1
00:00:00,000 --> 00:00:01,485


2
00:00:01,485 --> 00:00:06,367
प्रतिध्वनी, वारंवारतेची सृष्टी

3
00:00:06,367 --> 00:00:14,095
अधिक आणि अधिक लोक चक्कर येणे, डोकेदुखी, हृदयाचे अनियमित
ठोके किंवा अनिद्रा यांसारख्या आरोग्य समस्यांनी त्रस्त आहेत.

4
00:00:14,095 --> 00:00:17,238
तणाव अनेकदा कारण म्हणून सांगितला जातो.

5
00:00:17,238 --> 00:00:28,647
2012 मधील पुढील माहितीपट दाखवतो की अशा लक्षणांचा
संबंध अनेकदा पूर्णपणे वेगळ्या, कमी परिचित कारणांशी असतो.

6
00:00:28,647 --> 00:00:34,410
१२३४३२१ हा चित्रपट आपल्याला आपल्या उत्पत्तीपासून
ते १९९० च्या दशकापर्यंतच्या प्रवासावर घेऊन जातो,

7
00:00:34,410 --> 00:00:38,283
जेव्हा वायरलेस संचार तंत्रज्ञानाचा विस्तार सुरू झाला.

8
00:00:38,283 --> 00:00:43,637
त्यानंतरपासून मानवजात कृत्रिम
वारंवार्यांच्या महासागरात बुडालेली आहे.

9
00:00:43,637 --> 00:00:55,899
नग्न नेत्रांनी पाहता ग्रह तसाच दिसतो, परंतु पेशी पातळीवर
हा पृथ्वीवरील जीवनासाठी आतापर्यंतचा सर्वात मोठा बदल आहे.

10
00:00:55,899 --> 00:00:59,418
परिणामांना कमी लेखू नका!

11
00:00:59,418 --> 00:01:04,631
Kla.TV ने तुमच्यासाठी या चित्रपटाचे
जर्मनमध्ये भाषांतर आणि डबिंग केले आहे.

12
00:01:04,631 --> 00:01:11,174
शास्त्रज्ञ, उद्योग प्रतिनिधी, डॉक्टर
आणि प्रभावित व्यक्ती आपले मत मांडतात.

13
00:01:11,174 --> 00:01:22,103
आम्हाला आशा आहे की तुम्हाला जेम्स रसेल यांचा पुढील
माहितीपट 'RESONANCE – Creatures of Frequency' पाहून आनंद होईल!

14
00:02:04,568 --> 00:02:11,388
1980 च्या दशकाच्या मध्यात, बहुतेक देशांमध्ये
सुमारे तीन टक्के लोक मोबाइल फोन वापरत होते;

15
00:02:11,388 --> 00:02:16,340
आज जवळजवळ शंभर टक्के लोक मोबाइल फोन वापरतात.

16
00:02:16,340 --> 00:02:23,039
जेव्हा ते १९ किंवा २० वर्षांचे होतील, तेव्हा ते
१० वर्षांपासून मोबाइल फोन वापरत असतील, आणि त्यात

17
00:02:23,039 --> 00:02:27,958
कोणते धोके आहेत याची आपल्याला काहीच कल्पना नाही.

18
00:02:35,618 --> 00:02:41,748
आपण विद्युतचुंबकीय विकिरणाच्या महासागरात
बुडालेलो आहोत. ते सर्वत्र आपल्याभोवती आहे.

19
00:02:41,748 --> 00:02:44,941
अदृश्य, आपण ते पाहू शकत नाही. पण
आम्हाला माहित आहे की ते तिथे आहे. १२३४३२१

20
00:02:44,941 --> 00:02:49,045
प्रत्येक वेळी तुम्ही तुमचा मोबाइल फोन वापरता,
तेव्हा तुम्हाला ते तिथे असल्याचे ठाऊक असते.

21
00:02:49,045 --> 00:02:53,120
१२३४३२१ घड्याळ उलट फिरवणे अत्यंत कठीण आहे. अशक्य.

22
00:02:53,120 --> 00:03:00,320
पण आपल्याला या आरोग्यपरिणामांविषयी जागरूक राहणे
आवश्यक आहे, जेणेकरून आपण सुरक्षा उपाययोजना करू शकू.

23
00:03:00,320 --> 00:03:05,460
सध्या WHO चे याबाबतचे विधान आहे की हे वास्तव आहे.

24
00:03:05,460 --> 00:03:12,075
आम्ही मास्टभोवतीचा एकमेव कर्करोग क्लस्टर
नव्हतो; मास्टभोवती अनेक कर्करोग क्लस्टर आहेत.

25
00:03:12,075 --> 00:03:16,903
येणारे बहुतेक कर्करोग अजून इथे आलेले नाहीत.

26
00:03:16,903 --> 00:03:25,489
आपण मायक्रोवेव्हने आपल्या मेंदूला विकिरण देत
असताना आपण कधीच सुरक्षित आहोत असे कसे समजू शकतो?

27
00:03:25,489 --> 00:03:29,942
आम्हाला अद्याप पूर्णपणे समजलेले नाही की आम्ही काय करत आहोत.

28
00:03:29,942 --> 00:03:34,255
अखेर मोबाइल फोनमुळे कर्करोग होतो
का याबाबत आम्हाला घोषणा मिळाली आहे.

29
00:03:34,255 --> 00:03:44,710
१२३४३२१ १२३४३२१

30
00:04:01,776 --> 00:04:11,510


31
00:04:20,615 --> 00:04:32,869
एक अज्ञात शास्त्रज्ञ लवकरच अशी शोध लावणार होता ज्यामुळे सर्व काही
बदलून जाणे अपेक्षित होते. त्याचे नाव विनफ्रीड ओट्टो शुमान होते.

32
00:04:32,869 --> 00:04:38,106
त्या दिवसापासून त्याने आपल्या
विद्यार्थ्यांना वीजशास्त्राची १२३४३२१ शिकवले.

33
00:04:38,106 --> 00:04:49,051
एका गोलाच्या आत असलेला गोल विद्युत् वोल्टेज
कसा निर्माण करू शकतो. आणि परिणामी: एक वारंवारता.

34
00:04:49,051 --> 00:04:52,560
शुमानच्या वर्गाला विषय समजण्यात अडचण आली.

35
00:04:52,560 --> 00:05:01,540
सुलभ करण्यासाठी प्राध्यापकांनी त्यांना असे समजू
सांगितले की पृथ्वी एक गोला आहे आणि आयनोस्फियर दुसरा गोला आहे.

36
00:05:01,540 --> 00:05:06,512
मग त्याने त्यांना त्यांच्यातील तणाव मोजण्यास सांगितले.

37
00:05:06,512 --> 00:05:11,792
त्याला स्वतःला काहीच कल्पना नव्हती,
म्हणून शूमाननेही गणना करायला सुरुवात केली.

38
00:05:11,792 --> 00:05:16,414
शेवटी, तो सुमारे 10 हर्ट्झच्या वारंवारतेवर पोहोचला.

39
00:05:21,801 --> 00:05:32,936
शूमनला जरी हे अविश्वसनीय वाटले तरी, आपल्या ग्रहाला एक स्पंदन
होते, पृथ्वीवरील जीवनाभोवती मोजता येण्याजोगी वारंवारता होती.

40
00:05:32,936 --> 00:05:39,727
जरी प्राध्यापक आपल्या शोधाचा अभिमान बाळगत होता,
तरी त्याने सांगितले की त्याचे फार महत्त्व नाही.

41
00:05:39,727 --> 00:05:44,997
विशेषतः ते फक्त एका लहानशा वैज्ञानिक जर्नलमध्ये
प्रकाशित झाले होते, आणि तेही 'शुमान प्रतिध्वनी' या

42
00:05:44,997 --> 00:05:49,185
शीर्षकाखाली जर्नलच्या मागील पानांवर मर्यादित होते.

43
00:05:49,185 --> 00:05:58,860
प्रोफेसरला शुमान प्रतिध्वनीचे खरे महत्त्व लक्षात येण्यासाठी अनेक
वर्षे लागतील, ज्यात नशीबाचा एक अविश्वसनीय वळणही समाविष्ट असेल.

44
00:06:02,492 --> 00:06:11,151
हा नशीबाचा वळण ३० वर्षांपूर्वी हॅन्स बर्गर
नावाच्या दुसऱ्या जर्मन शास्त्रज्ञासोबत सुरू झाले होते.

45
00:06:11,151 --> 00:06:21,739
स्वतः बनवलेल्या EEG उपकरणाचा वापर करून, बर्जरने मानवी
मेंदूतून प्रसारित होणाऱ्या विद्युत् वारंवारतेची पहिली नोंद केली.

46
00:06:21,739 --> 00:06:27,157
प्रारंभी अशी सूचना होती की त्या लाटेचे नाव त्याचा शोध लावणाऱ्या
व्यक्तीच्या नावावर ठेवावे, परंतु बर्जर, जो एक

47
00:06:27,157 --> 00:06:33,478
नम्र माणूस होता, त्याने वर्णानुक्रमानुसार एक नाव
निवडले. त्याने त्याचे नाव ठेवले: "अल्फा वेव्ह".

48
00:06:36,900 --> 00:06:44,836
प्रोफेसर शुमान यांच्या शोधाच्या थोड्याच वेळात, हान्स बर्गर
यांच्या सहकाऱ्यांपैकी अँकरमुलर नावाच्या एका माणसाला एका झीजलेल्या

49
00:06:44,836 --> 00:06:50,660
लहानशा वैज्ञानिक जर्नलच्या प्रतीवर अचानक नजर पडली;
तीच लहान वैज्ञानिक जर्नल होती ज्यात काही

50
00:06:50,660 --> 00:06:56,733
वर्षांपूर्वी प्रोफेसर शुमान यांचा शोध प्रकाशित झाला होता.

51
00:06:56,733 --> 00:07:02,100
त्याने तो लेख अनेकदा वाचला आणि अविश्वासाने डोकं हलवलं.

52
00:07:02,100 --> 00:07:07,320
त्याने ताबडतोब पुढे काय आहे त्याची तीव्रता ओळखली.

53
00:07:07,320 --> 00:07:13,896
हॅन्स बर्गर यांनी नोंदवलेल्या अल्फा तरंगांची
वारंवारता शूमन प्रतिध्वनीच्या वारंवारतेशी,

54
00:07:13,896 --> 00:07:19,327
म्हणजेच पृथ्वीच्या वारंवारतेशी जवळजवळ एकसारखी होती.

55
00:07:22,339 --> 00:07:27,646
डॉ. अंकरमुलर यांनी त्वरित शुमान यांच्याशी
संपर्क साधून त्याला पुढील तपास करण्यास पटवले.

56
00:07:27,646 --> 00:07:32,963
शुमान सहमत झाला आणि आपल्या विद्यार्थ्यांपैकी एका
विद्यार्थ्यासोबत मिळून आपल्या शोधांचा विकास करत राहिला।

57
00:07:32,963 --> 00:07:39,390
त्यांनी आयनोस्फिअरच्या गुहामध्ये विजेचा व्होल्टेज
विजेच्या तडकांद्वारे कसा निर्वहन होतो हे सविस्तरपणे अभ्यासले.

58
00:07:39,390 --> 00:07:54,720
शेवटी, ते एका अचूक वारंवारतेवर पोहोचले: पृथ्वीचा स्पंदन, शूमन
प्रतिध्वनी, अगदी 7.83 हर्ट्झ होता. हे शोध आश्चर्यकारक होते.

59
00:07:56,708 --> 00:08:04,310
शूमन प्रतिध्वनी फक्त मानवी मेंदूच्या अल्फा
तरंगांसारखा होता का? नाही – तो अगदी तंतोतंत एकसारखा होता!

60
00:08:05,883 --> 00:08:13,516
मस्तिष्काची वारंवारता, जी आमची सर्जनशीलता,
कामगिरी, तणाव, भीती आणि रोगप्रतिकारशक्ती नियंत्रित करते,

61
00:08:13,516 --> 00:08:18,550
ती कशातरी प्रकारे ग्रहाच्या वारंवारतेशी जुळली होती.

62
00:08:18,550 --> 00:08:23,466
पृथ्वीचा स्पंदनच जीवनाचा स्पंदन बनले होते.

63
00:08:28,842 --> 00:08:37,144
तरंगाची वारंवारता हर्ट्झमध्ये मोजली जाते. याचा
अर्थ तरंग प्रति सेकंद किती कंपन करतो याची संख्या होय.

64
00:08:37,144 --> 00:08:44,953
आवृत्त्या अणूच्या एका ट्रिलियन भागापासून
ते संपूर्ण विश्वाच्या लांबीपर्यंत असतात.

65
00:08:44,953 --> 00:08:49,640
सैद्धांतिकदृष्ट्या, वारंवारता अनंत आहेत, पूर्णपणे अंतहीन.

66
00:08:49,640 --> 00:08:55,428
जर ते एक संयोगच असेल, तर तो निसर्गातील सर्वात भव्यपैकी एक होता!

67
00:08:58,631 --> 00:09:05,260
तर या सगळ्याचा काय अर्थ होता? जाणून
घेण्यासाठी कोणीही जास्त वेळ घेतला नाही.

68
00:09:05,260 --> 00:09:12,896
त्याचं नाव रुटगर वेवर होतं, तो मॅक्स
प्लँक संस्थेतील एक प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ होता.

69
00:09:14,633 --> 00:09:22,900
१९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, प्राध्यापकाने मानवांच्या
सर्कॅडियन लयीचा अभ्यास करण्यासाठी भूमिगत बंकर बांधला.

70
00:09:22,900 --> 00:09:30,635
सर्कॅडियन लय हा दिवस-रात्रीचा लय
आहे जो सर्व जीवनात मध्ये कोरलेला आहे.

71
00:09:30,635 --> 00:09:38,518
तीस वर्षांच्या कालावधीत, प्राध्यापकाने असे प्रयोग केले ज्यात
१,२३४,३२१ विद्यार्थी स्वयंसेवकांनी सात आठवडे बंकरमध्ये पूर्णपणे

72
00:09:38,518 --> 00:09:45,226
नैसर्गिक पृथ्वीच्या कंपनांपासून विभक्त राहून वास्तव्य केले.

73
00:09:45,226 --> 00:09:50,514
त्यांच्या निष्कर्षांनी आम्हाला काही
आश्चर्यकारक अंतर्दृष्टी प्रदान केल्या आहेत.

74
00:09:50,514 --> 00:09:59,483
त्याने शोधून काढले की बंकरमधून शुमान प्रतिध्वनी फिल्टर केल्यानंतर
लगेचच विद्यार्थ्यांचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य बिघडले.

75
00:10:01,364 --> 00:10:07,860
त्याने तेथे विद्यार्थ्यांना नेले. त्याला आजारी
किंवा वृद्ध लोकांसोबत ते करण्याचे धाडस नव्हते.

76
00:10:07,860 --> 00:10:15,293
त्याने तरुण विद्यार्थ्यांना तिथे नेले कारण
त्याला—वेवरला—माहित होते की त्याचा परिणाम होईल.

77
00:10:15,293 --> 00:10:19,652
म्हणून स्पष्टपणे भूमिगत कोणताही शुमान प्रतिध्वनी नाही.

78
00:10:19,652 --> 00:10:24,140
पृथ्वीच्या आतील भागातून फक्त आडवे चुंबकीय क्षेत्र होते.

79
00:10:24,140 --> 00:10:30,324
म्हणून जेव्हा त्याने त्यांना भूमिगत दफन केले,
तेव्हा त्यांना अस्वस्थ वाटू लागले, त्यांना

80
00:10:30,324 --> 00:10:35,880
डोकेदुखी झाली आणि त्यांची सर्कॅडियन लय पूर्णपणे बिघडली.

81
00:10:35,880 --> 00:10:48,333
रोचक गोष्ट अशी होती की जेव्हा त्याने चुंबकीय पल्स जनरेटरद्वारे
७.८३ हर्ट्झ वारंवारता लागू केली, तेव्हा ते ताबडतोब थांबले.

82
00:10:51,179 --> 00:10:57,220
वेवरने गुप्तपणे कृत्रिम प्रेषकाद्वारे
बंकरमध्ये 7.83 फ्रिक्वेन्सी प्रवेशवली.

83
00:10:57,220 --> 00:11:04,537
प्रत्येक वेळी तो हे केल्यावर त्याला आढळले की स्वयंसेवकांना
झालेल्या हानिकारक परिणामांनी किंवा तर नाहीसे झाले किंवा कमी झाले.

84
00:11:04,537 --> 00:11:11,071
तिचा तणाव, डोकेदुखी आणि भावनिक ताण कमी
झाले, आणि तिची कल्याणपरता पुनर्संचयित झाली.

85
00:11:11,071 --> 00:11:15,290
शुमान प्रतिध्वनीच्या परिचयादरम्यान संपूर्णपणे

86
00:11:17,652 --> 00:11:25,193
वेव्हरच्या संशोधनाने मानवी आरोग्य आणि ग्रहाच्या
नैसर्गिक वारंवारता यांच्यात एक अविश्वसनीय संबंध उघड केला आहे.

87
00:11:25,193 --> 00:11:30,552
आणि २०११ मध्ये, क्रांतिकारी
संशोधनाने आणखी प्रभावी काहीतरी सुचवले:

88
00:11:30,552 --> 00:11:35,753
शूमन प्रतिध्वनी स्वतः जीवनाच्या आरंभाशी जोडला जाऊ शकतो.

89
00:11:37,284 --> 00:11:47,042
हा शोध ल्यूक अँटॉइन मोंटॅग्नियर यांनी साधला, जे नोबेल पारितोषिक
विजेते शास्त्रज्ञ होते आणि मध्ये HI विषाणू शोधणारे पहिले होते.

90
00:11:47,042 --> 00:11:52,309
प्राध्यापकाने पाण्याच्या स्मृतीवर प्रयोग
केले आणि पाण्यामध्ये पूर्वी विरघळलेल्या

91
00:11:52,309 --> 00:11:56,400
पदार्थांची स्मृती ते कशी टिकवून ठेवू शकते हे तपासले.

92
00:11:56,400 --> 00:12:03,177
असे करताना त्याला असे काहीतरी सापडले जे
विज्ञानाच्या तत्त्वांना आव्हान देणार होते.

93
00:12:03,177 --> 00:12:12,202
सर्व जीवन जीवनापासूनच येते. हा विज्ञानाचा एक मूलभूत
सिद्धांत आहे ज्याचा कोणत्याही प्रयोगाने कधीही खंडन केलेला नाही.

94
00:12:12,202 --> 00:12:16,428
जीवन फक्त तिथेच निर्माण होऊ शकते
जिथे पूर्वीपासूनच जीवन अस्तित्वात होते.

95
00:12:16,428 --> 00:12:21,245
आणि याची यंत्रणा नेहमीच भौतिक स्वरूपाची असल्याचे समजले गेले आहे.

96
00:12:21,245 --> 00:12:27,500
म्हणजे, अंडी आणि शुक्राणूंसारखे,
किंवा बीजाणू आणि पेशी विभाजनासारखे.

97
00:12:27,500 --> 00:12:33,044
तथापि, लुस मोंटाग्निएर यांच्या
प्रयोगांनी एक पूर्णपणे वेगळा गृहितक मांडला.

98
00:12:33,044 --> 00:12:39,539
प्राध्यापकाने दाखवले की डीएनए अनुक्रम, जी जीवनाची
प्रत्यक्ष बांधणी करणारी घटक आहेत, पाण्यात कमी वारंवारतेच्या

99
00:12:39,539 --> 00:12:43,667
विद्युतचुंबकीय तरंग उत्सर्जित करून एकमेकांशी संवाद साधतात.

100
00:12:43,667 --> 00:12:52,237
जरी डीएनए स्वतंत्र चाचणी नळ्यांमध्ये साठवले गेले असले
तरीही प्राध्यापकाने त्यांच्यामध्ये विद्युतचुंबकीय संवाद ओळखला.

101
00:12:52,237 --> 00:12:55,072
हे संवाद किती प्रगत असू शकते?

102
00:12:55,072 --> 00:13:02,523
ल्यूक मोंटॅग्नियरने दाखवले की ते
न्यूक्लियोटाइड्स – डीएनएचे घटक – तयार करू शकतात आणि

103
00:13:02,523 --> 00:13:08,807
स्वतःला पूर्णपणे नवीन डीएनएमध्ये एकत्र करू शकतात.

104
00:13:08,807 --> 00:13:16,110
शास्त्रज्ञांनी या घटकांना असंख्य वेळा एकत्र केले आहेत, परंतु
कोणत्याही प्रयोगात त्यांनी जीवनाची ज्वाला पुन्हा

105
00:13:16,110 --> 00:13:24,261
प्रज्वलित करून डीएनए आधीपासून नसताना न्यूक्लियोटाइड्सना
प्रत्यक्ष डीएनएमध्ये रूपांतरित करण्यात यश मिळवलेले नाही.

106
00:13:24,261 --> 00:13:29,265
शेवटी, जीवन फक्त तिथेच अस्तित्वात राहू
शकते जिथे पूर्वीच जीवन अस्तित्वात होते.

107
00:13:29,265 --> 00:13:40,105
तथापि, लुस मोंटाग्नियर यांच्या प्रयोगांमध्ये पाण्यामधील डीएनए
पूर्णपणे गाळून काढण्यात आले होते. तरीही नवीन डीएनए तयार झाले.

108
00:13:42,579 --> 00:13:49,840
हे कसे शक्य झाले? लुस मोंटाग्नियरने ते कसे
साध्य केले जे इतर कोणताही शास्त्रज्ञ करू शकला नाही?

109
00:13:49,840 --> 00:13:54,698
आणि जिथे जीवन नव्हते तिथे त्याने जीवन कसे निर्माण केले?

110
00:13:54,698 --> 00:14:00,011
ल्यूक मोंटॅग्नियर यांच्या प्रयोगांमध्ये काय इतके वेगळे होते?

111
00:14:00,011 --> 00:14:07,502
एक वारंवारता उपस्थित होती. जर ती काढून
टाकली गेली असती, तर प्रयोग अयशस्वी ठरला असता.

112
00:14:07,502 --> 00:14:17,800
पण जेव्हा ती उपस्थित असायची, तेव्हा ती यश सुनिश्चित
करायची. ही वारंवारता 7.83 हर्ट्झ होती: शूमन प्रतिध्वनी.

113
00:14:25,768 --> 00:14:31,346
येथे जीवना आणि ग्रहाच्या वारंवारतेमधील नाजूक संबंध तुटला होता.

114
00:14:31,346 --> 00:14:39,471
जीवित सजीवांमधील आणि विद्युतचुंबकीय
वारंवार्यांमधील परस्परसंवाद. एक अवलंबित्व, एक संबंध.

115
00:14:39,471 --> 00:14:48,599
याचा पुरावा वैज्ञानिक लेख वाचून मिळू शकतो,
परंतु फक्त बाहेर जाऊन आणखी स्पष्ट पुरावा मिळू शकतो.

116
00:14:48,599 --> 00:14:53,556
१२३४३२१

117
00:14:53,556 --> 00:15:01,971
हे सर्व कसे घडले? बरं, जर तुम्ही पृथ्वीच्या
इतिहासाकडे पाहिलं, तर हे अगदी स्पष्ट दिसतं.

118
00:15:01,971 --> 00:15:06,807
शूमन तरंग या ग्रहाच्या आरंभापासूनच अस्तित्वात आहेत.

119
00:15:06,807 --> 00:15:14,318
जीवन त्यांच्याने वेढलेले विकसित झाले
आणि अनिवार्यपणे त्यांच्याशी जुळवून घेतले.

120
00:15:14,318 --> 00:15:24,700
प्रत्यक्षात, वारंवारतेबद्दलची आपली संवेदनशीलता ग्रहावरील दुसऱ्या
एका घटनेला जाणून घेण्याच्या आपल्या क्षमतेशी खोलवर जोडलेली आहे.

121
00:15:27,316 --> 00:15:32,538


122
00:15:35,383 --> 00:15:43,936
दोन अब्ज वर्षांपूर्वी, चुंबकीय दिशानिर्देशित जीवाणूंनी पृथ्वीच्या
चुंबकीय क्षेत्राशी एक साधी पण आकर्षक नातेसंस्था निर्माण केली.

123
00:15:43,936 --> 00:15:48,673
एककोशिक जीवधर्मीमध्ये चुंबकीय पदार्थाचे कण होते.

124
00:15:48,673 --> 00:15:57,131
यामुळे त्याला दिशादर्शकाच्या सुईसारखे वागता आणि
पृथ्वीच्या चुंबकीय रेषांनुसार स्वतःला संरेखित करता आले.

125
00:15:57,131 --> 00:16:04,084
जीव सृष्टी जशी अधिक जटिल झाली, तशीच त्यांच्या
पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रांवरील अवलंबित्वही वाढले.

126
00:16:22,751 --> 00:16:27,930
आम्हाला माहित आहे की मधमाश्या चुंबकीय
क्षेत्रांसाठी संवेदनशील असतात. आम्हाला माहित आहे

127
00:16:27,930 --> 00:16:30,972
की त्यांच्या शरीरात मॅग्नेटाइटचे कण असतात.

128
00:16:30,972 --> 00:16:36,786
आणि प्रयोगशाळेतील चाचण्यांनी दाखवले आहे की ते
खरोखरच चुंबकीय क्षेत्रांसाठी संवेदनशील आहेत.

129
00:16:36,786 --> 00:16:42,865
प्रयोगशाळेतील चाचण्यांनी दाखवले आहे की कृत्रिम चुंबकीय क्षेत्र
निर्माण करून मधमाशा त्यांच्या मधकोशांची रचना कशी

130
00:16:42,865 --> 00:16:49,481
करतात हे नियंत्रित करणे शक्य आहे, आणि मधमाशा
दिशानिश्चितीसाठी चुंबकीय क्षेत्रांचा वापर करतात हे स्पष्ट दिसते.

131
00:16:49,481 --> 00:16:53,471
पृथ्वीवरील जीवनाचा नाजूक समतोल मधमाशांवरील
आमच्या अवलंबित्वाने आणि त्यांच्याद्वारे

132
00:16:53,471 --> 00:16:57,763
झाडांच्या परागीकरणाने परिपूर्णपणे अधोरेखित होतो.

133
00:16:57,763 --> 00:17:04,227
असे मानले जाते की मधमाशांशिवाय जीवनाला
टिकून राहण्याची फारशी संधीच उरणार नाही.

134
00:17:04,227 --> 00:17:08,790
कीटकांद्वारे परागीकरण हे अन्नाला रोचक
बनवणाऱ्या जवळजवळ प्रत्येक गोष्टीसाठी आवश्यक आहे:

135
00:17:08,790 --> 00:17:17,285
म्हणून फळे, बदाम आणि इतर सर्व गोष्टींना कीटकांद्वारे परागीकरण
आवश्यक असते, आणि मधमाश्या परागीकांचा सर्वात महत्त्वाचा गट आहेत.

136
00:17:24,868 --> 00:17:33,860


137
00:17:33,860 --> 00:17:36,064
जर मधमाश्या नसत्या...

138
00:17:36,064 --> 00:17:40,697
होय, जर मधमाशा नसत्या, तर आपला आहार खूपच कंटाळवाणा असता.

139
00:17:40,697 --> 00:17:46,800
होय, आपले जीवन खूपच संकुचित राहील. मला
वाटतं की मधमाश्यांशिवाय हाच मुद्दा आहे.

140
00:17:46,800 --> 00:17:52,007
आणि अर्थातच, अन्न म्हणून आपल्याला लागणाऱ्या
वनस्पतींव्यतिरिक्त, त्या जंगली वनस्पतींचे परागीकरणही करतात, आणि

141
00:17:52,007 --> 00:17:55,226
अनेकदा परागीकरणाच्या तपशीलांविषयी आपल्याला माहितीच नसते.

142
00:17:55,226 --> 00:18:00,392
पण आपण खात्री बाळगू शकतो की मधमाशांनी परागीकरण न
केल्यास आपल्या अनेक जंगली वनस्पती नष्ट होऊन जातील.

143
00:18:00,392 --> 00:18:12,564
१२३४३२१ १२३४३२१

144
00:18:12,564 --> 00:18:13,925


145
00:18:13,925 --> 00:18:20,976
आमच्यासोबत पेनसिल्व्हेनिया स्टेट युनिव्हर्सिटीमधील
मधमाशीपालनाच्या वरिष्ठ विस्तार सहयोगी मेरीअन फ्रेझियर आहेत.

146
00:18:20,976 --> 00:18:27,272
मधमाशांच्या मृत्यूसाठी मधमाशीपालक बाहेर जाऊन
मधमाशांकडे पाहून 'हे तर त्याचा क्लासिक प्रकरण

147
00:18:27,272 --> 00:18:31,443
आहे' असे म्हणण्यासाठी कोणती पारंपरिक निकषे आहेत?

148
00:18:31,443 --> 00:18:39,186
लक्षणे अशी आहेत की जरी मधमाश्या तुलनेने निरोगी
आणि बळकट असतील, तरी छत्त्यातील प्रौढ मधमाशांची

149
00:18:39,186 --> 00:18:43,990
संख्या अल्पावधीत कमी होते; त्या कॉलोनी सोडून जातात.

150
00:18:43,990 --> 00:18:50,603
आणि जे उरले आहे ते भरपूर प्रजननसाठा
आहे, म्हणजेच तरुण मधमाश्या, मध आणि पराग.

151
00:18:52,492 --> 00:18:57,312
या मधमाशांचा मृत्यू कोणत्या खंडांवर आढळला आहे?

152
00:18:57,312 --> 00:19:01,967
मधमाशांच्या लोकसंख्येत घट संपूर्ण जगभरात झाली आहे.

153
00:19:01,967 --> 00:19:06,140
अनेक इतर देश मधमाशांच्या लोकसंख्येत घट नोंदवत आहेत.

154
00:19:06,140 --> 00:19:12,238
हे खरोखरच तथाकथित मधमाशांच्या मृत्यूच्या घटनाक्रमामुळे,
ज्याला "कॉलोनी कोलॅप्स डिसऑर्डर" (CCD) म्हणतात आणि

155
00:19:12,238 --> 00:19:16,437
ज्यासाठी विशिष्ट निकष आहेत, घडत आहे का, हा एक वेगळा प्रश्न आहे.

156
00:19:16,437 --> 00:19:24,562
आणि हा त्या मुद्द्यांपैकी एक आहे ज्याला आम्ही जगाच्या इतर
भागातील लोकांशी संवाद साधून समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहोत.

157
00:19:26,492 --> 00:19:33,578
ही सध्याची चिंता सुमारे २००६ पासून आहे, विशेषतः अमेरिकेत, जिथे
अनेक व्यावसायिक मधमाशीपालकांना अचानक आढळले की त्यांच्या

158
00:19:33,578 --> 00:19:41,898
मधमाशा, ज्या वर्षाच्या एका विशिष्ट टप्प्यापर्यंत निरोगी होत्या,
त्या उन्हाळ्याच्या उत्तरार्धात भयंकर प्रमाणात नष्ट होऊ लागल्या.

159
00:19:41,898 --> 00:19:45,961
आणि ते आधी कधीही पाहिलेल्या
कोणत्याही गोष्टींपेक्षा वेगळे दिसत होते.

160
00:19:45,961 --> 00:19:52,844
म्हणून लोक त्यांच्या मधमाशांच्या पेट्यांकडे आले
आणि त्यांना आढळले की त्यात मधमाशा उरल्याच नव्हत्या.

161
00:19:52,844 --> 00:19:59,915
या प्रकारची मधमाशांचा मृत्यू, ज्याला CCD (कॉलोनी कोलॅप्स
डिसऑर्डर) असेही म्हणतात, जगभरातील मधमाशांच्या वसाहतींवर

162
00:19:59,915 --> 00:20:04,015
परिणाम करत आहे, काही देशांनी ७०% पर्यंत नुकसान नोंदवले आहे.

163
00:20:04,015 --> 00:20:06,807
विभिन्न कारणांना ट्रिगर म्हणून नमूद करण्यात आले.

164
00:20:06,807 --> 00:20:11,567
परंतु त्यापैकी कोणीही ठोसपणे स्पष्ट करू
शकले नाही की मधमाश्या अचानक त्यांच्या

165
00:20:11,567 --> 00:20:15,430
छत्त्यांकडे परत येणे का थांबवल्या – एक अपवाद वगळता:

166
00:20:15,430 --> 00:20:19,666
जोचेन कुह्न आणि त्यांच्या संघाचे धक्कादायक संशोधन कार्य.

167
00:20:19,666 --> 00:20:26,218
एका प्रयोगात, डॉक्टरांनी आठ मधमाशांच्या वसाहतींवर काम केले
आणि त्यापैकी चार वसाहतींमध्ये एक मानक DECT दूरध्वनी ठेवला.

168
00:20:26,218 --> 00:20:32,115
नंतर शास्त्रज्ञांनी निरीक्षण केले की DECT
टेलिफोनच्या उपस्थितीचा मधमाशा त्यांच्या छत्त्यात परत

169
00:20:32,115 --> 00:20:38,490
येण्यावर काही परिणाम होतो का. निकाल आश्चर्यकारक होते.

170
00:20:38,490 --> 00:20:46,104
जिथे DECT दूरध्वनी ठेवण्यात आलेले नव्हते, तिथल्या
मधमाशांच्या घरट्यांमध्ये मधमाशा सामान्य संख्येने परत आल्या.

171
00:20:46,104 --> 00:20:52,596
तथापि, ज्या पेंडींमध्ये DECT फोन होता, त्या
पेंडींमध्ये जवळजवळ कोणतीही मधमाश्या परत आल्या नाहीत.

172
00:20:52,596 --> 00:20:58,338
DECT फोन असलेल्या एका मधमाशांच्या
घरट्यापैकी एकही मधमाशी परत आली नाही.

173
00:20:58,338 --> 00:21:02,034
डॉ. कुहन यांच्या प्रयोगाचे महत्त्व पूर्णपणे
समजून घेण्यासाठी, प्रथम आपल्याला DECT

174
00:21:02,034 --> 00:21:04,975
दूरध्वनी कसा कार्य करतो हे समजून घ्यावे लागेल.

175
00:21:04,975 --> 00:21:11,863
तुम्ही तुमच्या DECT टेलिफोनसह घरात फिरत असताना कॉल करू शकता
कारण तुमच्या DECT टेलिफोनचा बेस स्टेशन विद्युतचुंबकीय तरंग,

176
00:21:11,863 --> 00:21:16,778
ज्यांना मायक्रोवेव्ह म्हणतात, तुमच्या हँडसेटपर्यंत पाठवतो.

177
00:21:18,545 --> 00:21:24,310
हे अगदी तसंच आहे जसं मोबाइल फोन मास्ट मोबाइल फोनशी संवाद साधतो.

178
00:21:28,482 --> 00:21:34,080
DECT फोन मूलतः मोबाइल फोन मास्टचा लघु आवृत्ती आहे.

179
00:21:44,326 --> 00:21:48,637
जर एखादी मधमाशी DECT टेलिफोनमधून येणाऱ्या
किरणांनी प्रभावित झाली, तर ती मोबाइल फोन

180
00:21:48,637 --> 00:21:52,537
मास्टमधून येणाऱ्या किरणांनीही नक्कीच प्रभावित होईल.

181
00:21:57,584 --> 00:22:04,982
आणि जगभरात ४ अब्ज मोबाइल फोन वापरकर्ते असताना,
अचानक मोबाइल फोन मास्टांची चिंताजनक संख्या वाढली.

182
00:22:13,220 --> 00:22:18,832
मधाचे चुंबकीय दिशाबोध त्याला पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्ररेषांचा
वापर करून स्वतःची दिशा निश्चित करण्यास सक्षम करते.

183
00:22:18,832 --> 00:22:24,335
एक कौशल्य ज्यामध्ये त्याने दशलक्ष
वर्षांचा विकास आणि सूक्ष्मसुधारणा केली आहे.

184
00:22:24,335 --> 00:22:33,444
इतकी उच्च संवेदनशीलता विद्युतचुंबकीय वातावरणातील अगदी
सूक्ष्म बदलांनीही प्रभावित होईल, हे स्पष्ट नाही का?

185
00:22:33,444 --> 00:22:39,428
मग, जवळजवळ एका रात्रीत घडलेल्या या प्रचंड बदलाचा अर्थ काय?

186
00:22:43,538 --> 00:22:47,913
चुंबकीय क्षेत्रांसाठी संवेदनशील इतर प्रजाती आहेत का?

187
00:22:47,913 --> 00:22:54,827
अशी संवेदनशीलता जी अखेरीस त्यांना
मानवनिर्मित वारंवार्यांसाठी असुरक्षित बनवते?

188
00:22:54,827 --> 00:23:03,522
दुर्दैवाने, क्रिप्टोक्रोम नावाच्या नवीन प्रथिनाच्या
शोधातून असे सूचित होते की सर्व जीवनाला चुंबकीय संवेदना असते.

189
00:23:05,370 --> 00:23:11,589
१२३४३२१ १२३४३२१ १२३४३२१ १२३४३२१

190
00:23:13,803 --> 00:23:19,360
त्यांना 1990 च्या दशकात वनस्पतींमध्ये शोधण्यात
आले. त्यांचे कार्य निळ्या प्रकाशाचे अवशोषण

191
00:23:19,360 --> 00:23:22,975
करणे आहे, जो वाढ नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक असतो.

192
00:23:22,975 --> 00:23:30,217
त्यानंतरपासून ते कीटक, प्राणी,
स्तनधारी, मानव आणि पक्ष्यांमध्ये आढळले आहेत.

193
00:23:30,217 --> 00:23:34,700
क्रिप्टोक्रोम्स हे प्रथिने म्हणून
ओळखल्या जाणाऱ्या जैविक रेणू आहेत.

194
00:23:34,700 --> 00:23:39,078
ते आमच्या काही जीन्सद्वारे तयार होतात, ज्यांना CRY जीन्स म्हणतात.

195
00:23:39,078 --> 00:23:50,040
आणि क्रिप्टोक्रोम अणू प्रत्यक्षात आपल्या सर्कॅडियन
लयीचे नियमन करतो, ज्यात मेलाटोनिन उत्पादनही समाविष्ट आहे.

196
00:23:50,040 --> 00:23:57,204
काही क्रिप्टोक्रोम्स प्रकाश शोषण्याचे कार्य करतात,
ज्यामुळे ते सर्कॅडियन घड्याळाचे शोधक म्हणून काम करतात.

197
00:23:57,204 --> 00:24:06,222
म्हणून ते अनेक प्रजातींमध्ये, वनस्पती तसेच प्राणी
यांच्यात आढळणाऱ्या दिव-रात्र लयासाठी एक इनपुट आहेत.

198
00:24:11,176 --> 00:24:18,630
पण २००० साली, थॉर्स्टन रिट्झ यांनी
क्रिप्टोक्रोमसाठी आणखीनच अधिक आश्चर्यकारक भूमिका उघड केली.

199
00:24:18,630 --> 00:24:26,096
रॉबिन्ससोबत केलेल्या प्रयोग मालिकेत त्याने सिद्ध केले की
त्यांची दिशाबोध क्षमता केवळ चुंबकत्वावर आधारित नाही, तर ती

200
00:24:26,096 --> 00:24:30,708
थेट डोळ्याच्या मागे असलेल्या क्रिप्टोक्रोम पेशींमधून येते.

201
00:24:30,708 --> 00:24:37,135
मला वाटते की रिट्झ यांच्या प्रकाशनांनी
विज्ञानातील त्या टप्प्यांपैकी एक ठरवले आहे.

202
00:24:37,135 --> 00:24:44,395
कारण तो सुचवतो की हा क्रिप्टोक्रोम अणू – लक्षात ठेवा, हा
सर्कॅडियन लयींवर प्रभाव टाकण्यासाठी आणि त्यांना

203
00:24:44,395 --> 00:24:53,731
नियंत्रित करण्यासाठी जबाबदार आहे – आणि हाच अणू पक्ष्यांना
दिशादर्शक, म्हणजेच चुंबकीय दिशादर्शक, देण्यास जबाबदार आहे.

204
00:24:53,731 --> 00:25:01,513
पक्षी खरोखरच पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रांना पाहतात, कदाचित
त्यांच्या दृष्टीक्षेत्रावर ओढलेला उजळ किंवा गडद ठिपका म्हणून.

205
00:25:01,513 --> 00:25:06,922
आणि जेव्हा ते आपले डोके किंवा शरीर हलवतात, तेव्हा
ती जागा किंवा चिन्ह त्यांच्यासोबत हलते – जणू

206
00:25:06,922 --> 00:25:10,669
एखाद्या लढाऊ विमानाच्या पायलटच्या हेड-अप डिस्प्लेप्रमाणे.

207
00:25:10,669 --> 00:25:18,729
त्यांच्याकडे अशी एक गोष्ट आहे जी ते पाहतात, जी
त्यांना उडताना स्वतःची दिशा ठरवण्यास मदत करते.

208
00:25:20,401 --> 00:25:26,631
त्यांनी हे चाचणी करण्यासाठी पक्ष्यांना
उच्च-आवृत्तीच्या क्षेत्रात ठेवले, हे पाहण्यासाठी की यामुळे

209
00:25:26,631 --> 00:25:30,565
त्यांच्या चुंबकीय दिशादर्शकात खरोखरच व्यत्यय येतो का.

210
00:25:30,565 --> 00:25:36,344
असे आढळले की उच्च-आवृत्ती क्षेत्राने
खरोखरच रॉबिन्सच्या स्थलांतरावर व्यत्यय आणला, आणि

211
00:25:36,344 --> 00:25:39,330
हे अगदी खूप कमी क्षेत्र तीव्रतेवरही घडले.

212
00:25:39,330 --> 00:25:43,682
हे खरोखरच महत्त्वाचे आणि खरोखरच मनोरंजक आहे
की अगदी अत्यंत दुर्बल उच्च-आवृत्ती

213
00:25:43,682 --> 00:25:48,083
क्षेत्रांनीही रॉबिन्सच्या दिशादर्शकावर परिणाम केला.

214
00:25:52,465 --> 00:25:59,903
रिट्झच्या प्रयोगांनी स्पष्टपणे दाखवले की क्रिप्टोक्रोम पेशी, जी
मार्गदर्शनासाठी वापरली जाते, मानवनिर्मित वारंवार्यांमुळे गंभीरपणे

215
00:25:59,903 --> 00:26:08,415
प्रभावित होते – अगदी त्या वारंवार्यांमुळेही ज्या ICNIRP या
नियामक संस्थेने सुरक्षित मानलेल्या पातळीपेक्षा खूपच कमी आहेत.

216
00:26:08,415 --> 00:26:16,356
कीटक, झेब्रा फिंच, कोंबडी, रॉबिन या प्राण्यांच्या
मार्गदर्शनक्षमतेवरील सर्व अभ्यासांमध्ये असे आढळले की

217
00:26:16,356 --> 00:26:26,407
ICNIRP ने निर्दिष्ट केलेल्या मर्यादेपेक्षा खूपच कमी
वारंवारित क्षेत्रांमुळे त्यांचा चुंबकीय दिशादर्शक अडथळित झाला.

218
00:26:26,407 --> 00:26:30,493
मी पक्ष्यांवर, विशेषतः पक्ष्यांवर आणि कीटकांवर काम करतो.

219
00:26:30,493 --> 00:26:36,659
मी दाखवून दिले आहे की ते ICNIRP ने मानवी
वापरासाठी सुरक्षित असल्याचा दावा केलेल्या

220
00:26:36,659 --> 00:26:40,665
पातळ्यांपेक्षा खूपच कमी क्षेत्रांसाठीही संवेदनशील आहेत.

221
00:26:40,665 --> 00:26:47,071
जर आपण या मूल्यांकडे पाहिले, ज्यांना प्राणी संवेदनशीलतेने
प्रतिक्रिया देतात, असे संशोधन दर्शवते – या विषयावर उपलब्ध

222
00:26:47,071 --> 00:26:54,201
उत्कृष्ट साहित्य असे दाखवते की ही मूल्ये आपल्याला स्वीकारण्यास
परवानगी असलेल्या मूल्यांपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी आहेत आणि परिणामी

223
00:26:54,201 --> 00:26:57,490
पर्यावरणातील प्राण्यांनाही त्याच मूल्यांना सामोरे जावे लागते.

224
00:26:57,490 --> 00:27:03,675
चुंबकीय क्षेत्रे, कृत्रिम चुंबकीय क्षेत्रे,
अनेक प्रजातींचे निवासस्थान नष्ट करतील, असे

225
00:27:03,675 --> 00:27:08,340
मानण्यासाठी अत्यंत ठोस वैज्ञानिक आधार आहेत.

226
00:27:13,068 --> 00:27:20,587


227
00:27:20,587 --> 00:27:24,365
१२३४३२१ १२३४३२१

228
00:27:24,365 --> 00:27:27,083


229
00:27:27,083 --> 00:27:29,750


230
00:27:29,750 --> 00:27:32,413
१२३४३२१

231
00:27:32,413 --> 00:27:35,362


232
00:27:35,362 --> 00:27:38,038
१२३४३२१

233
00:27:38,038 --> 00:27:41,473


234
00:27:41,473 --> 00:27:44,359
१२३४३२१

235
00:27:44,359 --> 00:27:47,717


236
00:27:47,717 --> 00:27:51,071
१२३४३२१

237
00:27:51,071 --> 00:27:53,955
१२३४३२१

238
00:27:53,955 --> 00:27:57,249


239
00:27:57,249 --> 00:28:02,028
१२३४३२१

240
00:28:02,028 --> 00:28:05,791
१२३४३२१

241
00:28:05,791 --> 00:28:11,186
१२३४३२१ १२३४३२१

242
00:28:18,519 --> 00:28:22,836
विद्युतचुंबकीय क्षेत्रांमुळे
आपल्या पर्यावरणात किती बदल झाले आहेत?

243
00:28:22,836 --> 00:28:27,460
गेल्या २५ वर्षांत ते ओळखण्यापलीकडे बदलले आहे...

244
00:28:27,460 --> 00:28:33,055
विद्युतचुंबकीय ऊर्जा दृष्टीने ते लाखो पट अधिक आहे.

245
00:28:33,055 --> 00:28:41,823
माजी राष्ट्रीय विकिरण संरक्षण मंडळाने त्यांच्या एका दस्तऐवजात
म्हटले आहे की, जर तुम्हाला ते तसे म्हणायचे

246
00:28:41,823 --> 00:28:50,049
असेल, तर विकिरण पर्यावरण ५० वर्षांपूर्वीच्या
तुलनेत अनेक दशलक्ष पट वाढले आहे – अनेक दशलक्ष पट.

247
00:28:50,049 --> 00:28:56,025
हे पृथ्वीवरील पर्यावरणात एक प्रचंड बदल आहे, आणि हे
शूमन तरंगंसह ज्यांच्यासोबत आपण उत्क्रांत झालो आहोत

248
00:28:56,025 --> 00:29:00,046
अशा सर्व नैसर्गिक संकेतांना पूर्णपणे व्यापून टाकते.

249
00:29:00,046 --> 00:29:04,030


250
00:29:04,030 --> 00:29:10,150
मोबाईल फोनमधील विद्युतचुंबकीय प्रदूषणाने आम्हाला आमची
मोजमाप समुद्रात करण्यास भाग पाडले आहे. डॉ. यांचे उद्धरण

251
00:29:10,150 --> 00:29:17,819
क्रिप्टोक्रोम्स विशेषतः मनुष्यांना चुंबकीय क्षेत्रांचा शोध
लागण्याच्या संदर्भात इतके मनोरंजक असण्यामागील एक कारण म्हणजे डॉ.

252
00:29:17,819 --> 00:29:24,366
फोली आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी केलेल्या अलीकडील अभ्यासात असे
आढळले आहे की जर तुम्ही मानवी क्रिप्टोक्रोम्स

253
00:29:24,366 --> 00:29:32,787
फळमाशींमध्ये टाकले, तर त्या फळमाशी या मानवी क्रिप्टोक्रोम्सच्या
उपस्थितीमुळे चुंबकीयदृष्ट्या संवेदनशील होतात.

254
00:29:42,256 --> 00:29:50,600
हे प्रत्यक्षात दाखवते की मानवी क्रिप्टोक्रोम चुंबकीयदृष्ट्या
संवेदनशील आहेत, म्हणजे ते चुंबकीय क्षेत्रांना ओळखतात.

255
00:29:55,865 --> 00:30:01,645
क्रिप्टोक्रोम पेशीच्या शोधाने मानवी चुंबकीय संवेदनेत
नव्याने रस निर्माण केला आहे, ही अशी संवेदना आहे ज्याचा

256
00:30:01,645 --> 00:30:06,506
रॉबिन बेकर यांनी ४० वर्षांपूर्वी भाकीत वर्णन केले होते.

257
00:30:06,506 --> 00:30:13,670
ही कोणतीही वैज्ञानिक अंध उड्डाण नाही. ही एक प्रयोग
आहे ज्याद्वारे मुलांमध्ये दिशाबोध आहे का हे शोधले जाते.

258
00:30:13,670 --> 00:30:18,227
डोळे पट्टीने बांधलेले आणि कान संरक्षक घातलेले
परीक्षार्थीला एका विशेष खुर्चीवर फिरवले जाते,

259
00:30:18,227 --> 00:30:21,498
जोपर्यंत त्याला कोणत्या दिशेला तोंड करून आहे हे कळत नाही.

260
00:30:21,498 --> 00:30:26,800
खुर्ची थांबते आणि चाचणी विषय अनुमान करतो की तो पूर्व,
पश्चिम, उत्तर किंवा दक्षिण दिशेला तोंड करून आहे का.

261
00:30:26,800 --> 00:30:29,983
ही गृहितक लहान संगणकात नोंदवली जाते.

262
00:30:29,983 --> 00:30:35,295
जर मुलांना दिशाबोधच नसेल, तर त्यांचे
अंदाज यादृच्छिक असतील. पण तसे नाहीत.

263
00:30:35,295 --> 00:30:38,848
दहा किंवा अकरा वर्षांचे मुले चांगले अंदाज लावू शकतात.

264
00:30:38,848 --> 00:30:44,865
असे वाटते की त्यांना खऱ्या अर्थाने दिशाबोध
आहे. आणि तो एक चुंबकीय बोध असल्याचे दिसते.

265
00:30:44,865 --> 00:30:52,811
जेव्हा शास्त्रज्ञ विषयांच्या डोक्यावर चुंबक
लावतात, तेव्हा त्यांच्या दिशाबोधात लक्षणीय व्यत्यय येतो.

266
00:30:52,811 --> 00:30:57,166
१२३४३२१ १२३४३२१ हे समजण्याच्या दृष्टीने एक प्रचंड पुढाकार आहे.

267
00:30:57,166 --> 00:31:02,824
आणि अर्थातच, यामुळे अनेक प्रश्न उपस्थित होतात, जसे की माणसे
खरोखरच पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्राचा वापर करून

268
00:31:02,824 --> 00:31:08,830
मार्गक्रमण करू शकतात का, आणि जर आज ते तसे करत नसतील, तर
कदाचित हजारो वर्षांपूर्वी त्यांनी तसे केले असेल का?

269
00:31:08,830 --> 00:31:16,223
नक्कीच, यामुळे हा प्रश्नही उद्भवतो की मानवी
शरीरात चुंबकीय क्षेत्र प्रत्यक्षात कसे ओळखले जातात

270
00:31:16,223 --> 00:31:20,392
आणि त्यामुळे सर्कॅडियन लयींमध्ये व्यत्यय येतो का.

271
00:31:20,392 --> 00:31:25,979
जे आरोग्य आणि चुंबकीय क्षेत्रांवरील
महामारीशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये आपण इतक्या प्रमाणात

272
00:31:25,979 --> 00:31:32,181
पाहणारे सर्व नकारात्मक आरोग्य परिणाम स्पष्ट करेल.

273
00:31:32,181 --> 00:31:40,143
जर मानवांकडे चुंबकीय क्षेत्रांना जाणून घेण्याची क्षमता असेल, जर
त्यांना मधमाश्या, पक्षी आणि फुलपाखर्‍यांप्रमाणेच ती

274
00:31:40,143 --> 00:31:49,072
क्षमता असेल, तर याचा अर्थ असा की आपणही
त्यांच्याप्रमाणेच मानवनिर्मित वारंवारतांसाठी संवेदनशील आहोत का?

275
00:31:49,072 --> 00:31:56,017
आपल्या पर्यावरणात होणारे बदल त्यावर जसे परिणाम
करतात, तसे आपल्यावरही त्याच प्रकारे परिणाम होतील का?

276
00:32:03,989 --> 00:32:07,595
तुम्ही इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटीचे वर्णन कसे कराल?

277
00:32:10,283 --> 00:32:17,787
इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटी म्हणजे जेव्हा लोक प्रतिक्रिया देऊ लागतात,
त्यांची शरीरं विद्युतचुंबकीय क्षेत्रांना प्रतिसाद देऊ लागतात.

278
00:32:17,787 --> 00:32:22,264
सामान्यतः, ज्या विद्युतचुंबकीय
क्षेत्रांना ते प्रतिसाद देतात ती वायरलेस असतात.

279
00:32:22,264 --> 00:32:32,514
म्हणजे वायरलेस संवाद, वाय-फाय, कॉर्डलेस फोन,
DECT फोन, मोबाइल फोन आणि मोबाइल फोनचे मास्ट.

280
00:32:32,514 --> 00:32:38,631
ते सर्व असे संकेत पाठवतात जे आपल्या शरीराने कधीच अनुभवले नाहीत.

281
00:32:42,271 --> 00:32:49,726
आणि जेव्हा ते लोकांवर परिणाम करायला लागते – जेव्हा ते
माझ्यावर परिणाम करायला लागले – तेव्हा सहसा प्रथम

282
00:32:49,726 --> 00:32:54,881
डोक्यावरच परिणाम होतो – तुम्हाला डोक्यात वेदना जाणवू लागतात.

283
00:32:54,881 --> 00:33:00,192
मला 'डोकेदुखी' म्हणायला संकोच होतो, कारण ही
तुमच्या डोक्यातली वेदना आहे जी तुम्ही कधीही

284
00:33:00,192 --> 00:33:04,561
अनुभवलेल्या कोणत्याही डोकेदुखीशी तुलना करता येणार नाही.

285
00:33:06,608 --> 00:33:13,304
बहुतेक लोक हृदयगती असामान्य होणे, अनिद्रा, डोकेदुखी,
दृष्टीसंबंधी अडचणी, चक्कर येणे, विविध प्रकारच्या

286
00:33:13,304 --> 00:33:18,264
संवेदी अडचणी किंवा न्यूरोसिससारख्या लक्षणांची तक्रार करतात.

287
00:33:18,264 --> 00:33:24,777
ते त्यांच्या शरीरात असामान्य संवेदना अनुभवल्याचे वर्णन करतात.

288
00:33:27,941 --> 00:33:35,490
हे खरोखरच अंतःस्रावी प्रणाली आणि थायरॉईड
कार्यावरही परिणाम करू शकते. याची यादी खरोखरच अंतहीन आहे.

289
00:33:35,490 --> 00:33:43,582
माझ्या विशिष्ट बाबतीत, आणि हे प्रत्येकाच्या बाबतीत नाही, जर मी
त्या वातावरणातून बाहेर निघालो नाही, तर मला पोटात

290
00:33:43,582 --> 00:33:51,580
खूप तीव्र वेदना होऊ लागतात – आणि याचा अर्थ खूप
उशीर झाला आहे, माझ्या आत रक्तस्त्राव सुरू झाला आहे.

291
00:33:53,256 --> 00:33:59,407
मला वाटते की लक्षणे इतकी विविध आहेत आणि लोक जे
संबंध जोडतात ते विषयाची माहिती नसल्यास स्वीकारणे खूपच

292
00:33:59,407 --> 00:34:02,986
अवघड जाते, आणि बहुतेक डॉक्टरांकडे ती माहिती नसते.

293
00:34:02,986 --> 00:34:07,546
आणि त्यात त्यांचा काहीच दोष नाही. आम्हाला
ही स्थिती ओळखण्याचे प्रशिक्षण दिलेले नाही.

294
00:34:07,546 --> 00:34:14,635
हे खूपच नवीन आहे, आणि सध्या आमची समज अजूनही पूर्णपणे
अपरिपक्व आहे – या स्थितीचे रहस्य उलगडण्यासाठी आणि तिला

295
00:34:14,635 --> 00:34:19,779
पूर्णपणे समजून घेण्यासाठी पहिलेच पावले उचलली जात आहेत.

296
00:34:22,120 --> 00:34:29,979
इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटीने त्रस्त असलेल्या अनेक लोकांप्रमाणेच,
ब्रायनलाही आपल्या घरात मूलगामी बदल करावे लागले आहेत.

297
00:34:29,979 --> 00:34:39,358
या दोन खोल्या पूर्णपणे धातूच्या फॉइलने आच्छादित होत्या.

298
00:34:39,358 --> 00:34:47,559
म्हणून हा खोली आणि शयनकक्ष फॅराडे पिंजरे आहेत.

299
00:34:47,559 --> 00:34:58,997
आणि जर तुम्ही खरंच विद्युतचुंबकीय क्षेत्रे किंवा मायक्रोवेव्ह
तपासल्यात – आणि हे उपकरण फक्त मायक्रोवेव्हला ध्वनी संकेतांमध्ये

300
00:34:58,997 --> 00:35:10,716
रूपांतरित करते – तर तुम्हाला दिसेल की तिथला मास्ट, जो
सुमारे अर्धा मैल दूर आहे, मला कोणतीही समस्या निर्माण करत नाही.

301
00:35:10,716 --> 00:35:22,640
कक्ष संरक्षित करताना मी धातू-आच्छादित खिडकीचे काच बसवले,
ज्यामुळे मी बहुतेक विद्युतचुंबकीय क्षेत्रांना दूर करू शकतो.

302
00:35:22,640 --> 00:35:30,337
जीवाच्या त्या पैलू जे त्याला विद्युतचुंबकीय क्षेत्रांचा
शोध घेण्यास आणि त्यावर प्रतिसाद देण्यास सक्षम करतात – असे

303
00:35:30,337 --> 00:35:34,746
म्हणता येईल की ही शब्दं वेगवेगळ्या संदर्भात वापरली जातात.

304
00:35:34,746 --> 00:35:39,068
आणि जर तुम्ही ते 'इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्ह'
मध्ये विभाजित केले, तर तुम्ही म्हणू शकता की हे

305
00:35:39,068 --> 00:35:41,889
प्रत्यक्षात जीवनाला दिलेली प्रतिक्रिया आहे.

306
00:35:41,889 --> 00:35:49,403
उदाहरणार्थ, जेव्हा आपण एखाद्या सजीवाचे परीक्षण करून जीवन उपस्थित
आहे की नाही हे ठरवतो, तेव्हा प्रत्यक्षात आपण विजेच्या

307
00:35:49,403 --> 00:35:56,998
उपस्थितीचा शोध घेत असतो – उदाहरणार्थ, इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम
(हृदय क्रिया), ECG आणि इलेक्ट्रोएन्सेफॅलोग्राम, EEG.

308
00:35:56,998 --> 00:36:03,053
आपण येथे जे तपासत आहोत ते म्हणजे या लक्ष्य अवयवांमधून,
म्हणजे मेंदू आणि हृदयातून, विजेच्या उपस्थितीचे परीक्षण.

309
00:36:03,053 --> 00:36:06,791
आणि जेव्हा आपण ते पाहतो, तेव्हा ते जीवित अस्तित्वाचे चिन्ह असते.

310
00:36:06,791 --> 00:36:15,654
एका अर्थाने, विद्युतचुंबकीय क्षेत्रे पेशी पातळीवरच जीवनाचा
भाग आहेत. असे म्हणता येईल की सर्व जीवन विद्युतसंवेदनशील आहे.

311
00:36:18,019 --> 00:36:24,510
इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटी खरोखर अस्तित्वात आहे, हे
लोकांना पटवून देण्यासाठी ब्रायन आणि इतर अनेक पीडितांनी एसेक्स

312
00:36:24,510 --> 00:36:28,889
विद्यापीठातल्या एका अभूतपूर्व प्रयोगासाठी नोंदणी केली.

313
00:36:28,889 --> 00:36:35,537
एलेन फॉक्स यांच्या मार्गदर्शनाखाली करण्यात आलेले
प्रयोग दुर्दैवाने या विषयावरील अंतिम काम ठरले.

314
00:36:39,673 --> 00:36:42,475
तुम्हाला शील्ड केलेल्या खोलीत जावे लागेल.

315
00:36:42,475 --> 00:36:49,629
तुम्ही तिथे तुलनेने थोड्या काळासाठी जाता आणि मास्ट १०
मिनिटे चालू, १० मिनिटे बंद आणि पुन्हा १० मिनिटे चालू असतो –

316
00:36:49,629 --> 00:36:54,532
आणि मग तुम्ही पाहू शकता की तुम्हाला ते लक्षात येते की नाही.

317
00:36:54,532 --> 00:37:02,486
आणि मी खोलीत गेलो आणि त्यांना सांगितले की मला
मास्त लावलेला आहे की काढलेला आहे हे सांगता येणार नाही.

318
00:37:02,486 --> 00:37:07,138
ते का? कारण त्यावर कसे प्रतिसाद
द्यायचे याची त्यांची समज चुकीची आहे.

319
00:37:07,138 --> 00:37:14,286
बहुतेक लोकांसाठी असं नाही की तुम्ही मास्ट
चालू करता आणि ते म्हणतात, "अरे, मला ते जाणवतंय."

320
00:37:16,828 --> 00:37:22,191
आणि मग ते मास्ट खाली करतात आणि तो व्यक्ती म्हणतो:
अहा, आता मला पुन्हा ठीक वाटतंय. असं ते काम करत नाही.

321
00:37:22,191 --> 00:37:28,454
मला घासज्वर आहे, आणि जेव्हा मी अशा शेतात प्रवेश
करतो, तेव्हा परिणाम जाणवण्यासाठी काही वेळ लागतो.

322
00:37:28,454 --> 00:37:32,559
पण मला ते जाणवणे थांबवण्यासाठी, त्याचा
माझ्यावर परिणाम होणे थांबवण्यासाठी खूप वेळ लागतो.

323
00:37:32,559 --> 00:37:37,034
मला गवताच्या शेतातून दूर नेले जाऊ शकते,
पण २४ तासांनंतरही मला काहीतरी जाणवेल.

324
00:37:37,034 --> 00:37:41,683
इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटी बहुतेक
लोकांमध्ये साधारणपणे पुढीलप्रमाणे प्रकट होते.

325
00:37:41,683 --> 00:37:47,432
संघाने प्रयोग अशी रचना केली होती की ब्रायन आणि
इतर स्वयंसेवकांसाठी ते इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटीने

326
00:37:47,432 --> 00:37:50,520
ग्रस्त असल्याचे सिद्ध करणे जवळजवळ अशक्य होते.

327
00:37:50,520 --> 00:37:56,946
त्याचा काहीच फरक पडत नव्हता, कारण संघाने अकल्पनीयपणे कोणत्याही
प्रकारच्या पुनरावलोकनाला नकार देण्याचा निर्णय घेतला होता.

328
00:37:56,946 --> 00:38:00,809
एका बाजूला असे दिसते की लोक
वेगवेगळ्या गोष्टींसाठी संवेदनशील असतात.

329
00:38:00,809 --> 00:38:07,166
मी 3G मोबाइल फोन, उदाहरणार्थ GSM मोबाइल फोन, यांच्या प्रति
संवेदनशील आहे. मॉड्युलेशन कसे कार्य करते यामध्ये फरक आहेत.

330
00:38:07,166 --> 00:38:12,856
मला काहीच कल्पना नाही की ते म्हणतात की ते संवेदनशील आहेत, हे खरे
आहे की नाही, पण जर तुमच्याकडे एखादा प्रकरण असेल, तर

331
00:38:12,856 --> 00:38:18,499
तुमच्या अभ्यासातील लोकांना नेमका तोच संकेत दाखवणे
तर्कसंगत ठरेल, ज्यावर ते प्रतिक्रिया देतात असे ते म्हणतात.

332
00:38:18,499 --> 00:38:23,540
उदाहरणार्थ, जर एखादी व्यक्ती Wi-Fi प्रति नेहमीच संवेदनशील असली
परंतु मोबाइल फोन प्रति नाही – जर अशी व्यक्ती

333
00:38:23,540 --> 00:38:28,304
अस्तित्वात असेल – तर त्या व्यक्तीला मोबाइल फोन नव्हे तर
फक्त Wi-Fi च्या संपर्कात येईल याची खात्री करणे चांगले.

334
00:38:28,304 --> 00:38:31,689
शेवटी, तुम्हाला हे सिद्ध करायचे आहे की
ते त्यांच्या दाव्यानुसार प्रतिसाद देतात.

335
00:38:31,689 --> 00:38:34,773
आणि येथे या प्रकारांपैकी कोणतीही भेदभाव केले गेले नाहीत.

336
00:38:34,773 --> 00:38:41,425
वास्तविक, जर तुम्ही एखाद्या गोष्टीबद्दल इलेक्ट्रो-संवेदनशील
असल्याचा दावा केला, तर तुम्ही त्यात सहभागीच होतात.

337
00:38:41,425 --> 00:38:48,860
मला ते खूप महत्त्वाचे वाटण्यामागचे एक कारण म्हणजे मी
इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्ह असलेल्या लोकांना मदत करत होतो.

338
00:38:48,860 --> 00:38:55,923
आणि काही महिन्यांपूर्वी मी खरंच एका महिलेला भेट देत होतो – ती
स्वतःला इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्ह समजत होती – आणि मी तिथे फक्त तिला

339
00:38:55,923 --> 00:39:00,651
मदत करण्याचा प्रयत्न करण्यासाठी होतो;
इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटी म्हणजे काय आणि तिच्या

340
00:39:00,651 --> 00:39:03,871
समस्येचे कारण काय असू शकते हे समजावून सांगण्यासाठी.

341
00:39:03,871 --> 00:39:08,397
थोडक्यात सांगायचं झालं तर, हे स्पष्ट झालं की या
महिलेला काहीतरी समस्या होती, पण ती

342
00:39:08,397 --> 00:39:12,545
विद्युत्-संवेदनशील नव्हती. ती नक्कीच विद्युत्-संवेदनशील नव्हती.

343
00:39:12,545 --> 00:39:22,014
पण आमच्या संभाषणादरम्यान मला कळले की तिने ती इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्ह
आहे का हे शोधण्यासाठी एसेक्स अभ्यासासाठी नोंदणी केली होती.

344
00:39:22,014 --> 00:39:27,113
माझं हृदय जवळजवळ थांबून गेलं. हा एक असा
व्यक्ती आहे जो विद्युत्-संवेदनशील नाही, आणि

345
00:39:27,113 --> 00:39:29,411
त्याने एसेक्स विद्यापीठात प्रवेश घेतला आहे.

346
00:39:29,411 --> 00:39:32,919
आणि एसेक्स मला सांगतो की
त्यांच्याकडे कोणतीही चाचणी प्रक्रिया नाहीत!

347
00:39:32,919 --> 00:39:38,716
त्यांनी प्रत्यक्षात जे शोधले – आणि हे निबंधाच्या मजकुरावर
आधारित आहे – मी ते माझ्या शब्दांत संक्षेपात मांडणार आहे.

348
00:39:38,716 --> 00:39:45,039
यात म्हटले आहे की, अपेक्षित प्रतिसादाच्या
पातळीनुसार, सांख्यिकीयदृष्ट्या लक्षणीय परिणाम दाखवण्यासाठी

349
00:39:45,039 --> 00:39:49,016
त्यांच्या अभ्यासात सुमारे १३२ सहभागींची आवश्यकता असेल.

350
00:39:49,016 --> 00:39:54,928
इतक्या मोठ्या लोकसंख्येमुळे, एका गटाला दुसऱ्या गटापेक्षा
स्पष्टपणे अधिक संवेदनशील असल्याचा निष्कर्ष काढण्यासाठी

351
00:39:54,928 --> 00:39:58,632
त्यांच्या संशोधन अभ्यासात खूप मोठ्या प्रमाणात डेटा आवश्यक होईल.

352
00:39:58,632 --> 00:40:03,314
याचा अर्थ असा की, सुरुवातीपासूनच, त्यांना अपेक्षित
असलेल्या डेटापैकी फक्त एक तृतीयांश डेटाच उपलब्ध होता,

353
00:40:03,314 --> 00:40:05,140
ज्यावरून त्यांना काहीही शोधता येईल अशी अपेक्षा होती.

354
00:40:05,140 --> 00:40:11,733
परिणाम असा झाला की त्यांनी एक सांख्यिकीयदृष्ट्या
महत्त्वपूर्ण धोका ओळखला, जो आकडेवारीवरून अगोदरच स्पष्ट होता.

355
00:40:11,733 --> 00:40:17,522
संवेदनशील असल्याचे सांगणाऱ्या सर्व लोकांसाठी, हे
देखील सुमारे 90% महत्त्वाच्या पातळीवर स्पष्ट झाले.

356
00:40:17,522 --> 00:40:23,860
म्हणून, ज्या मर्यादेवर एखाद्या वैज्ञानिक पेपरमध्ये एखादी गोष्ट
सांख्यिकीयदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण म्हणून ओळखली जाते, ती ९५% आहे.

357
00:40:23,860 --> 00:40:30,314
जर या पातळीची निश्चितता साध्य झाली नाही, तर ते सांख्यिकीय
घटना मानले जात नाही. ते संयोग, नशीब किंवा काहीतरी इतर असू शकते.

358
00:40:30,314 --> 00:40:36,283
त्यांना जोखीम वाढेल याची ९०% खात्री होती, आणि
अर्थातच हे त्या जादुई टप्प्यापेक्षा कमी आहे ज्याला

359
00:40:36,283 --> 00:40:39,384
सांख्यिकीयदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण घटना मानले जाते.

360
00:40:39,384 --> 00:40:47,862
आणि म्हणून ते 'हे दाखवते की लोक संवेदनशील नाहीत' या
शब्दांनी नाकारले गेले. पण मुद्दा तर तो बिलकुलच नव्हता.

361
00:40:47,862 --> 00:40:52,753
मास्ट्सच्या सातत्यपूर्ण संपर्कामुळे
अनेक चाचणी विषयांवर त्याचा ठसा उमटला.

362
00:40:52,753 --> 00:40:57,680
काही इतके आजारी पडले की त्यांना प्रयोगातून मागे हरावे लागले.

363
00:40:57,680 --> 00:41:05,039
ब्रायनने एसेक्स सोडल्यानंतरही खूप काळ
त्या प्रयोगाचे परिणाम अनुभवत राहिला.

364
00:41:05,039 --> 00:41:12,758
मी माझी पहिली कोलोनोस्कोपी सात वर्षांपूर्वी केली, दुसरी
चार वर्षांपूर्वी केली आणि तिसरी सुमारे एक वर्षापूर्वी केली.

365
00:41:12,758 --> 00:41:19,634
माझं सगळं ठीक आहे. माझं सगळं ठीक आहे. होय,
तुम्ही बरोबर ओळखलं: मला आतड्यांचा कर्करोग आहे.

366
00:41:22,700 --> 00:41:29,457
तर, माझ्या पहिल्या रक्तस्त्रावापासून ते माझं
आतडे काढून टाकण्यापर्यंत, ते अगदी सात वर्षे होते.

367
00:41:29,457 --> 00:41:35,724
जेव्हा मी डॉक्टरांना विचारले की हा कर्करोग विकसित होण्यासाठी
किती वेळ लागतो, तेव्हा त्यांनी उत्तर दिले, "सात वर्षे."

368
00:41:35,724 --> 00:41:42,338
त्यामुळे तुम्ही व्यावहारिकदृष्ट्या मी एसेक्समध्ये असलेल्या संपूर्ण
काळाचा मागोवा घेऊ शकता, आणि त्यापूर्वी एकदा मला रक्तस्त्राव

369
00:41:42,338 --> 00:41:47,198
झाला होता, तो रक्तस्त्राव ज्यामुळे आतड्यांचा कर्करोग सुरू झाला.

370
00:41:51,159 --> 00:41:57,234
अशा गोंधळलेल्या प्रयोगाला इतक्या
"प्रामाणिक संशोधन" म्हणून कसे मांडले जाऊ शकते?

371
00:41:57,234 --> 00:42:04,553
इतक्या अनुभवी संघाने त्यांच्या कामात
इतक्या मूलभूत आणि स्पष्ट चुका का केल्या?

372
00:42:04,553 --> 00:42:09,665
हे निधी पुरवणाऱ्यांशी काही संबंध असू शकतो का?

373
00:42:11,518 --> 00:42:19,440
एसेक्स प्रयोग हा MTHR कडून निधी
पुरवलेल्या प्रयोगांच्या मालिकेतील एक आहे.

374
00:42:19,440 --> 00:42:26,055
ही कंपनी मोबाइल फोन उद्योगानेच चालवली आणि वित्तपुरवठा केली आहे.

375
00:42:26,055 --> 00:42:30,748
आपण मला सांगू शकता की MTHR म्हणजे काय
आणि त्याचे वित्तपुरवठा कसा केला जातो?

376
00:42:30,748 --> 00:42:39,144
होय, MTHR कार्यक्रम ब्रिटिश सरकार आणि मोबाइल फोन उद्योगाने
संयुक्तपणे वित्तपुरवठा केला आहे आणि हा मोबाइल

377
00:42:39,144 --> 00:42:49,405
फोन तंत्रज्ञानाशी संबंधित संभाव्य हानिकारक
आरोग्यपरिणामांवर संशोधन करण्यासाठी कार्य करतो.

378
00:42:49,405 --> 00:42:54,373
आमचा विषय, वैज्ञानिक संशोधनाला कोणी
निधी पुरवतो, हा एक संवेदनशील विषय आहे.

379
00:42:54,373 --> 00:43:00,352
मला माझ्यासारखे अनेक शास्त्रज्ञ माहीत आहेत, जे
नवीन अभ्यास वाचण्यासाठी मिळाल्यावर प्रथम शेवटच्या

380
00:43:00,352 --> 00:43:06,060
पानाकडे वळून पाहतात की त्याला कोणी निधी पुरवला आहे.

381
00:43:06,060 --> 00:43:10,593
तुम्हाला असं वाटतं का की मोबाइल फोन उद्योगाकडून
निधी मिळाल्यामुळे त्याचे हानिकारक परिणाम यावर

382
00:43:10,593 --> 00:43:14,080
होणाऱ्या संशोधनात हितसंबंधांचा संघर्ष होऊ शकतो?

383
00:43:14,080 --> 00:43:19,073
बरं, अर्थातच संभाव्य हितसंबंधांचा संघर्ष
आहे, आणि म्हणूनच अशा प्रकारच्या संशोधन

384
00:43:19,073 --> 00:43:24,169
कार्यक्रमाचे काळजीपूर्वक व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.

385
00:43:24,169 --> 00:43:30,366
मी दूरसंचार उद्योगासोबत मोठ्या प्रमाणावर काम केले
आहे कारण मी येथे प्रतिनिधी म्हणून संवाद कार्ये

386
00:43:30,366 --> 00:43:34,220
आयोजित करतो, त्यामुळे मी या लोकांशी बराच काळ बोलत आहे.

387
00:43:34,220 --> 00:43:40,288
मला वाटते की ते वस्तुनिष्ठ राहू इच्छितात, परंतु ते मुख्यतः
नफ्याने प्रेरित असतात, विशेषतः अशा बाजारात जिथे ते

388
00:43:40,288 --> 00:43:44,687
बाजारहिश्श्यासाठी एकमेकांशी स्पर्धा करत
असतात; त्यामुळे ते संशोधनाला निधी पुरवू

389
00:43:44,687 --> 00:43:47,680
शकतात, परंतु ते औषधनिर्माण उद्योगासारखेच आहेत.

390
00:43:47,680 --> 00:43:52,281
हे स्पष्ट आहे की ते आधीच त्यांच्या
बाजूवर असलेल्या लोकांना नोकरीवर घेतात.

391
00:43:52,281 --> 00:43:55,359
शास्त्रज्ञ पॉपस्टार नाहीत; ते जास्त पैसे कमावत नाहीत.

392
00:43:55,359 --> 00:43:59,941
त्यांना घरांसाठी कर्ज द्यायचे आहे,
त्यांना कुटुंबांची काळजी घ्यायची आहे.

393
00:43:59,941 --> 00:44:03,991
जर ते चुकीच्या निष्कर्षावर पोहोचले तर त्यांना दोष कोण देऊ शकतो?

394
00:44:03,991 --> 00:44:09,603
तुला दुसरी नोकरी मिळणार नाही, किमान तिथे तर नाही.

395
00:44:09,603 --> 00:44:16,897
प्रत्यक्ष दाब नसतानाही काही मानसशास्त्रीय दाब असतात, जे
वैयक्तिक प्रकरणांमध्ये असूही शकतात किंवा नसूही शकतात.

396
00:44:16,897 --> 00:44:24,749
परंतु त्यांना निधी पुरवणाऱ्या संस्थेला अनुकूल होण्याचा
आणि तिला खुश करण्याचा मानसिक दबाव निश्चितच भूमिका बजावतो.

397
00:44:24,749 --> 00:44:26,249
तुम्हाला बंधनकारक वाटतं का?

398
00:44:26,249 --> 00:44:30,547
होय, जबाबदारीची जाणीव होते. जबाबदारीची जाणीव होते.

399
00:44:30,547 --> 00:44:41,270
काही खूप ठोस आकडेवारी आहेत ज्या दाखवतात की विद्युतचुंबकीय
क्षेत्रांच्या परिणामांबाबत जे अभ्यास युटिलिटी कंपन्यांनी,

400
00:44:41,270 --> 00:44:52,043
म्हणजे वीज उद्योग, रेडिओ उद्योग किंवा मोबाइल फोन
उद्योगाने निधी पुरवले आहेत, ते त्यांच्याच बाजूने निष्कर्ष देतात.

401
00:44:52,043 --> 00:44:55,451
या अभ्यासांचा कल लक्षणीयरीत्या नकारात्मक असतो.

402
00:44:55,451 --> 00:45:02,131
दुसरीकडे, विद्यापीठांमध्ये स्वतंत्रपणे
निधी पुरवलेल्या अभ्यासांना सहसा तसे नसते.

403
00:45:03,819 --> 00:45:07,409
हे संशोधनाचे आव्हानात्मक क्षेत्र आहे.

404
00:45:07,409 --> 00:45:14,218
या प्रकारचे अभ्यास करणे सोपे नाही, आणि मानवी
विषयांवर केलेल्या संशोधनाच्या मर्यादांमुळे

405
00:45:14,218 --> 00:45:17,908
कधीच परिपूर्ण संशोधन वातावरण असू शकणार नाही.

406
00:45:17,908 --> 00:45:21,408
नेहमीच निर्बंध असतील.

407
00:45:26,367 --> 00:45:30,898
हे खरे आजार आहे का? होय, नक्कीच आहे.

408
00:45:30,898 --> 00:45:37,518
सध्या WHO म्हणते की हे खरे आहे आणि याची
लक्षणे तीव्र व दुर्बल करणारी असू शकतात.

409
00:45:37,518 --> 00:45:42,701
इलेक्ट्रोहायपरसेंसिटिव्हिटीशी संबंधित आकडे सुमारे २–३% इतके आहेत.

410
00:45:42,701 --> 00:45:47,272
हे लोक आहेत ज्यांचे जीवन या
स्थितीमुळे गंभीरपणे प्रभावित झाले आहे.

411
00:45:47,272 --> 00:45:52,740
पण जसे मी आधीच नमूद केले आहे, १००%
लोक त्याला पेशी पातळीवर प्रतिसाद देतात.

412
00:45:52,740 --> 00:45:57,228
याचा अर्थ असा की जर हे पुरेसं गांभीर्याने घेतले
गेले नाही किंवा ओळखले गेले नाही, तर आरोग्यसेवा

413
00:45:57,228 --> 00:45:59,736
प्रणालीवर होणारे परिणाम संभाव्यतः प्रचंड असू शकतात.

414
00:45:59,736 --> 00:46:07,473
आणि सौम्य किंवा मध्यम विद्युत्संवेदनशीलता असलेल्या लोकांची
संख्या कदाचित आपण पूर्वी गृहीत धरलेल्यापेक्षा खूप जास्त आहे.

415
00:46:09,749 --> 00:46:21,754


416
00:46:21,754 --> 00:46:25,144
याचा आपल्यासाठी काय अर्थ आहे?

417
00:46:25,144 --> 00:46:33,823
हे मानक दूरध्वनी आणि एका अनोख्या मोबाइल हँडसेट
यांच्यातील प्रयोगात्मक जोडणीचे कॅसेट रेकॉर्डिंग संदर्भित करते.

418
00:46:33,823 --> 00:46:37,627
डायल टोन – आणि ही खरोखरच एक मोठी कामगिरी आहे!

419
00:46:37,627 --> 00:46:43,873
कारण संभाषण प्रसारित करणे एक गोष्ट आहे, परंतु अचूक
डिजिटल माहिती प्रसारित करणे अगदी वेगळी गोष्ट आहे.

420
00:46:43,873 --> 00:46:51,750
आता थेट डायल Chelmsford (एसेक्स, इंग्लंड) येथील संशोधन संस्थेकडे
करता येते, जिथे या तंत्रज्ञानाला परिपूर्णता प्राप्त झाली आहे.

421
00:46:51,750 --> 00:46:54,604
लिझ चार्नॉक दुसऱ्या टोकाला असावी.

422
00:46:54,604 --> 00:47:01,392
1980 च्या दशकात मोबाइल फोनच्या
आगमनानंतर त्यांना अँटेनांचे जाळे आवश्यक होते.

423
00:47:01,392 --> 00:47:07,845
त्यानंतर दूरसंचार कंपन्यांनी जगभरात
पाच दशलक्षाहून अधिक मास्ट उभारले आहेत.

424
00:47:07,845 --> 00:47:14,206
मायक्रोवेव्ह फ्रिक्वेन्सींनी हवेत भर घालण्याचा त्यांना
अभिमान आहे, परंतु आरोग्याला दीर्घकालीन हानी होणार नाही

425
00:47:14,206 --> 00:47:18,605
याची खात्री करण्यासाठी त्यांनी एकही अभ्यास केला नाही.

426
00:47:18,605 --> 00:47:23,096
ते सुरक्षित आहेत याची प्रथम खात्री न करताच ते बांधले गेले.

427
00:47:23,096 --> 00:47:25,615
तुमच्या मदतीबद्दल धन्यवाद.

428
00:47:42,930 --> 00:47:44,719
खूपच अप्रिय आहे ना?

429
00:47:44,719 --> 00:47:48,388
होय, आणि ते सततच तिथे असते; एक गोष्ट जी
उठून दिसते ती म्हणजे ते कधीच थांबत नाही.

430
00:47:48,388 --> 00:47:54,294
हे सतत विकिरण उत्सर्जित करते – ते मास्ट्समधून येते – जर तुम्हाला
मास्ट्स दिसत असतील, तर तुम्ही त्या विकिरणाच्या संपर्कात आहात.

431
00:47:54,294 --> 00:47:59,261
खरं सांगायचं तर, जरी ते नसेल तरीही इतक्या अंतरावरही तुम्ही
त्याच्या संपर्कातच आहात, कारण ते काँक्रीटच्या भिंतींमधून आणि इतर

432
00:47:59,261 --> 00:48:02,051
वस्तूंमधून पार होऊन येतं. ते थोडंसं दबलेलं असतं, पण फक्त थोडंसंच.

433
00:48:02,051 --> 00:48:07,012
मास्टपासून २०० ते ३०० मीटर दूर
असतानाही तुम्ही सतत त्याच्या संपर्कात असता.

434
00:48:07,012 --> 00:48:11,720
जेव्हा तुम्ही ते ऐकू शकता, तेव्हा सर्व काही
बदलते. होय. जर तुम्ही ते पाहू शकलात तर काय?

435
00:48:16,285 --> 00:48:19,920
हे दररोज धुके पाहण्यासारखे असेल.

436
00:48:31,707 --> 00:48:38,067
मानवनिर्मित वारंवार्यांच्या धुकेपणाने सतत आपल्याला वेढून
ठेवले असून आणि त्यांची सुरक्षितता तपासली न गेल्यामुळे,

437
00:48:38,067 --> 00:48:43,688
मानव शरीर त्यावर प्रतिक्रिया देऊ लागणे आश्चर्यकारक आहे का?

438
00:48:43,688 --> 00:48:47,891
ते सुमारे दहा वर्षांपूर्वीचे होते. मी माझ्या तीसव्या वर्षी होते.

439
00:48:47,891 --> 00:48:53,300
आत्तापर्यंत माझ्या कुटुंबात स्तन कर्करोग
झाला नाही. माझी जीवनशैली खूपच निरोगी होती.

440
00:48:53,300 --> 00:48:59,511
मी अनेक वर्षे एका दूरध्वनी
खांबाजवळ राहत होतो, त्या वेळी सात वर्षे.

441
00:48:59,511 --> 00:49:02,628
तो माझ्या घरापासून १०० मीटर दूर उभा होता.

442
00:49:02,628 --> 00:49:08,157
वर्षानुवर्षे मला अशी लक्षणे होती जी
मास्टांशी संबंधित नव्हती, कारण त्या वेळी मला

443
00:49:08,157 --> 00:49:13,019
इलेक्ट्रोसेन्सिटिव्हिटीबद्दल काहीच माहिती नव्हती.

444
00:49:13,019 --> 00:49:20,472
मला चक्कर येणे, झोपेच्या समस्या, डोकेदुखी, डोक्यात
तीव्र वेदना होत्या आणि मी वारंवार डॉक्टरांकडे जायचो.

445
00:49:20,472 --> 00:49:26,760
मला सांगितले गेले की हे तणावामुळे किंवा विषाणूमुळे
झाले आहे. आणि मग अचानक मला स्तन कर्करोगाचे निदान

446
00:49:26,760 --> 00:49:32,793
झाले. हे माझ्या आयुष्यातील सर्वात मोठा धक्का होता.

447
00:49:32,793 --> 00:49:41,432
सुरुवातीला मला वाटले की मी फक्त दुर्दैवी
आहे, की ही माझीच चूक आहे. मग उपचार सुरू झाले.

448
00:49:41,432 --> 00:49:47,300
आणि मी रुग्णालयात काही शेजाऱ्यांना
भेटलो – मी एका खूप लहान गावात राहत होतो.

449
00:49:47,300 --> 00:49:54,022
आणि मी या शेजाऱ्यांनाही भेटलो, त्या तरुण स्त्रिया
होत्या – मी सर्वात लहान होते, माझी वयाची तीस वर्षे होती, तर

450
00:49:54,022 --> 00:49:57,915
इतर चाळीस किंवा पन्नाशीच्या सुरुवातीच्या वयात होत्या.

451
00:49:57,915 --> 00:50:06,836
आम्ही पाच जण होतो, सर्वजण सहा महिन्यांच्या
आत एकाच वेळी स्तन कर्करोगाच्या एकाच निदानासह.

452
00:50:06,836 --> 00:50:10,975
आमच्या गावात फक्त १८ घरे होती, जी
मोबाइल फोन मास्टभोवती वसलेली होती.

453
00:50:10,975 --> 00:50:16,249
म्हणून एलीनने हे पाहण्यासाठी एक सर्वेक्षण सुरू करण्याचा
निर्णय घेतला की इतर लोकही अचानक आजारपणाने त्रस्त आहेत का.

454
00:50:16,249 --> 00:50:23,136
निकालाने आम्हाला थरथरून गेले. अनेक लोकांनी
त्याच लक्षणांची तक्रार केली ज्यांनी मी अनेक

455
00:50:23,136 --> 00:50:26,235
वर्षांपासून त्रस्त होतो. डोकेदुखी, चक्कर येणे.

456
00:50:26,235 --> 00:50:31,568
पण गावात इतर तरुण स्त्रिया देखील होत्या ज्यांना प्रजनन
समस्या आणि कर्करोगपूर्व गर्भाशय ग्रीवा घाव होते – किंवा

457
00:50:31,568 --> 00:50:34,814
एक स्त्री जिच्या स्तनांमध्ये कर्करोगाच्या गाठी होत्या.

458
00:50:34,814 --> 00:50:39,095
आणि त्या भागात इतर प्रकारचे कर्करोगही होते.

459
00:50:39,095 --> 00:50:46,527
एक शेजारी, ज्याचे वय फक्त ५१ वर्षे होते, त्याला
मोटर न्यूरॉन रोग झाला आणि दुर्दैवाने त्याचा

460
00:50:46,527 --> 00:50:51,930
मृत्यू झाला. प्रामाणिकपणे सांगायचे तर: एक भयंकर आजार.

461
00:50:56,289 --> 00:51:00,851
या घरांतील ७७ लोकांना याचा परिणाम झाला.

462
00:51:05,143 --> 00:51:12,242
होय, अनेक वर्षांत जैविक परिणाम
अनुभवलेल्यांपैकी अंदाजे 70% लोकांना झोपेच्या समस्या,

463
00:51:12,242 --> 00:51:16,993
त्वचेवर पुरळ, स्तनातील गाठी किंवा कर्करोग झाला आहे.

464
00:51:16,993 --> 00:51:22,415
होय, या गावातील लोकांवर त्याचा मोठा परिणाम झाला.

465
00:51:22,415 --> 00:51:26,399
मला वाटते की ही एक प्रचंड जागतिक समस्या आहे.

466
00:51:26,399 --> 00:51:31,237
आम्हाला नंतर आढळले की मोबाइल फोन मास्टभोवती
कर्करोगाच्या प्रकरणांचा आमचाच एकमेव गट नाही.

467
00:51:31,237 --> 00:51:33,862
पायलोन्सजवळ कर्करोगाचे अनेक गट आहेत.

468
00:51:33,862 --> 00:51:40,017
आम्ही साइटवर एका शास्त्रज्ञासोबत काम केले, जिथे आम्ही
इतर भागांमध्ये बराच काळ उभे असलेले इतर खांबे तपासले.

469
00:51:40,017 --> 00:51:45,699
आणि आम्ही इतर सर्व्हेक्षणं केली आणि
त्यातही कर्करोगाचा उच्च प्रसार आढळला.

470
00:51:53,076 --> 00:52:00,411
इतक्या मोबाईल फोन आणि मस्तंमुळे आणि ट्रिलियन डॉलर्सच्या मोबाईल
फोन उद्योगामुळे, अशी आशा वाटते की आता एक कडक सरकारी

471
00:52:00,411 --> 00:52:09,341
संस्था स्थापन झाली असेल, अशी प्राधिकरण जी दूरसंचार उद्योग
प्रसारणाच्या बाबतीत सुरक्षित बाजूवर असल्याची खात्री करेल.

472
00:52:09,341 --> 00:52:14,930
लोकांचे रक्षण करण्यासाठी कडक मर्यादा
घालणारी व्यक्ती – जी आम्हाला जे काही संपर्कात येते

473
00:52:14,930 --> 00:52:19,748
ते पूर्णपणे सुरक्षित असल्याची खात्री करते.

474
00:52:19,748 --> 00:52:27,716
दुर्दैवाने, त्यापैकी काहीही अस्तित्वात
नाही. आपल्याकडे जे आहे ते म्हणजे ICNIRP.

475
00:52:27,716 --> 00:52:33,093
आयसीएनआयआरपी सुमारे २० वर्षांपूर्वी युरोपमध्ये
गैर-आयनकारी किरणोत्सर्गाचा अभ्यास करण्यासाठी स्थापन करण्यात आले.

476
00:52:33,093 --> 00:52:39,287
ही अणु-आयनिक नसलेल्या विकिरणापासून संरक्षणासाठीची
आंतरराष्ट्रीय समिती आहे, आणि तिचे कार्य सर्व प्रकाशित

477
00:52:39,287 --> 00:52:42,660
साहित्याचे पुनरावलोकन करून त्याचा सारांश सादर करणे आहे:

478
00:52:42,660 --> 00:52:45,957
शास्त्र निश्चितपणे असेच सांगते.

479
00:52:45,957 --> 00:52:49,801
मतदानाद्वारे तुम्ही प्रवेश मिळवू शकत नाही. जर
तुम्ही प्राधान्य दिलेल्या व्यक्तींपैकी एक असाल,

480
00:52:49,801 --> 00:52:52,608
तर तुम्हाला सामील होण्यासाठी आमंत्रित केले जाते.

481
00:52:52,608 --> 00:52:58,133
म्हणून ते नेहमीच उद्योगावर अवलंबून
ठरते, कारण तिथेच त्याची मुळे आहेत.

482
00:52:58,133 --> 00:53:05,399
तर, आमच्याकडे एक बेंचमार्क आहे जो त्यांनी ठरवला आहे,
ज्याला बहुतेक युरोपीय देशांनी स्वीकारले आहे, आणि हा

483
00:53:05,399 --> 00:53:09,568
युरोपीय आयोगानेच, तज्ज्ञ पॅनेलसह, शिफारस केलेला आहे.

484
00:53:09,568 --> 00:53:13,895
तथापि, ही मार्गदर्शक तत्त्वे अशा बांधकाम
पद्धतींवर आधारित आहेत ज्यांचा उच्च-आवृत्तीच्या

485
00:53:13,895 --> 00:53:16,568
विकिरणाशी कारण-परिणाम संबंध असल्याचे आम्हाला माहित आहे.

486
00:53:16,568 --> 00:53:24,109
सध्या आपल्या सभोवताल त्या वारंवारित असलेल्या ऊर्जेबाबत – जसे की
मोबाइल फोन, मोबाइल फोन मास्ट आणि कॉर्डलेस फोनमधून होणारे विकिरण;

487
00:53:24,109 --> 00:53:29,412
म्हणजेच आपण दररोज वापरणाऱ्या विविध संवाद
साधनांमधून होणारी ऊर्जा – फक्त एकच परिस्थिती आहे,

488
00:53:29,412 --> 00:53:32,473
जी आपल्याला मायक्रोवेव्ह ओव्हनमधून परिचित आहे.

489
00:53:32,473 --> 00:53:38,617
जर आपण पुरेशी ऊर्जा वापरून ती पुरेश्या लहान
क्षेत्रावर केंद्रित केली, तर ऊतक गरम होते, आणि मग ज्यात

490
00:53:38,617 --> 00:53:43,181
विशिष्ट प्रमाणात पाणी असते ते सर्व काही गरम होते.

491
00:53:43,181 --> 00:53:47,869
सध्याच्या कोणत्याही मार्गदर्शक तत्त्वांचा
दीर्घकालीन आरोग्य हानी किंवा कर्करोगाशी काहीही

492
00:53:47,869 --> 00:53:50,682
संबंध नाही. त्यापैकी एकही नाही, अगदी एकही नाही.

493
00:53:50,682 --> 00:53:54,342
ही सर्व उपाय उष्णतेचे परिणाम किंवा त्वरीत
परिणाम, जसे की त्वचेवर झणझणणे, भुवयांचा थरथरणे किंवा

494
00:53:54,342 --> 00:53:56,686
तत्सम काही, निर्माण करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत.

495
00:53:56,686 --> 00:54:00,809
कोणीही आरोग्याला होणाऱ्या
दीर्घकालीन नुकसानाचे निर्धारण करू शकत नाही.

496
00:54:00,809 --> 00:54:04,924
तर तुम्हाला वाटतं की ४० वर्षांखाली ते महत्त्वरहित, निरर्थक आहे...

497
00:54:04,924 --> 00:54:10,910
हे निरर्थक आहे. दीर्घकालीन आरोग्य
हानीपासून संरक्षण करण्याचा कोणताही हेतू नाही.

498
00:54:10,910 --> 00:54:16,722
आयसीएनआयआरपी म्हणजे... बरं, आयसीएनआयआरपी पूर्णपणे अप्रासंगिक आहे.

499
00:54:16,722 --> 00:54:22,947
उदाहरणार्थ: जर तुम्हाला शाळेतील वेगमर्यादा
कोणीही ओलांडू नये याची खात्री करायची असेल, तर

500
00:54:22,947 --> 00:54:28,046
वेगमर्यादा १०,००० किलोमीटर प्रति तास अशी सेट करा.

501
00:54:28,046 --> 00:54:32,957
अशा प्रकारे, सर्वजण त्याचे पालन करतील
आणि कोणीही खूप वेगाने गाडी चालवणार नाही.

502
00:54:32,957 --> 00:54:39,918
तुम्ही शाळेजवळ ९९९ किमी/तास वेगाने
गाडी चालवूनही "मर्यादा" पाळू शकता.

503
00:54:39,918 --> 00:54:46,105
सल्लागार समितीस सध्या जनतेच्या संरक्षणाशी संबंधित
पुराव्यांचे पुनरावलोकन करण्याचे काम सोपवलेले नाही.

504
00:54:46,105 --> 00:54:54,175
म्हणजे ICNIRP फक्त 100% सत्य सुनिश्चित करण्यासाठी अस्तित्वात
आहे, आणि जे काही 100% सत्य नाही ते त्याचे काळजीचे विषय नाही.

505
00:54:54,175 --> 00:55:00,920
बरोबर आहे. ते याबद्दल बोलतील, काय उपलब्ध आहे, काय
उपलब्ध नाही आणि अजून काय शोधायचे आहे याचा आढावा घेतील.

506
00:55:00,920 --> 00:55:05,979
आणि इतकंच. ते इतक्यावरच थांबतात. कोणतीही शिफारस नाही –
काहीच नाही, कारण त्यांना ते त्यांच्या जबाबदारीत दिसत नाही.

507
00:55:05,979 --> 00:55:13,241


508
00:55:13,241 --> 00:55:16,768


509
00:55:16,768 --> 00:55:18,425
चल, मी कॉल करण्याचा प्रयत्न करतो.

510
00:55:18,425 --> 00:55:22,177
जेव्हा तुम्ही कोणाला कॉल करण्याचा प्रयत्न
करता, तेव्हा उच्च-आवृत्तीचे प्रसारण दोन्ही

511
00:55:22,177 --> 00:55:24,424
दिशांनी सुरू होताच ते जवळजवळ सतत चालू राहते.

512
00:55:24,424 --> 00:55:27,226
ठीक आहे, चला ते वापरून पाहूया. ओह, वा!

513
00:55:27,226 --> 00:55:31,943
ते कनेक्ट होताच; हे कॉल मोड आहे, मोबाइल फोन जे करतो तेच.

514
00:55:31,943 --> 00:55:36,656
हे तरंग आहेत जे माझ्या मोबाइल फोनमधून बेस
स्टेशनकडे जातात आणि तिथून प्रसारित होतात?

515
00:55:36,656 --> 00:55:41,577
हे मूलतः तेच आहे जे तुमचा मोबाइल फोन सतत करतो
जेव्हा तुम्हाला रिसेप्शन मिळते आणि तुम्ही तो वापरत असता.

516
00:55:41,577 --> 00:55:42,682
भयंकर.

517
00:55:42,682 --> 00:55:50,867
आणि जेव्हा तुम्ही बेस स्टेशनशी डायल करून फोन वापरता,
तेव्हा तुमचा मोबाइल फोन हे नेहमी तुमच्या डोक्यात प्रसारित करतो.

518
00:55:50,867 --> 00:56:02,322
१२३४३२१ १२३४३२१ १२३४३२१ १२३४३२१

519
00:56:06,533 --> 00:56:14,889
मोबाइल फोनइतक्या वेगाने आपल्या आयुष्यात प्रवेश
करणारी कोणतीही तंत्रज्ञानाची वस्तू कल्पना करणे कठीण आहे.

520
00:56:14,889 --> 00:56:19,975
पंचवीस वर्षांपूर्वी, ते फक्त एक
युक्तीपेक्षा जास्त काही मानले जात नव्हते.

521
00:56:21,810 --> 00:56:26,320
आजकाल आपल्यापैकी ४ अब्ज जणांकडे एक आहे.

522
00:56:27,967 --> 00:56:32,615
सरासरी, मुलांना आठ वर्षांच्या
वयात त्यांचा पहिला मोबाइल फोन मिळतो.

523
00:56:36,764 --> 00:56:43,771
मोबाईल फोन बेस स्टेशनकडून मायक्रोवेव्ह
वारंवारता प्रसारित आणि प्राप्त करून कार्य करतात.

524
00:56:43,771 --> 00:56:49,912
जेव्हा तुम्ही मोबाइल फोन कानाजवळ धरता, तेव्हा
तुमचे मेंदू अनिवार्यपणे या तरंग्यांच्या संपर्कात येते.

525
00:56:51,593 --> 00:56:55,381
मस्तिष्क या प्रभावाला प्रतिक्रिया देतं का?

526
00:56:55,381 --> 00:57:01,764
एका नवीन अमेरिकन अभ्यासात हे निश्चितच खरे असल्याचे दिसून आले आहे.

527
00:57:01,764 --> 00:57:05,295
डॉ. नोरा वोल्कोव यांनी हे अध्ययन केले.

528
00:57:05,295 --> 00:57:10,834
डॉ. वोलकोव आणि त्यांच्या संघाने ४७ निरोगी
व्यक्तींवर संपूर्ण एक वर्ष अभ्यास केला.

529
00:57:10,834 --> 00:57:15,371
सहभागींच्या उजव्या आणि डाव्या कानावर मोबाइल फोन होते.

530
00:57:15,371 --> 00:57:19,381
त्यापैकी एक चालू होता पण मूक होता, दुसरा बंद होता.

531
00:57:19,381 --> 00:57:27,732
डॉ. वोल्कोव्ह यांनी प्रदर्शनाच्या दरम्यान मेंदू किती
ग्लुकोज वापरतो हे शोधण्यासाठी मेंदू प्रतिमा उपकरणे वापरली.

532
00:57:30,756 --> 00:57:43,500
हे खूपच संवेदनशील सूचक आहे की उत्तेजक – या प्रकरणात
मोबाइल फोन – मुळे मेंदूच्या क्रियाशीलतेत बदल झाले आहेत का.

533
00:57:43,500 --> 00:57:50,982
जेव्हा मेंदू उत्तेजित होतो, तेव्हा तो
ग्लुकोज वापरतो, जसे कार इंधन वापरते.

534
00:57:50,982 --> 00:57:59,067
मोबाइल फोनच्या किरणोत्सर्गात १५ मिनिटे राहिल्याने
मेंदूमधील ग्लुकोजच्या वापरात वाढ होते, ज्यावरून मोबाइल फोनच्या

535
00:57:59,067 --> 00:58:03,304
रेडिओ फ्रिक्वेन्सींनी मेंदू सक्रिय झाल्याचे सूचित होते.

536
00:58:03,304 --> 00:58:09,153
मेंदूचा उजवा भाग, जो अँटेनाजवळ खूप जवळ होता,
मोबाइल फोन बंद असतानाच्या तुलनेत त्यात

537
00:58:09,153 --> 00:58:14,035
चयापचय क्रियाशीलतेत सर्वात जास्त वाढ दिसून आली.

538
00:58:17,993 --> 00:58:25,177
जरी सध्याच्या मोबाइल फोन तंत्रज्ञानाद्वारे
उत्सर्जित रेडिओ तरंग खूपच दुर्बल असले, तरीही ते मानवी

539
00:58:25,177 --> 00:58:30,665
मेंदू सक्रिय करू शकतात आणि त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

540
00:58:30,665 --> 00:58:35,684
सायलेंट मोडमध्ये मोबाइल फोन वापरल्यावर डॉ.
वोल्कोव यांच्या प्रयोगात मानवी मेंदू मोबाइल

541
00:58:35,684 --> 00:58:41,760
फोनच्या मायक्रोवेव्ह्सला चयापचय प्रतिक्रिया दर्शवितो.

542
00:58:41,760 --> 00:58:46,848
कायदेशीर मर्यादेपेक्षा खूपच कमी पातळीवरची एक चयापचय प्रतिक्रिया.

543
00:58:46,848 --> 00:58:52,126
अनेकजण असं म्हणतात की ते अशक्य आहे.

544
00:58:54,925 --> 00:59:00,705
आणि डॉ. वोलकोव यांनी नोंदवलेली
प्रतिक्रिया ही एका मोठ्या चिंतेची गौण बाब आहे:

545
00:59:00,705 --> 00:59:09,420
या मायक्रोवेव्ह किरणांना मेंदूमध्ये प्रत्यक्षात
शोषले जाण्याचा पद्धत. याला SAR मूल्य म्हणून ओळखले गेले.

546
00:59:15,873 --> 00:59:19,565
SAR म्हणजे विशिष्ट अवशोषण दर.

547
00:59:19,565 --> 00:59:30,128
आणि हे मोजमाप आहे की ठराविक कालावधीत ठराविक
आयतनात मानवी शरीराने किती रेडिओ तरंग शोषून घेतले आहेत.

548
00:59:30,128 --> 00:59:36,839
हे रेडिओ प्रसारकाचा मानवी शरीरावर
होणाऱ्या उष्णता परिणामाचे मापन आहे.

549
00:59:38,880 --> 00:59:45,792
एसएआर खालीलप्रमाणे मोजले जाते. कृत्रिम डोके वापरले जाते.

550
00:59:45,792 --> 00:59:50,690
हे मानवी मेंदूचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी
तयार केलेल्या ग्लुकोज मिश्रणाने भरलेले आहे.

551
00:59:50,690 --> 00:59:57,995
चाचणी उपकरण मॉडेलच्या खोपरीतून प्रवेश
करणाऱ्या मायक्रोवेव्ह विकिरणाचे प्रमाण मोजते.

552
00:59:57,995 --> 01:00:03,815
नंतर SAR मूल्य शोषित झालेल्या
ऊर्जेच्या प्रमाणावर आधारित गणना केले जाते.

553
01:00:08,112 --> 01:00:13,395
EU साठी, ऊतकांच्या 10 ग्रॅम सरासरीसाठी
मर्यादा प्रति किलोग्राम 2 वॅट्स आहे.

554
01:00:13,395 --> 01:00:18,929
यूएसएसाठी, ते ऊतकाच्या 1 ग्रॅमच्या
सरासरीवर 1.6 वॅट प्रति किलोग्राम आहे.

555
01:00:18,929 --> 01:00:29,291
यूएसमध्ये ईयूच्या तुलनेत अधिक कडक उच्च मर्यादा आहे, परंतु
ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंडसारखी इतर देशे ईयूच्या मर्यादा वापरतात.

556
01:00:29,291 --> 01:00:34,143
बाजारातील काही अत्यंत लोकप्रिय मोबाइल फोन
इतकी जास्त मायक्रोवेव्ह विकिरण उत्सर्जित करतात की

557
01:00:34,143 --> 01:00:38,042
त्यांचे SAR मूल्य अगदी वरच्या मर्यादेवर आहे.

558
01:00:50,560 --> 01:00:54,595
खोपडीचा प्रत्येक मिलिमीटर मेंदूला
मायक्रोवेव्ह विकिरणापासून संरक्षण करण्यात मदत करतो

559
01:00:54,595 --> 01:00:59,540
आणि त्यामुळे मोबाइल फोनचा SAR मूल्य कमी होतो.

560
01:00:59,540 --> 01:01:03,640
मुले सरासरी ८ वर्षांच्या वयात आपला पहिला मोबाइल फोन मिळवतात.

561
01:01:03,640 --> 01:01:08,366
८ वर्षांच्या मुलाच्या खोपरीची जाडी
प्रौढांच्या खोपरीच्या जाडीपेक्षा खूपच कमी असते.

562
01:01:08,366 --> 01:01:16,663
कोणीतरी अशी आशा करेल की मोबाइल फोन चाचणी करताना
मुलाच्या खोपरीच्या जाडीइतकी जाडी वापरली जाईल.

563
01:01:16,663 --> 01:01:23,243
SAM डोके हे सरासरी आकाराचे, मोठे मानवी खोपरी आहे.

564
01:01:23,243 --> 01:01:30,230
मानवांकडून घेतलेल्या १०,००० डोक्यांच्या
मोजमापांच्या सरासरीचा वापर करून हा SAM फँटम डोका तयार

565
01:01:30,230 --> 01:01:37,071
करण्यात आला, जो सरासरी मानवी खोपरीचे प्रतिनिधित्व करतो…

566
01:01:37,071 --> 01:01:43,210
अर्थातच, सरासरी प्रौढाचे डोके आठ
वर्षांच्या मुलाच्या डोक्यापेक्षा खूप मोठे असते.

567
01:01:45,971 --> 01:01:54,240
पण जेव्हा आम्ही SAM फँटम हेड तयार करणाऱ्या कंपनीला प्रश्न
विचारले, तेव्हा आम्हाला आढळले की वास्तव आणखीच वाईट आहे.

568
01:01:55,764 --> 01:02:06,096
SAM चाचणी मॉडेल हे फक्त १०,००० लोकांचे सरासरी नाही, तर
हे अमेरिकेच्या सैन्यातील १०,००० सैनिकांचे सरासरी आहे.

569
01:02:08,268 --> 01:02:16,028
आणि अमेरिकेच्या सैन्यातील कर्मचाऱ्यांचे डोके नक्कीच
सरासरी आठ वर्षांच्या मुलांच्या डोकेपेक्षा मोठे आणि जाड असते.

570
01:02:17,997 --> 01:02:22,806
म्हणून हे गृहीत धरण्यास फारच शक्यता आहे की जर
आठ वर्षांच्या मुलाच्या खोपरीवर मोबाइल फोनची

571
01:02:22,806 --> 01:02:26,737
चाचणी घेतली गेली, तर बहुतेक फोन अपयशी ठरतील.

572
01:02:28,952 --> 01:02:30,812
मार्गदर्शक तत्त्वे कोण ठरवतो?

573
01:02:30,812 --> 01:02:35,800
हे ICNIRP नावाच्या समितीतील लोक आहेत.

574
01:02:46,030 --> 01:02:49,399
मोबाइल फोनवर काम करणारे लोक बायोइंजीनियर आहेत.

575
01:02:49,399 --> 01:02:56,500
त्यांना जिवंत पेशीच्या आत काय घडते याची काहीच
कल्पना नाही, पण ते त्याबद्दल ढोल पिटून बोलतात.

576
01:02:56,500 --> 01:03:07,232
ते गृहीत धरतात की एखाद्या सजीवाच्या कल्याणावर परिणाम करणारी एकमेव
गोष्ट म्हणजे ती ऊतींना पुरेशी उष्णता देण्यास सक्षम आहे की नाही.

577
01:03:07,232 --> 01:03:13,674
पण ते असं म्हणण्यासारखं आहे की, "आम्हाला माहित आहे
की जेव्हा आम्ही अंडं उकळवतो, तेव्हा ते कठीण होईल."

578
01:03:13,674 --> 01:03:18,830
त्यांना हे माहीत नाही की जर त्यांनी अंडे
उकळवले नाही तर ते कोंबडीत रूपांतरित होईल.

579
01:03:18,830 --> 01:03:25,986
त्यांना हे कसे घडते याची अगदीच कल्पनाही नाही. पण
तरीही ते जणू काही त्यांना माहीतच आहे, असे बोलतात.

580
01:03:38,462 --> 01:03:50,103
१२३४३२१ १२३४३२१ २०११ मध्ये, जागतिक आरोग्य संघटनेने मोबाइल फोनसाठी
धोका वर्गीकरण बदलून त्यांना मानवांसाठी संभाव्य कर्करोगजनक

581
01:03:50,103 --> 01:04:02,917
म्हणून पुनर्वर्गीकृत केले, कारण मोबाइल फोनच्या वापराशी संबंधित
मेंदूतील ग्लिओमा प्रकारचा ट्यूमर होण्याचा धोका वाढला होता.

582
01:04:02,917 --> 01:04:07,170
या स्थितीतील अचानक बदलाला काय कारणीभूत ठरले?

583
01:04:09,279 --> 01:04:15,432
मोबाइल फोनच्या संभाव्य आरोग्यपरिणामांवर असंख्य अभ्यास झाले आहेत.

584
01:04:15,432 --> 01:04:20,536
काही परिणाम दाखवतात. काही काहीही दाखवत नाहीत.

585
01:04:22,189 --> 01:04:26,769
पण सर्वात ठोस अभ्यास लेनार्ट हार्डेल यांनी केला.

586
01:04:26,769 --> 01:04:32,190
त्याने आतापर्यंत केलेल्या सर्वात मोठ्या आणि सर्वात
अंतर्दृष्टीपूर्ण संशोधन प्रयत्नाचे नेतृत्व केले आहे.

587
01:04:32,190 --> 01:04:37,867
त्याने आपले स्वतःचे काम जगभरातील इतरांच्या कामासोबत एकत्र केले.

588
01:04:37,867 --> 01:04:45,048
१९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीपासून त्यांनी जगभरातील २०००
पेक्षा जास्त लोकांच्या फोन वापराच्या सवयींचा अभ्यास केला आहे.

589
01:04:45,048 --> 01:04:52,684
अ‍ॅस्ट्रॉसायटोमा आणि अ‍ॅकॉस्टिक न्यूरोमासारख्या
ट्यूमर असलेले लोक, जे कानाजवळ असलेल्या स्थानामुळे मोबाइल

590
01:04:52,684 --> 01:04:58,700
फोनच्या वापराशी सर्वाधिक संबंधित मेंदूचे ट्यूमर आहेत.

591
01:04:58,700 --> 01:05:08,571
निकाल धक्कादायक आहेत. त्यांनी असा निष्कर्ष काढला की
मोबाइल फोनच्या वापरामुळे खरोखरच मेंदूतील ट्यूमरचा धोका वाढतो.

592
01:05:08,571 --> 01:05:15,020
आणि त्यांनी हेही शोधले की मागील
अभ्यासांनी कोणताही परिणाम का दाखवला नाही.

593
01:05:24,450 --> 01:05:30,997
मला वाटते की ते कदाचित कर्करोगजनक आहे
इतक्यापेक्षा ते कर्करोगजनक आहे याचे अधिक पुरावे आहेत.

594
01:05:30,997 --> 01:05:39,767
पण मला वाटतं मी ते काहीसं समजू शकतो, कारण
येणारे बहुतेक कर्करोग अजून आलेले नाहीत.

595
01:05:41,505 --> 01:05:47,876
लोकांनी मोबाइल फोन वापरण्यास इतका काळ पुरेसा
नाही की त्याचे खरे परिणाम स्पष्ट झाले आहेत.

596
01:05:51,224 --> 01:05:59,251
इतर कॅन्सरकारक पदार्थांप्रमाणे, याच्या
संपर्कामुळे परिणाम दिसण्यासाठी किमान दहा वर्षे लागतात.

597
01:05:59,251 --> 01:06:05,958
मोबाईल फोनचा स्फोट फक्त १९९० च्या दशकाच्या
उत्तरार्धात सुरू झाल्यामुळे, त्याचे परिणाम आताच दिसू

598
01:06:05,958 --> 01:06:10,959
लागणे आश्चर्यकारक नाही. आणि ते सध्याच घडत आहे.

599
01:06:10,959 --> 01:06:17,680
तर दूरसंचार उद्योग आपल्या वापरकर्त्यांना
मेंदूच्या ट्यूमरपासून संरक्षित करण्यासाठी काय करत आहे?

600
01:06:17,680 --> 01:06:25,636
सुरक्षा मॅन्युअल्सवर एक नजर टाकल्यास असे दिसते की
त्यांना त्यांच्या स्वतःच्या संरक्षणाची जास्त काळजी आहे.

601
01:06:29,766 --> 01:06:34,780
हे वायरलेस उपकरण मॉडेल रेडिओ तरंग प्रदर्शनाबाबतच्या
कायदेशीर आवश्यकतांशी सुसंगत आहे. या विभागात वर्णन केल्याप्रमाणे

602
01:06:34,780 --> 01:06:37,247
वापरल्यास, ते कायदेशीर मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करते.

603
01:06:37,247 --> 01:06:46,962
ब्लॅकबेरी उपकरण तुमच्या शरीरापासून किमान २.५
सेंटीमीटर दूर ठेवा, ज्यात गर्भवती महिला आणि किशोरवयीन

604
01:06:46,962 --> 01:06:54,678
मुलींच्या उदराचा समावेश आहे! कॉलचा कालावधी कमी करा!

605
01:06:54,678 --> 01:07:02,063
जवळजवळ प्रत्येक मोबाइल फोनच्या मागील बाजूस
शरीरापासून किती अंतरावर धरावे याचे निर्देश असतात.

606
01:07:10,453 --> 01:07:15,815
बहुतेक प्रकरणांमध्ये पूर्णपणे अव्यवहार्य असलेल्या सूचना.

607
01:07:19,079 --> 01:07:25,540
आणि जेव्हा दूरसंचार उद्योग त्याने केलेल्या
नुकसानाच्या संशोधनासाठी निधी पुरवतो तेव्हा काय होते?

608
01:07:28,485 --> 01:07:42,403
आणि या संशोधनातून असे निष्कर्ष निघाले आहेत की
मोबाइल फोनच्या वापराचा कॅन्सरच्या विकासावर परिणाम होतो.

609
01:07:45,590 --> 01:07:50,090
तथापि, ते हे संशोधन स्वतःकडेच ठेवण्याची प्रवृत्ती दाखवतात.

610
01:07:54,242 --> 01:08:01,203
आम्हाला फक्त हेच माहीत नाही की EMF द्वारे आम्ही काय
साठवत आहोत, कारण त्याचे परिणाम मुख्यतः दीर्घकालीन

611
01:08:01,203 --> 01:08:05,809
असतात, आणि जसे तुम्ही म्हणालात, त्याचा सर्वत्र प्रसार आहे.

612
01:08:05,809 --> 01:08:10,283
आणि या संपर्कांवर व्यापक अवलंबित्व.

613
01:08:10,283 --> 01:08:14,126
आम्ही अद्याप पूर्णपणे समजू शकलेले नाही की आम्ही काय करत आहोत.

614
01:08:20,399 --> 01:08:27,376
जरी महामारीशास्त्र स्पष्टपणे दाखवते की मोबाइल
फोनचा वापर मेंदूचा ट्यूमर होण्याचा धोका वाढवतो.

615
01:08:27,376 --> 01:08:34,383
ICNIRP च्या लोकांना जे पाहायला हवे ते म्हणजे
स्पष्ट कारण आणि परिणाम; ते कसे घडते, त्याची

616
01:08:34,383 --> 01:08:40,840
यंत्रणा काय आहे, आणि अचूकपणे कर्करोग कसा होतो.

617
01:08:40,840 --> 01:08:46,853
पृथ्वीच्या वारंवारतेशी इतके सुसंयोजित आणि तिच्या चुंबकीय
क्षेत्रासाठी इतके संवेदनशील असलेले एखादे

618
01:08:46,853 --> 01:08:54,600
जीव मानवी निर्मित मायक्रोवेव्ह्सवर
नैसर्गिकरित्या प्रतिक्रिया देईल, हे स्पष्टच वाटू शकते.

619
01:08:54,600 --> 01:08:59,971
पण अनेक वर्षांपासून दूरसंचार उद्योग आपल्या
कारवाईचे समर्थन करण्यासाठी तोच प्रश्न विचारत आला आहे.

620
01:08:59,971 --> 01:09:02,785


621
01:09:02,785 --> 01:09:05,959
जसे समोर आले, त्यांनी चुकीचा प्रश्न विचारला.

622
01:09:05,959 --> 01:09:09,461


623
01:09:09,461 --> 01:09:13,125
उत्तर आहे: मेलाटोनिन.

624
01:09:17,052 --> 01:09:23,387
बघा, मेलाटोनिन हा एक हार्मोन आहे, आणि
विश्वास बसा की नाही, तो मेंदूत तयार होतो.

625
01:09:23,387 --> 01:09:28,934
हे मेंदूतील पाइनियल ग्रंथीत तयार होते आणि
उदाहरणार्थ जीवनसत्त्वांच्या तुलनेत यात

626
01:09:28,934 --> 01:09:32,586
अतिशय शक्तिशाली अँटीऑक्सिडंट गुणधर्म असतात:

627
01:09:32,586 --> 01:09:42,524
मेलाटोनिन हे विटॅमिन C पेक्षा पाचपट आणि
विटॅमिन E पेक्षा दुप्पटीने अधिक प्रभावी आहे.

628
01:09:42,524 --> 01:09:45,180
आणि ते फक्त रात्रीच वितरित केले जाते.

629
01:09:45,180 --> 01:09:53,563
आणि तेच रात्री आपल्याला त्याची गरज असते, कारण तेव्हा आपण
झोपतो आणि आपले मेंदू आपल्या शरीरातील पेशींची दुरुस्ती करतो.

630
01:09:53,563 --> 01:09:57,781
आणि तेव्हा मेलाटोनिन काम करायला लागते.

631
01:10:04,808 --> 01:10:09,931
दररोज आपल्या शरीरातून सुमारे अर्धा अब्ज पेशी हरवतात.

632
01:10:09,931 --> 01:10:20,315
आणि रात्री आमच्या शरीरात सेल मायटोसिस नावाच्या
प्रक्रियेद्वारे, म्हणजे पेशी विभाजन, या पेशी बदलल्या जातात.

633
01:10:22,234 --> 01:10:27,883
हे काय करते: हे मुक्त रॅडिकल्स
म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या घटकांना पकडते.

634
01:10:27,883 --> 01:10:34,151
हे मुक्त रेडिकल्स प्रत्यक्षात ऊर्जा निर्मिती
प्रक्रियेतून उरलेले अतिरिक्त इलेक्ट्रॉन्स आहेत, जे

635
01:10:34,151 --> 01:10:39,280
आपल्याला स्वतःला पुनरुज्जीवित करण्यासाठी आवश्यक असतात.

636
01:10:41,536 --> 01:10:47,044
प्रत्येक रात्री, जेव्हा आपले शरीर स्वतःची
पुनर्निर्मिती करतात, तेव्हा पेशी विभाजनाच्या

637
01:10:47,044 --> 01:10:52,280
उपउत्पादनाप्रमाणे लाखो मुक्त रॅडिकल पेशी तयार होतात.

638
01:10:52,280 --> 01:10:56,511
हे मुक्त रेडिकल पेशी निरोगी पेशींवर हल्ला करतात.

639
01:11:01,590 --> 01:11:08,669
असे सामान्यतः मानले जाते की मुक्त रेडिकल पेशी
बहुतेक कर्करोगांचे मुख्य कारण किंवा घटक आहेत.

640
01:11:08,669 --> 01:11:13,036
या मुक्त रॅडिकल्सविरुद्ध आपल्या शरीराची
सर्वात महत्त्वाची बचावयंत्रणा म्हणजे त्यातील

641
01:11:13,036 --> 01:11:16,720
सर्वात शक्तिशाली अँटीऑक्सिडंट: मेलाटोनिन.

642
01:11:19,087 --> 01:11:27,086
ते रक्तप्रवाहात प्रवेश करते आणि नैसर्गिक
अँटीऑक्सिडंट, नैसर्गिक कर्करोगविरोधी घटक म्हणून कार्य करते.

643
01:11:27,086 --> 01:11:32,499
मेलाटोनिन हा अतिशय, अतिशय शक्तिशाली कर्करोगविरोधी घटक आहे.

644
01:11:32,499 --> 01:11:37,629
हे तथाकथित ऑन्कोस्टॅटिक एजंट म्हणून कार्य
करते, जे तुम्हाला कर्करोगापासून संरक्षण करते.

645
01:11:37,629 --> 01:11:46,023
हे तुमच्या झोप-जागृतता चक्राचेही नियमन करते, ज्यामुळे
तुम्हाला चांगली रात्रीची झोप आणि योग्य प्रमाणात मेलाटोनिन मिळते.

646
01:11:46,023 --> 01:11:58,080
हे एक वृद्धत्वविरोधी रेणू आहे. दुसऱ्या शब्दांत, हे
मुक्त रॅडिकल्स शोषून घेते आणि तुमची त्वचा तरुण दिसू लागते.

647
01:11:58,080 --> 01:12:03,342


648
01:12:03,342 --> 01:12:10,501
आमच्या प्रयोगशाळेत वर्षानुवर्षे आम्ही गोळा केलेल्या १२,०००
अभ्यासांचा संच आहे, जो सामान्यतः वापरल्या

649
01:12:10,501 --> 01:12:18,561
जाणाऱ्या डोकेदुखीच्या औषध पॅरासिटामॉलवर कधीही
प्रकाशित झालेल्या अभ्यासांपेक्षा जास्त आहे.

650
01:12:18,561 --> 01:12:25,001
पॅरासिटामोलच्या तुलनेत
मेलाटोनिनमध्ये वैज्ञानिक स्वारस्य खूपच अधिक आहे.

651
01:12:27,196 --> 01:12:30,584
मेलाटोनिन स्राव कमी झाल्याचे परिणाम काय आहेत?

652
01:12:30,584 --> 01:12:38,080
होय, बरं, जर तुमच्यामध्ये मेलाटोनिनची पातळी कमी
झाली, तर तुमची रोगप्रतिकारक प्रणाली कमकुवत होते.

653
01:12:38,080 --> 01:12:46,368
सुरुवातीला तुम्हाला झोप येण्यात अडचण येते, म्हणजे तुम्ही
झोप येऊ शकत नाही किंवा झोप लागली तरी पुन्हा झोप येत नाही.

654
01:12:46,368 --> 01:12:53,660
तुम्हाला हृदयविकार असू शकतात कारण
मेलाटोनिन तुमच्या हृदयाचेही रक्षण करते.

655
01:12:58,359 --> 01:13:05,343
आणि तुमची प्रतिकारशक्ती योग्यरित्या कार्यरत
नसल्यामुळे तुम्ही आजारांना अधिक बळी पडता.

656
01:13:05,343 --> 01:13:10,169
मेलाटोनिनचे स्तर कमी झाल्यावर काही गोष्टी घडतात.

657
01:13:10,169 --> 01:13:15,059
आणि उदाहरणार्थ, स्तन कर्करोग असलेल्या सरासरी
महिलेमध्ये तिच्या वयाच्या सामान्य महिलेच्या

658
01:13:15,059 --> 01:13:19,227
तुलनेत मेलाटोनिनचे प्रमाण फक्त दशांश इतके असते.

659
01:13:22,375 --> 01:13:30,871
प्रोस्टेट कर्करोग असलेल्या लोकांमध्ये त्यांच्याकडे
असावी इतकी मेलाटोनिनची मात्रा अर्ध्यापेक्षा कमी असते.

660
01:13:30,871 --> 01:13:38,078
ऑटिस्टिक मुलांमध्ये त्यांच्या शरीरात असावी
इतकी मेलाटोनिनची पातळी अर्ध्यापेक्षा कमी असते.

661
01:13:38,078 --> 01:13:43,335
रात्रीच्या शिफ्टमध्ये काम करणाऱ्या कामगारांमध्ये मेलाटोनिन कमी
होते कारण ते रात्री काम करतात आणि प्रकाशाच्या संपर्कात येतात.

662
01:13:43,335 --> 01:13:50,302
ते रात्री मेलाटोनिन तयार करत नाहीत,
ज्यामुळे स्तन कर्करोगाचा धोका ५०% ने वाढतो.

663
01:13:50,302 --> 01:13:56,991
आणि आंतरराष्ट्रीय कर्करोग संशोधन संस्था (IARC) ने
मेलाटोनिनच्या या घटामुळे रात्रीच्या पाळीतील कामाला

664
01:13:56,991 --> 01:14:01,970
हळूहळू संभाव्य कर्करोगजनक म्हणून वर्गीकृत केले आहे.

665
01:14:04,956 --> 01:14:10,341
आता अनेक अभ्यास दाखवतात की रात्री पाळीत काम
करणाऱ्या लोकांमध्ये किंवा अंध लोकांमध्ये

666
01:14:10,341 --> 01:14:14,320
कॅन्सरचे प्रमाण सामान्य लोकसंख्येपेक्षा वेगळे असते.

667
01:14:14,320 --> 01:14:19,920
आणि यातील बहुतेक अभ्यास असे मत पुष्टी करतात
की मेलाटोनिनची कमतरता किंवा कमी झालेले

668
01:14:19,920 --> 01:14:25,322
मेलाटोनिन पातळी आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करते.

669
01:14:25,322 --> 01:14:34,269
कारण शरीर फक्त रात्रीच पुनरुत्पादित होते, मेलाटोनिन फक्त तेव्हाच
तयार होते जेव्हा पाइनियल ग्रंथीला प्रकाश नाही असे जाणवते.

670
01:14:36,182 --> 01:14:39,769
आणि जे होते ते म्हणजे पाइनियल ग्रंथि प्रकाशाला संवेदनशील असते.

671
01:14:39,769 --> 01:14:46,211
हे नेमके तिथे स्थित आहे जिथे तुमचे मेंदू डोळ्यांकडून
संकेत प्राप्त करते आणि मध्यभागी त्या बिंदूवर ओलांडते.

672
01:14:46,211 --> 01:14:49,511
त्याला सुप्राकियास्मॅटिक न्यूक्लियस असे म्हणतात.

673
01:14:49,511 --> 01:14:56,107
आणि तिथून जाणाऱ्या संधी थेट पाइनियल ग्रंथीपर्यंत
जातात, ज्याद्वारे ते सांगतात की प्रकाश आहे की नाही.

674
01:14:56,107 --> 01:15:00,607
जेव्हा प्रकाश उपस्थित असतो, तेव्हा मेंदू
आपल्या पेशी दुरुस्त करण्यासाठी पाठवू इच्छित

675
01:15:00,607 --> 01:15:03,573
असलेल्या संकेतांमध्ये एकाच वेळी व्यत्यय निर्माण होतो.

676
01:15:03,573 --> 01:15:10,668
म्हणून, जेव्हा इतका व्यत्यय असतो की पेशींना ते ऐकूच
येत नाही, तेव्हा मेंदूने आपल्या पेशींना स्वतःची

677
01:15:10,668 --> 01:15:14,288
दुरुस्ती करण्यासाठी संदेश पाठवणे काहीच अर्थ ठेवत नाही.

678
01:15:14,288 --> 01:15:18,620
म्हणून ते थांबते, मेंदू अंधार होईपर्यंत थांबतो.

679
01:15:33,624 --> 01:15:42,752
कोणत्या संशोधनातून हे समोर आले आहे की विद्युत क्षेत्रे, चुंबकीय
क्षेत्रे किंवा रेडिओ तरंग मेलाटोनिन उत्पादनावर परिणाम करतात?

680
01:15:42,752 --> 01:15:52,861
होय, बरं, अमेरिकेतील बॅटेले संस्थेने 1970 च्या
दशकाच्या उत्तरार्धापासून या विषयावर बरेच काम केले आहे.

681
01:15:52,861 --> 01:16:02,733
आणि त्याचे शास्त्रज्ञ बेरी विल्सन, डिक स्टीव्हन्स आणि हे
लोक याबद्दल विचार करू लागले, कारण आपण जाणतो की जेव्हा तुम्ही

682
01:16:02,733 --> 01:16:08,860
प्रकाश चालू करता तेव्हा मेंदू मेलाटोनिनचे उत्पादन थांबवतो.

683
01:16:08,860 --> 01:16:17,226
म्हणून त्यांना वाटले की कदाचित आपल्या मेंदूला आपण कृत्रिमरित्या
निर्माण केलेल्या विद्युत् क्षेत्रांमधील आणि दिवसा

684
01:16:17,226 --> 01:16:25,581
सर्वत्र असलेल्या नैसर्गिक प्रकाशातील फरक ओळखता
येत नाही, कारण आपण दिवसा मेलाटोनिन तयारच करत नाही.

685
01:16:25,581 --> 01:16:28,019
यासाठी अतिशय चांगले जैविक कारणे आहेत.

686
01:16:28,019 --> 01:16:35,906
म्हणून त्यांना वाटले की ही विद्युत् क्षेत्रे मेलाटोनिनच्या
संश्लेषणाला दडपतील, ज्यामुळे कर्करोग होईल, विशेषतः

687
01:16:35,906 --> 01:16:44,250
स्त्रियांमध्ये स्तन कर्करोग, कारण त्यांना
सामान्यतः उपलब्ध असलेली रोगप्रतिकारक संरक्षण मिळणार नाही.

688
01:16:44,250 --> 01:16:47,840
मग मेंदू रेडिओ तरंग प्रकाशतरंग म्हणून समजतो का?

689
01:16:47,840 --> 01:16:51,240
होय, आपण त्यात फरक करू शकत नाही.

690
01:16:53,026 --> 01:16:58,456


691
01:17:01,284 --> 01:17:07,807
पाइनियल ग्रंथी प्रकाश वारंवार्या आणि मानवनिर्मित
वारंवार्यांमध्ये फरक ओळखू शकत नाही, अशी गृहीतिका

692
01:17:07,807 --> 01:17:11,665
संशोधनाच्या विपुल पुराव्यांनी निःसंशयपणे सिद्ध झाली आहे.

693
01:17:11,665 --> 01:17:13,494
दुर्बल चुंबकीय क्षेत्रांचे (50 Hz आणि 16 2/3 Hz)
जुंगारियन हॅम्स्टर्स (Phodopus sungorus) च्या पाइनियल

694
01:17:13,494 --> 01:17:16,094
ग्रंथीतील मेलाटोनिन संश्लेषणावर थेट दमनकारी परिणाम

695
01:17:16,094 --> 01:17:18,365
सध्याच्या अभ्यासाचे निष्कर्ष सूचित करतात की कमी
वारंवारतेच्या चुंबकीय क्षेत्रांना विभक्त हॅम्स्टर पाइनियल

696
01:17:18,365 --> 01:17:19,153
ग्रंथींमध्ये मेलाटोनिन उत्पादन कमी करण्याची क्षमता आहे.

697
01:17:19,153 --> 01:17:21,829
... मेलाटोनिनचे उत्पादन कमी करा ...

698
01:17:21,829 --> 01:17:25,075
… अमेरिकन केस्ट्रल्समध्ये प्रकाश-चक्रात्मक परिसंचारी
मेलाटोनिनच्या प्रमाणावर विद्युतचुंबकीय क्षेत्रांचा परिणाम …

699
01:17:25,075 --> 01:17:28,760
सारांशतः, पुरुष अमेरिकन केस्ट्रल्समध्ये EMF
ने प्लाझ्मा मेलाटोनिनवर प्रभाव टाकला, ...

700
01:17:28,760 --> 01:17:31,310
विद्युतचुंबकीय क्षेत्रे त्यांच्या
स्थलांतरावर प्रभाव टाकू शकतात...

701
01:17:31,310 --> 01:17:39,324
… दुग्धगायांच्या लाळेतील मेलाटोनिनच्या सांद्रतेवर अल्पतरंग
रेडिओ संकेतांच्या संपर्काचा दीर्घकालीन परिणाम आढळला नाही.

702
01:17:39,324 --> 01:17:42,649
अशाप्रकारे, विद्युतचुंबकीय क्षेत्राचा
मेलाटोनिनच्या सांद्रतेवर होणारा विलंबित तीव्र परिणाम ...

703
01:17:42,649 --> 01:17:46,009
A 0.5 G, 60 Hz चुंबकीय क्षेत्र
पाइनियोलोसाइट्समध्ये मेलाटोनिन उत्पादन दडपते.

704
01:17:46,009 --> 01:17:50,043
… पाइनिओसाइट्समध्ये नॉरएड्रेनलिन-प्रेरित मेलाटोनिन उत्पादनात
सरासरी 46% घट. हे निष्कर्ष त्या गृहितकाला पुष्टी

705
01:17:50,043 --> 01:17:53,134
देतात की EM च्या संपर्कामुळे वैयक्तिक पेशींवर
परिणाम करून पाइनियल ग्रंथीत मेलाटोनिनचे दमन होऊ शकते.

706
01:17:53,134 --> 01:17:54,712
मेलाटोनिन दमन होण्याचा संपर्क

707
01:17:54,712 --> 01:17:56,775
पाइनियल ग्रंथीत तयार होऊ शकते,

708
01:17:56,775 --> 01:17:59,253
वैयक्तिक पेशींवर प्रभाव पाडून.

709
01:17:59,253 --> 01:18:00,976
EMF/EMR प्राणी आणि मानवांमध्ये मेलाटोनिन कमी करते डॉ. नील चेरी 2
सप्टेंबर 2002 सतरा अभ्यासांनी दाखवले की ELF आणि RF/MW

710
01:18:00,976 --> 01:18:02,089
च्या संपर्कामुळे मेलाटोनिन कमी होते. सोळा अभ्यासांनी
मानवांमध्ये EMR-संबंधित मेलाटोनिनमध्ये लक्षणीय घट आढळली आहे.

711
01:18:02,089 --> 01:18:07,005
तुम्हाला वाटतं का की विद्युत् क्षेत्रे,
चुंबकीय क्षेत्रे आणि रेडिओ तरंग मेलाटोनिनच्या

712
01:18:07,005 --> 01:18:10,952
उत्पादनावर परिणाम करतात याचे ठोस पुरावे आहेत?

713
01:18:10,952 --> 01:18:21,181
हे संशोधन दर्शवते की केस्ट्रल्सच्या मेलाटोनिनची पातळी विकिरणाच्या
संपर्कात आल्यावर कमी होते; रेडिओ मास्टजवळील इमारतींवर घरटी

714
01:18:21,181 --> 01:18:29,842
बांधणाऱ्या जंगली स्टॉर्क्सना रेडिओ मास्टपासून दूर असलेल्या
स्टॉर्कच्या घरट्यांच्या तुलनेत कमी संतती होते;

715
01:18:29,842 --> 01:18:40,169
मुंग्या, मधमाश्या आणि विविध पक्षी प्रजाती तसेच समुद्री
सस्तन प्राण्यांवरील अभ्यास सर्व एकच दिशा दाखवतात.

716
01:18:40,169 --> 01:18:48,586
पण नंतर पाइनियल ग्रंथीतील पेशींवर प्रयोगशाळेत
केलेल्या अभ्यासात खरोखरच मेलाटोनिन संश्लेषित होते.

717
01:18:48,586 --> 01:18:52,410
मी या पेशींवर चुंबकीय क्षेत्रांचा परिणाम पाहत आहे.

718
01:18:52,410 --> 01:19:01,525
आणि मेलाटोनिन मूल्यांकनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर, चुंबकीय
क्षेत्रांनी मेलाटोनिन उत्पादनात व्यत्यय आणल्याचे आढळले आहे.

719
01:19:04,342 --> 01:19:10,278
म्हणून, मेलाटोनिन उत्पादनाच्या सर्व
पैलूंमध्ये आणि चुंबकीय क्षेत्रांद्वारे मेलाटोनिन

720
01:19:10,278 --> 01:19:13,542
उत्पादनाच्या प्रतिबंधाबाबत पुरावे स्पष्ट आहेत.

721
01:19:13,542 --> 01:19:18,180
हे संशोधन खरोखरच या मार्गाच्या प्रत्येक पैलूचा आढावा घेतं.

722
01:19:21,180 --> 01:19:26,063
तुम्ही म्हणाल का की हे पुरेसे ठोस निष्कर्ष देणारे आहे?

723
01:19:26,063 --> 01:19:30,314
होय, मी म्हणेन की ते निर्णायक आहे.

724
01:19:42,441 --> 01:19:52,375
आपल्या शरीरातील आश्चर्यकारक गोष्ट म्हणजे ते मेलाटोनिन तयार
करून मुक्त रॅडिकल्सच्या उत्पादनाचा प्रतिकार करण्याची क्षमता.

725
01:19:52,375 --> 01:19:59,664
आम्ही स्वतःमध्ये एक अचूक संतुलन, एक
परिपूर्ण संरक्षण प्रणाली निर्माण केली आहे.

726
01:20:01,343 --> 01:20:06,750
आमच्या शरीरांना ही तंत्रे परिपूर्ण
करण्यासाठी लाखो वर्षे लागली आहेत.

727
01:20:06,750 --> 01:20:12,540
आम्ही विकसित केलेल्या पर्यावरणावर
आधारित तयार केलेली एक तंत्रज्ञान.

728
01:20:14,522 --> 01:20:22,993
पण गेल्या काही दशकांत आपले पर्यावरण
बदलले नाही का, आणि तेही घातांकी पद्धतीने?

729
01:20:22,993 --> 01:20:29,331
नग्न डोळ्यांनी पाहता जगात काहीच बदल झालेला दिसत
नाही, परंतु पेशी पातळीवर हा आपल्या आयुष्यात कधीही

730
01:20:29,331 --> 01:20:34,424
अनुभवलेल्या सर्वात मोठ्या पर्यावरणीय बदलांपैकी एक आहे.

731
01:20:38,517 --> 01:20:47,810
हे स्पष्ट आहे की अशा प्रचंड बदलामुळे
अशा नाजूक संतुलनाला अनिवार्यपणे बिघडवेल.

732
01:20:47,810 --> 01:20:54,628
आणि आपल्या शरीरात योग्य प्रमाणात
मेलाटोनिन तयार न झाल्याचे परिणाम घातक ठरू शकतात.

733
01:20:54,628 --> 01:20:59,837
जगभरातील शास्त्रज्ञ आता असा विश्वास ठेवतात की मुक्त
रेडिकल्स केवळ कर्करोगापुरती मर्यादित न राहता प्रत्येक

734
01:20:59,837 --> 01:21:03,634
ज्ञात आजाराचे कारण किंवा त्यात योगदान देणारा घटक असू शकतात.

735
01:21:03,634 --> 01:21:09,493
विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला, बालवयीन
ल्यूकेमिया वैद्यकीयदृष्ट्या दुर्मिळ होती.

736
01:21:09,493 --> 01:21:13,696
त्यानंतरपासून मुलांमध्ये ल्यूकेमियाचे प्रमाण फक्त वाढले आहे.

737
01:21:13,696 --> 01:21:17,172
हे दरवर्षी सुमारे दोन टक्क्यांनी वाढते.

738
01:21:17,172 --> 01:21:23,146
आणि हे अनेक इतर आजारांवरही लागू
होते: ऑटिझम, मेंदूचे ट्यूमर, कर्करोग.

739
01:21:23,146 --> 01:21:29,034
१९१० च्या दशकात कॅन्सरचे प्रमाण
आजच्या तुलनेत कदाचित फक्त अर्धेच होते.

740
01:21:29,034 --> 01:21:39,880
अनेक इतर आजारांना विद्युतचुंबकीय क्षेत्र आणि विकिरणाच्या संपर्काशी
अभ्यास आणि वैज्ञानिक संशोधनात जोडले गेले आहे; फक्त विद्युतवाहक

741
01:21:39,880 --> 01:21:45,637
तारेच नव्हे, तर रेडिओ आणि मायक्रोवेव्ह क्षेत्रांचाही समावेश आहे.

742
01:21:45,637 --> 01:21:53,899
गेल्या ५० वर्षांत आपण विद्युतचुंबकीय विकिरणाच्या
महासागरात बुडून गेलो आहोत. ते सर्वत्र आपल्याभोवती आहे.

743
01:21:53,899 --> 01:21:57,111
अदृश्य, आपण ते पाहू शकत नाही. पण
आम्हाला माहित आहे की ते तिथे आहे.

744
01:21:57,111 --> 01:22:02,999
प्रत्येक वेळी तुम्ही तुमचा मोबाइल फोन
वापरता, तुम्हाला ते तिथे असल्याचे माहीत असते.

745
01:22:02,999 --> 01:22:06,849
१२३४३२१ घड्याळ उलट फिरवणे अत्यंत कठीण आहे. अशक्य.

746
01:22:06,849 --> 01:22:14,280
पण आपल्याला या आरोग्यपरिणामांविषयी जागरूक राहणे आवश्यक आहे,
जेणेकरून आपल्याकडे सुरक्षा उपाययोजना करण्याचा पर्याय असेल.

747
01:22:14,280 --> 01:22:17,819
जर आपल्याला ते हवे असेल, तर आपल्याला ते करावे लागेल.

748
01:22:17,819 --> 01:22:23,664
मला जे चिंतित करते ते म्हणजे सध्या
प्रत्यक्षात घडत असलेल्या गोष्टी .

749
01:22:25,227 --> 01:22:30,288
कदाचित आपण पुरेसे लक्ष दिले नसेल.

750
01:22:30,288 --> 01:22:40,739
आता घडत असलेल्या गोष्टींपैकी एक म्हणजे ऑटिझम, किंवा त्याला
त्याच्या योग्य नावाने बोलवूया: ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर.

751
01:22:40,739 --> 01:22:46,676
तुम्हाला असं वाटतं का की आपण विज्ञानात अशा टप्प्यावर पोहोचलो आहोत
जिथे अशा गोष्टींची चाचणी करण्यासाठी आपल्याकडे जवळजवळ कोणताही

752
01:22:46,676 --> 01:22:51,670
नियंत्रण गट उरला नाही, कारण जवळजवळ प्रत्येकाकडे मोबाइल
फोन आहे, जवळजवळ प्रत्येकाकडे वाय-फाय आहे आणि जवळजवळ

753
01:22:51,670 --> 01:22:55,905
प्रत्येकाला विद्युतचुंबकीय क्षेत्रांचा सामना करावा लागतो?

754
01:22:55,905 --> 01:23:04,202
होय, आपण सर्व अशा टप्प्यावर पोहोचत आहोत जिथे इतके सारे लोक मोबाइल
फोन आणि वाय-फायमधील विद्युतचुंबकीय क्षेत्रांच्या संपर्कात येत

755
01:23:04,202 --> 01:23:09,821
आहेत की आता आपल्याकडे नियंत्रण गटच उरला
नाही, ज्याद्वारे संपर्कात आलेल्या आणि नसलेल्या

756
01:23:09,821 --> 01:23:15,472
लोकांच्या आरोग्यात काय फरक आहे हे पाहता येईल.

757
01:23:15,472 --> 01:23:18,325
जर मी एक उपमा देऊ शकलो तर:

758
01:23:18,325 --> 01:23:21,841
आम्ही शोधून काढले की धूम्रपान फुफ्फुसांचा कर्करोग होऊ शकतो.

759
01:23:21,841 --> 01:23:26,364
हे यामुळे होते की काही लोक धूम्रपान करत
नव्हते आणि त्यांनी नियंत्रण गट तयार केला.

760
01:23:26,364 --> 01:23:31,812
जर सर्वांनी धूम्रपान केले असते, तर धूम्रपान
फुफ्फुसांचा कर्करोग होऊ शकतो हे आम्हाला कधीच कळले नसते.

761
01:23:31,812 --> 01:23:39,553
आणि सगळेच फुफ्फुसांच्या कर्करोगाने मरण पावले असते, आणि तो
धूम्रपानाशी न जोडता राष्ट्रीय रोग म्हणून ओळखला गेला असता.

762
01:23:39,553 --> 01:23:46,703
मोबाइल फोनच्या हस्तक्षेपामुळे काय होते ते म्हणजे ज्यांना त्याचा
सामना करावा लागत नाही अशा लोकसंख्येचे सर्व भाग आपण गमावतो.

763
01:23:46,703 --> 01:23:52,279
ज्यांकडे मोबाइल फोन नाहीत अशा काही लोकांनाही
मोबाइल फोनांच्या विकिरणाने वेढलेले असते; ते जेव्हा

764
01:23:52,279 --> 01:23:56,015
खरेदीसाठी जातात, ट्रेनमध्ये असतात, किंवा जिथेही जातात!

765
01:23:56,015 --> 01:23:59,729
हे फक्त माझ्यासारखे 'कोळशाच्या खाणीतील कॅनरी' इतकेच नाही.

766
01:23:59,729 --> 01:24:06,327
शेवटी, जर आपण वातावरणातील विद्युतचुंबकीय क्षेत्रे फक्त वाढवली, जे
आपण प्रत्यक्षात करत आहोत, आणि आता आपल्याकडे

767
01:24:06,327 --> 01:24:12,709
पर्यावरणात ३० वर्षांपूर्वीच्या तुलनेत दहा लाख पट
अधिक विद्युतचुंबकीय क्षेत्रे आणि मायक्रोवेव्ह आहेत.

768
01:24:12,709 --> 01:24:16,552
कधीतरी, ते तुम्हालाही प्रभावित करायला सुरुवात करेल!

769
01:24:16,552 --> 01:24:20,576
१५ वर्षांनी आपण कुठे असू हे सांगणे खूपच कठीण आहे.

770
01:24:20,576 --> 01:24:28,057
पण मी असे म्हणेन की फक्त गेल्या काही वर्षांतच आपण जाणवत आहोत की
या हानिकारक परिणामांमुळे लोकसंख्येला किती खर्च करावा लागत आहे.

771
01:24:28,057 --> 01:24:34,716
आणि मग आपण जाग होतो आणि कारणांकडे पाहतो.
आणि आपल्याला कारणांबद्दल काहीतरी करावे लागेल.

772
01:24:44,751 --> 01:24:48,079
आम्ही हुशार पण गुंतागुंतीचे जीव आहोत.

773
01:24:48,079 --> 01:24:55,241
आपल्या शरीराचे कार्यपद्धती ना तर यादृच्छिक
आहे, ना ती एका रात्रीत घडलेली गोष्ट आहे.

774
01:24:56,795 --> 01:25:04,144
या ग्रहावरील इतर प्रत्येक सजीवाप्रमाणेच, आपण ज्या
पर्यावरणात राहतो त्यानुसार आम्ही अनुकूलित झालो आहोत.

775
01:25:08,964 --> 01:25:17,042
एक असे पर्यावरण जे कालाच्या आरंभीपासून क्षेत्रांच्या
आणि प्रतिध्वनींच्या नाजूक संतुलनाचे दर्शन घडवत आले आहे.

776
01:25:18,665 --> 01:25:24,123
ही घटना फक्त आपल्या भोवतीच नाहीत, तर
त्या आपल्याला आपण जे आहोत तसे घडवतात.

777
01:25:24,123 --> 01:25:30,606
आपल्या शरीरातील पेशी प्रकाश वारंवार्यांचा वापर
करून एकमेकांशी संवाद साधतात, जसे की आपले डीएनए

778
01:25:30,606 --> 01:25:36,080
पुनरुत्पादनासाठी विद्युतचुंबकीय वारंवार्यांचा वापर करते.

779
01:25:39,040 --> 01:25:43,775
या सर्वाच्या केंद्रस्थानी प्रोटॉन आणि
इलेक्ट्रॉन आहेत, ज्यांना सकारात्मक आणि नकारात्मक आवेश

780
01:25:43,775 --> 01:25:47,679
प्राप्त आहेत, आणि जे सर्व जीवनाला चुंबकीय बनवतात.

781
01:25:50,093 --> 01:25:56,014
सर्व सजीवांप्रमाणे, आपल्यालाही क्रिप्टोक्रोम पेशींनी
सुसज्ज केलेले आहे, ज्यामुळे आपण या क्षेत्रांना अशा

782
01:25:56,014 --> 01:26:00,179
प्रकारे अनुभवू शकतो ज्याची आपल्याला फारच कमी समज आहे.

783
01:26:02,882 --> 01:26:14,523
आम्ही वारंवारता, विद्युत, प्रकाश आणि चुंबकत्व यांचे जीव आहोत.

784
01:26:14,523 --> 01:26:22,368
आणि ते होण्यासाठी लाखो वर्षे लागली; ही एक
प्रक्रिया होती जी पहिल्या पेशीपासून सुरू झाली.

785
01:26:23,930 --> 01:26:30,316
जरी आपण वायरलेस तंत्रज्ञान स्वीकारले असून ते
आपल्या दैनंदिन जीवनात समाविष्ट केले आहे, तरीही आपल्या

786
01:26:30,316 --> 01:26:34,480
शरीरांनी पेशी पातळीवर त्याशी जुळवून घेतलेले नाहीत.

787
01:26:34,480 --> 01:26:38,938
आता आपल्या सभोवती असलेल्या वारंवारता आपल्या
पेशींसाठी तितकीच परकी आहेत, जितकी त्या आपल्या

788
01:26:38,938 --> 01:26:42,942
डोळ्यांसाठी असत, जर आपण त्या फक्त पाहू शकलो असतो.

789
01:26:48,364 --> 01:26:54,028
आमची मुले अशा जगात जन्म घेतात ज्याला
त्यांच्या शरीरांना सहजपणे समजू शकत नाही.

790
01:26:57,255 --> 01:27:00,372
हे सर्व कुठे नेईल?

791
01:27:04,508 --> 01:27:13,828
हा चित्रपट बनत असतानाच जगभर 4G तंत्रज्ञान राबवले जात
आहे. हे शक्य करण्यासाठी मर्यादा वाढवल्या जात आहेत.

792
01:27:15,961 --> 01:27:22,719
वाय-फाय जवळजवळ प्रत्येक घरात, शाळेत आणि
दुकानात उपलब्ध आहे आणि ते सतत आपल्याभोवती असते.

793
01:27:22,719 --> 01:27:28,108
DECT टेलिफोन तंत्रज्ञान जवळजवळ प्रत्येक घरात आढळते.

794
01:27:28,108 --> 01:27:32,908
अशा वेळी जेव्हा उद्योगाने जबाबदारीने वागणे आणि
सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे, तेव्हा तो आमच्या

795
01:27:32,908 --> 01:27:36,923
दीर्घकालीन आरोग्याबद्दल बेफिकीरपणे दुर्लक्ष करत आहे.

796
01:27:36,923 --> 01:27:41,045
पैसा जगावर राज्य करतो.

797
01:27:41,045 --> 01:27:49,224
आणि याबद्दल त्यांच्यामध्ये विवेक विकसित होण्याची
शक्यता तितकीच कमी आहे, जितकी तंबाखू उद्योगात होती.

798
01:27:49,224 --> 01:27:54,348
तर जर काही बदल होणार असेल, तर तो त्यांच्याकडून येणार नाही.

799
01:27:54,348 --> 01:27:58,055
हे आपल्याकडूनच यावं!

800
01:27:58,055 --> 01:28:03,297
आपण फक्त डोळे उघडून समस्या ओळखायला हवी.

801
01:28:18,453 --> 01:28:24,731
आपण रेडिओ तरंगांचा मेलाटोनिनवर होणाऱ्या परिणामाच्या
संशोधनासाठी MTHR चा निधी वापरण्याची योजना आखत आहात का?

802
01:28:24,731 --> 01:28:30,452
हे लक्षात घेता की लोकांनी जेव्हा म्हणतात की
मोबाइल फोन मेलाटोनिन उत्पादनात व्यत्यय आणतात,

803
01:28:30,452 --> 01:28:34,098
तेव्हा ते स्पष्टपणे या यंत्रणेकडे इशारा करत असतात.

804
01:28:34,098 --> 01:28:40,231
मेलाटोनिन हा एक अँटीऑक्सिडंट आहे, मुक्त
रॅडिकल्ससाठी एक व्हॅक्यूम क्लीनर, असं म्हणालो तर.

805
01:28:45,817 --> 01:28:52,982
जेव्हा आम्ही संशोधन प्रस्ताव जारी करतो, जसे की आम्ही सध्या
करत आहोत, विशिष्ट आवडीच्या क्षेत्रांवर भर देत असताना,

806
01:28:52,982 --> 01:28:58,448
आम्ही संपूर्ण स्पेक्ट्रममधील अर्ज आणि प्रस्ताव आमंत्रित करतो.

807
01:29:04,215 --> 01:29:12,012
तथापि, आम्हाला मिळणाऱ्या इतर अर्जांसह यांना
प्राधान्य द्यावे लागेल. आमच्याकडे मर्यादित बजेट आहे.

808
01:29:12,012 --> 01:29:19,342
पण सध्या आम्ही मेलाटोनिनवर कोणतेही संशोधन
करण्याची योजना आखत नाही. सध्या याला प्राधान्य नाही.

809
01:29:35,705 --> 01:29:44,255
MTHR ला अद्याप मोबाईल फोन मेलाटोनिनवर कसा परिणाम
करतात हे तपासणाऱ्या संशोधनात गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे.