Rezonans, chastotali mavjudotlar
Bosh aylanishi, bosh og'rig'i, yurak aritmiyasi yoki uyqusizlik kabi sog'liq muammolaridan aziyat
chekayotgan odamlar soni tobora ortib bormoqda.
Stress ko'pincha sabab sifatida keltiriladi.
Quyidagi 2012-yildagi hujjatli film bunday alomatlar ko'pincha mutlaqo boshqa, kamroq ma'lum
bo'lgan sabablar bilan bog'liq ekanligini ko'rsatadi.
Film bizni kelib chiqishimizdan boshlab simsiz aloqa texnologiyasi kengayishiga kirishilgan
1990-yillargacha bo'lgan sayohatga olib boradi.
Shundan beri insoniyat sun'iy chastotalarning okeaniga cho'mib qoldi.
Och ko'z bilan qaraganda sayyora bir xil ko'rinadi, lekin hujayra darajasida bu Yer
yuzidagi hayot duch kelgan eng katta o'zgarishdir.
Ta'sirlarni kam baholamaslik kerak!
Kla.TV bu filmni siz uchun nemischaga tarjima qildi va dublyaj qildi.
Olimlar, sanoat vakillari, shifokorlar va ta'sirlangan shaxslar o'z fikrlarini bildiradilar.
Umid qilamizki, James Russell tomonidan yaratilgan quyidagi hujjatli filmni tomosha qilish
sizga yoqadi: "RESONANCE – Creatures of Frequency"!
1980-yillarning o'rtalarida ko'pgina mamlakatlarda odamlarning taxminan uch foizi mobil telefonlardan foydalangan; bugungi
kunda esa deyarli yuz foizi mobil telefonlardan foydalanadi.
Ular 19 yoki 20 yoshga to'lganda, ular 10 yildan beri mobil telefonlardan foydalanib kelgan bo'ladilar
va buning qanday xavflar tug'dirishini biz bilmaymiz.
Biz elektromagnit nurlanishlar dengizida cho'mganmiz. U har tomondan bizni o'rab turadi.
Ko'rinmas, biz uni ko'ra olmaymiz. Ammo u borligini bilamiz.
Har safar mobil telefoningizdan foydalanganda, uning u yerda ekanini bilasiz.
Soatni orqaga qaytarish nihoyatda qiyin. Imkonsiz.
Ammo biz bu sog'liqqa ta'sirlarni bilishimiz kerak, shunda xavfsizlik choralarini ko'rishimiz mumkin.
Hozirda JSSTning bu boradagi bayonoti shuki, bu haqiqatdir.
Biz mast atrofidagi yagona saraton klasteri emas edik; mastlar atrofida ko'plab saraton klasterlari mavjud.
Kelajakda paydo bo'ladigan saraton kasalliklarining aksariyati hozircha yo'q.
Miyamizni mikroto'lqinlar bilan nurlayotgan bo'lsak, o'zimizni qanday qilib xavfsiz deb o'ylashimiz mumkin edi?
Biz nima qilayotganimizni hali to'liq tushunmaymiz.
Nihoyat mobil telefonlar saraton kasalligini keltirib chiqaradimi-yo'qligi haqida e'lonimiz bor.
Noma'lum olim hamma narsani o'zgartirishi kerak bo'lgan kashfiyotni amalga oshirishga yaqin
turibdi. Uning ismi Vinfrid Otto Shumann edi.
O'sha kundan boshlab u o'quvchilariga elektrning -fizikasini o'rgatdi.
Shar ichidagi shar qanday qilib elektr kuchlanishini hosil qilishi mumkin. Natijada: chastota.
Shuman sinfi mavzuni tushunishda qiynaldi.
Buni osonlashtirish uchun professor ularga Yerni bir shar, ionosferani esa boshqa shar deb tasavvur qilishni buyurdi.
Keyin u ulardan o'rtalaridagi taranglikni hisoblashni so'radi.
Chunki u o'zi hech narsa bilmas edi, Shumann ham hisoblashni boshladi.
Nihoyat, u taxminan 10 gerts chastotaga yetib keldi.
Schumann uchun qanchalik g'alati tuyulmasin, sayyoramizda puls bor edi, Yerdagi hayotni o'rab turgan o'lchanadigan chastota.
Garchi professor o'z kashfiyotidan faxrlangan bo'lsa-da, u uning katta ahamiyatga ega emasligini aytdi.
Xususan, u faqat kichik bir ilmiy jurnalda, orqa sahifalarda "Schumann rezonansi" sarlavhasi ostida chop etilgani uchun.
Professor Shumann rezonansining haqiqiy ahamiyatini anglash uchun bir necha yil,
jumladan hayotning ajoyib burilishi kerak bo'ladi.
Bu taqdir burilishi 30 yil avval Hans Berger ismli boshqa nemis olimi bilan boshlandi.
O'zi yasagan EEG qurilmasidan foydalangan holda, Berger inson miyasining uzatadigan elektr
chastotasining birinchi yozuvini amalga oshirdi.
Dastlab to'lqin uni kashf etgan odam nomi bilan atalishi taklif qilingan edi, lekin Berger, kamtar odam bo'lgani uchun,
alifbo bo'yicha nom tanladi. U uni "Alfa to'lqini" deb atadi.
Professor Shumannning kashfiyotidan biroz o'tib, Hans Bergerning hamkasblardan biri, Ankermüller ismli kishi, yirtilib ketgan
kichik ilmiy jurnaldan bir nusxasiga duch keldi; aynan shu kichik ilmiy jurnalda bir necha yil avval
Professor Shumannning kashfiyoti chop etilgan edi.
U maqolani bir necha marta o'qib, ishonchsizlik bilan boshini chayqadi.
U darhol oldinda turgan vazifaning ulkanligini anglab yetdi.
Hans Bergerning yozib olgan alfa to'lqinlarining chastotasi deyarli Shumann rezonansiga – Yer chastotasiga – teng edi.
Dr. Ankermüller darhol Shumann bilan bog'lanib, uni qo'shimcha tekshiruvlar o'tkazishga ishontirdi.
Shuman rozilik bildirdi va o'z kashfiyotlarini talabalaridan biri bilan birga rivojlantirishni davom ettirdi.
Ular ionosferaning bo'shlig'ida chaqmoq orqali kuchlanishning qanday zaryadlanishini batafsil o'rganishdi.
Nihoyat, ular aniq bir chastotaga yetib kelishdi: Yerning pulsini, ya'ni Shumann rezonansini, aynan 7,83
gerts deb aniqlashdi. Bu kashfiyot hayratlanarli edi.
Shumann rezonansi shunchaki inson miyasining alfa to'lqinlariga o'xshashmi? Yo'q – u xuddi bir xil edi!
Bizning ijodkorligimizni, samaradorligimizni, stressimizni, qo'rquvlarimizni va immunitet tizimimizni
nazorat qiluvchi miya chastotasi qandaydir tarzda sayyoraning chastotasiga moslashgan edi.
Yerning nəbzi hayotning o'zi nəbziga aylangan edi.
To'lqinning chastotasi gertsda o'lchanadi. Bu to'lqinning bir soniya ichida qilgan tebranishlar sonini anglatadi.
chastotalar atomning bir trilliondan bir qismidan koinotning o'zi uzunligacha bo'ladi.
Nazariy jihatdan, chastotalar cheksiz, mutlaqo tugamaydi.
Agar bu tasodif bo'lgan bo'lsa, unda bu tabiatning eng hayratlanarli voqealaridan biri bo'lgan!
Xo'sh, bularning barchasi nimani anglatardi? Buni aniqlashga urinish uchun ko'p vaqt o'tmadi.
Uning ismi Rütger Wever edi, u Max Planck institutidagi mashhur olim edi.
1960-yillarning boshlarida professor insonlarning sirkadiy ritmini o'rganish uchun yer osti bunkerni qurgan.
Sirkadiyalik ritm — bu barcha tirik mavjudotlarda o'yib qo'yilgan kun-tun ritmi .
Oltiz yil davomida professor tajribalar o'tkazdi, unda 1 234 321 nafar talaba ko'ngillilar tabiiy yer rezonasanslaridan
to'liq himoyalangan holda yetti hafta davomida bunkerda yashadi.
Uning kashfiyotlari bizga hayratlanarli tushunchalar beradi.
U bunkeridan Shumann rezonansi filtrlab olinib tashlangach, talabalarning jismoniy va ruhiy
salomatligi jiddiy zarar ko'rganini aniqladi.
U talabalarni o'sha yerga olib bordi. Kasal yoki keksa odamlar bilan buni qilishga jur'at eta olmadi.
U yosh talabalarni o'sha yerga olib bordi, chunki u — Uever — buning ta'sir qilishini bilardi.
Shunday ekan, yer ostida Schumann rezonansi yo'qligi aniq.
Yer ichidan faqat gorizontal magnit maydonlari mavjud edi.
Shunday qilib, u ularni yer ostiga dafn qilganda, ular o'zlarini yomon his qilishni boshladilar, bosh og'rig'idan
aziyat chekdi va ularning sirkadiyalik ritmi butunlay buzildi.
Qiziq tomoni shundaki, u magnit impulsli generator yordamida 7,83 gerts chastotani qo'llaganda, u darhol to'xtadi.
Wever sun'iy uzatgich orqali 7,83 chastotani bunkerga maxfiy ravishda kiritdi.
U har safar buni qilganda, ko'ngillilar boshidan kechirgan zararli ta'sirlar yo'qolganini yoki kamayganini payqadi.
Uning stressi, bosh og'rig'i va hissiy tarangligi kamaydi, va uning farovonligi tiklandi.
Schumann rezonansining kiritilishi davomida butunlay
Wever tadqiqotlari inson salomatligi bilan sayyoraning tabiiy chastotasi o'rtasidagi ajoyib bog'liqlikni aniqladi.
Va 2011 yilda inqilobiy tadqiqotlar yanada hayratlanarli narsani ko'rsatdi:
Shumann rezonansi hayotning o'zi boshlanishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
yutuq Nobel mukofotiga sazovor bo'lgan olim Lyuk Antuan Montan'ye tomonidan erishildi; u
-da HI virusini birinchi bo'lib kashf etgan.
Professor suv xotirasi bo'yicha tajribalar o'tkazdi va suv ilgari unda erigan moddalar
xotirasini qanday saqlab qolishi mumkinligini o'rgandi.
Shu tariqa u ilm-fanning tamoyillarini sinovdan o'tkazadigan bir narsaga duch keldi.
Barcha hayot hayotdan kelib chiqadi. Bu hech qachon hech qanday tajriba bilan inkor etilmagan fanning asosiy tamoyilidir.
Hayot faqat avval hayot mavjud bo'lgan joyda paydo bo'lishi mumkin.
Va buning mexanizmi har doim moddiy deb tushunilgan.
Demak, tuxum va sperma kabi, yoki sporalar va hujayra bo'linishi kabi.
Biroq, Lyuk Montagnierning tajribalari butunlay boshqa gipotezani ilgari surdi.
Professor DNK ketma-ketliklari, hayotning haqiqiy qurilish bloklari, suvda past chastotali elektromagnit to'lqinlarni
chiqarish orqali bir-biri bilan muloqot qilishini namoyish etdi.
Hatto DNK alohida sinov probirkalarida saqlanganida ham, professor ular orasidagi elektromagnit aloqani aniqladi.
Bu muloqot qanchalik murakkab bo'lishi mumkin?
Xo'sh, Lyuk Montagnier ularning DNKning qurilish bloklari – nukleotidlarni hosil qilishga va o'zlarini
butunlay yangi DNKga yig'ishga qodir ekanliklarini ko'rsatdi.
Olimlar bu komponentlarni cheksiz marta birlashtirgan, ammo hech bir tajribada ular hayot charchig'ini qayta
yoqishga va DNK allaqachon mavjud bo'lmasdan nukleotidlarni haqiqiy DNKga aylantirishga erisha olishmadi.
Axir hayot faqat ilgari hayot bo'lgan joyda mavjud bo'lishi mumkin.
Biroq, Lyuk Montagnier tajribalarida suvdan DNK to'liq filtrlangan edi. Shunga qaramay, yangi DNK hosil bo'ldi.
Bu qanday mumkin bo'ldi? Luc Montagnier boshqa hech bir olim erisha olmagan narsaga qanday erishdi?
Va u hayot bo'lmagan joyda hayotni qanday yaratdi?
Lyuk Montagnierning tajribalari nimasi bilan shunchalik boshqacha edi?
chastota mavjud edi. Agar uni olib tashlasa, tajriba muvaffaqiyatsiz tugardi.
Ammo u mavjud bo'lganda, muvaffaqiyatni ta'minlardi. Bu chastota 7,83 gerts edi: Shumann rezonansi.
Bu yerda hayot bilan sayyoraning chastotasi o'rtasidagi nozik bog'lanish uzilgan edi.
Yashovchi organizmlar va elektromagnit chastotalari o'rtasidagi o'zaro ta'sir. Qaramlik, bog'liqlik.
Buning dalillarini ilmiy maqolalarni o'qish orqali topish mumkin, lekin shunchaki tashqariga chiqish
orqali yanada ravshanroq dalillarni topish mumkin.
Bularning barchasi qanday sodir bo'ldi? Xo'p, agar Yer tarixiga nazar solsangiz, bu juda ravshan ko'rinadi.
Shumann to'lqinlari boshidan beri bu sayyoraning bir qismi bo'lib kelgan.
Hayot ular bilan o'ralgan holda rivojlandi va muqarrar ravishda ularga moslashdi.
Aslida, chastotaga bo'lgan sezgirligimiz sayyoraning boshqa bir hodisasini idrok etish
qobiliyatimiz bilan chuqur bog'liq bo'lgan.
Ikki milliard yil avval magnetotaktik bakteriyalar Yer magnit maydoni bilan oddiy, ammo hayratlanarli munosabat o'rnatishgan.
Bir hujayrali organizm magnit materialidan zarralarni o'z ichiga olgan edi.
Bu unga kompas ignasi kabi harakat qilish va Yerning magnit chiziqlari bo'ylab yo'nalishini aniqlash imkonini berdi.
Organizmlar murakkablashgani sayin, ularning Yer magnit maydonlariga bo'lgan qaramligi ham oshdi.
Biz asalarilarning magnit maydonlarga sezgir ekanligini bilamiz. Biz ularning tanalarida magnetit zarralari borligini bilamiz.
Va laboratoriya testlari shuni ko'rsatdiki, ular haqiqatan ham magnit maydonlariga sezgir.
Laboratoriya testlari sun'iy magnit maydoni yaratish orqali ariarning asal panjaralarini qanday qurishini nazorat
qilish mumkinligini ko'rsatdi va ariarning yo'nalish aniqlash uchun magnit maydonlardan foydalanishi aniq ko'rinadi.
Yer yuzidagi hayotning nozik muvozanati asalarilar va ularning o'simliklarni changlatishiga
bo'lgan qaramligimiz orqali mukammal ifodalanadi.
Asalarisiz hayot deyarli umid yo'qligiga ishoniladi.
Hashoratlar orqali changlanish oziq-ovqatni qiziqarli qiladigan deyarli hamma narsa uchun zarurdir:
Demak, mevalar, yong'oqlar va bularning barchasi hasharotlar tomonidan changlanishni talab qiladi,
asalarilar esa changlatgichlarning eng muhim guruhidir.
Agar asalarilar bo'lmasa...
Ha, ari bo'lmaganda, bizning ratsionimiz juda zerikarli bo'lardi.
Ha, bizning hayotimiz juda qashshoq bo'lardi. Menimcha, asalarisiz aynan shu nuqta.
Va, albatta, oziq-ovqat uchun zarur bo'lgan o'simliklardan tashqari, ular yovvoyi o'simliklarni ham changlatadi va
ko'p hollarda changlanish tafsilotlarini biz hatto bilmaymiz.
Ammo biz asalarilar ularni changlatmasa, yovvoyi o'simliklarimizning ko'plari yo'qolib ketishiga aminmiz.
Bizga Pensilvaniya shtati universitetining asalarichilik bo'yicha katta kengaytma hamkori Meryann Freyzer qo'shildi.
Asalchi chiqib, ari­larni ko'rib, "Bu klassik holatga o'xshaydi" deb aytishi mumkin
bo'lgan ari o'limining klassik mezonlari qanday?
Belgilar shundan iboratki, asalarilar nisbatan sog'lom va kuchli bo'lishiga qaramay, uyadagi kattalar asalarilar soni
qisqa muddat ichida kamayadi; ular koloniyani tark etadi.
Va qolgan narsa esa ko'p miqdordagi avlod – ya'ni yosh ari, asal va chang.
Ushbu asalarilarning o'limi qaysi qit'alarda kuzatilgan?
Asalari populyatsiyasining kamayishi butun dunyo bo'ylab kuzatildi.
Ko'plab boshqa mamlakatlar asalari populyatsiyasining kamayayotganini xabar qilmoqda.
Bu haqiqatan ham "koloniyalar qulash buzilishi" (CCD) deb ataladigan, unga oid aniq mezonlar mavjud bo'lgan ari o'lim
hodisasi tufayli yuzaga kelganmi yoki yo'qmi, bu boshqa savol.
Va bu dunyoning boshqa mintaqalaridagi odamlar bilan muloqot qilish orqali tushunishga harakat qiladigan nuqtalardan biridir.
Ushbu hozirgi tashvish taxminan 2006 yildan beri, xususan AQShda mavjud bo'lib, u yerda ko'plab professional asalarichilar
yilning ma'lum bir nuqtasigacha sog'lom bo'lgan ari oilalarining yoz oxirida keskin yo'qotishlarga uchrayotganini aniqlashdi.
Va ular ilgari ko'rilgan har qanday narsadan boshqacha ko'rinishardi.
Shunday qilib, odamlar ari uylariga kelib, unda arilar qolmaganini aniqlashdi.
Ushbu asalarilar o'limi turi, shuningdek CCD (Koloniya qulash buzilishi) deb ham ataladi, butun dunyo bo'ylab
asalarilar koloniyalariga ta'sir qilmoqda, ba'zi mamlakatlarda yo'qotishlar 70% gacha yetmoqda.
Turli sabablar turtki sifatida keltirildi.
Ammo ularning hech biri asalarilarning to'satdan uylariga qaytishni to'xtatib qolishlarini aniq
tushuntira olmadi – faqat bitta istisno bilan:
Jochen Kuhn va uning jamoasining sensatsion tadqiqot ishi.
Bir tajribada shifokor sakkizta ari koloniyasi bilan ishladi va ulardan to'rttasiga standart DECT telefonini joylashtirdi.
Olimlar so'ngra DECT telefonining mavjudligi ari uyiga qaytishlariga ta'sir
qiladimi-yo'qligini kuzatdilar. Natijalar hayratlanarli bo'ldi.
Asalarilar DECT telefonlari qo'yilmagan uyachalarga odatiy miqdorda qaytib keldi.
Biroq, DECT telefoni bo'lgan uyachalarga deyarli hech qaysi ari qaytmadi.
DECT telefoni bo'lgan uyalaridan biriga ham asalarilar qaytib kelmadi.
Dr Kuhn tajribasining ahamiyatini to'liq tushunish uchun avvalo DECT telefoni qanday ishlashini tushunishimiz kerak.
Uyingiz atrofida yurib, DECT telefoningiz bilan qo'ng'iroq qilishingiz mumkin bo'lishining sababi shundaki, DECT
telefoningizning bazaviy stansiyasi mikrotolqinlar deb ataladigan elektromagnit to'lqinlarni qulog'ingizga uzatadi.
Bu aynan mobil telefon mastining mobil telefon bilan muloqot qilish usuliga o'xshaydi.
DECT telefoni asosan mobil telefon mastining kichik versiyasidir.
Agar ari DECT telefonidan keladigan ta'sirlangan bo'lsa, u albatta mobil telefon mastidan keladigan ta'sirlanadi.
Va butun dunyo bo'ylab 4 milliard mobil telefon foydalanuvchisi bilan birdaniga mobil telefon
mastlarining xavotirli darajada ko'payib ketishi kuzatildi.
Ari magnit yo'nalish sezgisi unga Yer magnit maydoni chiziqlari yordamida yo'nalishini aniqlash imkonini beradi.
Unga millionlab yillar davomida rivojlantirish va nozik sozlashga sarmoya kiritilgan mahorat.
Bunday yuqori sezgirlik elektromagnit muhitidagi eng kichik o'zgarishlardan ham ta'sirlanishi aniq emasmi?
Demak, deyarli bir kechada sodir bo'lgan bu ulkan o'zgarish nimani anglatadi?
Magnit maydonlariga sezgir bo'lgan boshqa turlar bormi?
Oxir-oqibat ularni inson tomonidan yaratilgan chastotalarga nisbatan zaif qilib qo'yadigan sezgirlikmi?
Afsuski, kriptohrom deb nomlangan yangi oqsilning kashf etilishi barcha hayotda magnit sezgiligi mavjudligini ko'rsatadi.
Ular 1990-yillarda o'simliklarda kashf etilgan. Ularning vazifasi o'sishni tartibga
solish uchun zarur bo'lgan ko'k nurni yutishdir.
Shundan beri ular hasharotlarda, hayvonlarda, sutemizuvchilarda, odamlarda va qushlarda aniqlangan.
Kriptohromlar oqsil deb ataladigan biologik molekulalardir.
Ular bizning CRY deb ataladigan ba'zi genlarimiz tomonidan ishlab chiqariladi.
Va kriptoxrom molekulasi aslida bizning sirkadiy ritmimizni tartibga soladi, shu
jumladan melatonin ishlab chiqarilishini ham.
Ba'zi kriptoxromlar yorug'likni so'rib olish funksiyasiga ega bo'lib, sirkadiyalik soat uchun detektor sifatida ishlaydi.
Shunday qilib, ular ko'plab turlarda, jumladan o'simliklar va hayvonlarda kuzatiladigan kun-tun ritmi uchun kirish omilidir.
Ammo 2000 yilda Torsten Ritsts kriptoxromning yanada hayratlanarli rolini oshkor qildi.
Robin qushlari bilan o'tkazilgan bir qator tajribalarda u ularning yo'nalish tuyg'usi faqat magnitizmga
asoslanmasligini, balki bevosita ko'z ortida joylashgan kriptoxrom hujayralaridan kelib chiqishini isbotladi.
Menimcha, Ritzning nashrlari ilm-fanda shunday bosqichlardan birini tashkil etadi.
Chunki u shuni taklif qiladiki, bu kriptoxrom molekulasi – esingizda bo'lsin, u sirkadiy ritmlarga ta'sir qilish va ularni
nazorat qilish uchun mas'uldir – aynan shu molekula qushlarga, ya'ni magnit kompassiga yo'nalishni ko'rsatish imkonini beradi.
Qushlar haqiqatan ham Yerning magnit maydonlarini ko'radi, ehtimol ularni ko'rish maydonida
yorqin yoki qorong'i dog' sifatida ko'rishadi.
Va ular boshini yoki tanasini harakatlantirganda, nuqta yoki belgi ular bilan birga harakatlanadi – bu
jangovar uchuvchining bosh usti displeyiga o'xshaydi.
Ular uchayotgan paytda yo'nalishni aniqlashga yordam beradigan nimanidir ko'radi.
U buni sinash uchun qushlarni yuqori chastotali maydonlarga duchor qildi, bu ularning magnit
kompassini haqiqatan ham buzadimi-yo'qligini ko'rish uchun.
Ma'lum bo'ldiki, yuqori chastotali maydon nafaqat robin qushlarning ko'chishini buzgan, balki bu
juda past maydon kuchlanishida ham sodir bo'lgan.
Bu juda muhim va juda qiziqarli, chunki hatto juda zaif yuqori chastotali maydonlar ham robinlarning kompassiga ta'sir qilgan.
Ritzning tajribalari aniq ko'rsatdiki, navigatsiya uchun ishlatiladigan kriptoxrom hujayrasi inson tomonidan yaratilgan
chastotalardan jiddiy zarar ko'radi – hatto ICNIRP tartibga soluvchi organi tomonidan xavfsiz deb
hisoblangan chastotalardan ham past bo'lgan chastotalardan.
Hayvonlarning navigatsiyasi bo'yicha barcha tadqiqotlarda – tarakanlarda, zebra finchlarida, tovuqlarda, robinlarda –
ularning magnit kompassi ICNIRP belgilagan chegaralardan ancha past chastotali maydonlar ta'sirida buzilgani aniqlangan.
Men qushlar, xususan qushlar va hasharotlar ustida ishlayman.
Men ularning biz insonlar uchun xavfsiz deb da'vo qilinadigan ICNIRP darajalaridan ancha past
maydonlarga ham sezgir ekanligini isbotladim.
Agar siz bu qiymatlarga nazar solsangiz, tadqiqotlar hayvonlarning ularga sezgir javob berishini ko'rsatadi – bu
borada juda yaxshi adabiyotlar mavjud bo'lib, ular shuni ko'rsatadiki, bu qiymatlar bizga ta'sirlanishga ruxsat
etilgan qiymatlardan sezilarli darajada past va, natijada, atrof-muhitdagi hayvonlar ham shu qiymatlarga duchor bo'ladi.
Magnit maydonlari, sun'iy magnit maydonlari bir qator turlarning yashash muhitini yo'q qilishiga
ishonish uchun juda mustahkam ilmiy asoslar mavjud.
Elektromagnit maydonlar natijasida atrof-muhitimiz qanchalik o'zgardi?
So'nggi 25 yil ichida u tanib bo'lmaydigan darajada o'zgardi...
Elektromagnit energiyasi nuqtai nazaridan u millionlab marta kattaroq.
Sobiq Milliy Radiologik Himoya Kengashi o'z hujjatlaridan birida shunday deb yozgan: agar uni shunday atashni
istasangiz, nurlanish muhiti 50 yil oldingiga nisbatan millionlab barobar oshgan – millionlab barobar.
Bu Yer sharidagi atrof-muhitda ulkan o'zgarish bo'lib, u biz bilan evolyutsiya qilgan Schumann to'lqinlari hamda
boshqa barcha tabiiy signallarni to'liq bosib tashlaydi.
"Mobil telefonlardan kelib chiqadigan elektromagnit ifloslanish o'lchovlarimizni dengizda o'tkazishga majbur qildi." Iqtibos: Dr.
Kriyptokromlarning, xususan insonlarning magnit maydonlarini aniqlashi bilan bog'liq jihatdan, juda qiziqarli bo'lishining
sabablaridan biri shundaki, Dr Foley va hamkasblarining yaqinda o'tkazgan tadqiqoti shuni ko'rsatadiki, agar inson
kriyptokromlarini meva chivinlariga kiritilsa, bu kriyptokromlar tufayli meva chivinlari magnit sezgir bo'lib qoladi.
Bu aslida inson kriptohromlari magnit sezgir ekanini, ya'ni ular magnit maydonlarini aniqlay olishini ko'rsatadi.
Kriptoxrom hujayrasining kashfi insonning magnit sezgiligiga bo'lgan qiziqishni yangidan uyg'otdi, bu sezgi
Robin Beyker tomonidan 40 yil oldin bashorat qilingan edi.
Bu ilmiy ko'r-ko'rona parvoz emas. Bu bolalarning yo'nalish tuyg'usiga ega ekanligini aniqlash uchun o'tkazilayotgan tajriba.
Ko'zlari bog'langan va quloq himoyachilari taqilgan sinov ishtirokchisi maxsus stulda aylantiriladi,
to u qaysi tomonga qarayotganini bilmay qolguncha.
Stul to'xtaydi va sinov ishtirokchisi sharqqa, g'arbga, shimolga yoki janubga qarab turganini taxmin qiladi.
Faraz kichik kompyuterga yozib qo'yilgan.
Agar bolalarning yo'nalish tuyg'usi bo'lmasa, ularning taxminlari tasodifiy bo'lardi. Ammo ular bunday emas.
O'n yoki o'n bir yoshli bolalar juda yaxshi taxmin qilishlari mumkin.
Ular haqiqiy yo'nalish tuyg'usiga ega ekanliklari ko'rinadi. Va bu magnit tuyg'usi kabi ko'rinadi.
Olimlar sub'yektlarning boshiga magnit biriktirganda, bu ularning yo'nalish tuyg'usini sezilarli darajada buzadi.
Bu tushunish nuqtai nazaridan ulkan qadamdir.
Va, albatta, bu turli savollarni keltirib chiqaradi, masalan, insonlar haqiqatan ham Yer magnit maydoni yordamida
yo'nalishni aniqlay oladimi va agar bugun bunday qilmasa, ehtimol minglab yillar oldin shunday qilganmi?
Albatta, bu shuningdek inson tanasida magnit maydonlar aslida qandaydir jarayon orqali aniqlanib, sirkadiy ritmlarning
buzilishiga olib kelishi mumkinmi degan savolni ham tug'diradi.
Bu sog'liq va magnit maydonlari bo'yicha epidemiologik tadqiqotlarda ko'p uchraydigan
barcha salbiy sog'liq oqibatlarini tushuntiradi.
Agar insonlar magnit maydonlarini idrok eta olish qobiliyatiga ega bo'lsa, agar ularning bu qobiliyati ari,
qushlar va kapalaklarnikiga o'xshasa, demak biz ham ular kabi sun'iy chastotalarga sezgir bo'lamizmi?
Atrof-muhitimizdagi o'zgarishlar unga ta'sir qilganidek, bizga ham bir xil ta'sir qiladimi?
Elektr sezuvchanlikni qanday ta'riflardingiz?
Elektr sezuvchanlik – bu odamlar elektromagnit maydonlarga reaksiya ko'rsata
boshlashlari, tanalari shu maydonlarga javob berishidir.
Umuman olganda, ular reaksiya beradigan elektromagnit maydonlari simsizdir.
Demak, bu simsiz aloqa: Wi-Fi, simsiz telefonlar, DECT telefonlar, mobil telefonlar va mobil telefon mastlari.
Ularning barchasi tanamiz ilgari hech qachon duch kelmagan signallarni yuboradi.
Va u odamlarga ta'sir qilishni boshlaganda – menga ta'sir qilishni boshlagach – odatda birinchi navbatda boshga
ta'sir qiladi – boshingizda og'riqni his qila boshlaysiz.
Men bosh og'rig'i deb aytishga ikkilanaman, chunki bu boshda bo'ladigan og'riq bo'lib, u siz ilgari hech
qachon boshdan kechirgan bosh og'rig'ingizga o'xshamaydi.
Ko'pchilik odamlar yurak aritmiyasi, uyqusizlik, bosh og'rig'i, ko'rish buzilishlari, bosh aylanishi, turli xil sezgi
buzilishlari yoki nevroz kabi alomatlardan shikoyat qilishadi.
Ular tanalarida g'ayrioddiy his-tuyg'ularni boshdan kechirayotganliklarini ta'riflaydilar.
Bu, albatta, endokrin tizim va qalqonsimon bezning faoliyatiga ham ta'sir qilishi mumkin. Ro'yxat haqiqatan ham cheksiz.
Mening holatimda, va bu har kimga ham tegishli emas, agar men bu muhitdan chiqmasam, oshqozonimda juda kuchli og'riq boshlanadi –
va bu allaqachon kech bo'lib, ichki qon ketayotganini anglatadi.
Menimcha, simptomlar juda xilma-xil va odamlarning bog'lashlari mavzu bo'yicha bilimingiz bo'lmasa, qabul qilish
juda qiyin, aksariyat shifokorlarda esa bunday bilim yo'q.
Va bu ularning aybi emas. Biz bu holatni aniqlashga o'rgatilmaganmiz.
Bu juda yangi bo'lib, hozirgi bosqichda bizning tushunchamiz hali to'liq rivojlanmagan – bu holatni ochib berish
va to'liq tushunish uchun birinchi qadamlar tashlanmoqda.
Elektrosezitivlikdan aziyat chekayotgan ko'plab odamlar kabi, Brian ham uyida keskin o'zgarishlar qilishga majbur bo'ldi.
Ushbu ikki xona metall folga bilan to'liq o'ralgan edi.
Shu xona va yotoqxona shuning uchun Faraday qafaslari hisoblanadi.
Agar siz elektromagnit maydonlarini yoki mikroto'lqinlarni tekshirsangiz – va bu qurilma mikroto'lqinlarni shunchaki
tovush signallariga aylantiradi – unda taxminan yarim milya uzoqlikdagi o'sha mast menga hech qanday muammo tug'dirmaydi.
Xonani himoya qilish uchun men metall qoplamali deraza oynalarini o'rnatdim, bu menga elektromagnit
maydonlarning aksariyatini yo'q qilishga imkon berdi.
Organizmning elektromagnit maydonlarni aniqlash va ularga javob berish imkonini beruvchi jihatlari – deyish
mumkinki, bu atamalar turli kontekstlarda ishlatiladi.
Agar uni "elektrosensitiv"ga ajratsangiz, bu aslida hayotning o'ziga berilgan javob deb aytish mumkin.
Masalan, hayot mavjudligini aniqlash uchun organizmni tekshirganda, aslida biz elektrning
mavjudligini izlaymiz – masalan, elektrokardiogram (yurak faoliyati), ECG va elektroensefalogram (EEG).
Bu yerda biz o'rganayotgan narsa – maqsadli a'zolar, ya'ni miya va yurakdan kelayotgan elektr toki mavjudligidir.
Va biz buni ko'rganda, bu hayot mavjudligining belgisi.
Ma'lum ma'noda elektromagnit maydonlar hujayra darajasida hayotning o'zi bir qismidir.
Hayotning barchasi elektr sezgir, deyish mumkin.
Elektrosezitivlik haqiqatan mavjudligiga odamlarni ishontirishga intilib, Brian va yana bir qator aziyat chekuvchilar
Essex universitetida o'tkazilgan inqilobiy tajribaga yozildilar.
Elaine Fox nazorati ostida o'tkazilgan tajriba afsuski, mazkur mavzu bo'yicha oxirgi ish bo'ldi.
Siz ekranlangan xonaga kirishingiz kerak.
Siz u yerga nisbatan qisqa muddatga kirasiz va mast 10 daqiqaga yoqiladi, 10 daqiqaga o'chiriladi, keyin yana
10 daqiqaga yoqiladi – va shunda siz uni sezayapsizmi yoki yo'qligini ko'rishingiz mumkin.
Men xonaga kirdim va ularga mastning yoqilgan yoki o'chirilganligini ayta olmasligimni aytdim.
Nega shunday? Chunki ular unga qanday javob berishni noto'g'ri tushunishadi.
Ko'pchilik odamlar uchun mastni yoqib qo'ysangiz, ular "Oh, men buni his qilyapman" deyishmaydi.
Keyin ular mastni olib tashlaydilar va odam: "Ah, endi o'zimni yaxshi his qilaman." deydi. Ammo bu shunday ishlamaydi.
Men ambroziya allergiyasidan aziyat chekaman va bunday dalaga kirganimda ta'sirini his qilishim uchun biroz vaqt kerak bo'ladi.
Ammo men uni his qilmaydigan va u menga ta'sir qilmaydigan bo'lishim uchun ko'p vaqt kerak bo'ladi.
Meni somon dalasidan olib ketishsa ham, 24 soat o'tgach ham nimadirni his qilaman.
Elektro sezgirlik ko'pchilik odamlarda taxminan quyidagi tarzda namoyon bo'ladi.
Jamoaning tajribani o'tkazish usuli Brian va boshqa ko'ngillilar uchun elektr sezuvchanlikdan aziyat
chekayotganliklarini isbotlashni deyarli imkonsiz qilardi.
Bu muhim emasdek edi, chunki jamoa tushunib bo'lmas tarzda har qanday ko'rib chiqishni rad etishga qaror qilgandi.
Bir tomondan, odamlar turli narsalarga sezgir munosabat bildirayotgandek ko'rinadi.
Men 3G mobil telefonlarga, masalan, GSM mobil telefonlarga sezgirman. Modulyatsiya qanday ishlashida farqlar mavjud.
Ular o'zlarini sezgir ekanliklarini aytishda haqli yoki yo'qligini bilmayman, lekin agar sizda muayyan holat bo'lsa,
tadqiqotingizdagi ishtirokchilarni aynan ular reaksiya berishini aytgan signala duchor qilish mantiqqa to'g'ri keladi.
Masalan, agar kimdir Wi-Fi'ga doimo sezgir bo'lsa, lekin mobil telefonlarga sezgir bo'lmasa – agar bunday odam
mavjud bo'lsa – unda ularni mobil telefonlar emas, balki Wi-Fi ta'siriga duchor bo'lishini ta'minlash ma'qul.
Axir, siz ularning da'volariga javob berishlarini isbotlamoqchisiz.
Va bu yerda bunday turdagi farqlarning hech biri qilinmadi.
Aslida, agar siz nimagadir elektr sezgir ekanligingizni da'vo qilsangiz, demak siz bunga aloqador bo'lardingiz.
Men buni juda muhim deb o'ylaganimning sababi shundaki, men elektr sezgir odamlarga yordam berayotgan edim.
Bir necha oy oldin men haqiqatan ham bir xonimni ziyorat qilgan edim – u o'zini elektr sezgir deb bilardi – va men u yerga
shunchaki unga yordam berishga, elektr sezgirlik nima ekanini va uning muammosiga nima sabab
bo'lishi mumkinligini tushuntirishga harakat qilgan edim.
Qisqasi, bu ayolda muammo borligi aniq bo'ldi, lekin u elektr sezgir emas edi. U albatta elektr sezgir emas edi.
Ammo suhbatimiz davomida men uning elektr sezgir ekanligini aniqlash uchun Essex tadqiqotlariga yozilganini angladim.
Yuragim deyarli to'xtab qoldi. Mana elektr sezgir emas bo'lgan bir kishi, u Essex universitetiga qabul qilingan.
Va Essex menga aytdiki, ularning hech qanday sinov protseduralari yo'q!
Ular aslida nima aniqlashganini – va bu bevosita inshoning matni asosida – men o'z so'zlarim bilan qisqacha bayon qilaman.
Ushbu bayonotda aytilishicha, ular kutayotgan javob darajasini hisobga olgan holda, statistik jihatdan
sezilarli ta'sirni ko'rsatish uchun tadqiqotda taxminan 132 nafar ishtirokchi kerak bo'ladi.
Aholida shuncha ko'p odam bo'lsa, ular tadqiqotlarida bu guruh aniq o'sha guruhga qaraganda sezgirroq ekanligini xulosa
qilish uchun juda ko'p ma'lumot to'plashlari kerak bo'ladi.
Bu shuni anglatadiki, boshidanoq ular kutgan ma'lumotlarning atigi uchdan bir qismiga ega bo'lishdi.
Natija shuki, ular statistik jihatdan sezilarli xavfni aniqlashdi, bu esa statistikadan allaqachon ravshan edi.
O'zlarini sezgir deb aytgan barcha odamlarda bu ham taxminan 90% ahamiyat bilan aniq bo'ldi.
Shunday qilib, ilmiy maqolada nimani statistik jihatdan ahamiyatli deb e'tirof etish
uchun belgilangan chegarasi 95% ni tashkil etadi.
Agar bu darajadagi ishonchlilikga erishilmasa, u statistik hodisa deb hisoblanmaydi. Bu
tasodif, omad yoki boshqa biror narsa bo'lishi mumkin.
Ular xavf ortishiga 90% ishonch bilan qarashgan edi, va albatta bu statistik jihatdan ahamiyatli
hodisa deb hisoblanadigan sehrli belgiga yetmaydi.
Shunday qilib, bu "Bu odamlar sezgir emasligini ko'rsatadi" degan so'zlar bilan rad etildi. Ammo aslida gap bunda emas edi.
Mastlarga doimiy ta'sir bir nechta sinov sub'ektlarida iz qoldirdi.
Ba'zilari shunchalik og'rib ketdiki, ular tajribadan chiqib ketishga majbur bo'ldilar.
Brian Essexdan ketganidan keyin ham uzoq vaqt davomida tajribaning oqibatlarini his qilishda davom etdi.
Men birinchi kolonoskopiyamni yetti yil oldin, ikkinchisini to'rt yil oldin va uchinchisini taxminan bir yil oldin o'tkazdim.
Menda hammasi yaxshi. Menda hammasi yaxshi. Ha, to'g'ri taxmin qildingiz: menda ichak saratoni bor.
Shunday qilib, birinchi marta qon ketganimdan ichakim olib tashlanganigacha aniq yetti yil bo'ldi.
Men shifokorga bu saraton rivojlanishi qancha vaqt olishini so'raganimda, u "Yetti yil" deb javob berdi.
Shunday qilib, siz amalda mening Essexda bo'lgan butun vaqtimni kuzatishingiz mumkin, va undan oldin bir marta qon
ketishi bo'lgan, o'sha qon ketishi ichak saratonini boshlagan.
Bunday buzilgan tajriba qanday qilib shunday "vakolatli tadqiqot" deb ko'tarib ko'rsatilishi mumkin?
Nega bunday tajribali jamoa ishida bunday fundamental va aniq xatolar qiladi?
Bu mablag'ni ta'minlagan shaxslar bilan bog'liq bo'lishi mumkinmi?
Essex tajribasi MTHR tomonidan moliyalashtirilgan tajribalardan biridir.
Ushbu kompaniya mobil telefon sanoati tomonidan boshqariladi va moliyalashtiriladi.
MTHR nima ekanligini va u qanday moliyalashtirilishini aytib bera olasizmi?
Ha, MTHR dasturi Britaniya hukumati va mobil telefon sanoati tomonidan qo'shma moliyalashtiriladi va mobil telefon
texnologiyasi bilan bog'liq bo'lishi mumkin bo'lgan zararli sog'liq oqibatlarini o'rganishga xizmat qiladi.
Ilmiy tadqiqotlarni kim moliyalashtiradi degan mavzu nozik masala.
Men o'zim kabi ko'plab olimlarni taniyman: ular yangi tadqiqotni o'qishga topshirilganda avvalo kim uni
moliyalashtirganini bilish uchun oxirgi sahifaga qarashadi.
Zararli ta'sirlari bo'yicha tadqiqotlar mobill telefon sanoatidan moliyalashtirishda
manfaatlar to'qnashuvi bo'lishi mumkin deb o'ylaysizmi?
Albatta, manfaatlar to'qnashuvi ehtimoli mavjud, shuning uchun bunday tadqiqot dasturi diqqat bilan boshqarilishi kerak.
Men telekommunikatsiya sanoati bilan keng ko'lamda ishladim, chunki bu yerda vakil sifatida aloqa ishlarini
tashkil qilaman, shuning uchun men bu odamlar bilan uzoq vaqtdan beri gaplashib kelmoqdaman.
Menimcha, ular ob'ektiv bo'lishni xohlashadi, lekin asosan foyda uchun harakat qilishadi, ayniqsa bozor ulushi uchun bir-birlari
bilan raqobatlashayotgan bozor sharoitida, shuning uchun ular tadqiqotlarni moliyalashtirishi
mumkin, ammo ular farmatsevtika sanoatiga juda o'xshash.
Ular allaqachon o'z tomonida bo'lgan odamlarni ishga olishlari aniq.
Olimlar pop-yulduzlar emas; ular ko'p pul topmaydilar.
Ular moliyalashtirish uchun uylarga, parvarish qilish uchun oilalarga ega.
Agar ular noto'g'ri xulosalarga kelsalar, ularni kim ayblashi mumkin?
Siz boshqa ish topa olmaysiz, hech bo'lmaganda u yerda.
Haqiqiy bosim bo'lmasa ham psixologik bosimlar mavjud bo'lib, ular alohida holatlarda bo'lishi ham, bo'lmasligi ham mumkin.
Ammo ularni moliyalashtiradigan tashkilotga moslashish va uni xursand qilish uchun bo'ladigan
psixologik bosim albatta o'z rolini o'ynaydi.
Majbur his qilasizmi?
Ha, majbur his qilinadi. Majbur his qilinadi.
Elektromagnit maydonlarning ta'siri bo'yicha tadqiqotlarga kelganda, elektr ta'minoti kompaniyalari, ya'ni elektr sanoati,
radio sanoati yoki mobil telefon sanoati tomonidan moliyalashtirilgan tadqiqotlar mavjudligini
ko'rsatadigan juda ishonchli statistikalar bor.
Ushbu tadqiqotlar odatda sezilarli darajada salbiy bo'ladi.
Boshqa tomondan, universitetlar ichida mustaqil moliyalashtirilgan tadqiqotlar odatda bunday bo'lmaydi.
Bu tadqiqot sohasida qiyin.
Bunday tadqiqotlarni o'tkazish oson emas va inson sub'ektlari bo'yicha tadqiqotlarning cheklovlari
tufayli mukammal tadqiqot muhiti hech qachon bo'lmaydi.
Har doim cheklovlar bo'ladi.
Bu haqiqiy kasallikmi? Ha, albatta, shunday.
Hozirda JSST buni haqiqiy deb hisoblaydi va alomatlar og'ir hamda zaiflashtiruvchi bo'lishi mumkinligini aytadi.
Elektrohipersensitivlikka oid raqamlar taxminan 2–3% atrofida.
Bu holat hayotlariga jiddiy ta'sir qilgan odamlardir.
Ammo avval aytganimdek, 100% odamlar unga hujayra darajasida javob beradi.
Bu shuni anglatadiki, agar bu yetarlicha jiddiy qabul qilinmasa yoki e'tirof etilmasa, sog'liqni saqlash tizimiga bo'ladigan
oqibatlar potentsial jihatdan nihoyatda katta bo'lishi mumkin.
Va yengil yoki o'rtacha elektr sezgirlikka ega odamlar soni ehtimol ilgari taxmin qilganimizdan ancha yuqori.
Bu biz uchun nimani anglatadi?
Bu standart telefon va noyob mobil telefon qurilmasi o'rtasidagi eksperimental ulanishning kassetadagi yozuviga ishora qiladi.
Dial tovushi – va bu haqiqatan ham katta yutuq!
Chunki suhbatni uzatish bir gap, aniq raqamli ma'lumotni uzatish esa butunlay boshqa gap.
Endi bu texnologiyani mukammallashtirgan Chelmsforddagi (Essex, Angliya) tadqiqot
institutiga to'g'ridan-to'g'ri qo'ng'iroq qilish mumkin.
Liz Charnock qarama-qarshi tomonda bo'lishi kerak.
1980-yillarda mobil telefonlar joriy etilgach, ular uchun antennalar tarmog'i zarur bo'ldi.
Shundan beri telekommunikatsiya kompaniyalari butun dunyo bo'ylab 5 milliondan ortiq mast o'rnatdi.
Mikroto'lqinli chastotalar bilan havoni to'ldirishdan faxrlanib, ular sog'liqqa uzoq muddatli zarar
yetmasligini ta'minlash uchun bitta ham tadqiqot o'tkazmagan.
Ular avval xavfsizligiga ishonch hosil qilmasdan qurilgan.
Yordamingiz uchun rahmat.
Juda yoqimsiz, to'g'rimi?
Ha, va u doim mavjud; ajralib turadigan jihati shundaki, u to'xtamaydi.
U doimiy ravishda radiatsiya tarqatadi – u mastlardan keladi – mastlarni ko'ra olsangiz, unga duch kelasiz.
Ochig'ini aytsam, hatto u bo'lmasa ham, bu masofada siz baribir unga duch kelasiz, chunki u beton devorlar va boshqa narsalardan
o'tib ketadi. U biroz sustaytirilgan, lekin faqat ozgina.
Mastdan 200–300 metr uzoqlikda bo'lsangiz ham, doim uning ta'siriga duch kelasiz.
Uni eshitsangiz, hamma narsa o'zgaradi. Ha. Agar uni ko'ra olsangiz-chi?
Bu har kuni smogni ko'rib turishga o'xshaydi.
Inson tomonidan yaratilgan chastotalarning doimiy mog'i bizni o'rab turibdi va ularning xavfsizligi tekshirilmayapti – shunday
ekan, inson tanasining bunga javob berishi ajablanarli emasmi?
Bu taxminan 10 yil oldin edi. Men 30 yoshlarimda edim.
Hozirgacha oilamda ko'krak saratoni bo'lmagan. Men juda sog'lom turmush tarziga ega edim.
Men ko'p yillar davomida telefon ustuni yonida yashadim, o'sha paytda yetti yil bo'lgan edi.
U mening uyimdan 100 metr uzoqlikda turgan edi.
Yillar davomida menda mastlar bilan bog'liq bo'lmagan alomatlar bo'ldi, chunki o'sha paytda
elektr sezuvchanlik haqida hech narsa bilmasdim.
Menda bosh aylanishi, uyqu bilan bog'liq muammolar, bosh og'rig'i, boshimda o'tkir
og'riqlar bo'ldi va men tez-tez shifokorga bordim.
Menga bu stress yoki virus ekanligi aytildi. Keyin esa birdaniga menga ko'krak saratoni tashxisi
qo'yildi. Bu mening hayotimdagi eng katta zarba bo'ldi.
Dastavval men shunchaki omadsiz ekanligimni, bu mening aybim ekanini o'yladim. Keyin davolanish boshlandi.
Va men shifoxonada bir nechta qo'shnilar bilan uchrashib qoldim – men juda kichik qishloqda yashardim.
Va men shuningdek bu qo'shnilar bilan tanishdim – ular yosh ayollar edi: men eng yosh edim, o'ttiz yoshlarimda,
qolganlari qirq yoki ellik yoshlarining boshlarida edilar.
Biz besh kishi edik, hammasi ham olti oy ichida bir vaqtda sut bezi saratoni tashxisi bilan.
Bizning qishlog'imizda atigi 18 ta uy bor edi, ular mobil telefon mastining atrofida joylashgan edi.
Shunday qilib, Eileen boshqalar ham to'satdan kasallikdan aziyat chekayotganmi,
aniqlash uchun so'rovnoma o'tkazishga qaror qildi.
Natija bizni titratdi. Ko'plab odamlar yillar davomida meni qiynab kelgan xuddi shu alomatlarni
xabar qilishdi. Bosh og'rig'i, bosh aylanishi.
Lekin qishloqda homilador bo'lish bilan bog'liq muammolari va saratonoldi holatidagi bachadon bo'yni kasalligiga
chalingan boshqa yosh ayollar ham bor edi – yoki ko'krak saratoni tufayli tug'nalar paydo bo'lgan ayol ham bor edi.
Va hududda boshqa turdagi saraton kasalliklari ham bo'lgan.
Faqat 51 yoshda bo'lgan qo'shni motor neyron kasalligiga chalinib, afsuski vafot etdi. Ochig'ini aytganda: dahshatli kasallik.
Bu uylarning 77 nafar aholisiga ta'sir qildi.
Ha, yillar davomida biologik ta'sirlarni boshdan kechirganlarning taxminan 70%i – uyqu muammolari,
teri toshmalari, ko'krakdagi tug'nalar yoki saraton.
Ha, bu qishloqdagi odamlarga katta ta'sir ko'rsatdi.
Menimcha, bu ulkan global muammo.
Biz keyinchalik mobil telefon mastining atrofida saraton kasalligi holatlari faqat
bizning guruhimiz bilan cheklanmaganini aniqladik.
Yuqori uzatish ustunlari yaqinida ko'plab saraton o'simtalari bor.
Biz maydonda olim bilan birga ishladik, u yerda boshqa hududlarda uzoq vaqt turgan mastlarni tekshirdik.
Va biz boshqa so'rovnomalar ham o'tkazdik va saraton kasalligining yuqori darajada tarqalganini aniqladik.
Shuncha ko'p mobil telefonlar va mastlar hamda trillionlab dollarlik mobil telefon sanoagi bilan, telekommunikatsiya
sanoagining uzatish jarayonida xavfsizligini ta'minlaydigan qat'iy hukumat agentligi tashkil etilgan bo'lsa, edi.
Aholini himoya qiladigan qat'iy chegaralar belgilaydigan kishi – biz duch kelayotgan narsalarning
to'liq xavfsiz bo'lishini ta'minlaydigan kishi.
Afsuski, bularning hech biri mavjud emas. Bizda esa ICNIRP bor.
ICNIRP taxminan 20 yil oldin Yevropada ionlantiruvchi bo'lmagan nurlanishni o'rganish uchun tashkil etilgan.
Bu noionizlovchi nurlanishdan himoya qilish bo'yicha Xalqaro qo'mita bo'lib, uning vazifasi nashr etilgan
barcha adabiyotlarni ko'rib chiqish va asosan ularni qisqartirib bayon qilishdan iborat:
Mana shuni fan aniq aytadi.
Ovoz berish orqali kira olmaysiz. Agar siz afzal ko'rilgan shaxslardan biri
bo'lsangiz, qo'shilishingiz uchun taklif etiladi.
Shunday qilib, u har doim sanoat tomonidan aniqlanadi, chunki ildizlari aynan shu yerda yotadi.
Demak, bizda ular belgilagan mezon bor, uni ko'pchilik Yevropa davlatlari qabul qilgan, va bu Yevropa Komissiyasi,
jumladan ekspertlar paneli tomonidan tavsiya etilgan.
Biroq, ushbu ko'rsatmalar yuqori chastotali nurlanish bilan sabab-oqibat bog'liqligi mavjudligi
bizga ma'lum bo'lgan qurilish usullariga asoslangan.
Hozirgi kunda bizni o'rab turgan energiya, ya'ni mobil telefonlardan, mobil telefon mastlaridan va simsiz telefonlardan
keladigan nurlanish – boshqacha qilib aytganda, biz har kuni foydalanadigan turli xil aloqa qurilmalari –
bo'yicha mavjud yagona ssenariy mikroto'lqinli pechkalarda tanish bo'lgan ssenariy bilan bir xil.
Agar biz yetarli energiya ishlatib, uni yetarlicha kichik maydonga yo'naltirsak, to'qimani isitib,
undagi ma'lum miqdordagi suvni ham isitib yuboramiz.
Hozirgi ko'rsatmalarning hech biri surunkali sog'liq shikastlanishi yoki saraton bilan
bog'liq emas. Ularning hech biri, bittasi ham yo'q.
Ularning barchasi issiqlik ta'sirlarini yoki terining qichishishi, qoshning titrashi yoki shunga o'xshash darhol
yuzaga keladigan ta'sirlarni hosil qilish uchun mo'ljallangan.
Hech kim sog'liqqa uzoq muddatli zarar yetishini aniqlay olmaydi.
Demak, siz 40 yoshdan kichik bo'lsa, bu ahamiyatsiz, ma'nosiz deb o'ylaysiz...
Bu ma'nosiz. Uzoq muddatli sog'liq zarari oldini olish niyati yo'q.
ICNIRP... xullas, ICNIRP mutlaqo ahamiyatsiz.
Masalan: Agar maktabda hech kim tezlik chegarasidan oshmasligini ta'minlamoqchi bo'lsangiz, tezlik
chegarasini soatiga 10 000 kilometr qilib belgilang.
Shunday qilib, hamma unga rioya qiladi va hech kim juda tez haydamaydi.
Siz maktab yonidan 999 km/soat tezlikda o'tib ketishingiz va baribir "chegaraga" rioya qilishingiz mumkin.
Maslahat kengashi hozirda jamoatni himoya qilishga oid dalillarni ko'rib chiqish vazifasini yuklanmagan.
Demak, ICNIRP faqat 100% faktni ta'minlash uchun mavjud, va 100% fakt bo'lmagan har qanday narsa uning mas'uliyatiga kirmaydi.
To'g'ri. Ular bu haqda gaplashadilar, mavjud narsalarni, mavjud bo'lmaganlarni va hali
aniqlash kerak bo'lganlarni umumlashtiradilar.
Va shu bilan hammasi tugadi. Ular shu yerda to'xtashdi. Hech qanday tavsiyalar – hech narsa, chunki
ular buni o'z mas'uliyatlari deb hisoblamaydilar.
Keling, men qo'ng'iroq qilishga harakat qilaman.
Kimnidir qo'ng'iroq qilishga harakat qilganingizda, yuqori chastotali uzatmalar
ikki tomonga ham deyarli uzluksiz boshlanadi.
Xo'p, keling, sinab ko'ramiz. Voy!
U ulanishi bilanoq; bu qo'ng'iroq rejimi, aynan shuni mobil telefon bajaradi.
Bu to'lqinlar mening uyali telefonimdan bazaga borib, u yerdan uzatiladimi?
Bu asosan siz mobil telefoningizni qamrov hududida bo'lib, undan foydalanganda doim qiladigan narsa.
Dahshatli.
Va mobil telefoningiz aslida bazaviy stansiyaga ulanib, undan foydalanganda bu signallarni doim bosh miyangizga uzatadi.
Hayotimizga mobil telefon kabi tez kirib kelgan texnologiyani tasavvur qilish qiyin.
Yigirma besh yil oldin bu deyarli faqat bir hiyla deb hisoblangan.
Bugungi kunda bizning 4 milliardimizda bittadan bor.
O'rtacha bolalar birinchi mobil telefonini 8 yoshida oladi.
Mobil telefonlar bazaviy stansiyadan mikroto'lqinli chastotalarni uzatish va qabul qilish orqali ishlaydi.
Mobil telefonni qulog'ingizga tutganingizda, miyangiz muqarrar ravishda bu to'lqinlarga duchor bo'ladi.
Miya bu ta'sirga javob beradimi?
Yangi amerikalik tadqiqot bu albatta shunday ekanligini ko'rsatadi.
Dr. Nora Volkow bu tadqiqotni o'tkazdi.
Dr Volkow va uning jamoasi 47 nafar sog'lom odamni butun bir yil davomida o'rganishdi.
Ishtirokchilarning o'ng va chap quloqlarida mobil telefonlar bor edi.
Ulardan biri ishlayotgan edi, lekin ovozini o'chirgan edi, ikkinchisi esa o'chirilgan edi.
Dr Volkow miya tasvirga olish uskunasidan foydalangan holda, ta'sirga duchor bo'lgan
paytda miya qancha glyukoza ishlatishini aniqladi.
Bu stimulator – bu holda mobil telefon – tufayli miya faoliyatida o'zgarishlar
bor-yo'qligini aniqlashda juda sezgir ko'rsatkichdir.
Miya stimulyatsiya qilinganda, u glyukoza iste'mol qiladi, xuddi avtomobil yoqilg'i iste'mol qilgandek.
Mobil telefonlarga 15 daqiqa davomida ta'sir qilish miyadagi glyukoza iste'moli oshishi bilan bog'liq
bo'lib, bu mobil telefonning radio chastotalari miyani faollashtirganini ko'rsatadi.
Miyaning antenna yaqinida joylashgan o'ng yarimshari mobil telefon o'chirilgan holatga
nisbatan metabolik faollikni eng ko'p oshirdi.
Garchi hozirgi mobil telefon texnologiyalari tomonidan chiqariladigan radio chastotalari juda zaif bo'lsa-da, ular inson
miyasini faollashtirish va ta'sir ko'rsatish qobiliyatiga ega.
Tovushsiz rejimda mobil telefon ishlatganda, Dr. Volkowning tajribasi shuni ko'rsatdiki, inson miyasi
mobil telefon mikroto'lqinlariga metabolik javob beradi.
Huquqiy chegaradan ancha past darajadagi metabolik reaksiya.
Ko'pchilik imkonsiz deb da'vo qiladigan narsa.
Va Dr. Volkow tomonidan qayd etilgan reaksiya aslida yanada katta tashvishning ikkinchi darajali oqibatidir:
Ushbu mikroto'lqinli nurlarning miyaga qanday so'rilishi. Bu SAR qiymati deb ataladi.
SAR – bu ma'lum bir so'rilish darajasi.
Va bu ma'lum bir vaqt davomida ma'lum bir hajm ichida inson tanasi tomonidan radio
to'lqinlarning qancha so'rilganini o'lchashdir.
Bu radio uzatuvchining inson tanasiga ko'rsatadigan isitish ta'sirini o'lchashdir.
SAR quyidagi tarzda o'lchanadi. Sun'iy bosh ishlatiladi.
U inson miyasini ifodalash uchun mo'ljallangan glyukoza aralashmasi bilan to'ldirilgan.
Sinov qurilmasi modelning bosh suyagidan o'tadigan mikroto'lqinli nurlanish miqdorini o'lchaydi.
SAR qiymati keyin qancha energiya so'rilganiga qarab hisoblanadi.
Yevropa Ittifoqi uchun o'rtacha to'qima massasi 10 g bo'lganida chegarasi har bir kilogramm uchun 2 vatt.
AQSh uchun bu to'qimalar o'rtacha 1 g bo'yicha 1,6 Vt/kg ni tashkil etadi.
AQShda yuqori chegarasi YIga qaraganda qat'iyroq, lekin Avstraliya va Yangi Zelandiya kabi
boshqa mamlakatlar YIning chegaralaridan foydalanadi.
Bozordagi eng mashhur mobil telefonlarning ba'zilari shunchalik ko'p mikroto'lqinli nurlanish
chiqaradiki, ularning SAR qiymati yuqori chegarada turibdi.
Bosh suyagining har bir millimetri miyani mikroto'lqinli nurlanishdan himoya qilishga yordam beradi va
shu bilan mobil telefonning SAR qiymatini kamaytiradi.
Bolalar o'rtacha 8 yoshda birinchi mobil telefonini oladi.
8 yoshli bolaning bosh suyagi kattalarnikiga qaraganda ancha yupqaroq.
Umid qilish mumkinki, mobil telefonlar bolaning bosh suyagi qalinligiga teng qalinlikda sinovdan o'tkazilsin.
SAM boshi o'rtacha shakldagi, katta inson bosh suyagidir.
10 000 nafar odamdan olingan bosh o'lchovlarining o'rtachasi ushbu SAM fantom boshini yaratishda
ishlatildi, u o'rtacha inson kallasini ifodalaydi...
Albatta, o'rtacha kattalarning boshi sakkiz yoshli bolaning boshidan ancha kattaroq.
Ammo SAM fantom boshini ishlab chiqaruvchi kompaniyadan so'raganimizda, haqiqat yanada yomondir ekanini aniqladik.
SAM test modeli oddiygina 10 000 kishining o'rtacha ko'rsatkichi emas, balki AQSh
armiyasidagi 10 000 askarning o'rtacha ko'rsatkichidir.
Va AQSh armiyasi xizmatchilari albatta o'rtacha sakkiz yoshli bolalarga qaraganda kattaroq va qalinroq boshlarga ega.
Shuning uchun mobil telefonlar sakkiz yoshli bolaning bosh suyagida sinovdan o'tkazilsa,
aksariyati muvaffaqiyatsiz bo'lishi ehtimoldan xoli emas.
Yo'riqnomalarni kim belgilaydi?
Bu ICNIRP deb ataluvchi qo'mita a'zolaridir.
Mobil telefonlarda ishlaydigan odamlar bioinjenerlardir.
Ular tirik hujayra ichida nima sodir bo'lishini umuman bilishmaydi, lekin bu haqda mag'rurona gapirishadi.
Ular jonli organizmning farovonligiga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan yagona omil – uning to'qimalarni
isitishga yetarlicha kuchli yoki yo'qligidir, deb hisoblashadi.
Ammo bu xuddi shunday: "Biz tuxumni qaynatganimizda u qattiq bo'lib qolishini bilamiz."
Ular bilmaydiki, agar tuxumni qaynatmasalar, u tovuqqa aylanadi.
Ular buning qanday sodir bo'lishini umuman tushunmaydilar. Ammo baribir bilgandek gapiradilar.
2011 yilda Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti mobil telefonlar uchun xavf tasnifini o'zgartirib, ularni mobil telefonlardan
foydalanish bilan bog'liq miya o'simtasi turi bo'lgan glioma rivojlanish xavfi oshganligi sababli
insonlar uchun ehtimoliy karsinogen deb qayta tasnifladi.
Maqomning bunday keskin o'zgarishiga nima sabab bo'ldi?
Mobil telefonlarning potentsial sog'liqqa ta'siri bo'yicha cheksiz tadqiqotlar o'tkazilgan.
Ba'zilari ta'sirni ko'rsatadi. Ba'zilari esa umuman ta'sir ko'rsatmaydi.
Ammo eng yakuniy tadqiqot Lennart Hardell tomonidan olib borildi.
U hozirgacha amalga oshirilgan eng yirik va eng teran tadqiqot loyihasiga rahbarlik qilgan.
U o'z ishini butun dunyo bo'ylab boshqalar ishi bilan birlashtirdi.
1990-yillarning boshidan beri ular butun dunyo bo'ylab 2 000 dan ortiq odamlarning telefon
odatlari bo'yicha tadqiqot olib kelishmoqda.
Astrositoma va akustik neroma kabi o'simtalarga chalingan odamlar, chunki ular quloqqa yaqinligi tufayli mobil telefon ishlatish
bilan eng ko'p bog'liq bo'lgan miya o'simtalari hisoblanadi.
Natijalar hayratlanarli. Ular mobil telefonlardan foydalanish haqiqatan ham miya
o'simtalarining xavfini oshirishini xulosa qilishdi.
Va ular shuningdek avvalgi tadqiqotlar hech qanday ta'sir ko'rsatmaganining sababini aniqlashdi.
Menimcha, bu faqat ehtimol saraton keltirib chiqaruvchi bo'lishidan ko'ra, saraton keltirib
chiqaruvchi ekanligiga ko'proq dalillar mavjud.
Ammo menimcha, men buni bir ma'noda tushunaman, chunki keladigan saraton kasalliklarining aksariyati hali kelmagan.
Insonlar mobil telefonlardan haqiqiy ta'sirlar aniq ko'rinadigan darajada uzoq vaqtdan beri foydalanishmagan.
Boshqa karsinogenlar kabi, ta'sirni ko'rish uchun kamida o'n yil kerak bo'ladi.
Mobil telefon portlashi faqat 1990-yillarning oxirida boshlanganligi sababli, uning ta'sirlarini endi ko'ra
boshlashimiz ajablanarli emas. Va bu ayni dam sodir bo'lmoqda.
Demak, telekommunikatsiya sanoati foydalanuvchilarini miya o'simtalaridan qanday himoya qilmoqda?
Xavfsizlik qo'llanmalariga bir nazar tashlasangiz, ularning o'z himoyasi haqida ko'proq qayg'urayotganini ko'rishingiz mumkin.
Ushbu simsiz qurilma modeli radio to'lqinlarga ta'sir bo'yicha qonuniy talablarga javob beradi. Ushbu bo'limda ko'rsatilganidek
ishlatilganda, u qonuniy yo'riqnomalarga muvofiq keladi.
BlackBerry qurilmasini tanangizdan, jumladan homilador ayollar va o'smirlarning qorindan kamida 2,5 sm
uzoqlikda saqlang! Qo'ng'iroq vaqtini qisqartiring!
Deyarli har bir mobil telefon orqa tomonida uni tana bilan qancha masofada ushlash kerakligi bo'yicha ko'rsatmalar mavjud.
Ko'p hollarda mutlaqo amaliy bo'lmagan ko'rsatmalar.
Va telekommunikatsiya sanoati o'zi keltiradigan zararni o'rganish uchun tadqiqotlarga mablag' ajratsa nima bo'ladi?
Va bu tadqiqot shuni ko'rsatadiki, mobil telefonlardan foydalanish saraton rivojlanishida ta'sir ko'rsatadi.
Biroq, ular bu tadqiqotni o'zlarida saqlashga moyildirlar.
Biz EMFlar bilan nimani saqlayotganimizni oddiygina bilmaymiz, chunki ularning ta'sirlari asosan uzoq
muddatli va, aytganingizdek, bu keng tarqalgan ta'sirlanish.
Va ushbu ta'sirlarga keng tarqalgan tayanish.
Biz nima qilayotganimizni hali to'liq tushunmaymiz.
Epidemiologiya aniq ko'rsatadiki, mobil telefon ishlatish miya o'simtasi rivojlanish xavfini oshiradi.
ICNIRP a'zolari aniq sabab va oqibatni ko'rishlari kerak: bu qanday sodir bo'lishini, mexanizmi
nimaligini va saraton kasalligi aynan qanday yuzaga kelishini.
Yer chastotalari bilan shunchalik uyg'un va uning magnit maydoniga juda sezgir bo'lgan mavjudotning sun'iy mikroto'lqinlarga
tabiiy ravishda reaksiya qilishi aniqdek tuyuladi.
Ammo yillar davomida telekommunikatsiya sanoati o'z harakatlarini himoya qilish uchun bir xil savolni berib kelmoqda.
Ma'lum bo'lishicha, ular noto'g'ri savol berishgan.
Javob: melatonin.
Bilasizmi, melatonin gormon bo'lib, ishonmasangiz ham, u miyada ishlab chiqariladi.
U miyaning epifiz bezida ishlab chiqariladi va masalan, vitaminlarga nisbatan
juda kuchli antioksidant xususiyatlarga ega:
Melatonin C vitamini bilan solishtirganda besh baravar kuchliroq, E vitamini bilan solishtirganda esa ikki baravar kuchliroq.
Va u faqat kechasi tarqatiladi.
Va aynan kechasi bizga u kerak bo'ladi, chunki o'sha paytda uxlaymiz va miyamiz tanamizdagi hujayralarni tiklaydi.
Va shunda melatonin ishga tushadi.
Har kuni tanamiz taxminan yarim milliard hujayrani yo'qotadi.
Va kechasi tanamiz bu hujayralarni hujayralarning bo'linishi, ya'ni mitoz deb ataladigan jarayon orqali almashtiradi.
U nima qiladi: u erkin radikallar deb ataladigan narsalarni ushlaydi.
Ushbu erkin radikallar aslida energiya ishlab chiqarish jarayonidan ortiqcha qolgan
elektronlardir, ular bizga o'zimizni tiklash uchun kerak.
Har kecha tanamiz o'zini tiklayotganda hujayra mitozining yon mahsuloti sifatida millionlab
erkin radikallarga ega hujayralar hosil bo'ladi.
Ushbu erkin radikallarga ega hujayralar sog'lom hujayralarga hujum qiladi.
Umuman qabul qilinganki, erkin radikallarga ega hujayralar ko'pgina saraton kasalliklarining asosiy sababi yoki omilidir.
Bizning tanamizning bu erkin radikallarga qarshi eng muhim mudofaa vositasi uning eng kuchli antioksidanti – melatonin.
U qon oqimiga kiradi va tabiiy antioksidant, tabiiy saratonga qarshi vosita sifatida ta'sir qiladi.
Melatonin juda, juda kuchli saratonga qarshi vosita.
U shunday deyiladigan onkostatik agent sifatida ishlaydi, bu sizni saratondan himoya qiladi.
U shuningdek, uxlab-uyg'onish tsiklingizni tartibga soladi, yaxshi tungi uyqu olishingiz va
melatoninning to'g'ri dozani qabul qilishingizni ta'minlaydi.
Bu qarishga qarshi molekuladir. Boshqacha qilib aytganda, u erkin radikallarni ushlab, teringizni yoshroq ko'rinishga keltiradi.
Laboratoriyamizda yillar davomida to'plagan 12 000 ta tadqiqot mavjud bo'lib, bu keng tarqalgan bosh
og'rig'i dori vositasi paratsetamol bo'yicha nashr etilgan tadqiqotlardan ham ko'proqdir.
Paratsetamolga nisbatan melatonin bo'yicha ilmiy qiziqish ancha yuqori.
Melatonin ajralishining kamayishi qanday oqibatlarga olib keladi?
Ha, agar melatonin darajangiz pasaysa, immunitet tizimingiz zaiflashadi.
Dastlab uxlashda qiynalasiz, ya'ni uxlab qololmaysiz yoki agar uxlab qolsangiz, yana uxlab qololmaysiz.
Sizda yurak muammolari bo'lishi mumkin, chunki melatonin yuragingizni ham himoya qiladi.
Va siz kasalliklarga ancha moyilsiz, chunki immunitet tizimingiz optimal ishlamayapti.
Bu melatonin darajasi pasayganda yuz beradigan ba'zi holatlardir.
Va masalan, ko'krak saratoni bilan kasallangan o'rtacha ayolda yoshiga mos sog'lom aymga
nisbatan faqat o'ndan bir qismi melatonin bo'ladi.
Prostat saratoni bo'lgan odamlarda esa ularga kerak bo'lgan melatonin miqdorining yarmidan kamrog'i bo'ladi.
Autizmli bolalarning melatonin darajasi bo'lishi kerak bo'lgan darajadan yarimdan kam.
Tunda ishlaydigan navbatchilarning melatonin darajasi kamayadi, chunki ular tunda ishlaydi va yorug'likka duchor bo'ladi.
Ular kechasi melatonin ishlab chiqarmaydi, bu esa ko'krak saratoni xavfini 50% ga oshirishi ma'lum.
Xalqaro Saraton Tadqiqotlari Agentligi (IARC) melatonin darajasining pasayishi tufayli tungi navbatchilik
ishlarini asta-sekin ehtimoliy karsinogen deb tasniflagan.
Hozirda tungi navbatchilikda ishlaydigan yoki ko'zi ojiz odamlarning saraton kasalligi darajasi o'rtacha aholiga nisbatan
farq qilishini ko'rsatadigan ko'plab tadqiqotlar mavjud.
Va bu tadqiqotlarning aksariyati melatonin darajasining yetishmasligi yoki kamayishi sog'liqqa salbiy
ta'sir ko'rsatadi degan fikrni qo'llab-quvvatlaydi.
Tana faqat kechasi tiklanadi, shuning uchun melatonin faqat epifiz bez yorug'lik yo'qligini sezganda ishlab chiqariladi.
Va sodir bo'ladiki, epifiz bezlari yorug'likka sezgir.
U aynan ko'zlaringizdan keladigan signallarni qabul qilib, markazdagi nuqtada kesishadigan joyda joylashgan.
U suprachiazmatik yadro deb ataladi.
Va u yerdagi bog'lanishlar to'g'ridan-to'g'ri epifiz beziga borib, yorug'lik mavjudligini yoki yo'qligini unga bildiradi.
Yorug'lik mavjud bo'lganda, miya hujayralarni tiklash uchun ularga yuborishni xohlaydigan
signallarda bir vaqtda aralashuv yuzaga keladi.
Shuning uchun, ularni eshitmaydigan darajada kuchli aralashuv bo'lsa, miyaning hujayralarimizga o'zlarini
ta'mirlashlarini aytish uchun bu signallarni yuborishining hech qanday mantiqi yo'q.
Shunday qilib, u kutadi, miya qorong'i bo'lguncha kutadi.
Qaysi tadqiqotlar elektr maydonlari, magnit maydonlari yoki radio to'lqinlarning melatonin
ishlab chiqarishga ta'sir qilishini ko'rsatgan?
Ha, Amerika Qo'shma Shtatlaridagi Battelle instituti 1970-yillarning oxiridan beri
bu mavzu bo'yicha ko'p ish olib bormoqda.
Va uning olimlari, Berri Uilson, Dik Stivens va bu odamlar bu haqda o'ylashni boshladilar, chunki biz yorug'lik yoqilganda
miya melatonin ishlab chiqarishni to'xtatishini bilamiz.
Shunday qilib, ular o'yladiki, ehtimol miyamiz sun'iy ravishda o'zimiz hosil qiladigan elektr maydonlar bilan kun davomida
mavjudligini hammamiz biladigan tabiiy yorug'likni ajrata olmaydi, chunki biz kun davomida melatonin ishlab chiqarmaymiz.
Buning uchun juda yaxshi biologik sabablar mavjud.
Shunday qilib, ular bu elektr maydonlari melatonin sintezini bostiradi, deb o'ylashdi, bu esa o'z navbatida saraton, xususan
ayollarda ko'krak saratoni rivojlanishiga olib keladi, chunki ular odatda mavjud bo'lgan immunologik himoyadan mahrum bo'ladilar.
Demak, miya radio to'lqinlarni yorug'lik to'lqinlari deb talqin qiladimi?
Ha, biz ularni ajrata olmaymiz.
Epifiz bezining yorug'lik chastotalari bilan sun'iy chastotalarning farqini ajrata olmasligi haqidagi
gipoteza ko'plab tadqiqotlar bilan shubhasiz isbotlandi.
Zaif magnit maydonlarining (50 Hz va 16 2/3 Hz) Dzungariya xomilari (Phodopus sungorus) pinéal
bezida melatonin sinteziga bevosita bostiruvchi ta'siri
Joriy tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, past chastotali magnit maydonlari izolyatsiyalangan hamster gipofizar
bezlarida melatonin ishlab chiqarilishini kamaytirishga qodir.
... melatonin ishlab chiqarilishini kamaytirish ...
… Amerika kestrelida fotofazik aylanuvchi melatonin miqdoriga elektromagnit maydonlarning ta'siri …
Xulosa qilib aytganda, EMF erkak amerikalik kestrel qushlarining plazma melatoniniga ta'sir qildi, ...
EMFlar ularning migratsiyasiga ta'sir qilishi mumkin...
… Qisqa to'lqinli radio signallariga duchor bo'lishning sut qoramollari tupida melatonin
konsentratsiyasiga uzoq muddatli ta'siri yo'qligi.
Shunday qilib, EMFning melatonin konsentratsiyasiga kechikib namoyon bo'ladigan o'tkir ta'siri ...
A 0.5 G, 60 Hz magnit maydoni pinealotsitlarda melatonin ishlab chiqarilishini bostiradi.
… pinotsitlarda noradrenalin ta'sirida melatonin ishlab chiqarilishining o'rtacha 46% ga kamayishi. Natijalar EM ta'siri
alohida hujayralarga ta'sir qilib, epifiz bezida melatonin bostirilishiga olib kelishi
mumkinligi haqidagi gipotezani qo'llab-quvvatlaydi.
melatoninga ta'sir qilish bostirish
ruda bezida ishlab chiqarishi mumkin,
alohida hujayralarga ta'sir qilish orqali.
EMF/EMR hayvonlar va odamlarda melatonin miqdorini kamaytiradi Dr Neil Cherry 2002 yil 2 sentyabr O'n yetti tadqiqot ELF va RF/MW
ta'siri melatonin miqdorini kamaytirishini ko'rsatadi. O'n olti tadqiqot insonlarda EMR bilan bog'liq
melatonin darajasining sezilarli darajada pasayishini aniqladi.
Siz elektr maydonlari, magnit maydonlari va radio to'lqinlarning melatonin ishlab chiqarishga ta'sir
qilishiga oid yakuniy dalillar bormi, deb o'ylaysiz?
Ushbu tadqiqot kestrel qushlarida melatoninning darajasi nurlanishga duchor bo'lganda kamayishini; radio mastlari
yaqinidagi binolarda uy qurgan yovvoyi turna qushlarining avlodlari, radio mastlaridan uzoqda joylashgan turna uyalariga
nisbatan kamroq ekanligini ko'rsatadi; muranchalar, asalarilar va turli qush turlari hamda dengiz sutemizuvchilari bo'yicha
tadqiqotlarning barchasi bir xil yo'nalishni ko'rsatadi.
Ammo shunda epifiz bezidagi hujayralarning laboratoriyada o'tkazilgan tadqiqotlari bor,
ular haqiqatan ham melatonin sintez qiladi.
Men ushbu hujayralarga magnit maydonlarining ta'sirini o'rganmoqdaman.
Va melatoninni baholashning har bir bosqichida magnit maydonlari melatonin ishlab chiqarilishiga aralashishi aniqlangan.
Shunday qilib, melatonin ishlab chiqarilishining barcha jihatlari va magnit maydonlari tomonidan melatonin
ishlab chiqarilishining bostirilishi bo'yicha dalillar aniq.
Tadqiqot haqiqatan ham bu yo'nalishning har bir jihatini qamrab oladi.
Buni yetarlicha yakuniy deb ayta olasizmi?
Ha, men buni yakuniy deb aytardim.
Tanalarimizdagi ajoyib narsa shundaki, ular melatoninni ishlab chiqarish orqali erkin
radikallar paydo bo'lishini bartaraf eta oladi.
Biz o'zimizda aniq muvozanat, mukammal mudofaa tizimini yaratdik.
Tanalarimiz bu texnikani mukammallashtirish uchun millionlab yillar davomida rivojlandi.
Biz rivojlangan muhitga asoslanib yaratilgan texnologiya.
Ammo so'nggi o'n yilliklarda atrof-muhitimiz o'zgarmadimi, va bu o'zgarish eksponensial darajada bo'lmadi-mi?
Ko'zga ko'rinadigan darajada dunyo bir xil ko'rinadi, lekin hujayra darajasida bu hayotimiz boshidan
o'tgan eng katta atrof-muhit o'zgarishi hisoblanadi.
Bunday ulkan o'zgarish nozik muvozanatni muqarrar ravishda buzishini aniq.
Va tanamizning kerakli miqdorda melatonin ishlab chiqarmasligining oqibatlari halokatli bo'lishi mumkin.
Butun dunyo olimlari endi erkin radikallar nafaqat saraton, balki ma'lum bo'lgan har bir kasallikning sababi yoki unga
hissa qo'shuvchi omil bo'lishi mumkin, deb hisoblashmoqda.
XX asr boshida bolalar leykemiyasi tibbiyotda kam uchraydigan holat edi.
Shundan beri biz faqat bolalar orasida leykemiya holatlarining ko'payishini kuzatdik.
U har yili taxminan ikki foizga oshadi.
Va bu ko'plab boshqa kasalliklarga ham tegishli: autizm, miya o'simtalari, saraton.
1910-yillarda saraton kasalligi darajasi ehtimol bugungi kunga nisbatan faqat yarmigina bo'lgan.
Ko'plab boshqa kasalliklar ham elektromagnit maydonlariga va nurlanishga, nafaqat elektr uzatish liniyalari, balki
radio va mikroto'lqinli maydonlardan keladigan ta'sirga bog'liq, deya ko'rsatmoqda tadqiqotlar va ilmiy izlanishlar.
So'nggi 50 yil davomida biz elektromagnit nurlanishlar okeaniga cho'mib keldik. U har tomondan bizni o'rab turadi.
Ko'rinmas, biz uni ko'ra olmaymiz. Ammo u borligini bilamiz.
Har safar mobil telefoningizdan foydalanganda, uning u yerda ekanini bilasiz.
Soat milini orqaga qaytarish nihoyatda qiyin. Imkonsiz.
Ammo biz bu sog'liqqa ta'sirlarni bilishimiz kerak, shunda xavfsizlik choralarini ko'rish
bo'yicha tanlov qilish imkoniyatimiz bo'ladi.
Agar biz buni xohlasak, buni qilishimiz kerak.
Meni tashvishga solayotgan narsa hozirda aslida sodir bo'layotgan narsalardir .
Biz yetarlicha e'tibor qaratmagan bo'lishimiz mumkin.
Hozir sodir bo'layotgan narsalardan biri autizm, yoki uni to'g'ri nomi bilan ataylik: autizm spektri buzilishi.
Siz o'ylaysizmi, biz fan sohasida shunday narsalarni sinash uchun deyarli nazorat guruhi qolmagan nuqtaga yetib keldikmi, chunki
deyarli hamma mobil telefonga ega, deyarli hamma Wi-Fi ishlatadi va deyarli hamma elektromagnit maydonlariga duchor bo'ladi?
Ha, biz hammamiz shunday nuqtaga yetib keldikki, mobil telefonlar va Wi-Fi elektromagnit maydonlariga shunchalik ko'p odamlar
duchor bo'lyaptiki, endi maydonlarga duchor bo'lganlar bilan bo'lmaganlarning sog'lig'idagi
farqni aniqlash uchun nazorat guruhimiz qolmadi.
Agar misol keltirsam:
Biz chekish o'pka saratoniga olib kelishi mumkinligini aniqladik.
Bu ba'zi odamlar chekmaganligi sababli bo'lib, ular nazorat guruhini tashkil etdilar.
Agar hammamiz cheksak, chekish o'pka saratoniga olib kelishi mumkinligini hech qachon aniqlamagan bo'lardik.
Va hamma o'pka saratoni tufayli vafot etgan bo'lardi, va u chekish bilan bog'lanmagan holda
milliy kasallik sifatida tan olingan bo'lardi.
Mobil telefon aralashuvi tufayli biz unga duch kelmagan aholi qatlamlarini yo'qotamiz.
Hatto mobil telefoni bo'lmagan ozchilik ham mobil telefonlardan tarqaladigan nurlanish bilan o'ralgan; ular
xaridga borganlarida, poyezdda, qayerga bormasinlar!
Bu faqat men kabi "ko'mir konidagi kanareya" emas.
Oxir-oqibat, agar siz atmosfera ichidagi elektromagnit maydonlarni oddiygina oshirsangiz, aynan shuni qilmoqdamiz,
va hozir atrof-muhitda 30 yil oldingiga nisbatan million baravar ko'proq elektromagnit maydonlar va mikroto'lqinlar mavjud.
Bir payt kelganda, bu sizga ham ta'sir qilishni boshlaydi!
15 yildan keyin qayerda bo'lishimizni aytish juda qiyin.
Ammo men aytardimki, faqat so'nggi bir necha yil ichida biz bu zararli ta'sirlar aholiga
qancha xarajat keltirayotganini anglayapmiz.
Va keyin uyg'onib, sabablarga qaraymiz. Va biz sabablarga nisbatan biror narsa qilishimizga to'g'ri keladi.
Biz zukko, ammo murakkab organizm.
Tanalarimizning ishlash tarzi na tasodifiy, na bir kechada yuz bergan narsa.
Bu sayyoradagi har bir boshqa tirik mavjudot kabi, biz ham yashayotgan atrof-muhitga moslashganmiz.
Vaqt boshlanishidan beri maydonlar va rezonanslarning nozik muvozanatini namoyish etib kelayotgan muhit.
Ushbu hodisalar nafaqat atrofimizni o'rab oladi, balki bizni kimligimizni belgilaydi.
Tanadagi hujayralar yorug'lik chastotalari yordamida bir-biri bilan muloqot qiladi, xuddi DNKimiz
elektromagnit chastotalardan foydalanib ko'payadiganidek.
Bularning barchasining markazida musbat zaryadlangan protonlar va manfiy zaryadlangan
elektronlar turadi, ular barcha hayotni magnit qiladi.
Barcha tirik mavjudotlar kabi, biz ham kriptoxrom hujayralari bilan jihozlanganmiz, ular bizga bu maydonlarni
deyarli tushunmaydigan usullar bilan idrok etishga imkon beradi.
Biz chastota, elektr, nur va magnitizm mavjudotlarimiz.
Va buning uchun millionlab yillar ketdi; bu jarayon birinchi hujayradan boshlangan.
Garchi biz simsiz texnologiyani qabul qilib, uni kundalik hayotimizga kiritgan bo'lsak-da,
tanalarimiz hujayra darajasida unga yetib bormadi.
Hozir bizni o'rab turgan chastotalar hujayralarimiz uchun shunchalik begona, xuddi ularni
ko'ra olganimizda ko'zlarimiz uchun bo'lgani kabi.
Bolalarimiz tanalari shunchaki anglay olmaydigan dunyoga tug'iladi.
Bu hammasi qayerga olib boradi?
Ushbu film suratga olinayotgan paytda 4G texnologiyasi butun dunyo bo'ylab joriy etilmoqda. Buni
amalga oshirish uchun chegaralar ko'tarilmoqda.
Wi-Fi deyarli har bir uyda, maktabda va do'konda mavjud bo'lib, doimiy ravishda atrofimizni o'rab turadi.
DECT telefon texnologiyasi deyarli har bir uyda uchraydi.
Sanoat mas'uliyatli bo'lib ehtiyotkorlikni ko'rsatishi kerak bo'lgan paytda, u bizning uzoq
muddatli sog'ligimizga beparvo munosabatda bo'lmoqda.
Pul dunyoni boshqaradi.
Va ularning buning yuzasidan vijdon uyg'otish ehtimoli tamaki sanoatidagi kabi yuqori.
Shunday ekan, agar o'zgarish bo'lsa, u ulardan kelmaydi.
Bu bizdan kelishi kerak!
Biz shunchaki ko'zlarimizni ochib, muammoni tan olishimiz kerak.
Siz MTHRni radio to'lqinlarining melatoninaga ta'siri bo'yicha tadqiqotlarni
moliyalashtirish uchun ishlatishni rejalashtiryapsizmi?
Bu mexanizmni inobatga olsak, odamlar mobil telefonlar melatonin ishlab chiqarilishiga
aralashadi, deb aytishganda aynan shuni nazarda tutishadi.
Melatonin antioksidant, erkin radikallarni yutuvchi vakuum tozalagichga o'xshaydi, xohlasangiz.
Biz hozir qilayotganimiz kabi tadqiqot taklifini e'lon qilganimizda, alohida qiziqish uyg'otadigan
sohalarga urg'u bergan holda, butun spektr bo'ylab arizalar va takliflarni taklif qilamiz.
Biroq, ularni biz oladigan boshqa arizalar bilan birga ustuvorlikka qo'yishimiz kerak. Bizda byudjet cheklangan.
Ammo hozirda biz melatonin bo'yicha hech qanday tadqiqot o'tkazishni rejalashtirmayapmiz. Hozirda bu ustuvorlik emas.
MTHR hali ham mobil telefonlar melatoninaga qanday ta'sir qilishini o'rganadigan tadqiqotlarga sarmoya kiritishi kerak.