Резонанс, мавҷудоти басомад
Рӯз аз рӯз бештар одамон аз мушкилоти саломатӣ, ба монанди чархзании сар, дарди сар, аритмияи дил ё бехобӣ ранҷ мекашанд.
Стресс аксар вақт ҳамчун сабаб зикр мешавад.
Филми ҳуҷҷатии зерин аз соли 2012 нишон медиҳад, ки чунин аломатҳо аксар вақт бо сабабҳои
комилан дигар ва камтар маълум алоқаманданд.
Филм моро ба сафаре аз замони пайдоиши мо то солҳои 1990 мебарад, вақте ки васеъшавии технологияҳои алоқаи бесим оғоз ёфт.
Аз он вақт инҷониб инсоният дар уқёнуси басомадҳои сунъӣ ғарқ шудааст.
Ба назари оддӣ сайёра яксон менамояд, аммо дар сатҳи ҳуҷайра ин бузургтарин тағйиротест, ки
ҳаёт дар рӯи Замин то ҳол бо он рӯбарӯ шудааст.
Таъсирҳоро набояд кам баҳо дод!
Kla.TV ин филмро барои шумо ба забони олмонӣ тарҷума ва дубляж кардааст.
Олимон, намояндагони саноат, табибон ва шахсони зарардида назари худро баён мекунанд.
Мо умедворем, ки шумо аз тамошои филми ҳуҷҷатии зерини Ҷеймс Расселл «РЕЗОНАНС – Махлуқоти Басомад» лаззат мебаред!
Дар миёнаҳои солҳои 1980-ум, дар аксари кишварҳо тақрибан се дарсади мардум аз телефонҳои мобилӣ истифода мекарданд;
имрӯз қариб сад дарсад аз телефонҳои мобилӣ истифода мебаранд.
Вақте ки онҳо 19 ё 20-сола мешаванд, онҳо аллакай 10 сол боз телефонҳои мобилӣ истифода карда хоҳанд буд
ва мо намедонем, ки ин чӣ хатарҳоро дар бар мегирад.
Мо дар уқёнуси радиатсияи электромагнитӣ ғарқ ҳастем. Он моро аз ҳама тараф иҳота кардааст.
Ноаён, мо онро намебинем. Аммо мо медонем, ки он онҷо ҳаст.
Ҳар боре, ки шумо телефони мобилии худро истифода мекунед, медонед, ки он онҷост.
Баргардонидани соат ба қафо хеле душвор аст. Номумкин.
Аммо мо бояд аз ин таъсироти саломатӣ огоҳ бошем, то тадбирҳои бехатариро андешем.
Дар ҳоли ҳозир изҳороти Созмони ҷаҳонии тандурустӣ дар ин бора чунин аст, ки ин воқеият аст.
Мо ягона гурӯҳи гирифторони саратони наздики манора набудем; дар атрофи манораҳо гурӯҳҳои зиёди гирифторони саратон ҳастанд.
Аксари саратонҳое, ки дар оянда пайдо хоҳанд шуд, ҳанӯз инҷо нестанд.
Чӣ гуна метавонистем фикр кунем, ки бехатарем, дар ҳоле ки мағзҳоямонро бо микроволновҳо нур медиҳем?
Мо ҳанӯз пурра намефаҳмем, ки чӣ кор мекунем.
Мо ниҳоят эълон дорем, ки оё телефонҳои мобилӣ сабаби сараторанд ё не.
Як олими номаълум дар остонаи кашфиёте қарор дорад, ки бояд ҳама чизро тағйир медод. Номи ӯ Винфрид Отто Шуманн буд.
Аз он рӯз ба баъд ӯ ба шогирдонаш физикаи барқро бо рақамҳои таълим медод.
Чӣ гуна як сфер дар дохили сфер метавонад шиддати барқӣ эҷод кунад. Ва дар натиҷа: як басомад.
Дар синфи Шуман фаҳмидани мавзӯъ душвор буд.
Барои осонтар кардан, профессор ба онҳо дастур дод, ки Заминро ҳамчун як кура ва ионосферу ҳамчун кураи дигар тасаввур кунанд.
Сипас ӯ аз онҳо хост, ки шиддатро байни онҳо ҳисоб кунанд.
Азбаски худаш ҳеҷ тасаввур надошт, Шуман низ ба ҳисоб кардан шурӯъ кард.
Дар ниҳоят, ӯ ба басомади тақрибан 10 герц расид.
Ҳарчанд барои Шуман ин ғайримумкин менамуд, сайёраи мо набз дошт, як басомади
ченшавандаи , ки ҳаётро дар рӯи Замин иҳота карда буд.
Ҳарчанд профессор аз кашфи худ ифтихор мекард, ӯ гуфт, ки он чандон аҳамияти калон надошт.
Хусусан аз он сабаб, ки он танҳо дар як маҷаллаи хурди илмӣ нашр шуда буд, дар саҳифаҳои охирӣ
зери сарлавҳаи «резонанси Шуман» маҳдуд шуда буд.
Барои он ки профессор аҳамияти воқеии резонанси Шуманро дарк кунад, чанд сол, аз ҷумла
як гардиши ҳайратангези тақдир, лозим буд.
Ин гардиши тақдир 30 сол пеш бо як олими дигари олмонӣ бо номи Ҳанс Бергер оғоз ёфта буд.
Бо истифода аз дастгоҳи EEG-и худсохт, Бергер аввалин сабти басомади барқиро, ки аз мағзи инсон интиқол меёфт, анҷом дод.
Дар ибтидо пешниҳод шуд, ки ин мавҷ ба номи марде, ки онро кашф кардааст, номгузорӣ шавад, аммо Бергер, ки шахси камталош
буд, номи алифбоӣ интихоб кард. Ӯ онро «Мавҷи Алфа» номид.
Каме пас аз кашфи профессор Шуман, яке аз ҳамкорони Ҳанс Бергер, марде бо номи Анкермюллер, ба нусхаи пора-порашудаи ҳамон
маҷаллаи хурди илмӣ рӯ ба рӯ шуд; ҳамон маҷаллаи хурди илмӣ, ки чанд сол пеш кашфи профессор Шуман дар он нашр шуда буд.
Ӯ мақоларо чанд маротиба хонд ва бо нобоварӣ сар такон дод.
Ӯ фавран бузургии он чизеро, ки дар пеш буд, дарк кард.
Басомади мавҷҳои альфа, ки Ҳанс Бергер сабт карда буд, қариб ба резонанси Шуман — басомади Замин — баробар буд.
Доктор Анкермюллер фавран бо Шуман тамос гирифт, то ӯро ба гузаронидани таҳқиқоти иловагӣ водор созад.
Шуман розӣ шуд ва ҳамроҳ бо яке аз донишҷӯёнаш кашфиётҳояшро инкишоф дод.
Онҳо ба таври муфассал омӯхтанд, ки чӣ гуна шиддат тавассути барқ дар хонаи ионосфера холӣ мешавад.
Дар ниҳоят онҳо ба як басомади дақиқ расиданд: зарби Замин, резонанси Шуман, дақиқан 7,83 герц буд. Ин кашф ҳайратангез буд.
Оё резонанси Шуман танҳо ба мавҷҳои альфаи мағзи инсон монанд буд? Не – он комилан якхела буд!
Басомади мағз, ки эҷодкорӣ, иҷроиш, стресс, тарсҳо ва низоми масунияти моро назорат мекунад,
ба таврие бо басомади сайёра ҳамоҳанг шуда буд.
Набзи замин ба набзи худи ҳаёт табдил ёфта буд.
Басомадии мавҷ дар герц чен карда мешавад. Ин ба шумораи ларзишҳое дахл дорад, ки мавҷ дар як сония анҷом медиҳад.
Басомадҳо аз як триллионии атом то дарозии худи кайҳон фарқ мекунанд.
Аз ҷиҳати назариявӣ, басомадҳо беохир ва комилан бепоёнанд.
Агар ин тасодуф мебуд, пас он яке аз ҳайратангезтарин тасодуфҳои табиат буд!
Пас, ҳамаи ин чӣ маъно дошт? Барои касе дер накард, ки кӯшиш кунад инро фаҳмад.
Номи ӯ Рютгер Вевер буд, як олими маъруф дар Институти Макс Планк.
Дар аввали солҳои 1960 профессор як бункери зеризаминӣ сохт, то ритми серкадиании инсонро омӯзад.
Ритми суткавӣ ритми рӯзона-шабонаест, ки дар тамоми ҳаёт ҳақонда шудааст.
Дар тӯли сӣ сол профессор таҷрибаҳо гузаронд, ки дар онҳо 1 234 321 донишҷӯи ихтиёрӣ ҳафт ҳафта дар бункер
зиндагӣ карданд, пурра аз резонансҳои табиии Замин ҷудо шуда.
Натиҷаҳои ӯ ба мо чанд фаҳмиши ҳайратангез медиҳанд.
Ӯ фаҳмид, ки саломатии ҷисмонӣ ва равонии донишҷӯён ба зудӣ бад шуд, ҳамон лаҳзае ки резонанси Шуман аз бункери филтр карда шуд.
Ӯ донишҷӯёнро ба он ҷо бурд. Ӯ ҷуръат намекард, ки инро бо беморон ё пиронсолон анҷом диҳад.
Ӯ донишҷӯёни ҷавонро ба он ҷо бурд, зеро медонист — Уевер медонист — ки ин таъсир хоҳад дошт.
Пас, албатта, дар зеризамин ягон резонанси Шуманн вуҷуд надорад.
Аз даруни Замин танҳо майдонҳои магнитии поперекӣ вуҷуд доштанд.
Пас вақте ки ӯ онҳоро дар зери замин дафн кард, онҳо худро бемор ҳис карданд, сардард доштанд
ва ритми серкадиании онҳо комилан халалдор шуд.
Чизе, ки ҷолиб буд, ин буд, ки вақте ӯ бо генератори зарбаҳои магнитӣ басомади 7,83 гертсро татбиқ кард, он фавран қатъ шуд.
Вевер махфӣ ба бункер басомади 7.83-ро тавассути як интиқолдиҳандаи сунъӣ ворид кард.
Ҳар боре ки ӯ ин корро мекард, мебинад, ки таъсироти зараррасоне, ки ихтиёриён аз сар
мегузарониданд, ё нопадид мешуданд ё кам мешуданд.
Стрессаш, дардҳои сар ва фишори эҳсосиаш кам шуданд ва саломатии ӯ барқарор гардид.
Дар тӯли муаррифии резонанси Шуман
Тадқиқоти Вевер пайванди аҷиберо байни саломатии инсон ва басомади табиии сайёра ошкор кардааст.
Ва дар соли 2011 таҳқиқоти бунёдгузор пешниҳод кард, ки чизе ҳатто ҳайратангезтар аст:
Резонанси Шуман метавонад бо оғози худи ҳаёт алоқаманд бошад.
Ин кашфиёт аз ҷониби Люк Антуан Монтанье, олими барандаи Ҷоизаи Нобел, ба даст оварда
шуд, ки аввалин шуда вируси HI-ро дар кашф кард.
Профессор таҷрибаҳо оид ба хотираи об гузаронд ва омӯхт, ки об чӣ гуна метавонад хотираи
моддаҳоро, ки қаблан дар он ҳал шуда буданд, нигоҳ дорад.
Дар ҳоле ки ӯ ин корро мекард, ба чизе рӯ ба рӯ шуд, ки принсипҳои илмро ба чолиш мекашид.
Ҳама ҳаёт аз ҳаёт сарчашма мегирад. Ин принсипи асосии илм аст, ки ҳеҷ гоҳ аз ҷониби ягон таҷриба рад нашудааст.
Ҳаёт танҳо дар он ҷое метавонад ба вуҷуд ояд, ки қаблан ҳаёт вуҷуд дошт.
Ва механизми ин ҳамеша ҳамчун механизми моддӣ дарк шудааст.
Пас, мисли тухм ва сперма, ё спораҳо ва тақсимоти ҳуҷайра.
Аммо таҷрибаҳои Люк Монтанье гипотезаи комилан дигарро пешниҳод карданд.
Профессор нишон дод, ки пайдарпаии ДНК, воқеии блоки созандаи ҳаёт, дар об тавассути пахши мавҷҳои
электромагнитии басомад паст бо ҳамдигар муошират мекунанд.
Ҳатто вақте ДНК дар найчаҳои алоҳида нигоҳ дошта мешуд, профессор ҳанӯз ҳам иртиботи электромагнитии байни онҳоро ошкор кард.
Ин иртибот то чӣ андоза мураккаб метавонад бошад?
Хуб, Люк Монтанье нишон дод, ки онҳо метавонанд нуклеотидҳоро – блоки сохтмонии ДНК – ташаккул
диҳанд ва худро ба ДНК-и комилан нав ҷамъ кунанд.
Олимон ин ҷузъҳоро бепоён маротиба омехта кардаанд, аммо дар ягон таҷриба натавонистанд искраи ҳаётро дубора
фурӯзон кунанд ва нуклеотидҳоро бе он ки ДНК аллакай мавҷуд бошад, ба ДНК-и воқеӣ табдил диҳанд.
Баъд аз ҳама, ҳаёт танҳо дар он ҷо вуҷуд дорад, ки қаблан ҳаёт вуҷуд дошт.
Аммо дар таҷрибаҳои Люк Монтанье ДНК пурра аз об филтр карда шуда буд. Бо вуҷуди ин, ДНК-и нав ташаккул ёфт.
Ин чӣ гуна имконпазир буд? Лук Монтанье чӣ гуна ба он ноил шуд, ки ҳеҷ олими дигар натавонист?
Ва ӯ чӣ гуна дар ҷое, ки ҳаёт набуд, ҳаёт эҷод кард?
Чӣ чиз дар таҷрибаҳои Люк Монтанье ин қадар фарқ дошт?
Як басомад вуҷуд дошт. Басомаде, ки агар онро бардоранд, таҷриба ноком мешуд.
Аммо вақте ки он вуҷуд дошт, он муваффақиятро таъмин мекард. Ин басомад 7,83 герц буд: резонанси Шуман.
Дар ин ҷо пайванди нозук байни ҳаёт ва басомади сайёра барқарор шуда буд.
Муоширати байни организмҳои зинда ва басомадҳои электромагнитӣ. Вобастагӣ, пайванд.
Шоҳиди инро метавон бо хондани мақолаҳои илмӣ пайдо кард, аммо шоҳидии возеҳтарро
метавон танҳо бо баромадан ба берун пайдо кард.
Чӣ гуна ҳамаи ин рӯй дод? Хуб, агар ба таърихи Замин назар кунед, ин хеле равшан ба назар мерасад.
Шумман-мавҷҳо аз оғози ин сайёра ҷузъи он буданд.
Ҳаёт дар миёни онҳо рушд ёфт ва ногузир худро бо онҳо мутобиқ сохт.
Дар асл, ҳассосияти мо нисбат ба басомад амиқан бо қобилияти мо дар дарки як падидаи дигари сайёра алоқаманд аст.
Ду миллиард сол пеш бактерияҳои магнитотактикӣ бо майдони магнитии Замин муносибати оддӣ, вале ҷолиб барқарор карданд.
Организми якҳуҷагӣ зарраҳои моддаи магнитиро дар бар дошт.
Ин ба ӯ имкон дод, ки мисли сӯи магнит амал кунад ва худро дар хатҳои магнитии Замин самтгирӣ намояд.
Ҳангоме ки организмҳо мураккабтар мешуданд, вобастагии онҳо ба майдонҳои магнитии Замин низ меафзуд.
Мо медонем, ки асалпарастон ба майдонҳои магнитӣ ҳассосанд. Мо медонем, ки дар баданҳои онҳо зарраҳои магнетит мавҷуданд.
Ва санҷишҳои лабораторӣ нишон доданд, ки онҳо воқеан ба майдонҳои магнитӣ ҳассосанд.
Санҷишҳои лабораторӣ нишон доданд, ки бо эҷоди майдони сунъии магнитӣ имконпазир аст назорат кардан, ки занбурҳо чӣ гуна
равзанҳои асалро месозанд, ва ба назар мерасад, ки занбурҳо майдонҳои магнитиро барои муайян кардани самт истифода мебаранд.
Нозукии мувозинати ҳаёт дар Замин комилан бо вобастагии мо ба занбурҳои асал ва
гардолудии растаниҳо аз ҷониби онҳо ифода меёбад.
Гумон меравад, ки бе занбурҳои асал ҳаёт қариб имкони зинда мондан надорад.
Пӯшонидани гулҳо бо ҳашарот қариб барои ҳама чизҳое, ки хӯрокро ҷолиб месозанд, зарур аст:
Пас, меваҳо, чормағзҳо ва ҳамаи инҳо ба гардолудшавӣ тавассути ҳашарот ниёз доранд, ва занбурҳо
муҳимтарин гурӯҳи гардолудкунандагон мебошанд.
Агар асалпарвонаҳо намебуданд...
Бале, агар асалпарварон намебуданд, мо парҳези хеле хастаовар медоштем.
Бале, мо зиндагии хеле ночиз хоҳем дошт. Ман фикр мекунам, ҳамин нуқта аст, бе асалпарвонаҳо...
Ва, албатта, ба ҷуз растаниҳое, ки мо барои ғизо ниёз дорем, онҳо инчунин растаниҳои ваҳширо хока мекунанд ва
дар бисёр ҳолатҳо мо ҳатто ҷузъиёти ин равандро намедонем.
Аммо мо метавонем мутмаин бошем, ки бисёре аз растаниҳои ваҳшии мо бидуни асалпарвонаҳо барои гардолудкунӣ нопадид мешуданд.
Бо мо ҳамроҳ шуд Мэриан Фрейзер, мутахассиси калон оид ба занбӯриасалпарварӣ дар Донишгоҳи давлатии Пенсилвания.
Критерияҳои классикии марги занбурҳои асал кадомҳоянд, ки занбурпарвар метавонад онҳоро истифода бурда, ба занбурҳо
назар карда бигӯяд: «Ин ба як ҳолати классикии он монанд аст»?
Аломатҳо чунинанд: занбурҳо нисбатан солим ва қавӣ ҳастанд, аммо дар муддати кӯтоҳ шумораи занбурҳои
калонсол дар хонаи занбур кам шуда, колонияро тарк мекунад.
Ва он чи боқӣ мемонад, ин аст миқдори зиёди насл, яъне занбурҳои ҷавон, асал ва гарди гул.
Дар кадом қитъаҳо ин марги занбурҳои асал мушоҳида шудааст?
Коҳиши аҳолии занбурҳои асал дар саросари ҷаҳон рух додааст.
Бисёре аз кишварҳои дигар дар бораи коҳиши аҳолии занбури асал хабар медиҳанд.
Оё ин воқеан ба феномени марги занбурҳои асал, ки бо номи «бемории фурӯпошии колония» (CCD) маъруф аст ва барои он маҷмӯи мушаххаси
меъёрҳо муқаррар шудааст, марбут аст ё не, саволи дигар аст.
Ва ин яке аз он нуқтаҳоест, ки мо тавассути муошират бо одамони дигар аз қисматҳои гуногуни ҷаҳон мекӯшем фаҳмем.
Ин нигаронии ҳозира тақрибан аз соли 2006 вуҷуд дорад, махсусан дар Иёлоти Муттаҳида, ки дар он ҷо бисёре аз асалпарварони касбӣ
ногаҳон фаҳмиданд, ки асалпарвонашон, ки то як марҳилаи муайяни сол солим буданд, дар охири
тобистон талафоти назаррасро аз сар мегузаронанд.
Ва онҳо ба назар мерасид, ки аз ҳар он чизе, ки то ҳол дида шуда буд, фарқ доранд.
Пас мардум ба ульяҳои асал омаданд ва фаҳмиданд, ки дар онҳо дигар асалпарвонаҳо набуданд.
Ин навъи марги занбурҳои асал, ки бо номи CCD (Colony Collapse Disorder) низ маъруф аст, колонияҳои занбурҳои
асалро дар саросари ҷаҳон фаро гирифта, дар баъзе кишварҳо талафоте то 70%-ро нишон медиҳанд.
Сабабҳои гуногун ҳамчун омилҳои муҳаррик зикр шуданд.
Аммо ҳеҷ кадоме аз онҳо натавонистанд бо итминон шарҳ диҳанд, ки чаро асалпарвонаҳо ногаҳон
ба хонаҳои худ барнамегаштанд – бо як истисно:
Кори тадқиқотии ҳайратангез аз ҷониби Йоҳен Кун ва дастаи ӯ.
Дар як таҷриба духтур бо ҳашт колонияи асалпарвона кор кард ва дар чортои онҳо телефони стандартии DECT гузошт.
Сипас олимон назорат карданд, ки оё ҳузури телефони DECT ба бозгашти занбурҳо ба хонаи онҳо
таъсир мерасонад ё не. Натиҷаҳо ҳайратангез буданд.
Занбури асал ба ҳаҷорҳое, ки дар он телефонҳои DECT гузошта нашуда буданд, дар миқдори муқаррарӣ баргаштанд.
Аммо қариб ҳеҷ асалпарвона ба он хонаҳое, ки дар онҳо телефони DECT буд, барнагаштанд.
Ҳеҷ як асалпарвоз ба яке аз уяҳое, ки дар он телефони DECT буд, барнагашт.
Барои пурра дарк кардани аҳамияти таҷрибаи доктор Кун, мо бояд аввал фаҳмем, ки телефони DECT чӣ гуна кор мекунад.
Сабаби он, ки шумо метавонед дар атрофи хонаи худ гашта, бо телефони DECT-и худ занг занед, дар он аст, ки истгоҳи
асосии телефони DECT-и шумо мавҷҳои электромагнитӣ, ки микромавҷҳо номида мешаванд, ба гӯшдонатон мефиристад.
Ин дақиқ ҳамон тавр аст, ки манораи алоқаи мобилӣ бо телефони мобилӣ муошират мекунад.
Телефони DECT аслан як нусхаи хурди манораи телефони мобилист.
Агар асалпараст аз он чи аз телефони DECT баромада мерасад осеб бинад, пас албатта аз он чи аз антенаи
мобилии телефон баромада мерасад низ осеб хоҳад дид.
Ва бо 4 миллиард корбари телефони мобилӣ дар саросари ҷаҳон, ногаҳон шумораи антенаҳои
телефони мобилӣ ба таври нигаронкунанда зиёд шуд.
Ҳисси магнетикии самтёбии асалпараст ба ӯ имкон медиҳад, ки бо истифода аз хатҳои
майдони магнитии Замин самти худро муайян кунад.
Маҳорате, ки дар он миллионҳо сол барои рушд ва такмил додани он сармоягузорӣ шудааст.
Оё равшан нест, ки чунин ҳассосияти баланд ҳатто аз хурдтарин тағйирот дар муҳити электромагнитӣ таъсир мегирад?
Пас, ин тағйири бузург, ки қариб як шабонарӯз рух дод, чӣ маъно дорад?
Оё намудҳои дигаре ҳастанд, ки ба майдонҳои магнитӣ ҳассос мебошанд?
Ҳассосият, ки дар ниҳоят онҳоро ба басомадҳои сунъӣ осебпазир мегардонад?
Мутаассифона, кашфи протеини нави криптохром нишон медиҳад, ки ҳамаи ҳаёт ҳисси магнитӣ доранд.
Онҳо дар растаниҳо дар солҳои 1990-ум кашф шуданд. Вазифаи онҳо ҷабби нури кабуд аст, ки барои танзими афзоиш зарур аст.
Аз он вақт инҷониб онҳо дар ҳашарот, ҳайвонот, ширхорон, инсонҳо ва паррандаҳо пайдо шудаанд.
Криптохромҳо молекулаҳои биологӣ мебошанд, ки онҳоро протеинҳо меноманд.
Онҳо аз ҷониби баъзе аз генҳои мо, ки генҳои CRY ном доранд, истеҳсол мешаванд.
Ва молекулаи криптохром дар асл ритми серкадиании моро танзим мекунад, аз ҷумла истеҳсоли мелатонин.
Баъзе аз криптохромҳо ба назар мерасад, ки вазифаи ҷабби нурро доранд ва ҳамчун детекторҳо барои соати серкадӣ амал мекунанд.
Пас онҳо ҳамчун омил дар ритми рӯзона-шабона, ки ба назар мерасад дар бисёр намудҳо, аз ҷумла дар
растаниҳо ва ҳайвонот вуҷуд дорад, нақш мебозанд.
Аммо дар соли 2000 Торстен Ритц нақши боз ҳам ҳайратангезтари криптохромро ошкор кард.
Дар як қатор таҷрибаҳо бо заргулҳо ӯ исбот кард, ки ҳисси самти онҳо на танҳо бар асоси магнитизм аст,
балки бевосита аз ҳуҷайраҳои криптохром, ки дар паси чашм ҷойгиранд, сарчашма мегирад.
Ман фикр мекунам, ки нашрияҳои Ритц яке аз он марҳилаҳои муҳими илм мебошанд.
Зеро ӯ пешниҳод мекунад, ки ҳамин молекулаи криптохром – фаромӯш накунед, ки он барои таъсир расонидан ва назорат
кардани ритмҳои суркуӣ масъул аст – ва маҳз ҳамин молекула ба паррандаҳо компас, компаси магнитӣ мебахшад.
Паррандаҳо воқеан майдонҳои магнитии Заминро мебинанд, шояд ҳамчун нуқтаи дурахшон ё торик,
ки бар рӯи майдони назари онҳо қарор мегирад.
Ва вақте ки онҳо сар ё баданашонро ҳаракат медиҳанд, нуқта ё нишона низ бо онҳо ҳаракат
мекунад – монанди дисплейи сарпӯши пилоти ҷангӣ.
Онҳо чизе доранд, ки мебинанд ва он ба онҳо имкон медиҳад ҳангоми парвоз самти худро муайян кунанд.
Ӯ барои санҷидани ин паррандаҳоро ба майдонҳои баландбасомад дучор кард, то бубинад, ки оё ин
воқеан компаси магнитии онҳоро халалдор мекунад.
Маълум шуд, ки майдони баландбасомад на танҳо воқеан муҳоҷирати олучаҳоро халалдор кард, балки ин ҳатто
дар ҳолатҳои қувваи хеле пасти майдон низ рух дод.
Ин воқеан муҳим ва хеле ҷолиб аст, ки ҳатто майдонҳои хеле заифи басомади баланд компаси сайранҳоро тағйир доданд.
Таҷрибаҳои Ритц равшан нишон доданд, ки ҳуҷайраи криптохром, ки барои навигация истифода мешавад, аз басомадҳои сунъӣ ҷиддан осеб
мебинад – ҳатто басомадҳое, ки хеле поёнтаранд аз онҳое, ки аз ҷониби мақоми танзимкунандаи ICNIRP бехатар ҳисобида мешаванд.
Ҳамаи тадқиқотҳо оид ба навигатсияи ҳайвонот — дар таракашакҳо, зейбра-финчҳо, мурғҳо ва воробьёвҳо — нишон доданд, ки компаси
магнитии онҳо бо майдонҳои баландчастота, ки хеле поёнтар аз маҳдудиятҳои муқаррарнамудаи ICNIRP буданд, халалдор шудааст.
Ман бо паррандаҳо кор мекунам, махсусан бо паррандаҳо ва ҳашарот.
Ман нишон додаам, ки онҳо ба майдонҳое ҳассосанд, ки хеле поёнтар аз сатҳҳои ICNIRP
мебошанд, ки гӯё барои мо, инсонҳо, бехатар ҳастанд.
Агар шумо ба ин арзишҳо назар афканед, ки тадқиқотҳо нишон медиҳанд ҳайвонот ба онҳо ҳассос вокуниш нишон медиҳанд, адабиёти
хеле хубе вуҷуд дорад, ки нишон медиҳад ин арзишҳо ба таври назаррас пасттар аз он арзишҳоянд, ки моро иҷозат
додаанд ба онҳо дучор шавем ва, дар натиҷа, ҳайвонот дар муҳити зист низ ба онҳо дучор мешаванд.
Сабабҳои комилан боэътимоди илмӣ вуҷуд доранд, ки майдонҳои магнитӣ, аз ҷумла майдонҳои сунъии магнитӣ,
муҳити зисти як қатор намудҳоро нобуд хоҳанд кард.
Муҳити зисти мо дар натиҷаи майдонҳои электромагнитӣ то чӣ андоза тағйир ёфтааст?
Дар тӯли 25 соли охир он то дараҷае тағйир ёфтааст, ки дигар шинохта намешавад...
Он аз ҷиҳати энергияи электромагнитӣ миллионҳо маротиба бузургтар аст.
Собиқ Мақомоти миллии ҳифзи радиатсия дар яке аз ҳуҷҷатҳояш гуфтааст, ки муҳити радиатсионӣ – агар хоҳед онро
ҳамин тавр ном баред – нисбат ба он чи 50 сол пеш буд, миллионҳо маротиба афзудааст – миллионҳо маротиба.
Ин як тағйири бузург дар муҳити Замин аст ва он ҳамаи ин сигналҳои табииро, аз ҷумла мавҷҳои Шуманн,
ки мо бо онҳо инкишоф ёфтаем, пурра фаро мегирад.
«Ифлосшавии электромагнитӣ аз телефонҳои мобилӣ моро маҷбур кардааст, ки
андозагириҳоямонро дар баҳр гузаронем.» Иқтибос аз доктор
Яке аз сабабҳое, ки криптохромҳо хеле ҷолибанд, махсусан дар робита ба он ки инсонҳо майдонҳои магнитиро эҳсос мекунанд, ин
аст, ки таҳқиқоти охирини доктор Фоули ва ҳамкоронаш нишон медиҳад, ки агар криптохромҳои инсонро дар мушакҳои
мева ҷойгир кунанд, мушакҳои мева ба шарофати ҳузури ҳамин криптохромҳои инсонӣ аз ҷиҳати магнитӣ ҳассос мешаванд.
Ин воқеан нишон медиҳад, ки криптохромҳои инсонӣ ба майдонҳои магнитӣ ҳассосанд ва онҳо майдонҳои магнитиро ошкор мекунанд.
Кашфи ҳуҷайраи криптохром таваҷҷӯҳи навро ба ҳисси магнитии инсон бедор кардааст, ҳиссе, ки
Робин Бейкер (биолог) 40 сол пеш пешгӯӣ карда буд.
Ин парвози илмии беназорат нест. Ин як таҷриба аст, то маълум шавад, ки оё кӯдакон ҳисси самтро доранд ё не.
Бо рӯймол баста ва бо муҳофизакунандаҳои гӯш, субъекти озмоишӣ дар курсии махсус чархонда мешавад,
то ки дигар намедонад, ба кадом самт рӯй кардааст.
Курси меистад ва иштирокчии озмоиш тахмин мезанад, ки оё рӯ ба шарқ, ғарб, шимол ё ҷануб дорад.
Фарз дар як компютери хурд сабт шудааст.
Агар кӯдакон ҳисси самтро надоштанд, тахминҳояшон тасодуфӣ мешуданд. Аммо онҳо чунин нестанд.
Кӯдакони даҳсола ё ёздаҳсола метавонанд хеле хуб тахмин кунанд.
Ба назар мерасад, ки онҳо ҳисси воқеии самтро доранд. Ва ба назар мерасад, ки ин ҳисси магнитӣ аст.
Вақте ки олимон магнит ба сарҳои субъектҳо мебанданд, ин ба таври назаррас ҳисси самти онҳоро халалдор мекунад.
Ин аз ҷиҳати дарк як қадами бузург ба пеш аст.
Ва, албатта, ин ҳама гуна саволҳоро ба миён меорад, масалан, оё инсонҳо воқеан метавонанд бо истифода аз майдони
магнитии Замин роҳнамоӣ кунанд ва агар онҳо имрӯз ин корро накунанд, оё шояд ҳазорҳо сол пеш ин корро мекарданд?
Албатта, ин ҳамчунин саволеро ба миён меорад, ки оё раванде вуҷуд дорад, ки дар он майдонҳои магнитӣ дар бадани инсон воқеан
ошкор мешаванд ва ба халал дар ритмҳои серкадӣ оварда мерасонад.
Ин метавонад ҳамаи таъсироти манфии саломатиро, ки мо дар таҳқиқоти эпидемиологӣ оид ба саломатӣ
ва майдонҳои магнитӣ бисёр мебинем, шарҳ диҳад.
Агар инсонҳо қобилияти дарк кардани майдонҳои магнитиро дошта бошанд, агар онҳо ҳамон қобилияти асалпарвонаҳо,
паррандаҳо ва парвонаҳоро дошта бошанд, оё ин маънои онро дорад, ки мо низ мисли онҳо ба басомадҳои сунъӣ ҳассос ҳастем?
Оё тағйирот дар муҳити атроф ба мо ҳамон гуна таъсир хоҳанд расонд, ки ба он таъсир мерасонанд?
Шумо ҳассосияти барқиро чӣ гуна тавсиф мекунед?
Электросэнзитивӣ ҳолатест, ки одамон шурӯъ мекунанд ба вокуниш, баданҳояшон ба майдонҳои электромагнитӣ вокуниш нишон медиҳанд.
Умуман, майдонҳои электромагнитие, ки онҳо ба онҳо вокуниш мекунанд, бесим мебошанд.
Пас ин иртиботи бесим аст: Wi-Fi, телефонҳои бесим, телефонҳои DECT, телефонҳои мобилӣ ва манораҳои телефонҳои мобилӣ.
Онҳо ҳама сигналҳоеро мефиристанд, ки баданҳои мо ҳеҷ гоҳ қаблан таҷриба накардаанд.
Ва вақте ки он ба одамон таъсир мерасонад – вақте ки он ба ман таъсир расонд – одатан
аввал сар аст – шумо дар сар дард эҳсос мекунед.
Ман намехоҳам бигӯям «дарди сар», зеро ин дардест дар сари шумо, ки онро бо ҳеҷ дарди саре, ки
шумо то ҳол доштаед, муқоиса кардан мумкин нест.
Аксари одамон аз нишонаҳое монанди аритмияи дил, бехобӣ, дарди сар, халал дар биниш, сарғардӣ, намудҳои
гуногуни халалҳои ҳиссӣ ё неврозҳо шикоят мекунанд.
Онҳо тавсиф мекунанд, ки дар баданҳояшон эҳсосоти ғайриоддӣ доранд.
Он воқеан метавонад ба низоми эндокринӣ ва функсияи қалқоншакл низ таъсир расонад. Рӯйхат воқеан беохир аст.
Дар ҳолати ман, ва ин ҳолат барои ҳама нест, агар ман аз он муҳит берун нашавам, дар шикамам дардҳои хеле шадид сар мезананд – ва
ин маънои онро дорад, ки дер шудааст, ман хунравии дохилӣ дорам.
Ман фикр мекунам, ки нишонаҳо хеле гуногунанд ва робитаҳое, ки мардум эҷод мекунанд, агар шумо дар ин мавзӯъ
донише надошта бошед, қабул карданашон хеле душвор аст, ки аксари духтурон чунин донише надоранд.
Ва ин айби онҳо нест. Мо барои шинохти ин ҳолат омӯзонида нашудаем.
Ин хеле нав аст ва дарки мо дар ин марҳила ҳанӯз комилан нокомил аст – бо қадамҳои
аввалин барои кушодан ва пурра фаҳмидани ин ҳолат.
Мисли бисёре аз одамоне, ки аз электросензитивӣ ранҷ мекашанд, Брайан маҷбур шуд дар хонаи худ тағйироти радикалӣ ворид кунад.
Ин ду ҳуҷра пурра бо фолгаи металлӣ муҳофизат шуда буданд.
Ин ҳуҷра ва хобхона бинобар ин қуттиҳои Фарадей мебошанд.
Ва агар шумо воқеан майдонҳои электромагнитӣ ё микроволновҳоро тафтиш кунед – ва ин дастгоҳ танҳо микроволновҳоро ба сигналҳои
садо табдил медиҳад – пас мефаҳмед, ки мачтаи он тараф, ки тақрибан ним мил дур аст, ба ман ҳеҷ мушкилот эҷод намекунад.
Ҳангоми муҳофизат кардани ҳуҷра ман шишаи тирезаро бо қабати металлӣ пӯшондам, ки ба ман имкон
медиҳад аксари майдонҳои электромагнитиро бартараф кунам.
Ҷанбаҳои организм, ки ба он имкон медиҳанд майдонҳои электромагнитиро ошкор ва ба онҳо посух гӯянд – метавон гуфт,
ки ин калимаҳо дар контекстҳои гуногун истифода мешаванд.
Ва агар онро ба «электросезitiv» ҷудо кунед, метавонед бигӯед, ки ин дар асл посух ба худи ҳаёт аст.
Масалан, вақте ки мо организмро барои муайян кардани мавҷудияти ҳаёт меомӯзем, дар асл ҷустуҷӯи ҳузури барқ
ҳастем – масалан, бо электрокардиограмма (фаъолияти дил), ЭКГ ва электроэнцефалограмма, ЭЭГ.
Он чизе, ки мо дар ин ҷо меомӯзем, мавҷудияти барқ аз ин узвҳои ҳадаф — мағз ва дил — мебошад.
Ва вақте ки мо инро мебинем, ин нишонаи мавҷудияти ҳаёт аст.
Дар як маънӣ, майдонҳои электромагнитӣ худи ҳаёт дар сатҳи ҳуҷайраӣ мебошанд. Мешавад
гуфт, ки тамоми ҳаёт ба электромагнит ҳассос аст.
Бо умеди воқеан вуҷуд доштани ҳассосияти барқӣ ба мардум бовар кардан, Брайан ва чандин нафари дигари гирифторон
дар як озмоиши беназир дар Донишгоҳи Эссекс иштирок карданд.
Таҷрибае, ки зери роҳбарии Элейн Фокс гузаронида шуд, мутаассифона, охирин кор дар ин мавзӯъ буд.
Шумо бояд ба ҳуҷраи муҳофизатшуда равед.
Шумо барои муддати нисбатан кӯтоҳ меоед, мачнӣ даҳ дақиқа фаъол аст, даҳ дақиқа хомӯш ва боз даҳ дақиқа фаъол
мешавад – ва сипас шумо мебинед, ки оё онро эҳсос мекунед ё не.
Ва ман ба ҳуҷра даромадам ва ба онҳо гуфтам, ки наметавонам бигӯям, ки мачн насб шудааст ё не.
Чаро ин тавр аст? Зеро фаҳмиши онҳо дар бораи он ки чӣ гуна бояд ба он посух дод, нодуруст аст.
Барои аксари одамон ин умуман чунин нест. Шумо антеннаҳоро намегиред ва онҳо мегӯянд: «Оҳ, ман инро эҳсос мекунам.»
Ва сипас онҳо мачнро мебардоранд ва шахс мегӯяд: «Аҳ, ҳоло ман боз худро хуб ҳис мекунам». Ин тавр кор намекунад.
Ман аз аллергияи гулҳо ранҷ мекашам ва вақте ба чунин майдон ворид мешавам, то таъсирҳояшро эҳсос кунам, каме вақт мегирад.
Аммо вақти зиёд мегирад, то ман дигар онро эҳсос накунам ва он дигар ба ман таъсир накунад.
Маро метавон аз майдони алаф дур кард, аммо ман ҳанӯз ҳам пас аз 24 соат чизеро эҳсос хоҳам кард.
Электросензитивӣ дар аксари одамон тақрибан ба таври зерин зоҳир мешавад.
Тарзе, ки даста таҷрибаро ташкил карда буд, маънои онро дошт, ки барои Брайан ва дигар ихтиёриён қариб ғайриимкон
мешуд, исбот кунанд, ки онҳо аз электросензитивӣ ранҷ мекашанд.
Ба назар чунин менамуд, ки ин чандон аҳамият надорад, зеро даста бе ягон сабаби фаҳмо
қарор дода буд, ки ҳар гуна баррасиро рад кунад.
Аз як тараф, ба назар мерасад, ки одамон ба чизҳои гуногун ҳассосона вокуниш нишон медиҳанд.
Ман ба телефонҳои мобилии 3G, масалан телефонҳои мобилии GSM, ҳассос ҳастам. Дар тарзи
кор кардани модулятсия фарқиятҳо вуҷуд доранд.
Ман намедонам, ки онҳо дар гуфтани ҳассос буданашон дурустанд ё не, аммо агар шумо далел дошта бошед, пас мантиқӣ аст,
ки иштирокчиёни таҳқиқоти шуморо маҳз ба ҳамон сигнал, ки онҳо мегӯянд ба он вокуниш нишон медиҳанд, дучор созед.
Агар, масалан, шахсе ҳаст, ки ҳамеша ба Wi-Fi ҳассос аст, аммо ба телефонҳои мобилӣ нест – агар чунин шахс
вуҷуд дошта бошад – пас беҳтар аст, ки ӯ танҳо ба Wi-Fi дучор шавад, на ба телефонҳои мобилӣ.
Ба ҳар ҳол, шумо мехоҳед исбот кунед, ки онҳо ба он чизе, ки даъво мекунанд, вокуниш нишон медиҳанд.
Ва дар ин ҷо ягон аз ин гуна фарқиятҳо ба назар гирифта нашуд.
Дар асл, агар шумо даъво мекардед, ки ба чизе ҳассосияти барқӣ доред, пас шумо дар он иштирок мекардед.
Яке аз сабабҳое, ки ман онро хеле муҳим мешумурдам, ин буд, ки ман ба одамоне, ки нисбати барқ ҳассос буданд, кӯмак мекардам.
Ва чанд моҳ пеш ман воқеан ба дидори як зан меомадам – ӯ худро электросензитив мешумурд – ва ман онҷо танҳо барои
он будам, ки ба ӯ кӯмак кунам; фаҳмонам, ки электросензитивӣ чист ва чӣ метавонад сабаби мушкили ӯ бошад.
Барои кӯтоҳ кардани ҳикоя, маълум шуд, ки ин зан мушкилот дошт, аммо ӯ ба электромагнитҳо ҳассос
набуд. Вай албатта ба электромагнитҳо ҳассос набуд.
Аммо дар ҷараёни гуфтугӯи мо ман фаҳмидам, ки ӯ дар таҳқиқоти Эссекс сабти ном шудааст, то
маълум кунад, ки оё ӯ ба барқ ҳассос аст ё не.
Дили ман қариб бозистод. Ин шахс, ки ба электромагнитҳо ҳассос нест, дар Донишгоҳи Эссекс дохил шудааст.
Ва Эссекс ба ман мегӯяд, ки онҳо ҳеҷ гуна тартиби санҷишӣ надоранд!
Онҳо дар асл чӣ маълумот ба даст оварданд – ва ин бар асоси матни худи иншо аст – ман онро бо суханони худ ҷамъбаст мекунам.
Гуфта мешавад, ки бо дарназардошти сатҳи посухе, ки онҳо интизоранд, барои нишон додани таъсири омории
аҳамиятнок дар таҳқиқоти худ тақрибан 132 иштирокчӣ лозим аст.
Бо назардошти шумораи зиёди одамон дар аҳолӣ, онҳо барои таҳқиқоти худ маълумоти хеле зиёдеро ниёз доранд, то ба хулосае
оянд, ки ин гурӯҳ возеҳан нисбат ба он гурӯҳ ҳассостар аст.
Ин маъно дошт, ки аз аввали кор онҳо танҳо ба як сеяки маълумоте дастрасӣ доштанд, ки
интизор буданд барои дарёфти ҳар гуна маълумот.
Натиҷа ин буд, ки онҳо хатареро, ки аз нигоҳи оморӣ аҳамияти назаррас дошт ва дар ҳар
сурат аз омор равшан буд, муайян карданд.
Барои ҳамаи онҳое, ки гуфтанд онҳо ҳассосанд, он низ бо аҳамияти тақрибан 90% зоҳир шуд.
Пас, ҳадде, ки як мақолаи илмӣ чизеро аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок мешуморад, 95% аст.
Агар ин сатҳи итминон ба даст оварда нашавад, онро ҳодисаи статистикӣ ҳисоб намекунанд.
Он метавонад тасодуф, бахт ё чизе дигар бошад.
Онҳо 90% итминон доштанд, ки хатар афзоиш хоҳад ёфт, ва албатта ин нишондиҳанда аз марзи «магикӣ», ки дар он
ҳодиса аз ҷиҳати статистикӣ аҳамияти ҷиддӣ дорад, камтар аст.
Ва онро бо ин суханҳо рад карданд: «Ин нишон медиҳад, ки одамон ҳассос нестанд.» Аммо ин умуман мавриди назар набуд.
Таъсири доимӣ ба мачнҳо дар чанд нафари субъектҳои озмоишӣ нишонаашро гузошт.
Баъзеҳо то ҳадде бемор шуданд, ки маҷбур шуданд аз таҷриба канор раванд.
Брайан то дер пас аз он ки Эссексро тарк карда буд, оқибатҳои таҷрибаро ҳанӯз ҳам эҳсос мекард.
Ман аввалин колоноскопиямро ҳафт сол пеш гузаронидам, дуюмиро чор сол пеш ва сеюмиро тақрибан як сол пеш.
Ҳама чиз бо ман хуб аст. Ҳама чиз бо ман хуб аст. Бале, шумо дуруст тахмин кардед: ман саратани рӯда дорам.
Пас, аз аввалин дафъае, ки ман хун равон кардам, то замоне, ки рӯдаи калонро аз баданам хориҷ карданд, дақиқан ҳафт сол буд.
Вақте ки ман аз духтур пурсидам, ки ин саратони рушд карданаш чанд вақт мегирад, ӯ гуфт: «Ҳафт сол».
Пас шумо метавонед амалан тамоми вақти ҳузури маро дар Эссекс пайгирӣ кунед, ва як маротиба пеш аз он ман
хунравӣ доштам, хунравие, ки саратони рӯдаро оғоз кард.
Чӣ гуна як таҷрибаи ноком метавонад ҳамчун чунин «тадқиқоти боэътимод» муаррифӣ шавад?
Чаро дастаи бо таҷрибаи чунин дар кори худ чунин хатоҳои асосӣ ва возеҳро мекунад?
Оё ин метавонад ба онҳое, ки маблағгузорӣ карданд, рабт дошта бошад?
Таҷрибаи Эссекс яке аз як қатор таҷрибаҳоест, ки аз ҷониби MTHR маблағгузорӣ мешаванд.
Ин ширкат аз ҷониби худи саноати телефони мобилӣ идора ва маблағгузорӣ мешавад.
Метавонед ба ман бигӯед, ки MTHR чист ва он чӣ гуна маблағгузорӣ мешавад?
Бале, барномаи MTHR бо маблағгузории муштараки ҳукумати Британияи Кабир ва саноати телефони мобилӣ амалӣ мешавад ва барои
таҳқиқи эҳтимолияти таъсири зараровари саломатӣ, ки бо технологияи телефони мобилӣ алоқаманданд, хизмат мекунад.
Мавзӯи мо — кӣ тадқиқоти илмиро маблағгузорӣ мекунад — мавзӯи ҳассос аст.
Ман бисёр олимонеро мешиносам, ки мисли ман ҳастанд ва вақте таҳқиқоти наверо барои хондан мегиранд, аввал ба саҳифаи
охир менигаранд, то бубинанд, ки кӣ онро маблағгузорӣ кардааст.
Оё шумо фикр мекунед, ки дар мавриди маблағгузории саноати телефони мобилӣ барои таҳқиқоти таъсири
зараровар метавонад ихтилофи манфиатҳо вуҷуд дошта бошад?
Хуб, албатта, эҳтимолияти ихтилофи манфиатҳо вуҷуд дорад, ва аз ин рӯ барномаи
тадқиқотии ин гуна бояд бодиққат идора карда шавад.
Ман бо саноати телекоммуникатсия васеъ кор кардаам, зеро дар инҷо ҳамчун намоянда кори коммуникатсионӣ ташкил
мекунам, бинобар ин муддати тӯлонӣ бо ин одамон сӯҳбат кардаам.
Ман фикр мекунам, ки онҳо мехоҳанд бетараф бошанд, аммо асосан аз ҷониби фоида роҳнамоӣ мешаванд, хусусан дар бозоре, ки барои
саҳми бозор бо ҳам рақобат мекунанд, ва бинобар ин метавонанд таҳқиқотро маблағгузорӣ кунанд,
аммо онҳо хеле ба саноати дорусозӣ монанданд.
Равшан аст, ки онҳо одамонеро ки аллакай дар тарафи онҳо ҳастанд, ба кор мегиранд.
Олимон ситораҳои поп нестанд; онҳо пули зиёд намегиранд.
Онҳо бояд хонаҳояшонро қарзӣ бигиранд ва оилаҳояшонро нигоҳубин кунанд.
Кӣ метавонист онҳоро айбдор кунад, агар онҳо ба хулосаҳои нодуруст мерасиданд?
Шумо кори дигар нахоҳед ёфт, ҳадди ақал дар он ҷо.
Фишорҳои равонӣ вуҷуд доранд, ҳатто бидуни фишори воқеӣ, ки метавонанд дар ҳолатҳои инфиродӣ мавҷуд бошанд ё набошанд.
Аммо фишори равонӣ барои мутобиқ шудан ва хушнуд кардани ташкилоте, ки онҳоро маблағгузорӣ мекунад, бешубҳа нақш мебозад.
Оё шумо худро маҷбур ҳис мекунед?
Бале, худро маҷбур эҳсос мекунӣ. Худро маҷбур эҳсос мекунӣ.
Баъзе омори воқеан боэътимод нишон медиҳанд, ки вақте сухан дар бораи таъсири майдонҳои электромагнитӣ меравад, тадқиқотҳое, ки
аз ҷониби ширкатҳои коммуналӣ, яъне саноати барқ, саноати радио ё саноати телефони мобилӣ
маблағгузорӣ мешаванд, аз ҷониби онҳо маблағгузорӣ мешаванд.
Ин тадқиқотҳо одатан ба таври назаррас манфӣ мебошанд.
Аз тарафи дигар, таҳқиқотҳои мустақилона маблағгузоришуда дар донишгоҳҳо ва ғайра одатан чунин нестанд.
Ин соҳаи таҳқиқотӣ душвор аст.
Гузаронидани чунин тадқиқотҳо осон нест ва бинобар маҳдудиятҳои тадқиқоте, ки бо иштироки субъектҳои инсонӣ гузаронида
мешаванд, ҳеҷ гоҳ муҳити комили тадқиқотӣ вуҷуд нахоҳад дошт.
Ҳамеша маҳдудиятҳо хоҳанд буд.
Оё ин беморӣ воқеӣ аст? Бале, бешубҳа, ҳаст.
Ҳоло Созмони ҷаҳонии тандурустӣ мегӯяд, ки ин воқеист ва нишонаҳо метавонанд шадид ва заифкунанда бошанд.
Нишондиҳандаҳои марбут ба электрогиперҳассосӣ тақрибан 2–3%-ро ташкил медиҳанд.
Инҳо одамоне ҳастанд, ки ҳаёти онҳо аз ин ҳолат шадидан осеб дидааст.
Аммо, чунон ки қаблан зикр кардам, 100% одамон дар сатҳи ҳуҷайравӣ ба он вокуниш нишон медиҳанд.
Ин маънои онро дорад, ки оқибатҳо барои низоми тандурустӣ метавонанд хеле бузург бошанд, агар ин ба
қадри кофӣ ҷиддӣ гирифта нашавад ё эътироф нашавад.
Ва эҳтимолан шумораи одамоне, ки ба электромагнитӣ ҳассосияти сабук ё миёна доранд, хеле
бештар аз он аст, ки мо қаблан гумон мекардем.
Ин барои мо чӣ маъно дорад?
Ин ба сабти кассетаи пайвасти таҷрибавӣ байни телефони стандартӣ ва телефони мобилии беназир ишора мекунад.
Сигнале тонаи рақамгирӣ – ва ин воқеан дастоварди бузург аст!
Зеро як чиз аст гуфтугӯро интиқол додан, вале чизи дигар аст интиқоли дақиқи маълумоти рақамӣ.
Ҳоло рақами мустақим ба Институти тадқиқотӣ дар Челмсфорд (Эссекс, Англия), ки ин технологияро такмил додааст, дастрас аст.
Лиз Чарнок бояд дар тарафи дигар бошад.
Бо ворид шудани телефонҳои мобилӣ дар солҳои 1980 шабакаи антеннаҳо зарур шуд.
Аз он вақт инҷониб ширкатҳои телекоммуникатсионӣ дар саросари ҷаҳон зиёда аз 5 миллион мачнҳоро насб кардаанд.
Ифтихор мекунанд, ки ҳаворо бо басомадҳои микроволновӣ пур мекунанд, аммо онҳо ҳатто як таҳқиқот ҳам
нагузаронидаанд, то итминон ҳосил кунанд, ки ба саломатӣ зарари дарозмуддат нахоҳад расид.
Онҳоро бидуни аввал боварӣ ҳосил кардан, ки онҳо бехатар ҳастанд, сохтанд.
Ташаккур барои кӯмакатон.
Бисёр нороҳат аст, не?
Бале, ва он ҳамеша вуҷуд дорад; чизе, ки барҷаста аст, ин аст, ки он ҳеҷ гоҳ намеистад.
Он ҳамеша радиатсия хориҷ мекунад – он аз мастҳо меояд – агар шумо мастҳоро мебинед, шумо ба он дучор мешавед.
Ростӣ гӯям, ҳатто агар он набошад ҳам, шумо дар ин масофа ҳанӯз ҳам ба он дучор мешавед, зеро он аз деворҳои бетонӣ ва
дигар монеаҳо мегузарад. Он каме заиф мешавад, аммо танҳо каме.
Дар масофаи 200 то 300 метр дур аз мачнӣ, шумо ҳамеша ба он дучор мешавед.
Вақте ки шумо онро мешунавед, ҳама чиз тағйир меёбад. Бале. Чӣ мешуд, агар шумо метавонистед онро бубинед?
Ин мисли он аст, ки ҳар рӯз смогро мебинед.
Бо тумане аз басомадҳои сунъии инсон, ки ҳамеша моро иҳота кардааст ва бе санҷидани бехатарии онҳо – оё
ҳайронкунанда нест, ки бадани инсон ба он вокуниш нишон медиҳад?
Ин тақрибан 10 сол пеш буд. Ман дар синни 30-солагиам будам.
То ҳол дар оилаи ман ҳеҷ кас ба саратани сина гирифтор нашудааст. Ман тарзи ҳаёти хеле солим доштам.
Ман солҳои зиёд дар паҳлӯи сутуни телефонӣ зиндагӣ мекардам, дар он вақт ҳафт сол буд.
Ӯ дар 100 метр дуртар аз хонаи ман истода буд.
Солҳо ман нишонаҳое доштам, ки ба мастҳо рабт надоштанд, зеро дар он замон ман дар бораи ҳассосияти барқӣ ҳеҷ чиз намедонистам.
Ман сарғардӣ, мушкилоти хоб, дардҳои сар, дардҳои тез дар сар доштам ва зуд-зуд ба духтур меомадам.
Ба ман гуфтанд, ки ин стресс ё вирус аст. Ва пас, ногаҳон ба ман ташхиси саратони сина
гузоштанд. Ин бузургтарин зарбаи ҳаёти ман буд.
Аввал ман фикр мекардам, ки танҳо бадбахт ҳастам ва ин айби ман аст. Сипас табобат оғоз шуд.
Ва ман дар беморхона бо чанд ҳамсоя рӯ ба рӯ шудам – ман дар як деҳаи хеле хурд зиндагӣ мекардам.
Ва ман инчунин бо ин ҳамсояҳо вохӯрдам, занони ҷавон – ман ҷавонтарин будам, дар синни сиюсола,
дигарон дар синни чилусола ё аввали панҷоҳсолагӣ буданд.
Панҷ нафари мо дар он ҷо будем, ҳама дар давоми шаш моҳ дар як вақт бо ташхиси якхелаи саратани сина.
Дар деҳаи мо ҳамагӣ 18 хона буд, ки дар атрофи манораи телефони мобилӣ ҷойгир буданд.
Пас Эйлин қарор дод, ки як пурсишнома оғоз кунад, то бубинад, ки оё дигарон низ аз бемории ногаҳонӣ ранҷ мекашанд.
Натиҷа моро ларзонд. Бисёре аз одамон ҳамон аломатҳоро хабар доданд, ки ман солҳо аз онҳо ранҷ мекашидам. Сардардҳо, сарғардӣ.
Аммо дар деҳа занони ҷавони дигаре низ буданд, ки мушкилоти ҳомиладоршавӣ доштанд ва ба бемории
пешакансерозии гардани бачадон гирифтор буданд – ё зане, ки дар синааш гӯлчаҳои саратонии сина дошт.
Ва дар он минтақа намудҳои дигари саратон низ буданд.
Як ҳамсоя, ки ҳамагӣ 51-сола буд, ба бемории нейронҳои моторӣ гирифтор шуд ва бо таассуф аз
дунё даргузашт. Ростӣ: ин бемории даҳшатнок аст.
Ин ба 77 нафар аз ин хонаҳо таъсир расонд.
Бале, тахминан 70% онҳое, ки дар тӯли солҳо таъсири биологӣ эҳсос кардаанд – мушкилоти хоб, доғҳои пӯст, ғунзаҳои сина ё саратон.
Бале, он ба мардуми ин деҳа таъсири калон расонд.
Ман фикр мекунам, ки ин мушкили бузурги ҷаҳонӣ аст.
Мо аз он вақт фаҳмидем, ки мо ягона гурӯҳи беморони саратонем, ки дар атрофи манораи телефони мобилӣ ҷойгирем.
Дар наздикии пилонҳо гурӯҳҳои зиёди саратони вуҷуд доранд.
Мо дар маҳал бо як олим кор кардем, ки дар он ҷо мачнҳои дигареро, ки муддати тӯлонӣ дар
минтақаҳои дигар истода буданд, тафтиш кардем.
Ва мо дигар пурсишҳо низ гузарондем ва низ ҳодисаҳои зиёди саратонро ошкор кардем.
Бо чунин шумораи зиёди телефонҳои мобилӣ ва манораҳои алоқа ва саноати телефони мобилӣ, ки арзиши он ба триллионҳо доллар
мерасад, метавон умедвор шуд, ки ҳоло як ниҳоди қатъии давлатӣ таъсис ёфтааст, мақомие, ки кафолат медиҳад, ки
саноати телекоммуникатсия дар доираи бехатар амал мекунад.
Касе, ки маҳдудиятҳои қатъӣ мегузорад, то аҳолиро ҳифз кунад – касе, ки кафолат медиҳад, ки он
чизе, ки мо бо он рӯ ба рӯ мешавем, пурра бехатар аст.
Мутаассифона, ҳеҷ кадоме аз ин вуҷуд надорад. Он чизе, ки мо дорем, ICNIRP аст.
ICNIRP тақрибан 20 сол пеш дар Аврупо таъсис ёфт, то радиатсияи ғайрийонизатсионӣ омӯзад.
Ин Кумитаи байналмилалӣ оид ба ҳифз аз радиатсияи ғайрийонизатсионӣ аст ва вазифаи он баррасии тамоми
адабиёти нашршуда ва дар асл хулоса кардани он мебошад:
Ин аст он чизе, ки илм ба таври қатъӣ мегӯяд.
Шумо наметавонед бо раъйдиҳӣ роҳ ёбед. Агар шумо яке аз шахсони афзалиятнок бошед, ба шумо даъват карда мешавад, ки ҳамроҳ шавед.
Пас, он ҳамеша аз ҷониби саноат муайян карда мешавад, зеро решаҳояш дар он ҷо ҳастанд.
Пас, мо як меъёри муқоисавӣ дорем, ки онҳо муқаррар кардаанд, ки аз ҷониби аксари кишварҳои Аврупо қабул
шудааст, ва он чизест, ки худи Комиссияи Аврупо, аз ҷумла панели коршиносон, тавсия медиҳад.
Аммо ин дастурҳо бар асоси усулҳои сохтмонӣ таҳия шудаанд, ки мо медонем онҳо бо радиатсияи
баландбасомад муносибати сабабу оқибат доранд.
Ягона сенариое, ки дар айни замон дар робита ба энергияе, ки дар он басомад моро иҳота кардааст, мисли радиатсия аз телефонҳои
мобилӣ, манораҳои базаии мобилӣ ва телефонҳои бесим – ба ибораи дигар, ҳамаи дастгоҳҳои гуногуни коммуникатсионӣ,
ки мо ҳар рӯз истифода мебарем – вуҷуд дорад, ҳамон аст, ки мо онро аз танӯрҳои микроволновӣ мешиносем.
Агар мо энергияи кофӣ истифода барем ва онро дар майдони кофӣ хурд тамаркуз кунем, бофтаҳоро гарм мекунем, яъне
ҳама чизеро, ки миқдори муайяни об дорад, гарм мекунем.
Ҳеҷ яке аз роҳнамоиҳои ҳозира бо осеби музмини саломатӣ ё саратон алоқаманд нест. Ҳеҷ кадоме, ҳатто яке ҳам нест.
Ҳамаи онҳо барои ба вуҷуд овардани таъсироти гармӣ ё таъсироти фаврӣ, ба монанди ларзиши пӯст,
ларзиши абрӯҳо ё чизи монанди он тарҳрезӣ шудаанд.
Ҳеҷ кас наметавонад зарари дарозмуддати саломатиро муайян кунад.
Пас шумо фикр мекунед, ки барои шахсони то 40-сола он ночиз аст, маъно надорад...
Ин бемаънӣ аст. Ният барои ҳифз аз зарари дарозмуддати саломатӣ вуҷуд надорад.
ICNIRP … хуб, ICNIRP комилан беалоқа аст.
Масалан: Агар шумо хоҳед, ки ҳеҷ кас дар мактаб аз ҳадди суръат нагузарад, ҳадди суръатро
ба 10 000 километр дар як соат муқаррар кунед.
Ба ин васила, ҳама ба он риоя мекунанд ва ҳеҷ кас тез намеравад.
Шумо метавонед бо суръати 999 км/соат аз назди мактаб гузаред ва ҳанӯз ҳам ба «маҳдудият» риоя кунед.
Кумитаи машваратӣ ҳоло вазифадор нашудааст, ки далелҳоро оид ба ҳифзи ҷомеа баррасӣ кунад.
Пас ICNIRP танҳо барои таъмини он чизе вуҷуд дорад, ки 100% ҳақиқат аст, ва ҳар чизе,
ки 100% ҳақиқат нест, ба он дахл надорад.
Дуруст аст. Онҳо дар ин бора сӯҳбат хоҳанд кард, он чи дастрас аст, он чи дастрас нест ва он
чи бояд ҳанӯз маълум шавад, хулоса хоҳанд кард.
Ва ҳамин буд. Онҳо ҳамин тавр мегузоранд. Ҳеҷ тавсия – ҳеҷ чиз, зеро онҳо инро масъулияти худ намедонанд.
Биё, ман кӯшиш мекунам занг занам.
Вақте ки шумо кӯшиш мекунед ба касе занг занед, қариб ҳамеша интиқолдиҳии баландбасомад дар ҳар ду самт оғоз меёбад.
Хуб, биёед онро санҷем. Оҳ, ваҳ!
Ҳамин ки он пайваст мешавад; ин режими занг аст, ҳамин корро телефони мобилӣ мекунад.
Ин мавҷҳое ҳастанд, ки аз телефони мобилии ман ба стансияи база мераванд ва аз он ҷо интиқол меёбанд?
Ин аслан ҳамон чизест, ки телефони мобилии шумо ҳамеша ҳангоми он ки сигнал дорад ва шумо онро истифода мебаред, анҷом медиҳад.
Даҳшатнок.
Ва телефони мобилии шумо дар асл ҳамеша инро ба сари шумо интиқол медиҳад, вақте ки шумо ба истгоҳи асосӣ
пайваст мешавед ва аз телефони худ истифода мекунед.
Душвор аст тасаввур кардан, ки ягон дастгоҳи технологӣ ба ҳаёти мо ба қадри телефони мобилӣ зуд ворид шуда бошад.
Бисту панҷ сол пеш онро қариб ки танҳо як ҳила мешумурданд.
Имрӯзҳо 4 миллиард нафари мо соҳиби яке ҳастанд.
Ба таври миёна, кӯдакон дар синни 8-солагӣ аввалин телефони мобилии худро мегиранд.
Телефонҳои мобилӣ тавассути интиқол ва қабули басомадҳои микроволновӣ аз истгоҳи асосӣ кор мекунанд.
Вақте ки шумо телефони мобилиро ба гӯши худ мегиред, мағзи сар беихтиёр ба ин мавҷҳо дучор мешавад.
Оё мағз ба ин таъсир вокуниш нишон медиҳад?
Як таҳқиқоти нави амрикоӣ нишон медиҳад, ки ин бешубҳа ҳамин тавр аст.
Доктор Нора Волков ин тадқиқотро гузаронд.
Доктор Волков ва дастаи ӯ дар тӯли як сол 47 нафар шахсони солимро омӯхтанд.
Иштирокчиён дар гӯшҳои рост ва чапи худ телефонҳои мобилӣ доштанд.
Яке аз онҳо дар ҳолати кор буд, аммо хомӯш буд, дигараш хомӯш карда шуда буд.
Доктор Волков аз таҷҳизоти тасвиргирии мағз истифода кард, то маълум кунад, ки мағз
ҳангоми таъсир чӣ қадар глюкоза истеъмол мекунад.
Ин нишондиҳандаи хеле ҳассос аст, ки оё дар фаъолияти мағз тағйирот вуҷуд дорад, ки метавонад бо сабаби
стимулятор – дар ин ҳолат телефони мобилӣ – ба вуҷуд ояд.
Вақте ки мағз стимулятсия мешавад, он глюкозаро истеъмол мекунад, ҳамон тавре ки мошин сӯзишворӣ истеъмол мекунад.
Таъсири телефони мобилӣ ба мӯҳлати 15 дақиқа бо афзоиши истеъмоли глюкоза дар мағз алоқаманд аст, ки нишон медиҳад мағз
тавассути басомадҳои радиоии телефони мобилӣ фаъол шудааст.
Нимкураи рост мағз, ки ба антенна хеле наздик буд, дар муқоиса бо ҳолати хомӯш будани телефони мобилӣ
бештар аз ҳама афзоиши фаъолияти метаболикиро нишон дод.
Ҳарчанд басомадҳои радиоӣ, ки аз технологияҳои кунунии телефонҳои мобилӣ пахш мешаванд, хеле заифанд, онҳо
метавонанд мағзи инсонро фаъол карда, таъсир расонанд.
Ҳангоми истифодаи телефони мобилӣ дар режими хомӯш, таҷрибаи доктор Волков нишон дод, ки мағзи инсон ба
микроволновҳои телефони мобилӣ посухи метаболикӣ нишон медиҳад.
Реаксияи метаболикӣ дар сатҳҳое, ки хеле поёнтар аз ҳадди қонунианд.
Чизе, ки бисёриҳо мегӯянд ғайриимкон аст.
Ва вокунише, ки доктор Волков сабт кардааст, дуюмдараҷа аст нисбат ба як нигаронии бузургтар:
Тарзи воқеии ҷабби ин нурҳои микроволновӣ аз ҷониби мағз. Ин ҳамчун арзиши SAR маъруф шуд.
SAR маънои суръати мушаххаси ҷаббиро дорад.
Ва ин ченакест, ки нишон медиҳад, дар як муддати муайян ва дар як ҳаҷми муайян бадани
инсон чӣ қадар мавҷҳои радиоиро ҷабб мекунад.
Ин чен кардани таъсири гармидиҳӣ аст, ки радиопередатчик ба бадани инсон дорад.
SAR ба таври зерин чен карда мешавад. Сарпӯши сунъӣ истифода мешавад.
Он бо омехтаи глюкоза пур карда шудааст, ки гӯё намояндаи мағзи инсон аст.
Дастгоҳи санҷишӣ миқдори радиатсияи микроволновӣеро, ки ба косахонаи сар модели ворид мешавад, чен мекунад.
Арзиши SAR сипас бар асоси миқдори энергияе, ки ҷабби мешавад, ҳисоб карда мешавад.
Барои Иттиҳоди Аврупо ҳадди аксар 2 ватт дар як килограмм барои миёнаи 10 г бофта мебошад.
Барои ИМА, он 1,6 Вт/кг дар тӯли 1 г бофтаи миёна аст.
ИМА нисбат ба Иттиҳоди Аврупо ҳадди болоии сахттар дорад, аммо кишварҳои дигар, ба монанди Австралия ва
Зеландияи Нав, маҳдудиятҳои Иттиҳоди Аврупоро истифода мебаранд.
Баъзе аз маъмултарин телефонҳои мобилӣ дар бозор миқдори зиёди радиатсияи микроволновӣ хориҷ мекунанд, ки арзиши
SAR-и онҳо дар ҳадди болоии иҷозатдодашуда қарор дорад.
Ҳар миллиметри косахона ба ҳифзи мағз аз радиатсияи микроволновӣ кӯмак мекунад ва бо ин
арзиши SAR-и телефони мобилиро коҳиш медиҳад.
Кӯдакон дар синни миёнаи 8-солагӣ аввалин телефони мобилии худро мегиранд.
Скафи сари як кӯдаки 8-сола нисбат ба калонсол ба таври назаррас тунуктар аст.
Умедвор мешавем, ки телефонҳои мобилӣ бо ғафсии устухони сар, баробар ба ғафсии устухони сари кӯдак, санҷида шаванд.
Сари SAM шакли миёна ва калон, косахонаи инсонӣ аст.
Миёнаи 10 000 андозаи сар, ки аз одамон гирифта шудааст, барои сохтани ин сарчаи фантомии SAM
истифода шуд, ки он сарчаи миёнаи инсонро ифода мекунад...
Албатта, сари як калонсоли миёна ба таври назаррас калонтар аз сари як кӯдаки ҳаштсола аст.
Аммо вақте ки мо аз ширкати истеҳсолкунандаи сари фантоми SAM пурсидем, фаҳмидем, ки воқеият боз ҳам бадтар аст.
Модели санҷиши SAM на танҳо миёнаи 10 000 нафар аст, балки миёнаи 10 000 сарбоз дар Артиши ИМА мебошад.
Ва кормандони Артиши ИМА бешубҳа сарҳои калонтар ва ғафстар аз сарҳои як кӯдаки ҳаштсолаи миёна доранд.
Аз ин рӯ, хеле эҳтимол аст, ки агар телефонҳои мобилӣ дар сарчашмаи як кӯдаки ҳаштсола
санҷида мешуданд, аксари онҳо ноком мешуданд.
Кӣ роҳнамоҳоро муқаррар мекунад?
Инҳо одамоне ҳастанд аз кумитае бо номи ICNIRP.
Одамоне, ки бо телефонҳои мобилӣ кор мекунанд, биоинженерҳо ҳастанд.
Онҳо ҳеҷ тасаввур надоранд, ки дар дохили ҳуҷайраи зинда чӣ мегузарад, аммо дар
бораи он бо суханони пурҳашамат ҳарф мезананд.
Онҳо гумон мекунанд, ки ягона чизе, ки метавонад ба некӯаҳволии организми зинда таъсир расонад, саволи он аст,
ки оё он барои гарм кардани бофтаҳо кофӣ қавӣ аст ё не.
Аммо ин мисли он аст, ки бигӯем: «Мо медонем, ки вақте тухтро ҷӯшон мекунем, он сахт мешавад.»
Онҳо намедонанд, ки агар тухмро напазонанд, он ба мурғ табдил меёбад.
Онҳо ҳатто тасаввур ҳам надоранд, ки ин чӣ гуна рӯй медиҳад. Аммо боз ҳам гӯё медонистанд, ҳарф мезананд.
Дар соли 2011 Созмони ҷаҳонии тандурустӣ таснифи хатари телефонҳои мобилӣро тағйир дод ва онҳоро эҳтимолан канцерогенӣ
барои инсон эълон кард, зеро хатари афзояндаи рушди глиома, навъи омоси мағз, ки бо истифодаи
телефонҳои мобилӣ алоқаманд аст, вуҷуд дорад.
Чӣ чиз сабаби ин тағйири ногаҳонии мақом шуд?
Таҳқиқоти бепоён дар бораи таъсири эҳтимолии телефонҳои мобилӣ ба саломатӣ гузаронида шудаанд.
Баъзеҳо таъсирро нишон медиҳанд. Баъзеҳо ҳеҷ таъсирро нишон намедиҳанд.
Аммо муҳимтарин тадқиқот аз Леннарт Харделл буд.
Ӯ бузургтарин ва фаҳмотарин лоиҳаи тадқиқотиеро, ки то ҳол анҷом дода шудааст, роҳбарӣ кардааст.
Ӯ кори худро бо кори дигарон аз саросари ҷаҳон муттаҳид кард.
Аз аввали солҳои 1990 онҳо одатҳои телефонӣ беш аз 2000 нафарро дар саросари ҷаҳон омӯхтаанд.
Одамоне, ки гирифтори остеосаркома ва невриомаи акустикӣ ҳастанд, ки маъмултарин саратонҳои мағз мебошанд ва бинобар
наздикӣ ба гӯш бо истифодаи телефони мобилӣ алоқаманданд.
Натиҷаҳо ҳайратангезанд. Онҳо ба хулоса омаданд, ки истифодаи телефонҳои мобилӣ воқеан хатари саратони мағзро зиёд мекунад.
Ва онҳо инчунин фаҳмиданд, ки чаро тадқиқотҳои қаблӣ ҳеҷ таъсирро нишон надода буданд.
Ман фикр мекунам, ки далелҳои бештар вуҷуд доранд, ки он канцерогенӣ аст, на танҳо эҳтимолан канцерогенӣ.
Аммо ман фикр мекунам, ки то андозае мефаҳмам, зеро аксари саратонҳое, ки дар оянда пайдо хоҳанд шуд, ҳанӯз вуҷуд надоранд.
Одамон ҳанӯз муддати кофӣ бо телефони мобилӣ кор накардаанд, то таъсироти воқеии он ошкор шаванд.
Мисли дигар канцерогенҳо, барои дидани таъсири тамос ҳадди ақал даҳ сол вақт лозим аст.
Азбаски таркиши телефони мобилӣ танҳо дар охири солҳои 1990-ум оғоз ёфт, тааҷҷубовар нест, ки мо ҳоло
ба таъсирҳояш оғоз мекунем. Ва ин ҳозир рӯй медиҳад.
Пас саноати телекоммуникатсия барои ҳифзи корбарони худ аз омосҳои мағз чӣ кор мекунад?
Як нигоҳ ба дастурҳои бехатарӣ нишон медиҳад, ки онҳо бештар дар бораи ҳифзи худ ғамхорӣ мекунанд.
Ин модели дастгоҳи бесим бо талаботи қонунӣ оид ба таъсири мавҷҳои радиоӣ мувофиқ аст. Вақте ки он мувофиқи тавсифи
ин бахш истифода мешавад, бо роҳнамоии қонунӣ мувофиқ аст.
Дастгоҳи BlackBerry-ро ҳадди ақал 2,5 см дур аз баданатон нигоҳ доред, аз ҷумла аз шиками
занони ҳомиладор ва наврасон! Вақти зангро кам кунед!
Дар қафои қариб ҳар телефони мобилӣ дастурҳо оварда шудаанд, ки он бояд чӣ қадар дур аз бадан нигоҳ дошта шавад.
Дастурҳое, ки дар аксари ҳолатҳо комилан ғайриамлӣ мебошанд.
Ва чӣ мешавад, вақте ки саноати телекоммуникатсия таҳқиқотҳоро оид ба зараре, ки он мерасонад, маблағгузорӣ мекунад?
Ва ин тадқиқот хулоса мекунад, ки таъсир вуҷуд дорад ва истифодаи телефони мобилӣ дар рушди саратон нақш мебозад.
Аммо онҳо одатан ин тадқиқотро барои худ нигоҳ медоранд.
Мо воқеан намедонем, ки бо майдонҳои электромагнитӣ чӣ чизро нигоҳ медорем, зеро таъсирҳо асосан дарозмуддат
ҳастанд ва, тавре ки шумо гуфтед, ин дучоршавӣ паҳншуда аст.
Ва такяи густурда ба ин омилҳо.
Мо ҳанӯз пурра намефаҳмем, ки чӣ кор мекунем.
Гарчанде ки эпидемиология возеҳ нишон медиҳад, ки истифодаи телефони мобилӣ хатари пайдоиши саратони мағзро зиёд мекунад.
Чизе, ки коршиносони ICNIRP бояд бубинанд, ин аст: сабаб ва таъсири возеҳ; чӣ гуна он рух медиҳад,
механизми он чист ва дақиқан чӣ гуна саратон ба вуҷуд меояд.
Шояд возеҳ ба назар расад, ки мавҷудоте, ки ба басомадҳои Замин ин қадар ҳамоҳанг ва ба майдони магнитии он ҳассос
аст, табиатан ба микроволновкаҳои сунъӣ вокуниш нишон медиҳад.
Аммо солҳост, ки саноати телекоммуникатсия амалҳои худро бо пурсидани ҳамон як савол ҳимоят кардааст.
Чунон ки маълум шуд, онҳо саволи нодуруст доданд.
Ҷавоб: мелатонин.
Мебинед, мелатонин гормон аст ва бовар кунед ё не, он дар мағз истеҳсол мешавад.
Он дар ғадуди шиноҳӣ (эпифиз) дар мағз истеҳсол мешавад ва нисбат ба витаминҳо,
масалан, хосиятҳои хеле қавии зиддиоксидантӣ дорад:
Мелатонин панҷ маротиба пурқувваттар аз витамини С ва ду маротиба пурқувваттар аз витамини Е мебошад.
Ва он танҳо шабона тақсим карда мешавад.
Ва маҳз шабона ба он ниёз дорем, зеро дар он вақт мо мехобем ва мағзи мо ҳуҷайраҳои баданамонро барқарор мекунад.
Ва ҳамин вақт мелатонин ба кор шурӯъ мекунад.
Ҳар рӯз баданамон тақрибан ним миллиард ҳуҷайраро аз даст медиҳад.
Ва шабона бадани мо ин ҳуҷайраҳоро тавассути раванде бо номи митоз, яъне тақсимоти ҳуҷайраҳо, иваз мекунад.
Он чӣ кор мекунад: Он радикалҳои озодро, ки чунин ном доранд, мегирад.
Ин радикалҳои озод дар асл электронҳои изофае мебошанд, ки аз раванди истеҳсоли энергия боқӣ мондаанд
ва мо барои барқарорсозии худ ба онҳо ниёз дорем.
Ҳар шаб, вақте ки баданҳои мо худро барқарор мекунанд, миллионҳо ҳуҷайраҳои радикалии озод ҳамчун маҳсулоти
иловагӣ дар натиҷаи митози ҳуҷайраҳо тавлид мешаванд.
Ин ҳуҷайраҳои радикалии озод ба ҳуҷайраҳои солим ҳамла мекунанд.
Умуман қабул шудааст, ки радикалҳои озод дар аксари ҳолатҳои саратон сабаби асосӣ ё омил мебошанд.
Муҳимтарин ҳимояи бадани мост бар зидди ин радикалҳои озод – қавитарин антиоксиданти он: мелатонин.
Он ба хун ворид шуда, ҳамчун антиоксиданти табиӣ ва воситаи табии зидди саратон амал мекунад.
Мелатонин як агенти зидди саратонии хеле, хеле пурқувват аст.
Он ҳамчун агенти онкостатикӣ амал мекунад, ки шуморо аз саратон муҳофизат мекунад.
Он инчунин давраи хоб-бедории шуморо танзим мекунад, то шумо шабона хуб хоб кунед ва миқдори зарурии мелатонинро гиред.
Ин молекулаи зидди пиршавӣ аст. Ба ибораи дигар, он радикалҳои озодро мегирад ва ба
таври оддӣ пӯсти шуморо ҷавонтар нишон медиҳад.
Мо дар лабораторияи худ 12 000 тадқиқот дорем, ки дар тӯли солҳо ҷамъоварӣ кардаем, ки ин аз ҳама тадқиқоте, ки то
ҳол дар бораи парацетамол, доруи маъмулан истифодашаванда барои дарди сар, нашр шудаанд, бештар аст.
Дар муқоиса бо парацетамол, ба мелатонин таваҷҷӯҳи илмӣ хеле бештар аст.
Оқибатҳои коҳиши секрецияи мелатонин кадомҳоянд?
Бале, хуб, агар сатҳҳои мелатонин дар шумо кам шаванд, пас системаи масунияти шумо заиф мешавад.
Дар аввал шумо одатан мушкилӣ дар хоб доред, яъне наметавонед ба хоб равед ё, агар ба
хоб равед, боз ба хоб баргаштан наметавонед.
Шояд шумо мушкилоти дил дошта бошед, зеро мелатонин низ дили шуморо муҳофизат мекунад.
Ва шумо ба беморӣ хеле ҳассос ҳастед, зеро системаи масунияти шумо ба таври оптималӣ кор намекунад.
Инҳо баъзе аз ҳолатҳое мебошанд, ки ҳангоми паст шудани сатҳи мелатонин рух медиҳанд.
Ва, масалан, миёнаи зане, ки гирифтори саратани сина аст, дар муқоиса бо зани солими ҳамсиннаш танҳо даҳяки мелатонин дорад.
Ва дар шахсоне, ки гирифтори саратани простата ҳастанд, миқдори мелатонини онҳо камтар аз нимест, ки бояд дошта бошанд.
Кӯдакони аутистӣ дорои сатҳи мелатонин камтар аз ним ҳастанд, ки бояд дошта бошанд.
Мелатонин дар коргарони навбати шаб кам мешавад, зеро онҳо шабона кор мекунанд ва ба нур дучор мешаванд.
Онҳо шабона мелатонин истеҳсол намекунанд, ки маълум аст хатари саратани синаро то 50% зиёд мекунад.
Ва Агентии байналмилалии тадқиқоти саратон (IARC) тадриҷан кори навбатҳои шабонаро эҳтимолан канцерогенӣ
эътироф кардааст, зеро дар натиҷаи ин коҳиши мелатонин.
Ҳоло таҳқиқоти зиёде ҳастанд, ки нишон медиҳанд, одамоне, ки дар навбатҳои шабона кор мекунанд, ё одамоне, ки нобино ҳастанд,
нисбат ба аҳолии миёна сатҳи бемориҳои саратониашон фарқ мекунад.
Ва аксари ин тадқиқотҳо назари онро дастгирӣ мекунанд, ки набудани ё паст шудани сатҳи мелатонин ба саломатӣ таъсири манфӣ дорад.
Азбаски бадан танҳо шабона барқарор мешавад, мелатонин танҳо вақте истеҳсол мешавад, ки
ғадуди пинеалӣ эҳсос мекунад, ки рӯшноӣ нест.
Ва он чи рӯй медиҳад ин аст, ки ғадуди шиноҳӣ ба нур ҳассос аст.
Он дақиқ дар он ҷо ҷойгир аст, ки мағзи шумо сигналҳоро аз чашмҳояш қабул мекунад ва дар нуқтаи марказӣ онҳоро убур мекунад.
Онро ядрои супрахиазматикӣ меноманд.
Ва пайвандҳо аз он ҷо бевосита ба ғадуди эпифиз мераванд, то ба он хабар диҳанд, ки оё рӯшноӣ вуҷуд дорад ё не.
Вақте ки нур вуҷуд дорад, халалрасонии ҳамзамон ба сигналҳое, ки мағз мехоҳад ба ҳуҷайраҳои мо
фиристад, то онҳоро таъмир кунад, ба вуҷуд меояд.
Пас барои мағз маъно надорад, ки ин сигналҳоро ба ҳуҷайраҳои мо фиристад, то ба онҳо бигӯяд, ки худро таъмир кунанд, вақте ки
халалҳо он қадар зиёданд, ки онҳо ин сигналҳоро намешунаванд.
Пас он мунтазир мемонад, мағз мунтазир мемонад то торик шавад.
Кадом тадқиқотҳо нишон додаанд, ки майдонҳои барқӣ, майдонҳои магнитӣ ё радиомавҷҳо ба истеҳсоли мелатонин таъсир мерасонанд?
Бале, хуб, Институти Баттелл дар Амрико аз охири солҳои 1970 дар ин мавзӯъ корҳои зиёде анҷом додааст.
Ва олимони ӯ, Барри Уилсон, Дик Стивенс ва ин одамон дар ин бора фикр карданро шурӯъ карданд, зеро мо медонем, ки мағз ҳангоми
фурӯзон кардани чароғ истеҳсоли мелатонинро қатъ мекунад.
Пас онҳо фикр карданд, ки шояд мағзҳоямон натавонанд байни майдонҳои барқие, ки мо сунъӣ эҷод мекунем, ва нури
табиӣ, ки ҳамаи мо медонем дар рӯз вуҷуд дорад, фарқ гузоранд, зеро мо дар рӯз мелатонин истеҳсол намекунем.
Барои ин сабабҳои биологӣ хеле хуб вуҷуд доранд.
Пас онҳо фикр карданд, ки ин майдонҳои барқӣ синтези мелатонинро суст мекунанд, ки дар навбати худ ба саратон,
махсусан саратони сина дар занон, меорад, зеро онҳо дигар ҳимояи иммунологиро, ки одатан вуҷуд дорад, надоранд.
Пас мағз мавҷҳои радиоиро ҳамчун мавҷҳои нурӣ фаҳмида мегирад?
Бале, мо наметавонем онҳоро аз ҳам фарқ кунем.
Гипотезае, ки ғадуди эпифиз наметавонад байни басомадҳои нур ва басомадҳои сунъии инсон фарқ гузорад,
бо як қатор тадқиқотҳо бе ягон шубҳа исбот шудааст.
Таъсири мустақими сустфишоркунандаи майдонҳои магнитии заиф (50 Гц ва 16 2/3 Гц) ба синтези мелатонин дар
ғадуди пинеалии хомякҳои ҷунгари (Phodopus sungorus)
Натиҷаҳои таҳқиқоти мазкур нишон медиҳанд, ки майдонҳои магнитии камбасомад метавонанд истеҳсоли мелатонинро
дар ғадудҳои пинеалии ҷудошудаи хамстерҳо коҳиш диҳанд.
… истеҳсоли мелатонинро кам кунед …
… Таъсири майдонҳои электромагнитӣ ба миқдори мелатонини гардишкунандаи фотофазӣ дар кастелҳои амрикоӣ …
Хулоса, майдони электромагнитӣ (EMF) ба мелатонини плазма дар кастерҳои амрикоии мард таъсир расонд, ...
Майдонҳои электромагнитӣ метавонанд ба муҳоҷирати онҳо таъсир расонанд...
… Норасоии таъсири музмин аз таъсири сигналҳои радиои кӯтоҳмуддат ба консентратсияи мелатонин дар луобпардаи ширдеҳон.
Аз ин рӯ, таъсири таъхирёфтаи шадиди майдони электромагнитӣ (EMF) ба консентратсияи мелатонин ...
A 0.5 G, 60 Гц майдони магнитӣ истеҳсоли мелатонинро дар пинеалоцитҳо маҳдуд мекунад.
… дар миёна 46% коҳиш дар истеҳсоли мелатонин дар пинеалоцитҳо, ки бо норадреналин индуксия шудааст. Натиҷаҳо гипотезаро дастгирӣ
мекунанд, ки таъсири электромагнитӣ метавонад бо таъсир ба ҳуҷайраҳои алоҳида истеҳсоли
мелатонинро дар ғадуди пинеалӣ суст кунад.
дучоршавӣ ба супрессияи мелатонин
метавонад дар ғадуди эпифиз истеҳсол шавад,
бо таъсир расонидан ба ҳуҷайраҳои инфиродӣ.
EMF/EMR дар ҳайвонот ва инсонҳо мелатонинро коҳиш медиҳад Доктор Нил Черри 2 сентябри 2002 Ҳабдаҳ тадқиқот нишон медиҳанд, ки
таъсири ELF ва RF/MW мелатонинро коҳиш медиҳад. Шонздаҳ тадқиқот коҳиши назарраси мелатонинро дар
одамон, ки бо EMR алоқаманд аст, мушоҳида кардаанд.
Оё шумо фикр мекунед, ки далелҳои қатъӣ вуҷуд доранд, ки майдонҳои барқӣ, майдонҳои магнитӣ ва
радиоволнҳо ба истеҳсоли мелатонин таъсир мерасонанд?
Ин тадқиқот нишон медиҳад, ки сатҳи мелатонин дар кабутарҳои камонбоз ҳангоми дучоршавӣ бо радиатсия коҳиш меёбад; ки
мурғзодагони мурғҳои ваҳшӣ, ки дар биноҳо наздик ба манораҳои радиоӣ тухм мегузоранд, нисбат ба мурғзодагони мурғҳои ваҳшӣ, ки
дур аз манораҳои радиоӣ тухм мегузоранд, камтаранд; таҳқиқотҳо дар бораи мураббоҳо, асалпарвонаҳо ва намудҳои
гуногуни паррандаҳо ва таҳқиқотҳо дар бораи ширхорони баҳрӣ ҳама ба як самт ишора мекунанд.
Аммо пас тадқиқотҳои лабораторӣ оид ба ҳуҷайраҳои ғадуди шиноӣ ҳастанд, ки воқеан мелатонинро синтез мекунанд.
Ман таъсири майдонҳои магнитиро ба ин ҳуҷайраҳо меомӯзам.
Ва дар ҳар марҳилаи арзёбии мелатонин нишон дода шудааст, ки майдонҳои магнитӣ ба истеҳсоли мелатонин халал мерасонанд.
Пас, далелҳо дар ҳама ҷанбаҳои истеҳсоли мелатонин ва манъкунии истеҳсоли он бо майдонҳои магнитӣ равшананд.
Тадқиқот воқеан ҳама ҷанбаҳои ин роҳро фаро мегирад.
Оё шумо мегӯед, ки он ба андозаи кофӣ ҳалкунанда аст?
Бале, ман мегӯям, ки ин натиҷаи ниҳоӣ аст.
Аҷибтарин чиз дар бораи баданҳои мо ин аст, ки онҳо тавассути истеҳсоли мелатонин тавоноии
муқобила бо тавлиди радикалҳои озодро доранд.
Мо дар даруни худ мувозинати дақиқ ва системаи комили дифоиро эҷод кардаем.
Баданҳои мо миллионҳо солро сарф карданд, то ин техникаро ба комилӣ расонанд.
Технологияест, ки бар асоси муҳите, ки дар он рушд кардаем, эҷод шудааст.
Аммо оё муҳити зисти мо дар чанд даҳсолаи охир ба таври экспоненсиалӣ тағйир наёфтааст?
Ба назари оддӣ ҷаҳон яксон менамояд, аммо дар сатҳи ҳуҷайра ин бузургтарин тағйири муҳити
зист аст, ки ҳаёти мо то ҳол таҷриба кардааст.
Равшан аст, ки чунин тағйири бузург ногузир чунин мувозинати ҳассосро халалдор мекунад.
Ва оқибатҳои он, ки баданамон миқдори зарурии мелатонинро истеҳсол намекунад, метавонанд ҳалокатбор бошанд.
Олимон дар саросари ҷаҳон ҳоло бовар доранд, ки радикалҳои озод метавонанд сабаб ё омиле дар
пайдоиши ҳар бемории маълум, на танҳо саратон, бошанд.
Дар аввали асри XX лейкемияи кӯдакон ҳодисаи камёб дар тиб буд.
Аз он вақт инҷониб мо танҳо афзоиши лейкемияро дар байни кӯдакон мушоҳида кардем.
Он ҳар сол тақрибан ду фоиз меафзояд.
Ва ин инчунин ба бисёр бемориҳои дигар дахл дорад: аутизм, омосҳои мағз, саратон.
Шумораи беморони саратони дар солҳои 1910 эҳтимолан танҳо нисфи он буд, ки имрӯз аст.
Дар таҳқиқотҳо ва тадқиқоти илмӣ бисёр бемориҳои дигар бо таъсири майдонҳои электромагнитӣ ва радиатсия
алоқаманд дониста шудаанд; на танҳо хатҳои барқӣ, балки майдонҳои радио ва микроволновӣ низ.
Дар тӯли 50 соли охир мо дар уқёнуси радиатсияи электромагнитӣ ғарқ шудаем. Он дар ҳама ҷо моро иҳота кардааст.
Ноаён, мо онро намебинем. Аммо мо медонем, ки он онҷост.
Ҳар дафъа, ки шумо телефони мобилии худро истифода мекунед, медонед, ки он онҷост.
Баргардонидани соат ба қафо хеле душвор аст. Номумкин.
Аммо мо бояд аз ин таъсироти саломатӣ огоҳ бошем, то ки имкони андешидани чораҳои бехатарӣ дошта бошем.
Агар мо инро хоҳем, бояд онро анҷом диҳем.
Чизе, ки маро нигарон мекунад, он чизҳоест, ки дар асл ҳоло рӯй медиҳанд .
Шояд мо ба қадри кофӣ диққат накардаем.
Яке аз чизҳое, ки ҳоло рух медиҳад, аутизм аст, ё биёед онро бо номи дурусташ биномем: ихтилоли спектри аутизм.
Оё шумо фикр мекунед, ки мо дар илм ба нуқтае расидаем, ки қариб дигар гурӯҳи назоратӣ барои санҷидани чунин чизҳо надорем, зеро
қариб ҳар кас телефонҳои мобилӣ дорад, қариб ҳар кас Wi-Fi дорад ва қариб ҳар кас ба майдонҳои электромагнитӣ дучор мешавад?
Бале, мо ҳама ба нуқтае расидаем, ки теъдоди зиёди одамон ба майдонҳои электромагнитии телефонҳои мобилӣ ва Wi-Fi дучор
шудаанд, ва мо дигар гурӯҳи назоратӣ надорем, то фарқи байни саломатии онҳое, ки дучор
шудаанд, ва онҳое, ки дучор нашудаанд, мушоҳида кунем.
Агар иҷозат диҳед, як ташбеҳ биёрам:
Мо кашф кардем, ки тамокукашӣ метавонад ба саратони шуш оварда расонад.
Ин ба он хотир буд, ки баъзе одамон сигор намекашиданд ва онҳо гурӯҳи назоратиро ташкил медоданд.
Агар ҳама сигор мекашиданд, мо ҳеҷ гоҳ намефаҳмидем, ки сигоркашӣ метавонад сабаби саратони шуш гардад.
Ва ҳама аз саратони шуш мемурданд ва он бе бевосита ба тамокукашӣ рабт доштан ҳамчун бемории миллӣ эътироф мешуд.
Он чизе, ки ҳангоми халалрасонии телефони мобилӣ рӯй медиҳад, ин аст, ки мо ҳамаи он қишрҳои
аҳолиро, ки ба он дучор намешаванд, аз даст медиҳем.
Ҳатто он чанд нафаре, ки телефони мобилӣ надоранд, дар атрофи радиатсияи телефонҳои мобилӣ қарор доранд; вақте ки онҳо
ба харид мераванд, дар қатора ва дар ҳар ҷое, ки мераванд!
Ин танҳо «канарӣ дар кони ангишт» нест, мисли ман.
Дар ниҳоят, агар шумо танҳо майдонҳои электромагнитиро дар атмосфера зиёд кунед, ки ҳамин корро мо дар асл анҷом медиҳем,
ва ҳоло дар муҳити атроф миллион маротиба бештар майдонҳои электромагнитӣ ва микроволновҳо нисбат ба 30 сол пеш дорем.
Дар як лаҳза он низ ба шумо таъсир мерасонад!
Гӯфтан хеле душвор аст, ки дар 15 сол мо дар куҷо хоҳем буд.
Аммо ман мегӯям, ки танҳо дар чанд соли охир мо дарк мекунем, ки ин таъсироти зараровар ба аҳолӣ чӣ қадар хароҷот меоранд.
Ва сипас мо бедор мешавем ва ба сабабҳо менигарем. Ва мо бояд дар бораи сабабҳо чорае андешем.
Мо организми зирак, вале мураккаб ҳастем.
Тарзи кор кардани баданҳои мо на тасодуфӣ аст ва на чизе, ки якбора дар як шабонарӯз рух дода бошад.
Мисли ҳар мавҷуди зиндаи дигар дар ин сайёра, мо ба муҳити зист мутобиқ шудаем.
Муҳите, ки аз оғози замон мувозанати ҳассоси майдонҳо ва резонансҳоро нишон додааст.
Ин падидаҳо на танҳо моро иҳота мекунанд, балки моро ба он шахсоне табдил медиҳанд, ки ҳастем.
Ҳуҷайраҳои бадани мо бо истифода аз басомадҳои нурӣ бо ҳамдигар муошират мекунанд, ҳамон тавре ки ДНК-и мо барои
такроршавӣ аз басомадҳои электромагнитӣ истифода мекунад.
Дар маркази ҳамаи ин протонҳо ва электронҳо ҳастанд, ки мусбат ва манфӣ заряддор буда, ҳамаи ҳаётро магнитӣ месозанд.
Мисли ҳамаи мавҷудоти зинда, мо бо ҳуҷайраҳои криптохром муҷаҳҳаз ҳастем, ки ба мо имкон медиҳанд ин
майдонҳоро ба тарзе дарк кунем, ки мо қариб намефаҳмем.
Мо мавҷудоти басомад, барқ, нур ва магнитием.
Ва миллионҳо сол лозим шуд, то он ба вуҷуд ояд; раванде, ки аз худи аввалин ҳуҷайра оғоз ёфт.
Ҳарчанд мо технологияи бесимро қабул карда, онро ба ҳаёти ҳаррӯзаи худ ворид кардаем, баданҳои
мо дар сатҳи ҳуҷайраӣ бо он ҳамқадам нашудаанд.
Басомадҳое, ки ҳоло моро иҳота кардаанд, барои ҳуҷайраҳои мо ҳамон қадар бегонаанд, ки агар мо
метавонистем онҳоро бубинем, барои чашмони мо мебуданд.
Фарзандони мо дар ҷаҳоне ба дунё меоянд, ки баданҳояшон онро ба осонӣ дарк карда наметавонанд.
Ҳамаи ин ба куҷо мебарад?
Ҳангоми сохтани ин филм, технологияи 4G дар саросари ҷаҳон ҷорӣ мешавад. Барои имконпазир
сохтани ин, маҳдудиятҳо боло бурда мешаванд.
Wi-Fi қариб дар ҳар хона, мактаб ва корхона дастрас аст ва ҳамеша моро иҳота мекунад.
Технологияи телефонии DECT қариб дар ҳар хона пайдо мешавад.
Дар замоне, ки саноат бояд масъул бошад ва эҳтиёткорӣ кунад, он беэҳтиёкорона нисбати
саломатии дарозмуддати мо бетафовутӣ нишон медиҳад.
Пул ҷаҳонро идора мекунад.
Ва эҳтимолияти он, ки онҳо дар ин бора виҷдон пайдо кунанд, тақрибан ҳамон қадар аст, ки барои саноати тамоку буд.
Пас, агар тағйирот сурат бигирад, он аз онҳо нахоҳад омад.
Он бояд аз мо бошад!
Мо танҳо бояд чашмонамонро боз кунем ва мушкилотро эътироф кунем.
Оё шумо нақша доред, ки аз MTHR барои маблағгузории тадқиқот оид ба таъсири мавҷҳои радиоӣ ба мелатонин истифода баред?
Бо назардошти он, ки ин механизм аст, ки мардум, албатта, ба он ишора мекунанд, вақте ки мегӯянд, ки
телефонҳои мобилӣ ба истеҳсоли мелатонин халал мерасонанд.
Мелатонин як антиоксидант аст, монанди тозакунандаи радикалҳои озод.
Вақте ки мо пешниҳоди тадқиқотӣ нашр мекунем, ки ҳамин корро ҳоло анҷом медиҳем, дар ҳоле ки ба соҳаҳои
махсусан ҷолиб таъкид мекунем, мо дар тамоми спектр аризаҳо ва пешниҳодҳоро даъват мекунем.
Аммо инҳо бояд ҳамроҳ бо дигар дархостҳое, ки мо мегирем, афзалият дода шаванд. Мо буҷаи маҳдуд дорем.
Аммо мо ҳоло ягон тадқиқот дар бораи мелатонинро нақша намебандем. Ҳоло ин афзалият надорад.
MTHR ҳанӯз бояд дар таҳқиқоте сармоягузорӣ кунад, ки чӣ гуна телефонҳои мобилӣ ба мелатонин таъсир мерасонанд.