,364
Sa te paske kèk moun pa t fimen, e yo te fòme gwoup kontwòl la.

711
01:23:26,364 --> 01:23:31,812
Si tout moun te fimen, nou pa t ap janm
dekouvri ke fimen ka lakòz kansè nan poumon.

712
01:23:31,812 --> 01:23:39,553
E tout moun t ap mouri ak kansè nan poumon, e yo t ap
rekonèt li kòm yon maladi nasyonal san yo pa t lye li ak fimen.

713
01:23:39,553 --> 01:23:46,703
Sa k rive ak entèferans telefòn mobil se ke nou
pèdi tout sektè popilasyon ki pa ekspoze a li.

714
01:23:46,703 --> 01:23:52,426
Menm kèk moun ki pa gen telefòn mobil yo
antoure pa radyasyon ki soti nan telefòn mobil; lè

715
01:23:52,426 --> 01:23:56,015
yo ale fè makèt, nan tren, kèlkeswa kote yo ale!

716
01:23:56,015 --> 01:23:59,729
Se pa sèlman "kanari nan min chabon an", tankou mwen menm.

717
01:23:59,729 --> 01:24:06,169
Finalman, si ou senpleman ogmante chan elektwomayetik yo nan
atmosfè a, ki se sa n ap fè aktyèlman, e kounye a nou

718
01:24:06,169 --> 01:24:12,709
gen yon milyon fwa plis chan elektwomayetik ak
mikwo-onn nan anviwònman an pase sa nou te genyen 30 ane de sa.

719
01:24:12,709 --> 01:24:16,552
Nan yon moman, li pral kòmanse afekte OU tou!

720
01:24:16,552 --> 01:24:20,576
Li vrèman difisil pou di kote n ap ye nan 15 ane.

721
01:24:20,576 --> 01:24:28,057
Men, mwen ta di ke nan kèk dènye ane sa yo, nou ap
rekonèt konbyen efè danjere sa yo ap koute popilasyon an.

722
01:24:28,057 --> 01:24:34,716
Epi nou reveye epi nou gade kòz yo.
Epi n ap oblije fè yon bagay sou kòz yo.

723
01:24:44,751 --> 01:24:48,079
Nou se yon òganis jenyal men konplèks.

724
01:24:48,079 --> 01:24:55,241
Fason kò nou fonksyone pa ni o aza
ni yon bagay ki te rive lannwit.

725
01:24:56,795 --> 01:25:04,144
Tankou tout lòt kreyati vivan sou planèt sa
a, nou adapte ak anviwònman kote nou ap viv.

726
01:25:08,964 --> 01:25:17,042
Yon anviwònman ki te montre yon balans delika
ant chan ak rezonans depi nan kòmansman tan.

727
01:25:18,665 --> 01:25:24,123
Fenomèn sa yo pa sèlman antoure nou, yo fè nou sa nou ye.

728
01:25:24,123 --> 01:25:30,988
Selil yo nan kò nou kominike youn ak lòt lè
yo itilize frekans limyè, menm jan ADN nou

729
01:25:30,988 --> 01:25:36,080
itilize frekans elektromayetik pou repwodui.

730
01:25:39,040 --> 01:25:47,679
Nan kè tout sa a gen pwotòn ak elektwon, ki gen
chaj pozitif ak negatif, ki fè tout lavi vin mayetik.

731
01:25:50,093 --> 01:26:00,179
Tankou tout kreyati vivan, nou ekipe ak selil kriptokròm ki
pèmèt nou detekte chan sa yo nan fason nou apèn konprann.

732
01:26:02,882 --> 01:26:14,523
Nou se kreyati frekans, elektrisite, limyè ak mayetis.

733
01:26:14,523 --> 01:26:22,368
Epi sa te pran plizyè milyon ane pou l vin
konsa; yon pwosesis ki te kòmanse ak premye selil la.

734
01:26:23,930 --> 01:26:34,480
Malgre nou adopte teknoloji san fil epi enkòpore li nan
lavi nou chak jou, kò nou pa kenbe ritm lan nan nivo selilè.

735
01:26:34,480 --> 01:26:42,942
Frekans ki antoure nou kounye a yo etranje pou selil nou yo
menm jan yo t ap etranje pou je nou si nou te ka wè yo sèlman.

736
01:26:48,364 --> 01:26:54,028
Timoun nou yo fèt nan yon mond ke kò yo senpleman pa ka konprann.

737
01:26:57,255 --> 01:27:00,372
Ki kote tout sa ap mennen?

738
01:27:04,508 --> 01:27:13,828
Pandan fim sa a ap fèt, teknoloji 4G ap deplwaye
atravè lemond. Pou sa posib, limit yo ap ogmante.

739
01:27:15,961 --> 01:27:22,719
Wi-Fi disponib nan prèske tout kay,
lekòl ak biznis, e li antoure nou tout tan.

740
01:27:22,719 --> 01:27:28,108
Teknoloji telefòn DECT ka jwenn nan prèske chak kay.

741
01:27:28,108 --> 01:27:36,923
Nan yon moman kote endistri a ta dwe responsab epi pran prekosyon,
li ap montre yon mepri san reflechi pou sante nou alontèm.

742
01:27:36,923 --> 01:27:41,045
Lajan gouvène mond lan.

743
01:27:41,045 --> 01:27:49,224
E pwobabilite pou yo devlope yon konsyans sou sa a
se prèske menm jan ak sa endistri tabak la te ye.

744
01:27:49,224 --> 01:27:54,348
Kidonk, si gen yon chanjman k ap fèt, li pap soti nan men yo.

745
01:27:54,348 --> 01:27:58,055
Li dwe soti nan nou!

746
01:27:58,055 --> 01:28:03,297
Nou jis bezwen louvri je nou epi rekonèt pwoblèm nan.

747
01:28:18,453 --> 01:28:24,731
Èske ou planifye itilize MTHR pou finanse
rechèch sou efè ond radyo sou melatonin?

748
01:28:24,731 --> 01:28:34,098
Konsidere ke se mekanis sa a moun yo klèman ap endike lè
yo di telefòn mobil yo entèfere ak pwodiksyon melatonin.

749
01:28:34,098 --> 01:28:40,231
Melatonin se yon antioksidan, yon
aspiratè pou radikal lib, si ou vle.

750
01:28:45,817 --> 01:28:53,157
Lè nou pibliye yon pwopozisyon rechèch, ki se sa n ap fè kounye
a, pandan n ap mete aksan sou zòn ki gen enterè patikilye,

751
01:28:53,157 --> 01:28:58,448
nou envite aplikasyon ak pwopozisyon atravè tout espektòm lan.

752
01:29:04,215 --> 01:29:12,012
Sepandan, yo dwe priyorize ansanm ak lòt
aplikasyon nou resevwa yo. Nou gen yon bidjè limite.

753
01:29:12,012 --> 01:29:19,342
Men nou pa planifye okenn rechèch sou
melatonin kounye a. Sa pa yon priyorite kounye a.

754
01:29:35,705 --> 01:29:44,255
MTHR la toujou bezwen envesti nan rechèch pou
etidye kijan telefòn mobil afekte melatonin.