1
00:00:00,000 --> 00:00:01,485


2
00:00:01,485 --> 00:00:06,367
Ingxolo, izidalwa zomaza

3
00:00:06,367 --> 00:00:10,672
Abantu abaninzi ngakumbi bayasokola ngeengxaki
zempilo ezifana nokuphaphazela kwentloko, iintloko

4
00:00:10,672 --> 00:00:14,095
ezibuhlungu, ukungadibani kwentliziyo okanye ukuphuthelwa.

5
00:00:14,095 --> 00:00:17,238
Uxinzelelo luhlala luchazwa njengesi sizathu.

6
00:00:17,238 --> 00:00:23,767
Ifilimu elandelayo yobungqina evela ngo-2012 ibonisa
ukuba iimpawu ezinjalo zihlala zinxulunyaniswa

7
00:00:23,767 --> 00:00:28,647
nezizathu ezahluke ngokupheleleyo, nezingaziwa kangako.

8
00:00:28,647 --> 00:00:34,341
Ifilimu isithatha isihambise uhambo ukusuka
kwimvelaphi yethu ukuya kwiminyaka yoo-1990, xa kwaqala

9
00:00:34,341 --> 00:00:38,283
ukwanda kwezobuchwepheshe bonxibelelwano olungenantambo.

10
00:00:38,283 --> 00:00:43,637
Ukusukela ngoko, uluntu luye
lwanzakala kulwandle lweemvamisa ezenziweyo.

11
00:00:43,637 --> 00:00:51,091
Ngokubonwa ngamehlo, iplanethi ibonakala ingatshintshanga,
kodwa kwinqanaba leeseli, lulutshintsho olukhulu

12
00:00:51,091 --> 00:00:55,899
kunabo bonke olwakha lwajongana nobomi apha eMhlabeni.

13
00:00:55,899 --> 00:00:59,418
Iziphumo akufuneki zithatyathwe lula!

14
00:00:59,418 --> 00:01:04,631
I-Kla.TV iguqulele yaza yafaka amazwi
kule filimu ngesiJamani ngenxa yenu.

15
00:01:04,631 --> 00:01:11,174
Izazinzulu, abameli bamashishini, oogqirha kunye
nabantu abachaphazelekileyo banikela izimvo zabo.

16
00:01:11,174 --> 00:01:17,246
Siyathemba ukuba niyakonwabela ukubukela le
filimu yombhalo-ngxelo ilandelayo kaJames

17
00:01:17,246 --> 00:01:22,103
Russell: "RESONANCE – Creatures of Frequency"!

18
00:02:04,568 --> 00:02:11,679
Phakathi kweminyaka yoo-1980, malunga nesithathu pesenti sabantu
kumazwe amaninzi babesebenzisa iifowuni eziphathwayo; namhlanje,

19
00:02:11,679 --> 00:02:16,340
phantse ikhulu pesenti basebenzisa iifowuni eziphathwayo.

20
00:02:16,340 --> 00:02:22,633
Xa beneminyaka eyi-19 okanye eyi-20 ubudala, baya kube
sele besebenzisa iifowuni eziphathwayo iminyaka

21
00:02:22,633 --> 00:02:27,958
eli-10, kwaye asinalo nofifi lokuba oko kuza neziphi iingozi.

22
00:02:35,618 --> 00:02:41,748
Siphantsi kolwandle lwemitha
ye-electromagnetic. Isingqonge kuyo yonke indawo.

23
00:02:41,748 --> 00:02:44,941
Ayibonakali, asikwazi ukuyibona. Kodwa siyazi ukuba ikhona.

24
00:02:44,941 --> 00:02:49,045
Ngalo lonke ixesha usebenzisa ifowuni yakho, uyazi ukuba ikhona.

25
00:02:49,045 --> 00:02:53,120
Kunzima kakhulu ukubuyisela ixesha emva. Akunakwenzeka.

26
00:02:53,120 --> 00:03:00,320
Kodwa kufuneka sizazi ezi ziphumo zempilo
ukuze sikwazi ukuthatha amanyathelo okhuseleko.

27
00:03:00,320 --> 00:03:05,460
Okwangoku, ingxelo ye-WHO ngale nto yeyokuba yinyani.

28
00:03:05,460 --> 00:03:08,784
Asizange sibe ngabodwa isihlwele sabantu
abane-kankere esijikeleze umtshina; zininzi

29
00:03:08,784 --> 00:03:12,075
izihlwele zabantu abane-kankere ezijikeleze imitshina.

30
00:03:12,075 --> 00:03:16,903
Uninzi lwamathuba omhlaza azayo akakafiki apha.

31
00:03:16,903 --> 00:03:25,489
Singacinga njani ukuba sikhuselekile xa
sifaka imitha kwiingqondo zethu ngeemikroweyivu?

32
00:03:25,489 --> 00:03:29,942
Asikakuqondi ngokupheleleyo ukuba yintoni le siyenzayo.

33
00:03:29,942 --> 00:03:34,255
Ekugqibeleni sinesaziso malunga nokuba
iifowuni eziphathwayo zibangela umhlaza na.

34
00:03:34,255 --> 00:03:44,710


35
00:04:01,776 --> 00:04:11,510


36
00:04:20,615 --> 00:04:27,044
Isazinzulu esingaziwayo siza kwenza
ufumaniso obunokuba lwatshintsha yonke into.

37
00:04:27,044 --> 00:04:32,869
Igama lakhe lalinguWinfried Otto Schumann.

38
00:04:32,869 --> 00:04:38,106
Ukusukela ngaloo mini, wafundisa
abafundi bakhe iifiziksi zombane ze-.

39
00:04:38,106 --> 00:04:49,051
Indlela isigamu-bhola esingaphakathi kwesinye esingaphakathi
esinokudala ivoltiji yombane. Kwaye ngenxa yoko: i-frequency.

40
00:04:49,051 --> 00:04:52,560
Iklasi kaSchumann ibinobunzima ekuqondeni isihloko.

41
00:04:52,560 --> 00:05:01,540
Ukwenza kube lula, unjingalwazi wabayalela ukuba bacinge
ngokuba uMhlaba yisferi enye, kwaye i-ionosphere yenye.

42
00:05:01,540 --> 00:05:06,512
Waza wabacela ukuba balinganise uthuso phakathi kwabo.

43
00:05:06,512 --> 00:05:11,792
Ngenxa yokuba naye wayengazi, noSchumann waqala ukubala.

44
00:05:11,792 --> 00:05:16,414
Ekugqibeleni, wafika kumaza angange-10 hertz.

45
00:05:21,801 --> 00:05:27,872
Nangona kwakubonakala kungakholeleki
kuSchumann, iplanethi yethu yayinempunzi, imvamisa

46
00:05:27,872 --> 00:05:32,936
elinganisekayo engu- eyayijikeleze ubomi eMhlabeni.

47
00:05:32,936 --> 00:05:39,727
Nangona iprofesa yayinebhongo
ngokufunyanwa kwayo, yathi ayibalulekanga kakhulu.

48
00:05:39,727 --> 00:05:45,012
Ingakumbi kuba yapapashwa kuphela kwijenali
encinci yenzululwazi, ifakwe kumaphepha angasemva

49
00:05:45,012 --> 00:05:49,185
phantsi kwesihloko esithi "Schumann resonance".

50
00:05:49,185 --> 00:05:54,357
Kwathatha iminyaka eliqela, kuquka isijiko
esingaqhelekanga sebhadi, phambi kokuba le profesa

51
00:05:54,357 --> 00:05:58,860
iqonde ukubaluleka okuyinyani kwe-Schumann resonance.

52
00:06:02,492 --> 00:06:07,068
Eli tshintsho lentsikelelo laliqale
kwiminyaka engama-30 ngaphambili nesinye isazinzulu

53
00:06:07,068 --> 00:06:11,151
saseJamani esibizwa ngokuba nguHans Berger.

54
00:06:11,151 --> 00:06:21,739
Esebenzisa isixhobo se-EEG asenzele ngokwakhe, uBerger wenza
ukurekhodwa kokuqala komaza ombane adluliswa yingqondo yomntu.

55
00:06:21,739 --> 00:06:27,063
Ekuqaleni, kucetyiswa ukuba le wave ithiywe ngegama lendoda
eyayifumanisayo, kodwa uBerger, owayeyindoda

56
00:06:27,063 --> 00:06:33,478
ethobekileyo, wakhetha igama elisekelwe kuluhlu
lwezinhlamvu. Wayibiza ngokuba: "I-Alpha Wave".

57
00:06:36,900 --> 00:06:43,372
Kungekudala emva kokufunyanwa kukaNjingalwazi Schumann, omnye
wogxa bakaHans Berger, indoda egama linguAnkermüller, wafumana

58
00:06:43,372 --> 00:06:48,852
ngamabona-ndenzile ikopi egugileyo yephephancwadi elincinci
lenzululwazi; kanye elo phephancwadi lincinci

59
00:06:48,852 --> 00:06:56,733
lenzululwazi apho ukufunyanwa kukaNjingalwazi Schumann
kwakupapashwe khona kwiminyaka eliqela eyadlulayo.

60
00:06:56,733 --> 00:07:02,100
Wafunda inqaku izihlandlo ezininzi
waza wangqinqa intloko engakholwa.

61
00:07:02,100 --> 00:07:07,320
Wakhawuleza waqonda ubukhulu bento ebimphambi kwakhe.

62
00:07:07,320 --> 00:07:13,675
Ukuphindaphinda kwamaza e-alpha
aqatshelwe nguHans Berger kwakufana kakhulu

63
00:07:13,675 --> 00:07:19,327
neSchumann resonance: ukuphindaphinda kweMhlaba.

64
00:07:22,339 --> 00:07:27,646
UGqr. Ankermüller uqhagamshelane noSchumann
kwangoko emcenga ukuba enze uphando olongezelelweyo.

65
00:07:27,646 --> 00:07:32,963
USchumann wavuma waza waqhubeka nokuphuhlisa
izinto awayezifumene kunye nomnye wabafundi bakhe.

66
00:07:32,963 --> 00:07:39,390
Baphanda ngokweenkcukacha indlela ivoltage
ekhupha ngayo umbane ngombane kwisikhewu se-ionosphere.

67
00:07:39,390 --> 00:07:47,893
Ekugqibeleni, bafumana umaza ochanekileyo:
umbhinqo woMhlaba, i-Schumann resonance,

68
00:07:47,893 --> 00:07:54,720
wawuyi-7.83 hertz kanye. Olu funiso lwalumangalisa.

69
00:07:56,708 --> 00:08:04,310
Ingaba i-Schumann resonance ibifana nje ne-alpha
waves zengqondo yomntu? Hayi – ibiyiyo kanye leyo!

70
00:08:05,883 --> 00:08:12,030
Umnxeba wengqondo, olawula ubuchule bethu bokuyila, ukusebenza
kwethu, uxinzelelo lwethu, uloyiko lwethu

71
00:08:12,030 --> 00:08:18,550
kunye nenkqubo yethu yokhuselo lomzimba,
ngandlel' ithile wawuhambelana nomnxeba weplanethi.

72
00:08:18,550 --> 00:08:23,466
Intswayo yomhlaba yayisele iyintswayo yobomi ngokwabo.

73
00:08:28,842 --> 00:08:37,144
Ifrikhwensi yamaza ilinganiswa nge-hertz. Oku
kubhekisa kwinani lokuzamazama kwamaza ngomzuzwana.

74
00:08:37,144 --> 00:08:44,953
Iifrikwensi ziqala kwisigxina sesinye
se-triliyoni se-atom ukuya kubude be-universe ngokwayo.

75
00:08:44,953 --> 00:08:49,640
Ngokwethiyori, iifrikwensi azinamda, ziphelelwe ngumda.

76
00:08:49,640 --> 00:08:55,428
Ukuba oko ibiyingozi, ibe yenye
yezona zinto zimangalisayo zendalo!

77
00:08:58,631 --> 00:09:05,260
Ngoko ke, yayithetha ntoni yonke le nto? Akuzange
kuthathe xesha lide phambi kokuba umntu athi azame ukufumanisa.

78
00:09:05,260 --> 00:09:12,896
Igama lakhe lalinguRütger Wever,
usosayensi odumileyo kwi-Max Planck Institute.

79
00:09:14,633 --> 00:09:22,900
Ekuqaleni kweminyaka yoo-1960, le profesa yakha ibunkha
engaphantsi komhlaba ukuze ifunde isingqi sekhoyo sabantu.

80
00:09:22,900 --> 00:09:30,635
Isingqi sekhadi yisingqi sosuku nobusuku
esifakwe kuzo zonke izinto eziphilayo .

81
00:09:30,635 --> 00:09:36,627
Kwisithuba seminyaka engamashumi amathathu, le profesa yenza
iimvavanyo apho abafundi abazinikeleyo abangama-1,234,321 bahlala

82
00:09:36,627 --> 00:09:45,226
kwigumbi elingaphantsi komhlaba kangangeeveki ezisixhenxe,
bekhuselwe ngokupheleleyo kwimigcangcazelo yomhlaba yendalo.

83
00:09:45,226 --> 00:09:50,514
Iziphumo zakhe zisinika ulwazi olumangalisayo.

84
00:09:50,514 --> 00:09:55,380
Ufumene ukuba impilo yomzimba nengqondo
yabafundi yonakele kwangoko nje oko i-Schumann

85
00:09:55,380 --> 00:09:59,483
resonance yahluzwa ngaphandle kwebhanker ye-.

86
00:10:01,364 --> 00:10:07,860
Wathatha abafundi waya kubo apho. Akazange athethe
ukwenza oko kubantu abagulayo okanye abalupheleyo.

87
00:10:07,860 --> 00:10:15,293
Wazisa abafundi abaselula phaya kuba
wayesazi—uWever wayesazi—ukuba kuza kuba nefuthe.

88
00:10:15,293 --> 00:10:19,652
Ngoko ke kucacile ukuba akukho
resonance kaSchumann phantsi komhlaba.

89
00:10:19,652 --> 00:10:24,140
Kwakukho kuphela imimandla yemagnethi
ethe tye evela ngaphakathi eMhlabeni.

90
00:10:24,140 --> 00:10:30,641
Ngoko ke, xa wabagcina phantsi komhlaba, baqala
ukuziva begula, baba neentloko ezibuhlungu, kwaye

91
00:10:30,641 --> 00:10:35,880
i-circadian rhythm yabo yaphazamiseka ngokupheleleyo.

92
00:10:35,880 --> 00:10:48,333
Into enomdla yayikukuba xa wayebeka imvamisa ye-7.83
hertz ngejenereyitha yempulusi yemagnethi, yema kwangoko.

93
00:10:51,179 --> 00:10:57,220
U-Wever wafaka ngokufihlakeleyo imvumbo ye-7.83
kwi-bunker esebenzisa isidluliseli esenziwe ngabantu.

94
00:10:57,220 --> 00:11:01,751
Ngalo lonke ixesha wayesenza oku,
wafumanisa ukuba iziphumo eziyingozi ezazifunyanwa

95
00:11:01,751 --> 00:11:04,537
ngamavolontiya zazinyamalala okanye zincipha.

96
00:11:04,537 --> 00:11:11,071
Uxinzelelo lwakhe, iintloko ezibuhlungu kunye noxinzelelo
lweemvakalelo zaye zancipha, yaza impilo-ntle yakhe yabuyiselwa.

97
00:11:11,071 --> 00:11:15,290
Kuyo yonke ingqalelo ye-Schumann resonance.

98
00:11:17,652 --> 00:11:25,193
Uphando lukaWever lutyhile unxulumano olumangalisayo
phakathi kwempilo yomntu kunye nomrhumo wendalo weplanethi.

99
00:11:25,193 --> 00:11:30,552
Kwaye ngo-2011, uphando oluvula indlela
lwabonisa into emangalisa nangakumbi:

100
00:11:30,552 --> 00:11:35,753
I-Schumann resonance
isenokunxulunyaniswa nesiqalo sobomi ngokwaso.

101
00:11:37,284 --> 00:11:42,238
Olu gqobho lwafunyanwa nguLuc Antoine Montagnier,
isazinzulu esaphumelela iMbasa yeNobel owaba

102
00:11:42,238 --> 00:11:47,042
ngowokuqala ukufumanisa intsholongwane ye-HIV ngo-.

103
00:11:47,042 --> 00:11:52,747
Njengoko umprofesa ebesenza iimvavanyo
ngenkumbulo yamanzi, wayephanda nendlela amanzi anokugcina

104
00:11:52,747 --> 00:11:56,400
ngayo inkumbulo yezinto ezazikhe zanyibilika kuwo.

105
00:11:56,400 --> 00:12:03,177
Ngokwenza njalo, wafumana into
eyayiza kuphikisa imigaqo yenzululwazi.

106
00:12:03,177 --> 00:12:12,202
Konke ubomi buvela kubomi. Lo ngumgaqo osisiseko
kwisayensi ongazange uphikiswe lilo naliphi na iovavanyo.

107
00:12:12,202 --> 00:12:16,428
Ubomi bunokuvela kuphela apho babukhe bakho ngaphambili.

108
00:12:16,428 --> 00:12:21,245
Kwaye indlela yokusebenza koku ibisoloko iqondwa
njengento enento yokwenza nezinto eziphathekayo.

109
00:12:21,245 --> 00:12:27,500
Ngoko, njengamaqanda nesidoda,
okanye iispori nokwahlukana kweeseli.

110
00:12:27,500 --> 00:12:33,044
Noko ke, iimvavanyo zikaLuc Montagnier
zaphakamisa ithiyori eyahluke ngokupheleleyo.

111
00:12:33,044 --> 00:12:39,559
Unjingalwazi ubonise ukuba iintsimbi zeDNA,
eziyizakhi zokwenene zobomi, ziyanxibelelana emanzini

112
00:12:39,559 --> 00:12:43,667
ngokukhupha amaza ombane-magnethi anamaza aphantsi.

113
00:12:43,667 --> 00:12:48,608
Nokuba i-DNA ibigcinwe kwiitubhu zovavanyo
ezahlukeneyo, iprofesa isakwazile ukufumana

114
00:12:48,608 --> 00:12:52,237
unxibelelwano lwe-electromagnetic phakathi kwazo.

115
00:12:52,237 --> 00:12:55,072
Le nxibelelwano ingaba yinkcubeko kangakanani?

116
00:12:55,072 --> 00:13:02,836
Kulungile, uLuc Montagnier ubonise ukuba ziyakwazi
ukwenza iinucleotides – izixhobo zokwakha iDNA –

117
00:13:02,836 --> 00:13:08,807
zize zizidibanise zibe yiDNA entsha ngokupheleleyo.

118
00:13:08,807 --> 00:13:16,517
Izazinzulu ziye zadibanisa la macandelo amaxesha angenakubalwa,
kodwa akukho novavanyo ziye zaphumelela ekuphinde

119
00:13:16,517 --> 00:13:24,261
zivuselele umlilo wobomi ziguqule iinucleotides zibe
yiDNA yokwenene ngaphandle kokuba iDNA sele ikhona.

120
00:13:24,261 --> 00:13:29,265
Phela, ubomi bunokubakho kuphela apho ubusele bukho ngaphambili.

121
00:13:29,265 --> 00:13:40,105
Noko ke, kuvavanyo lukaLuc Montagnier, iDNA yayisele isusiwe
ngokupheleleyo emanzini. Nangona kunjalo, yaveliswa iDNA entsha.

122
00:13:42,579 --> 00:13:49,840
Kwenzeka njani oko? ULuc Montagnier wakwazi njani
ukwenza into engakwazanga kwenziwa ngelinye inzululwazi?

123
00:13:49,840 --> 00:13:54,698
Wadala njani ubomi apho babungekho?

124
00:13:54,698 --> 00:14:00,011
Yintoni eyayahlukile kangaka ngovavanyo lukaLuc Montagnier?

125
00:14:00,011 --> 00:14:07,502
Bekukho imvamisa ebikhona. Imvamisa ethi,
ukuba isusiwe, ibangele ukuba ulingo luhluleke.

126
00:14:07,502 --> 00:14:17,800
Kodwa xa ibikho, yayiqinisekisa impumelelo. Lo
mkhuphuko wawungama-7.83 hertz: i-Schumann resonance.

127
00:14:25,768 --> 00:14:31,346
Uqhagamshelwano olubuthathaka phakathi kobomi
kunye nomrhumo weplanethi lwaluchukunyisiwe apha.

128
00:14:31,346 --> 00:14:39,471
Intsebenziswano phakathi kwezinto eziphilayo kunye
nemidubelo yombane-magnethi. Ukuxhomekeka, unxibelelwano.

129
00:14:39,471 --> 00:14:44,467
Ubungqina boku bunokufunyanwa ngokufunda
amanqaku ezinzululwazi, kodwa ubungqina obucace gca

130
00:14:44,467 --> 00:14:48,599
ngakumbi bunokufunyanwa ngokuphuma nje ngaphandle.

131
00:14:48,599 --> 00:14:53,556


132
00:14:53,556 --> 00:15:01,971
Konke oku kwenzeke njani? Ke, ukuba
ujonga imbali yoMhlaba, kubonakala kucacile.

133
00:15:01,971 --> 00:15:06,807
Amalaza kaSchumann ebeyinxalenye
yale planethi ukusukela ekuqaleni.

134
00:15:06,807 --> 00:15:14,318
Ubomi baphuhla, bungqongwe zizo, kwaye
ngokungenakuphepheka bazivumelanisa nazo.

135
00:15:14,318 --> 00:15:24,700
Enyanisweni, ubuntununtunu bethu kwimvamisa bunxulumene ngokunzulu
nokukwazi kwethu ukuqonda enye into eyenzekayo kule planethi.

136
00:15:27,316 --> 00:15:32,538


137
00:15:35,383 --> 00:15:39,611
Kwiminyaka yebhiliyoni ezimbini eyadlulayo, iibhaktheriya
ezilandela amandla kazibuthe zakha ubudlelwane obulula

138
00:15:39,611 --> 00:15:43,936
kodwa obunomtsalane nebala lamandla kazibuthe loMhlaba.

139
00:15:43,936 --> 00:15:48,673
Isidalwa esinecell enye sasinamachaphaza ezinto ezinamagnethi.

140
00:15:48,673 --> 00:15:57,131
Oku kwamenza ukuba enze ngathi uyintshibo yekhampasi
aze azilungelelanise nemigca yomazibuthe yoMhlaba.

141
00:15:57,131 --> 00:16:04,084
Njengoko izinto eziphilayo zaziya ziya zintsonkotha, ukuxhomekeka
kwazo kwimimandla yemagnethi yoMhlaba nako kwakhula.

142
00:16:22,751 --> 00:16:30,972
Siyazi ukuba iintholongwane ziyasabela kwimimandla ye-magnethi.
Siyazi ukuba zineenxalenye ze-magnetite emizimbeni yazo.

143
00:16:30,972 --> 00:16:36,786
Kwaye iimvavanyo zaselebhu zibonise ukuba
ngokwenene ziyasabela kumabala amanomazane.

144
00:16:36,786 --> 00:16:42,964
Iimvavanyo zaselebhu zibonise ukuba kunokwenzeka ukulawula
indlela iinyosi ezakha ngayo iingqokowa zazo zetswele ngokudala

145
00:16:42,964 --> 00:16:49,481
intsimi yemagnethi eyenziweyo, kwaye kubonakala kucacile
ukuba iinyosi zisebenzisa iintsimi zemagnethi ukuzikhokela.

146
00:16:49,481 --> 00:16:53,534
Ulungelelwano olubuthathaka lobomi eMhlabeni
lubonakaliswa ngokugqibeleleyo kukuxhomekeka kwethu

147
00:16:53,534 --> 00:16:57,763
kwiinyosi kunye nokuthuthwa kwempungu yezityalo ngazo.

148
00:16:57,763 --> 00:17:04,227
Kukholelwa ukuba ubomi ngaphandle kweenyosi bungaphoswa lithuba.

149
00:17:04,227 --> 00:17:08,790
Ukuthuthwa kophondo lweentyatyambo ziintsholongwane
kubalulekile phantse kuyo yonke into eyenza ukutya kube nomdla:

150
00:17:08,790 --> 00:17:13,383
Ngoko ke, iziqhamo, amandongomane, zonke ezi zinto
zidinga ukuthuthwa kwempungu ngzinambuzane, kwaye iintanga

151
00:17:13,383 --> 00:17:17,285
zezona zibalaseleyo kwezi zinambuzane zenza lo msebenzi.

152
00:17:24,868 --> 00:17:33,860


153
00:17:33,860 --> 00:17:36,064
Ukuba bekungekho zinyosi...

154
00:17:36,064 --> 00:17:40,697
Ewe, ukuba bekungekho iinambuzane,
besiya kuba nendlela yokutya edikayo kakhulu.

155
00:17:40,697 --> 00:17:46,800
Ewe, ubomi bethu bungaba luhlupho kakhulu.
Ndicinga ukuba yiyo kanye le nto, ngaphandle yeenyosi...

156
00:17:46,800 --> 00:17:52,249
Kwaye, ewe, ukongeza kwizityalo esizidingayo ukuba zibe kukutya,
zikwenza nokuthwala umungu kwizityalo zasendle, kwaye kwiimeko

157
00:17:52,249 --> 00:17:55,226
ezininzi asizazi kwaphela iinkcukacha zokuthwalwa komungu.

158
00:17:55,226 --> 00:18:00,392
Kodwa singaqiniseka ukuba uninzi lwezityalo zethu
zasendle zinganyamalala ngaphandle kweenyosi ezizithambisayo.

159
00:18:00,392 --> 00:18:12,564


160
00:18:12,564 --> 00:18:13,925


161
00:18:13,925 --> 00:18:18,082
SinoMaryann Fraizer, iNtlanganiswa
ePhakamileyo yoNcedo lwezoNcedo kwiMfuno-ntswelelo

162
00:18:18,082 --> 00:18:20,976
yeeNjuki kwiYunivesithi yasePennsylvania State.

163
00:18:20,976 --> 00:18:27,199
Zeziphi iimpawu eziqhelekileyo zokufa kweenyosi
ezinokusetyenziswa ngumgcini-nyosi ukuya, ajonge

164
00:18:27,199 --> 00:18:31,443
iinyosi aze athi, "Le yimeko eqhelekileyo yaloo nto"?

165
00:18:31,443 --> 00:18:39,518
Iimpawu zezokuba nangona iintaka zisempilweni
kwaye zomelele, inani leentaka ezikhulileyo esihlahleni

166
00:18:39,518 --> 00:18:43,990
liyancipha ngexesha elifutshane; lishiya ikoloni.

167
00:18:43,990 --> 00:18:50,603
Kwaye okuseleyo yintabalala yezinto ezizalwayo,
okuthetha iintwala ezintsha, ubusi kunye nepollen.

168
00:18:52,492 --> 00:18:57,312
Kuziphi iikontile kubonwe olu kufa lweenyosi?

169
00:18:57,312 --> 00:19:01,967
Ukuhla kwenani leenyosi kwenzeke kwihlabathi jikelele.

170
00:19:01,967 --> 00:19:06,140
Amanye amazwe amaninzi ayaxela ukuncipha kwenani leenyosi.

171
00:19:06,140 --> 00:19:12,380
Ukuba oku kunyani kungenxa yesi siganeko sokufa
kweenyosi esibizwa ngokuba yi-"colony collapse disorder"

172
00:19:12,380 --> 00:19:16,437
(CCD), esinemiqathango yaso ethile, ngumbuzo owahlukileyo.

173
00:19:16,437 --> 00:19:24,562
Kwaye leyo yenye yeengongoma sizama ukuziqonda ngokunxibelelana
nabanye abantu abavela kwezinye iindawo zehlabathi.

174
00:19:26,492 --> 00:19:32,955
Le nkxalabo yangoku ibikho ukususela malunga nonyaka ka-2006,
ingakumbi e-United States, apho abagcini-zinyosi abaninzi

175
00:19:32,955 --> 00:19:38,278
abaziingcali bafumanisa ngequbuliso ukuba iinyosi
zabo, ebezisempilweni kude kube lixesha elithile

176
00:19:38,278 --> 00:19:41,898
lonyaka, zaba lahlekelwa kakhulu ekupheleni kwehlobo.

177
00:19:41,898 --> 00:19:45,961
Kwaye babonakala bahlukile kuyo
yonke into eyakha yabonwa ngaphambili.

178
00:19:45,961 --> 00:19:52,844
Ngoko ke abantu beza kwiindlwane zabo
zeenyosi baza bafumana ukuba azisekho iinyosi.

179
00:19:52,844 --> 00:20:00,121
Olu hlobo lokufa kweenyosi, olwaziwa njenge-CCD (Colony Collapse
Disorder), luchaphazela iikoloni zeenyosi kwihlabathi jikelele,

180
00:20:00,121 --> 00:20:04,015
kwaye kwamanye amazwe kuxelwe ukulahleka okufikelela kuma-70%.

181
00:20:04,015 --> 00:20:06,807
Kukhankanyiwe izizathu ezahlukeneyo njengezinto ezibangele oku.

182
00:20:06,807 --> 00:20:11,692
Kodwa akukho namnye kubo owakwaziyo ukucacisa
ngokugqibeleleyo isizathu sokuba iinyosi ziye zayeka

183
00:20:11,692 --> 00:20:15,430
ngequbuliso ukubuyela kwiindlwane zazo – ngaphandle kwelinye:

184
00:20:15,430 --> 00:20:19,666
Umsebenzi wophando onomtsalane
kakhulu kaJochen Kuhn neqela lakhe.

185
00:20:19,666 --> 00:20:26,218
Kuvavanyo, ugqirha usebenze neekoloni zeenyosi ezisibhozo
waza wafaka ifowuni ye-DECT esemgangathweni kwezine kuzo.

186
00:20:26,218 --> 00:20:31,848
Iingcali zenzululwazi ke zaza zaqwalasela ukuba
ingaba ubukho befowuni ye-DECT bube nefuthe na

187
00:20:31,848 --> 00:20:38,490
ekubuyeni kweenyosi kwizidleke zazo. Iziphumo zazimangalisa.

188
00:20:38,490 --> 00:20:46,104
Iinzwane zabuya ngobuninzi obuqhelekileyo
kwiindlwane apho kwakungabekwanga ziifowuni ze-DECT.

189
00:20:46,104 --> 00:20:52,596
Noko ke, phantse akukho zinyosi
zabuyela kwiindlwane ezinetselula ye-DECT.

190
00:20:52,596 --> 00:20:58,338
Akukho nanye ibhungqwa ebuyileyo
kwelinye lamakhaya lazo elalinofowuni we-DECT.

191
00:20:58,338 --> 00:21:04,975
Ukuze siqonde ngokupheleleyo ukubaluleka kovavanyo lukaGqr. Kuhn,
kufuneka siqale siqonde ukuba isebenza njani ifowuni ye-DECT.

192
00:21:04,975 --> 00:21:10,126
Isizathu esikwenza ukwazi ukuhamba-hamba endlwini yakho uze
utsalele iifowuni ngetshonto yakho ye-DECT kukuba isikhululo

193
00:21:10,126 --> 00:21:13,303
esisisiseko sethonto yakho ye-DECT
sithumela amaza ombane-magnethi, abizwa

194
00:21:13,303 --> 00:21:16,778
ngokuba ngama-microwaves, kwi-handset yakho.

195
00:21:18,545 --> 00:21:24,310
Le yindlela kanye efanayo i-mast yefowuni
ephathwayo enxibelelana ngayo nefowuni ephathwayo.

196
00:21:28,482 --> 00:21:34,080
Ifowuni ye-DECT, xa isisiseko,
iyinguqulelo encinci yomatshi wefowuni ephathwayo.

197
00:21:44,326 --> 00:21:48,552
Ukuba ibhungqwa lichatshazelwa yinto evela
kwifowuni ye-DECT, ngokuqinisekileyo liza

198
00:21:48,552 --> 00:21:52,537
kuchatshazelwa nento evela kwintsika yefowuni yeselula.

199
00:21:57,584 --> 00:22:01,289
Kwaye ngabasebenzisi befowuni eziphathwayo abazii-4
zeebhiliyoni kwihlabathi jikelele, ngequbuliso

200
00:22:01,289 --> 00:22:04,982
kwabakho inani elothusayo leemasti zefowuni eziphathwayo.

201
00:22:13,220 --> 00:22:18,832
Isazela sendlela somazibuthe senyosi siyenza ikwazi
ukuzilungelelanisa isebenzisa imigca yamandla omazibuthe omhlaba.

202
00:22:18,832 --> 00:22:24,335
Ibali elichithe izigidi zeminyaka
liyiphuhlisa kwaye liyilungelelanisa ngokugqibeleleyo.

203
00:22:24,335 --> 00:22:28,322
Akucaci na ukuba ubuntununtunu obuphezulu
kangaka bungachatshazelwa kwanenguqu

204
00:22:28,322 --> 00:22:33,444
encinci kakhulu kwimeko-bume ye-electromagnetic?

205
00:22:33,444 --> 00:22:39,428
Yintoni ke, le tshintsho inkulu kangaka,
eyenzeke phantse ngobusuku obunye, ithetha yona?

206
00:22:43,538 --> 00:22:47,913
Ingaba zikhona ezinye iintlobo zezinto
eziphilayo ezichaphazeleka lula yimimandla ye-magnethi?

207
00:22:47,913 --> 00:22:54,827
Ubuntununtunu ekugqibeleni obubenza babe
sesichengeni seemvamisa ezenziwe ngabantu?

208
00:22:54,827 --> 00:22:59,621
Ngelishwa, ukufunyanwa kweprotheyini entsha
ebizwa ngokuba yi-cryptochrome kubonisa

209
00:22:59,621 --> 00:23:03,522
ukuba konke ukuphila kunesazela somazibuthe.

210
00:23:05,370 --> 00:23:11,589


211
00:23:13,803 --> 00:23:22,975
Zafunyanwa kwizityalo ngeminyaka yoo-1990. Umsebenzi wazo
kukufunxa ukukhanya okubhlowu, okufunekayo ukulawula ukukhula.

212
00:23:22,975 --> 00:23:30,217
Ukusukela ngoko, zifunyenwe kwezinambuzane,
kwizilwanyana, kwizilwanyana ezanyisayo, ebantwini nakwiintaka.

213
00:23:30,217 --> 00:23:34,700
Ii-cryptochromes ziimolekyuli
zebhayoloji ezibizwa ngokuba zii-protheyini.

214
00:23:34,700 --> 00:23:39,078
Ziveliswa zezinye zejenes zethu,
ezibizwa ngokuba ziijenes ze-CRY.

215
00:23:39,078 --> 00:23:50,040
Kwaye imolekyuli ye-cryptochrome eneneni ilawula
umgqi wethu we-circadian, kuquka nemveliso ye-melatonin.

216
00:23:50,040 --> 00:23:54,233
Ezinye zeekryptochromes zibonakala
zinomsebenzi wokufunxa ukukhanya, zisebenza

217
00:23:54,233 --> 00:23:57,204
njengezixhobo zokufumanisa iwotshi ye-circadian.

218
00:23:57,204 --> 00:24:06,222
Ngoko ke ziyigalelo kwisigqi sosuku nobusuku esibonakala
sinazo iintlobo ezininzi zezidalwa, izityalo kunye nezilwanyana.

219
00:24:11,176 --> 00:24:18,630
Kodwa ngo-2000, uThorsten Ritz watyhila
indima emangalisa nangakumbi ye-cryptochrome.

220
00:24:18,630 --> 00:24:24,802
Kuthotho lweemvavanyo ngee-robins, wafumanisa ukuba isakhono sazo
sokufumana indlela asisekelwanga kuphela

221
00:24:24,802 --> 00:24:30,708
kwi-magnetism, kodwa sivela ngqo kwiiseli
ze-cryptochrome ezifumaneka ngasemva kweliso.

222
00:24:30,708 --> 00:24:37,135
Ndicinga ukuba iimpapasho zikaRitz zimele
enye yezo zigaba zibalulekileyo kwisayensi.

223
00:24:37,135 --> 00:24:45,223
Kuba ucebisa ukuba le molekyuli ye-cryptochrome – khumbula,
inoxanduva lokuphembelela nokulawula i-circadian

224
00:24:45,223 --> 00:24:53,731
rhythms – kwaye yile molekyuli kanye inoxanduva
lokunika iintaka ikhampasi, ikhampasi yemagnethi.

225
00:24:53,731 --> 00:24:58,356
Iintaka ziyawabona ngokwenene amabala
omazibuthe omhlaba, mhlawumbi njengendawo eqaqambileyo

226
00:24:58,356 --> 00:25:01,513
okanye emnyama ebonakala kwindawo ababona kuyo.

227
00:25:01,513 --> 00:25:07,344
Kwaye xa betshintsha intloko okanye umzimba wabo,
ibala okanye uphawu luhamba nabo – kufana nesibonisi

228
00:25:07,344 --> 00:25:10,669
esiphezulu sentloko somqhubi wenqwelomoya yokulwa.

229
00:25:10,669 --> 00:25:18,729
Banento leyo bayibonayo, ebavumela ukuba
bazaziqhelanise nendawo ngelixa bebhabha.

230
00:25:20,401 --> 00:25:26,886
Indlela awuvavanye ngayo oku ibikukuchanabekisa iintaka
kwiinkampu ezine-frequency ephezulu ukuze abone ukuba oku

231
00:25:26,886 --> 00:25:30,565
kungaphazamisa ngokwenene ikhampasi yazo yemagnethi na.

232
00:25:30,565 --> 00:25:36,060
Kwavela ukuba ayiphazamisanga nje kuphela inkqubo
yokufuduka yeerobins le mihlaba yamaza aphezulu,

233
00:25:36,060 --> 00:25:39,330
kodwa oku kwenzeka nakwimeko yamandla aphantsi kakhulu.

234
00:25:39,330 --> 00:25:48,083
Kubaluleke kakhulu kwaye kunomdla ngokwenene ukuba kwanamabala
amandla aphezulu awohlukeneyo afuthe ikhampasi yeerobhin.

235
00:25:52,465 --> 00:25:58,264
Iimvavanyo zikaRitz zibonise ngokucacileyo ukuba iseli
ye-cryptochrome, esetyenziselwa ukukhangela indlela,

236
00:25:58,264 --> 00:26:03,466
ichaphazeleka kakhulu yimisinga eyenziwe ngabantu –
kwanangeemisinga ezingaphantsi kakhulu kwezo

237
00:26:03,466 --> 00:26:08,415
zithathwa njengezikhuselekileyo ligunya elilawulayo i-ICNIRP.

238
00:26:08,415 --> 00:26:16,417
Zonke izifundo ezingoqhuba-ndlela lwezilwanyana, kwiinkumba,
iintaka ezizii-zebra finch, iinkukhu, iintaka ezizii-robin – kuzo

239
00:26:16,417 --> 00:26:22,324
zonke, kufunyaniswe ukuba ikhampasi yazo
yemagnethi yaphazanyiswa yimimandla yamaza aphezulu,

240
00:26:22,324 --> 00:26:26,407
phantsi kakhulu kwemida echaziweyo yi-ICNIRP.

241
00:26:26,407 --> 00:26:30,493
Ndisebenza ngeentaka, ngokukodwa ngeentaka nezinambuzane.

242
00:26:30,493 --> 00:26:37,110
Ndibonakalisile ukuba ziyachaphazeleka
kwimimandla yamandla ephantsi kakhulu kumanqanaba

243
00:26:37,110 --> 00:26:40,665
e-ICNIRP ekuthiwa akhuselekile kuthi thina bantu.

244
00:26:40,665 --> 00:26:47,826
Ukuba ujonge la maqondo, uphando olubonisa ukuba izilwanyana
zisabela ngokukhathazeka kuwo – kukho uncwadi oluhle kakhulu

245
00:26:47,826 --> 00:26:54,100
ngale nto olubonisa ukuba la maqondo aphantsi kakhulu
kunala maqondo esivunyelwe ukuba sibe kuwo, kwaye ke

246
00:26:54,100 --> 00:26:57,490
ngoko, nawona izilwanyana ezikwimeko-bume ziyabhekana nawo.

247
00:26:57,490 --> 00:27:02,454
Kukho izizathu zenzululwazi eziqinileyo zokukholelwa ukuba
imimandla ye-magnethi, imimandla ye-magnethi

248
00:27:02,454 --> 00:27:08,340
eyenziweyo, iza kutshabalalisa indawo
yokuhlala yeentlobo ezininzi zezilwanyana nezityalo.

249
00:27:13,068 --> 00:27:20,587


250
00:27:20,587 --> 00:27:24,365


251
00:27:24,365 --> 00:27:27,083


252
00:27:27,083 --> 00:27:29,750
Iintlobo ezingama-36 zeentaka
zaselunxwemeni lwase-Australia ziye zehla nge-75%

253
00:27:29,750 --> 00:27:32,413


254
00:27:32,413 --> 00:27:35,362


255
00:27:35,362 --> 00:27:38,038


256
00:27:38,038 --> 00:27:41,473


257
00:27:41,473 --> 00:27:44,359


258
00:27:44,359 --> 00:27:47,717


259
00:27:47,717 --> 00:27:51,071


260
00:27:51,071 --> 00:27:53,955


261
00:27:53,955 --> 00:27:57,249


262
00:27:57,249 --> 00:28:02,028


263
00:28:02,028 --> 00:28:05,791


264
00:28:05,791 --> 00:28:11,186


265
00:28:18,519 --> 00:28:22,836
Iguquke kangakanani na indalo
yethu ngenxa yamabala ombane-magnethi?

266
00:28:22,836 --> 00:28:27,460
Kule minyaka ingama-25 idlulileyo,
itshintshe yaze yaba yinto engaziwayo...

267
00:28:27,460 --> 00:28:33,055
Inamandla angamamilioni ngamawaka
ngaphezulu ngokwamandla kagesi-magnethi.

268
00:28:33,055 --> 00:28:40,350
I-Arhente yakuqala yoKhuselo lweSizwe kwiMicahulo ithe kwenye
yeengxelo zayo ukuba iqikelela ukuba imicahulo kwindalo – ukuba

269
00:28:40,350 --> 00:28:45,898
ufuna ukuyibiza ngaloo ndlela – yonyuke ngamakhulu
ezigidi ezininzi xa ithelekiswa nendlela eyayinjalo

270
00:28:45,898 --> 00:28:50,049
kwiminyaka engama-50 eyadlulayo – ngamakhulu ezigidi ezininzi.

271
00:28:50,049 --> 00:28:56,079
Olu lutshintsho olukhulu kwimeko-bume yoMhlaba,
kwaye lutyhola ngokupheleleyo zonke ezi mpawu zendalo,

272
00:28:56,079 --> 00:29:00,046
kuquka namaza kaSchumann, esikhule siqhelene nazo.

273
00:29:00,046 --> 00:29:04,030


274
00:29:04,030 --> 00:29:06,437
"Ungcoliseko lwe-electromagnetic oluvela
kwiiselfowuni lusinyanzele ukuba senze

275
00:29:06,437 --> 00:29:10,150
imilinganiselo yethu elwandle." Ucaphulo oluvela kuGqr.

276
00:29:10,150 --> 00:29:16,851
Esinye sezizathu zokuba ii-cryptochromes zinomdla kakhulu,
ingakumbi ngokunxulumene nenyani yokuba abantu bayakwazi ukubona

277
00:29:16,851 --> 00:29:23,442
iinkalo zemagnethi, kukuba kukho uphando lwakutsha nje olwenziwe
nguGqr Foley kunye noogxa bakhe olubonisa ukuba xa ufaka

278
00:29:23,442 --> 00:29:28,073
ii-cryptochromes zabantu kwiimpukane zeziqhamo,
ezi mpukane ziba novakalelo kwiinkalo

279
00:29:28,073 --> 00:29:32,787
zemagnethi ngenxa yokubakho kwezi cryptochromes zabantu.

280
00:29:42,256 --> 00:29:46,573
Oku kubonisa ukuba iicryptochromes zabantu
zisebenza ngokutsala komazibuthe, ukuba

281
00:29:46,573 --> 00:29:50,600
zikwazi ukubona iinkalo zokutshala komazibuthe.

282
00:29:55,865 --> 00:30:01,390
Ukufunyanwa kweseli ye-cryptochrome kuvuse umdla
omtsha kwisimo sokuziva imagnethi somntu, isimo

283
00:30:01,390 --> 00:30:06,506
esaxelwe nguRobin Baker kwiminyaka engama-40 eyadlulayo.

284
00:30:06,506 --> 00:30:13,670
Le asilotyelo lwezifundo-ntsapho lokubhabha elimfihlo. Lilingo
lokufumanisa ukuba ingaba abantwana banolwelo lwendlela na.

285
00:30:13,670 --> 00:30:18,413
Evalwe amehlo kwaye enxibe izikhuseli
zeendlebe, umntu ovavanywayo ujikeleziswa kwisitulo

286
00:30:18,413 --> 00:30:21,498
esikhethekileyo de angasazi ukuba ujongise ngaphi.

287
00:30:21,498 --> 00:30:26,800
Isitulo siyema kwaye umntu ovavanywayo uqikelela
ukuba ujongene mpuma, ntshona, umntla okanye umzantsi na.

288
00:30:26,800 --> 00:30:29,983
Uqikelelo luyarekhodwa kwikhompyutha encinci.

289
00:30:29,983 --> 00:30:35,295
Ukuba abantwana bebengenalo ulwalathiso, uqikelelo
lwabo beluya kuba nje lungenalungelelwano. Kodwa abanjalo.

290
00:30:35,295 --> 00:30:38,848
Abantwana abaneminyaka elishumi okanye
elishumi elinanye banokuqikelela kakuhle.

291
00:30:38,848 --> 00:30:44,865
Kubonakala ngathi banoluvo lokwenyani lwendlela.
Kwaye kubonakala ngathi loluvo olunamandla olutsalayo.

292
00:30:44,865 --> 00:30:52,811
Xa izazinzulu zifaka imagnethi ezintloko zabathathi-nxaxheba,
kuphazamisa kakhulu indlela abasebenzisa ngayo imikhondo.

293
00:30:52,811 --> 00:30:57,166
Oku kumele inyathelo elikhulu eliya phambili ngokwentelekelelo.

294
00:30:57,166 --> 00:31:02,683
Kwaye, ewe, oku kuvusa imibuzo eyahlukeneyo, enjengokuba ingaba
abantu banokukwazi ngokwenene ukuhamba besebenzisa

295
00:31:02,683 --> 00:31:08,830
amandla kazibuthe omhlaba, kwaye ukuba abakwenzi oko namhlanje,
ingaba mhlawumbi babekwenza kumawaka eminyaka edlulileyo?

296
00:31:08,830 --> 00:31:16,339
Ewe kona, oku kuphinde kuvuse umbuzo wokuba ingaba ikhona
inkqubo apho amabala amanethi ejongwa ngayo ngokwenene emzimbeni

297
00:31:16,339 --> 00:31:20,392
womntu, nto leyo ekhokelela kule nkxwbo ye-circadian rhythms.

298
00:31:20,392 --> 00:31:26,261
Oku kungachaza zonke iziphumo ezibi kwimpilo
esizibona kakhulu kuphando lwezifo ezosulelayo

299
00:31:26,261 --> 00:31:32,181
malunga nempilo namasuntswana amanomazibuthe.

300
00:31:32,181 --> 00:31:39,400
Ukuba abantu banakho ukubona imimandla ye-magnethi, ukuba banakho
okufanayo neenyosi, iintaka kunye

301
00:31:39,400 --> 00:31:49,072
namabhabhathane, ingaba oko kuthetha ukuba nathi
sichaphazeleka lula kwimvamisa eyenziwe ngabantu njengabo?

302
00:31:49,072 --> 00:31:56,017
Ingaba utshintsho kwimeko-bume yethu luza
kusichaphazela ngendlela efanayo nendlela oluyichaphazela ngayo?

303
00:32:03,989 --> 00:32:07,595
Ungayichaza njani intlungelo yombane?

304
00:32:10,283 --> 00:32:17,787
Ukunganyamezeli umbane yile xesha abantu beqala ukusabela,
imizimba yabo iqala ukusabela kwiinkalo zombane nemagnethi.

305
00:32:17,787 --> 00:32:22,264
Ngokubanzi, amasimi e-electromagnetic asabela kuwo awanazintambo.

306
00:32:22,264 --> 00:32:27,599
Ngoko ke yinkxaso-nxibelelwano engenazingcingo,
yi-Wi-Fi, ziifowuni ezingenazingcingo, iifowuni ze-DECT,

307
00:32:27,599 --> 00:32:32,514
iifowuni eziphathwayo, kunye nee-mast zeefowuni eziphathwayo.

308
00:32:32,514 --> 00:32:38,631
Bonke bathumela iisignali ezingazange
zifunyanwe ngemizimba yethu ngaphambili.

309
00:32:42,271 --> 00:32:54,881
Kwaye xa iqala ukuchaphazela abantu – xa yandichaphazela
mna – ihlala iqala entloko – uqala ukuva iintlungu entloko.

310
00:32:54,881 --> 00:33:00,454
Ndithandabuza ukuthi yintloko ebuhlungu,
kuba yintlungu entloko engathelekiswa nayo

311
00:33:00,454 --> 00:33:04,561
nayiphi na intloko ebuhlungu owakha waba nayo.

312
00:33:06,608 --> 00:33:11,821
Uninzi lwabantu lwazisa ngezimpawu ezifana nokubetha
okungaqhelekanga kwentliziyo, ukuphuthelwa, iintloko

313
00:33:11,821 --> 00:33:18,264
ezibuhlungu, iingxaki zokubona, isiyezi, iintlobo
ngeentlobo zeengxaki zemvakalelo okanye iingxaki zengqondo.

314
00:33:18,264 --> 00:33:24,777
Bayachaza ukuba bafumana
iimvakalelo ezingaqhelekanga emizimbeni yabo.

315
00:33:27,941 --> 00:33:35,490
Ngokwenene inokuchaphazela nesixokelelwano seendlela zokukhulisa
kunye nokusebenza kwe-thyroid. Olu luhlu alupheli ngokwenene.

316
00:33:35,490 --> 00:33:42,645
Kwimeko yam, kwaye ayisiyiyo imeko yomntu wonke le, xa
ndingaphumi kuloo ndawo, ndiqala ukuba

317
00:33:42,645 --> 00:33:51,580
neentlungu ezimandundu esiswini – kwaye oko kuthetha
ukuba sekusemva kwexesha, ndiba nokopha ngaphakathi.

318
00:33:53,256 --> 00:33:59,569
Ndicinga ukuba iimpawu zahlukahlukene kakhulu kwaye iingqikelelo
ezenziwa ngabantu kunzima kakhulu ukuzamkela ukuba awunalo ulwazi

319
00:33:59,569 --> 00:34:02,986
ngalo mbandela, nto leyo ingaqhelekanga koogqirha abaninzi.

320
00:34:02,986 --> 00:34:07,546
Kwaye ayisosono sabo eso. Asiqeqeshwanga ukuqaphela le meko.

321
00:34:07,546 --> 00:34:14,765
Yinto entsha kakhulu, kwaye ukuqonda kwethu kuseluntweni
kakhulu kweli nqanaba – njengoko kusathathwa amanyathelo

322
00:34:14,765 --> 00:34:19,779
okuqala okusombulula nokuqonda ngokupheleleyo le meko.

323
00:34:22,120 --> 00:34:26,440
Njengabantu abaninzi abangumkhuhlane
wokunganyamezela umbane, uBrian unyanzelekile

324
00:34:26,440 --> 00:34:29,979
ukuba enze utshintsho olukhulu ekhayeni lakhe.

325
00:34:29,979 --> 00:34:39,358
Ezi gumbi zimbini zazikhuselwe
ngokupheleleyo ngephepha elincinci lentsimbi.

326
00:34:39,358 --> 00:34:47,559
Olu lwelo kunye negumbi lokulala ke ngoko ziisigcina-maza.

327
00:34:47,559 --> 00:34:58,582
Kwaye ukuba ungazijonga iinkunzi zomhlaba zombane okanye
iimicrowave – kwaye esi sixhobo siguqula nje iimicrowave

328
00:34:58,582 --> 00:35:10,716
zibe zizandi – uya kufumanisa ukuba imastile elapho,
ekumalunga nehafu yemayile ukusuka apha, ayindenzeli ngxaki.

329
00:35:10,716 --> 00:35:16,406
Xa ndikhusela igumbi, ndafaka iiglasi zefestile
ezigqunywe ngentsimbi, nto leyo endivumela

330
00:35:16,406 --> 00:35:22,640
ukuba ndisuse uninzi lwemimandla ye-electromagnetic.

331
00:35:22,640 --> 00:35:29,758
Iinkalo zesisindo esiphilayo ezisenza sikwazi ukubona
nokusabela kwiinkalo zombane-magnethi – umntu

332
00:35:29,758 --> 00:35:34,746
angasitsho ukuba la magama asetyenziswa kwiimeko ezahlukeneyo.

333
00:35:34,746 --> 00:35:41,889
Kwaye ukuba uyayicazulula ibe yi-"electrosensitive" –
ungatsho ukuba oku eneneni yindlela yokusabela kubomi ngokwabo.

334
00:35:41,889 --> 00:35:52,717
Umzekelo, xa sihlola isidalwa ukufumanisa ukuba ubomi bukhona na,
eneneni sifuna ubukho bombane – umzekelo, nge-electrocardiogram

335
00:35:52,717 --> 00:35:56,998
, i-ECG, kunye ne-electroencephalogram, i-EEG.

336
00:35:56,998 --> 00:36:03,053
Into esiyiphanda apha kukubakho kombane okuvela
kwezi zitho sijolise kuzo, ingqondo nentliziyo.

337
00:36:03,053 --> 00:36:06,791
Kwaye xa sikubona oko, luphawu lokuba ubomi bukhona.

338
00:36:06,791 --> 00:36:11,510
Ngandlel' ithile, iinkalo zombane-magnethi
ziyinxalenye yobomi ngokwalo kwinqanaba leeseli.

339
00:36:11,510 --> 00:36:15,654
Umntu angathi konke ubomi buvakalelwa luloo mbane.

340
00:36:18,019 --> 00:36:22,692
Benomnqweno ongxamisekileyo wokweyisela abantu ukuba
ukungabekezelelani nombane ngokwenene kukho, uBrian

341
00:36:22,692 --> 00:36:28,889
kunye nenani labanye abantu abachaphazelekayo babhalisela
ulingo oluvula indlela entsha kwiYunivesithi yase-Essex.

342
00:36:28,889 --> 00:36:35,537
Ngelishwa, ulingo olwalwenziwe phantsi kuka-Elaine
Fox lwaba ngumsebenzi wokugqibela kulo mbandela.

343
00:36:39,673 --> 00:36:42,475
Kufuneka ungene kwigumbi elikhuselweyo.

344
00:36:42,475 --> 00:36:49,492
Uya phakathi malunga nexesha elifutshane, kwaye imastisi
ivulwa imizuzu eli-10, icinywe imizuzu eli-10, ize

345
00:36:49,492 --> 00:36:54,532
iphinde ivulwe imizuzu eli-10 – uze ubone ukuba uyayiva na.

346
00:36:54,532 --> 00:37:02,486
Ndaza ndangena egumbini ndabaxelela ukuba
andizukwazi ukuxela ukuba umast uphezulu okanye uphantsi.

347
00:37:02,486 --> 00:37:07,138
Kutheni kunjalo? Kuba ukuqonda kwabo
ngendlela yokusabela kuko kuphosakele.

348
00:37:07,138 --> 00:37:14,286
Kubantu abaninzi, akunjalo ukuba nje uvule
imast kwaye bathi, "Owu, ndiyayiva loo nto."

349
00:37:16,828 --> 00:37:22,191
Baze ke bayisuse imasti, umntu athi: Ah, ngoku
ndiziva ngcono kwakhona. Ayisebenzi ngolo hlobo.

350
00:37:22,191 --> 00:37:28,454
Ndine-hay fever, kwaye xa ndingena kwintsimi enje,
kuthatha ixesha phambi kokuba ndizive iimpawu zayo.

351
00:37:28,454 --> 00:37:32,559
Kodwa kuthatha ixesha elide phambi kokuba
ndingasabizi, phambi kokuba ndingasachaphazeleki yiyo.

352
00:37:32,559 --> 00:37:37,034
Ndingasuswa kwintsimi yomfuno, kodwa
ndisazokuvakalelwa yinto emva kweeyure ezingama-24.

353
00:37:37,034 --> 00:37:41,683
Ukunganyamezeli kombane kubonakalisa kwiintlobo
ezininzi zabantu ngendlela elinganayo malunga nantsi.

354
00:37:41,683 --> 00:37:47,494
Indlela iqela elaliqulunqe ngayo olu vavanyo yayithetha ukuba
kwakuya kuba phantse kungenzeki ukuba uBrian nabanye abazinikeli

355
00:37:47,494 --> 00:37:50,520
bafakazele ukuba babesentlungwini yokunganyamezeli umbane.

356
00:37:50,520 --> 00:37:56,946
Kwakungathi akukhathaliseki, njengoko iqela lalingaqondakaliyo
ligqibe kwelokuba liyala naluphi na uhlobo lophononongo.

357
00:37:56,946 --> 00:38:00,809
Kwelinye icala, kubonakala ngathi
abantu bayasabela kwizinto ezahlukeneyo.

358
00:38:00,809 --> 00:38:04,715
Andihambelani neefowuni eziphathwayo ze-3G,
umzekelo iifowuni eziphathwayo ze-GSM. Kukho

359
00:38:04,715 --> 00:38:07,166
umahluko kwindlela esebenza ngayo i-modulation.

360
00:38:07,166 --> 00:38:13,127
Andazi nokuba banyanisile na xa besithi bayasabela, kodwa ukuba
unoluvo olucacileyo, kuyavakala ukuba

361
00:38:13,127 --> 00:38:18,499
ubonakalise abantu abakwiphulo-lwazi lakho
kanye kulo mqondiso bathi bayasabela kuwo.

362
00:38:18,499 --> 00:38:23,869
Ukuba, umzekelo, unomntu ohlala ekwaziwa yi-Wi-Fi kodwa hayi
iifowuni eziphathwayo – ukuba umntu onjalo

363
00:38:23,869 --> 00:38:28,304
uyakho – kungcono uqinisekise ukuba into
abajongene nayo yi-Wi-Fi hayi iifowuni eziphathwayo.

364
00:38:28,304 --> 00:38:31,689
Kaloku, ufuna ukungqina ukuba basabela koko bakubangela.

365
00:38:31,689 --> 00:38:34,773
Kwaye akukho nalunye lwezi ntlobo zokwahlula ezenziweyo apha.

366
00:38:34,773 --> 00:38:41,425
Enyanisweni, ukuba ubusithi unobuntununtunu
kumbane, yayithetha ukuba ubunxulumene nako.

367
00:38:41,425 --> 00:38:48,860
Esinye isizathu sokuba ndicinge ukuba kubaluleke kakhulu kukuba
bendinceda abantu abacinezelwayo kukhathalelo lwamandla ombane.

368
00:38:48,860 --> 00:38:55,756
Kwaye kwiinyanga ezimbalwa ngaphambili, ndandityelele inyaniso
umfazi – owayecinga ukuba unokungahambelani nombane – kwaye

369
00:38:55,756 --> 00:39:00,957
ndandilapho nje ndizama ukumnceda; ndimchazela
ukuba yintoni le nto yokungahambelani nombane

370
00:39:00,957 --> 00:39:03,871
nokuba yintoni enokuba ibangel' ingxaki yakhe.

371
00:39:03,871 --> 00:39:09,207
Ukuze ndishwankathele, kwacaca ukuba lo mfazi
wayenengxaki, kodwa wayengasabeli kumandla ombane.

372
00:39:09,207 --> 00:39:12,545
Ngokuqinisekileyo wayengasabeli kumandla ombane.

373
00:39:12,545 --> 00:39:17,204
Kodwa ngexesha lentetho yethu, ndiye
ndaqaphela ukuba wayebhalisele izifundo zase-Essex

374
00:39:17,204 --> 00:39:22,014
ukuze afumanise ukuba unobuntununtunu kumbane na.

375
00:39:22,014 --> 00:39:29,411
Intliziyo yam iphantse yema. Nanku umntu ongakwazi ukumelana
nombane, kwaye lo mntu uzibhalisele kwiYunivesithi yase-Essex.

376
00:39:29,411 --> 00:39:32,919
Kwaye u-Essex undixelela ukuba
abanayo nayiphi na inkqubo yokuvavanya!

377
00:39:32,919 --> 00:39:36,141
Into abayifumanisileyo eneneni – kwaye
oku kusekelwe kwisicatshulwa sesincoko

378
00:39:36,141 --> 00:39:38,716
ngokwaso – ndiza kuyishwankathela ngamazwi am.

379
00:39:38,716 --> 00:39:44,995
Kuthiwa, ngokomgangatho wempendulo abayilindeleyo,
bangadinga abathathi-nxaxheba abamalunga ne-132 kuphando

380
00:39:44,995 --> 00:39:49,016
lwabo ukuze babonise isiphumo esibalulekileyo ngokwezibalo.

381
00:39:49,016 --> 00:39:54,802
Ngenxa yokuba baninzi kangaka abantu, baya kufuna
idatha eninzi kakhulu kuphando lwabo ukuze bafikelele

382
00:39:54,802 --> 00:39:58,632
kwisigqibo sokuba eli qela lona lincinci ngokucacileyo kunelo.

383
00:39:58,632 --> 00:40:03,266
Oku kwakuthetha ukuba, kwasekuqaleni,
babenokufikelela kwisithathu kuphela sedatha abebejonge ukuba

384
00:40:03,266 --> 00:40:05,140
baya kukwazi ukuyifumana ukuze bafumane nantoni na.

385
00:40:05,140 --> 00:40:11,733
Isiphumo saba sokuba bafumanisa umngcipheko obalulekileyo
ngokwezibalo, owawusele ubonakala kwizibalo ngokwazo.

386
00:40:11,733 --> 00:40:17,522
Kubo bonke abantu abathi banobuntununtunu, oku
kwakucacile kananjalo ngokubaluleka okungange-90%.

387
00:40:17,522 --> 00:40:23,860
Ngoko ke, umda apho iphepha lezazinzulu liyamkela
into njengento ebalulekileyo ngokwezibalo yi-95%.

388
00:40:23,860 --> 00:40:27,913
Ukuba eli nqanaba lokuqiniseka alifikelelwanga,
ayithathwa njengesiqendu esingokwezibalo.

389
00:40:27,913 --> 00:40:30,314
Isenokuba yimbonakalo, ithamsanqa okanye enye into.

390
00:40:30,314 --> 00:40:36,325
Babenesiqiniseko esingama-90% sokuba umngcipheko uza
kwanda, kwaye ke ayifikeleli kumanqaku omlingo apho

391
00:40:36,325 --> 00:40:39,384
kuthathwa njengesehlo esibalulekileyo ngokwezibalo.

392
00:40:39,384 --> 00:40:47,862
Kwaye ke yalahlwa ngamazwi athi, "Oku kubonisa ukuba abantu
abanaziva." Kodwa ke ibingeyiyo kwaphela loo nto eyayibalulekile.

393
00:40:47,862 --> 00:40:52,753
Ukuchanabeka rhoqo kwimasti kushiye uphawu
lwakhe kubantu abaliqela ababevavanywayo.

394
00:40:52,753 --> 00:40:57,680
Abanye bagula kakhulu kangangokuba
kwanyanzeleka ukuba baphume kolu vavanyo.

395
00:40:57,680 --> 00:41:05,039
UBrian waqhubeka evakalelwa ziziphumo
zovavanyo ixesha elide emva kokuba emkile e-Essex.

396
00:41:05,039 --> 00:41:09,999
Ndiye ndenza i-colonoscopy yam yokuqala kwiminyaka
esixhenxe eyadlulayo, eyesibini kwiminyaka emine

397
00:41:09,999 --> 00:41:12,758
eyadlulayo, kwaye eyesithathu malunga nonyaka ophelileyo.

398
00:41:12,758 --> 00:41:19,634
Ndiphilile. Ndiphilile. Ewe, uqashile: ndinomhlaza wamathumbu.

399
00:41:22,700 --> 00:41:26,217
Ngoko ke, ukusukela kwixesha lam lokuqala
lokuya exesheni kude kube lixesha lokuba

400
00:41:26,217 --> 00:41:29,457
ndisuswe isisu, kwaba yiminyaka esixhenxe kanye.

401
00:41:29,457 --> 00:41:35,724
Xa ndabuza ugqirha ukuba kuthatha ixesha elingakanani le
kankere ukuba ikhule, waphendula wathi, "Iminyaka esixhenxe."

402
00:41:35,724 --> 00:41:42,335
Ngoko ke ungakwazi ukulandelela phantse lonke ixesha
endandise-Essex, kwaye kwakukho isiganeko esinye ngaphambi koko

403
00:41:42,335 --> 00:41:47,198
apho ndandisiva igazi, igazi elaqalisa umhlaza wamathumbu.

404
00:41:51,159 --> 00:41:57,234
Ingaba ulingo olungaphumelelanga kangaka
lungaphakanyiswa njengolu "phando olunegunya"?

405
00:41:57,234 --> 00:42:04,553
Kutheni iqela elinamava kangaka lingenza iimpazamo
ezisisiseko nezibonakalayo kangaka emsebenzini walo?

406
00:42:04,553 --> 00:42:09,665
Ingaba kunento yokwenza nabo babonelele ngenkxaso-mali?

407
00:42:11,518 --> 00:42:19,440
Uvavanyo lwase-Essex lolunye lothotho
lweemvavanyo ezixhaswe ngemali yi-MTHR.

408
00:42:19,440 --> 00:42:26,055
Le nkampani iqhutywa kwaye ixhaswa ngemali
lishishini leefowuni eziphathwayo ngokwalo.

409
00:42:26,055 --> 00:42:30,748
Ungandixelela ukuba i-MTHR iyintoni kwaye ixhaswa ngemali njani?

410
00:42:30,748 --> 00:42:38,579
Ewe, inkqubo ye-MTHR ixhaswa ngemali ngokubambisana ngurhulumente
waseBritane kunye neshishini leefowuni eziphathwayo

411
00:42:38,579 --> 00:42:49,405
kwaye injongo yayo kukuphanda ngeziphumo ezinokuba yingozi
kwimpilo ezinxulumene neteknoloji yeefowuni eziphathwayo.

412
00:42:49,405 --> 00:42:54,373
Isihloko sethu, sokuba ngubani oxhasa uphando
lwenzululwazi ngemali, sisihloko esibuthathaka.

413
00:42:54,373 --> 00:43:00,127
Ndiyabazi izazinzulu ezininzi ezifana nam, ezithi xa
zifumana uphando olutsha lokufunda, kuqala zijonge

414
00:43:00,127 --> 00:43:06,060
kwiphepha elingasemva ukubona ukuba luxhaswe ngubani ngemali.

415
00:43:06,060 --> 00:43:10,533
Ucinga ukuba kungabakho ungquzulwano lwenzuzo
ngokunxulumene nenkxaso-mali evela kwishishini leefowuni

416
00:43:10,533 --> 00:43:14,080
eziphathwayo xa kuziwa kuphando ngeziphumo eziyingozi?

417
00:43:14,080 --> 00:43:19,578
Ewe, kunjalo kukho iingxabano ezinokubakho
ezomdla, kwaye yiyo loo nto inkqubo yophando

418
00:43:19,578 --> 00:43:24,169
yolu hlobo kufuneka ilawulwe ngononophelo.

419
00:43:24,169 --> 00:43:30,562
Sendisebenze kakhulu neshishini lonxibelelwano kuba
ndicwangcisa umsebenzi wonxibelelwano njengommeli

420
00:43:30,562 --> 00:43:34,220
apha, ngoko ke sendithetha nabantu aba ixesha elide.

421
00:43:34,220 --> 00:43:40,352
Ndicinga ukuba bangathanda ukuba nengakhethi cala, kodwa bona
baphambelele kakhulu kwingeniso, ingakumbi kwimarike apho

422
00:43:40,352 --> 00:43:44,628
bekhuphisana khona ngokufumana isabelo
esikhulu, kwaye ke ngoko banokuxhasa uphando

423
00:43:44,628 --> 00:43:47,680
ngemali, kodwa bafana kakhulu neshishini lamachiza.

424
00:43:47,680 --> 00:43:52,281
Kucacile ukuba baqesha abantu abasele bekwicala labo.

425
00:43:52,281 --> 00:43:55,359
Izazinzulu azizozingqonyela zomculo; azifumani mali ininzi.

426
00:43:55,359 --> 00:43:59,941
Baneendlu ekufuneka bazihlawulele,
baneentsapho ekufuneka bazikhathalele.

427
00:43:59,941 --> 00:44:03,991
Ngubani onokubasola ukuba bafikelela kwizigqibo ezingachanekanga?

428
00:44:03,991 --> 00:44:09,603
Awuzukufumana omnye umsebenzi, ubuncinci hayi apho.

429
00:44:09,603 --> 00:44:16,897
Kukho iintshukumo zengqondo, nokuba akukho ntshukumo yokwenene,
ezinokubakho okanye zingabikho kwiimeko zabantu ngabanye.

430
00:44:16,897 --> 00:44:24,749
Kodwa uxinzelelo lwengqondo lokwamkela nokukholisa
umbutho obaxhasayo ngemali ngokuqinisekileyo ludlala indima.

431
00:44:24,749 --> 00:44:26,249
Ingaba uziva unyanzelekile?

432
00:44:26,249 --> 00:44:30,547
Ewe, umntu uziva enyanzelekile. Umntu uziva enyanzelekile.

433
00:44:30,547 --> 00:44:40,140
Kukho iinkcukacha-manani ezomeleleyo ngokwenene ezibonisa ukuba
xa kuziwa kwiziphumo zemimandla ye-electromagnetic, izifundo

434
00:44:40,140 --> 00:44:47,799
ezixhaswa ngemali ziinkampani zeenkonzo, oko
kukuthi ishishini lombane okanye ishishini likamaradio

435
00:44:47,799 --> 00:44:52,043
okanye ishishini leeselula, zixhaswa ngemali ngabo.

436
00:44:52,043 --> 00:44:55,451
Olu phando ludla ngokuba neziphumo ezibi kakhulu.

437
00:44:55,451 --> 00:45:02,131
Kwelinye icala, izifundo ezixhaswa ngemali ngokuzimeleyo
kwiiyunivesithi njalo njalo, zikholisa ukungabi njalo.

438
00:45:03,819 --> 00:45:07,409
Luhlobo lophando olunomceli-mngeni.

439
00:45:07,409 --> 00:45:14,102
Akulula ukwenza uphando ololu hlobo, kwaye
ngenxa yeentsilelo zophando olubandakanya abantu,

440
00:45:14,102 --> 00:45:17,908
akusayi kuze kubekho imeko yophando egqibeleleyo.

441
00:45:17,908 --> 00:45:21,408
Kuya kuhlala kukho iintsilelo.

442
00:45:26,367 --> 00:45:30,898
Ngaba sisigulo sokwenene? Ewe, ngokuqinisekileyo, sikhona.

443
00:45:30,898 --> 00:45:37,518
Okwangoku, i-WHO ithi oku yinyani kwaye
iimpawu zinokuba mandundu kwaye zikutyhafise.

444
00:45:37,518 --> 00:45:42,701
Amanani anxulumene nokuzwela kakhulu kumbane angqonge i-2–3%.

445
00:45:42,701 --> 00:45:47,272
Aba ngabantu abaphila ubomi babo
obuchatshazelwe kakhulu yile meko.

446
00:45:47,272 --> 00:45:52,740
Kodwa njengoko benditshilo ngaphambili, abantu bonke
ngokupheleleyo bayasabela kuyo kwinqanaba leeseli.

447
00:45:52,740 --> 00:45:59,736
Oku kuthetha ukuba iziphumo kwinkqubo yezempilo zinokuba nkulu
kakhulu ukuba oku akuthathwanga nzulu okanye kungaqatshelwanga.

448
00:45:59,736 --> 00:46:03,556
Kwaye inani labantu abanokunganyamezela
umbane olula okanye ophakathi mhlawumbi

449
00:46:03,556 --> 00:46:07,473
liphezulu kakhulu kunoko besikucinga ngaphambili.

450
00:46:09,749 --> 00:46:21,754


451
00:46:21,754 --> 00:46:25,144
Kuthetha ntoni oko kuthi?

452
00:46:25,144 --> 00:46:29,670
Kubhekiselwa kushicilelo lwekhasethi
lwenxibelelwano elilingwayo phakathi kwetshokhwe

453
00:46:29,670 --> 00:46:33,823
eqhelekileyo nesiphatho seselula esikhethekileyo.

454
00:46:33,823 --> 00:46:37,627
Isandi sedayali – kwaye leyo yimpumelelo enkulu!

455
00:46:37,627 --> 00:46:43,873
Kuba yinto enye ukudlulisa incoko, kodwa yinto eyahluke
ngokupheleleyo ukudlulisa ulwazi lwedijithali oluchanekileyo.

456
00:46:43,873 --> 00:46:48,376
Ngoku kufika inombolo yokufowunela ngqo
kwiziko lophando eChelmsford (e-Essex, eNgilani),

457
00:46:48,376 --> 00:46:51,750
eliphucule ngokugqibeleleyo obu buchwepheshe.

458
00:46:51,750 --> 00:46:54,604
ULiz Charnock ufanele ukuba kwelinye icala.

459
00:46:54,604 --> 00:47:01,392
Ngokwaziswa kweefowuni eziphathwayo ngeminyaka
yoo-1980, kwafuneka uthungelwano lwee-antena kuzo.

460
00:47:01,392 --> 00:47:07,845
Ukusukela ngoko, iinkampani zonxibelelwano ziye zakha
iimasti ezingaphezu kwezigidi ezi-5 kwihlabathi jikelele.

461
00:47:07,845 --> 00:47:14,284
Benezingozi zokuhambisa imiqhophololo ye-microwave
emoyeni, kwaye abazange benze nophando olunye lokuqinisekisa

462
00:47:14,284 --> 00:47:18,605
ukuba akuyi kubakho monakalo wexesha elide kwimpilo.

463
00:47:18,605 --> 00:47:23,096
Zakhiwe kungaqinisekiswanga kuqala ukuba zikhuselekile.

464
00:47:23,096 --> 00:47:25,615
Enkosi ngoncedo lwakho.

465
00:47:42,930 --> 00:47:44,719
Akumnandi kwaphela, akunjalo?

466
00:47:44,719 --> 00:47:48,388
Ewe, kwaye ikhona rhoqo, into egqamileyo yeyokuba ayimi.

467
00:47:48,388 --> 00:47:54,294
Ihlala ikhupha imitha ye-radiation – ivela
kwiimasti – ukuba uyaziqonda iimasti, uyachanabeka kuyo.

468
00:47:54,294 --> 00:47:59,424
Ukuthetha inyani, nokuba ayinjalo, usayichaphazeleka ukuba
kule mgama, njengoko idlula kwiindonga zekhonkrithi nakwezinye

469
00:47:59,424 --> 00:48:02,051
izinto. Ithotywa kancinci isandi sayo, kodwa kancinci nje.

470
00:48:02,051 --> 00:48:07,012
Kwiimitha ezingama-200 ukuya kwezingama-300
ukusuka kwimast, usoloko usemngciphekweni wayo.

471
00:48:07,012 --> 00:48:11,720
Xa uyiva, itshintsha yonke into.
Ewe. Kuthekani ukuba ubunokuyibona?

472
00:48:16,285 --> 00:48:19,920
Kungathi ngokubona umsi ongcolileyo yonke imihla.

473
00:48:31,707 --> 00:48:36,804
Ngenxa yothuli lweemvamisa ezenziwe ngabantu ezisihlala
zisijikeleze, kwaye kungakhange kuqinisekiswe

474
00:48:36,804 --> 00:48:43,688
ukhuseleko lwazo, ingaba yinto emangalisayo
na ukuba umzimba womntu uqalise ukusabela kuzo?

475
00:48:43,688 --> 00:48:47,891
Kwakungeminyaka elishumi
eyadlulayo. Ndandikwiminyaka yam yama-30.

476
00:48:47,891 --> 00:48:53,300
Akukho mntu okhe waba nomhlaza wamabele kusapho
lwam ukuza kuthi ga ngoku. Bendiphilile kakhulu.

477
00:48:53,300 --> 00:48:59,511
Ndahlala ecaleni kwepali yomnxeba iminyaka
emininzi, iminyaka esixhenxe ngelo xesha.

478
00:48:59,511 --> 00:49:02,628
Wayemi kumgama wemitha ezili-100 ukusuka endlwini yam.

479
00:49:02,628 --> 00:49:08,126
Kangangeminyaka, bendineempawu
ezazinganxulumaniswanga nee-masts, kuba ngelo xesha

480
00:49:08,126 --> 00:49:13,019
bendingazi nto malunga nokungabekezelelani nombane.

481
00:49:13,019 --> 00:49:17,876
Bendizizwa ndijikeleza, ndinengxaki yokulala,
ndinentloko ebuhlungu, iintlungu ezibukhali

482
00:49:17,876 --> 00:49:20,472
entloko, kwaye bendisoloko ndisiya kugqirha.

483
00:49:20,472 --> 00:49:26,844
Ndaxelelwa ukuba yistress okanye yintsholongwane.
Kwaye ke, ngokungalindelekanga, ndafunyaniswa ndinomhlaza

484
00:49:26,844 --> 00:49:32,793
wamabele. Yayisesona sidubedube sikhulu ebomini bam.

485
00:49:32,793 --> 00:49:41,432
Ekuqaleni, bendicinga ukuba andinathamsanqa nje,
nokuba yimpazamo yam. Emva koko, unyango lwaqala.

486
00:49:41,432 --> 00:49:47,300
Ndaza ndadibana nabamelwane abathile
esibhedlele – ndandihlala kwilali encinci kakhulu.

487
00:49:47,300 --> 00:49:52,717
Kwaye ndadibana nabo aba bamelwane, abafazi abaselula – ndim
owayeselula kunabo bonke, ndikwiminyaka yam

488
00:49:52,717 --> 00:49:57,915
yamashumi amathathu, abanye bekwiminyaka
yabo yamashumi amane okanye ekuqaleni kwama-50.

489
00:49:57,915 --> 00:50:06,836
Sasihlanu thina, sonke ngexesha elinye kwisithuba
seenyanga ezintandathu, sifunyaniswe sinomhlaza wamabele.

490
00:50:06,836 --> 00:50:10,975
Kwakukho izindlu ezili-18 kuphela kwilali
yethu, ezazijikeleze isigxina sefowuni ephathwayo.

491
00:50:10,975 --> 00:50:16,249
Ngoko ke u-Eileen wagqiba ekubeni aqalise uphando ukuze
abone ukuba nabanye bayasokola na ngenxa yokugula ngesiquphe.

492
00:50:16,249 --> 00:50:22,266
Isiphumo sisenze sagangqeka. Abantu abaninzi
baye baxela iimpawu ezifanayo

493
00:50:22,266 --> 00:50:26,235
ebezindihlupha iminyaka. Iintloko ezibuhlungu, nokujija.

494
00:50:26,235 --> 00:50:31,975
Kodwa kwakukho nezinye iintombi eziselula elalini ezazineengxaki
zokukhawuleza nokwenzakala kwentlala-sibeletho okungangomhlaza

495
00:50:31,975 --> 00:50:34,814
– okanye umfazi owayeneentsiba zomhlaza wamabele.

496
00:50:34,814 --> 00:50:39,095
Kwaye kwakukho nezinye iintlobo zomhlaza kuloo mmandla.

497
00:50:39,095 --> 00:50:46,769
Ummelwane, owayeneminyaka engama-51 kuphela
ubudala, waba nesifo se-motor neuron waza ngelishwa

498
00:50:46,769 --> 00:50:51,930
wasweleka. Ukuthetha inyani: sisifo esibi kakhulu.

499
00:50:56,289 --> 00:51:00,851
Kuchaphazele abantu abangama-77 abavela kwezi zindlu.

500
00:51:05,143 --> 00:51:12,796
Ewe, kuqikelelwa ukuba i-70% yabo abaye bafumana iziphumo
zebhayoloji kule minyaka idlulileyo – iingxaki zokulala,

501
00:51:12,796 --> 00:51:16,993
irhashalala eluswini, amathumba asemabele okanye umhlaza.

502
00:51:16,993 --> 00:51:22,415
Ewe, yaba nefuthe elikhulu kubantu bale lali.

503
00:51:22,415 --> 00:51:26,399
Ndicinga ukuba yingxaki enkulu yehlabathi jikelele.

504
00:51:26,399 --> 00:51:31,237
Ukusukela ngoko, sifumanise ukuba asisosona sapho nje sabantu
abane-kankere abajikeleze isigcina-maza sefowuni ephathwayo.

505
00:51:31,237 --> 00:51:33,862
Zininzi iindidi zomhlaza ezikufuphi neepayiloni.

506
00:51:33,862 --> 00:51:40,017
Sasisebenza nesazinzulu kwindawo, apho sihlolisise
eminye imitshe ebimile kwezinye iindawo ixesha elide.

507
00:51:40,017 --> 00:51:45,699
Kwaye senze nezinye iiphando saza
safumanisa nenani eliphezulu lomhlaza.

508
00:51:53,076 --> 00:52:00,391
Ngeenqwaba zeeselfowuni nee-mast kunye neshishini leeselfowuni
elixabisa iitriliyoni, umntu angathanda ukucinga ukuba ngoku sele

509
00:52:00,391 --> 00:52:04,432
kusekwe i-arhente karhulumente engqongqo,
igunya eliqinisekisa ukuba ishishini

510
00:52:04,432 --> 00:52:09,341
lonxibelelwano likhuselekile xa kuziwa kudluliselo.

511
00:52:09,341 --> 00:52:19,748
Umntu obeka imida engqongqo ekhusela uluntu – umntu oqinisekisa
ukuba oko sijamelana nakho kukhuselekile ngokupheleleyo.

512
00:52:19,748 --> 00:52:27,716
Ngelishwa, akukho nanye kwezo
zinto ekhoyo. Into esinayo yi-ICNIRP.

513
00:52:27,716 --> 00:52:33,093
ICNIRP yasekwa eYurophu kwiminyaka engama-20
eyadlulayo ukuze ifunde ngemitha engeyiyo eyenza i-ionisation.

514
00:52:33,093 --> 00:52:39,216
YiKomiti yeHlabathi yoKhuselo kwiMitha eNgeyiyo
i-Ionising, kwaye umsebenzi wayo kukuphonononga yonke

515
00:52:39,216 --> 00:52:42,660
imibhalo epapashiweyo ize ngokuyintloko iyishwankathele:

516
00:52:42,660 --> 00:52:45,957
Yiloo nto isayensi eyithetha ngokuqinisekileyo.

517
00:52:45,957 --> 00:52:52,608
Awunakungenela ngokuvota. Umenyiwe ukuba
ujoyine ukuba ungomnye wabantu abakhethiweyo.

518
00:52:52,608 --> 00:52:58,133
Ngoko ke, kuhlala kugqitywa
ngamashishini, kuba kulapho imvelaphi ikhoyo.

519
00:52:58,133 --> 00:53:05,194
Ngoko ke, sinomlinganiselo abawumisileyo, owamkelwe
ngamazwe amaninzi aseYurophu, kwaye yinto ecetyiswa

520
00:53:05,194 --> 00:53:09,568
yiKomishoni yaseYurophu ngokwayo, kuquka nebhodi yezazi.

521
00:53:09,568 --> 00:53:13,777
Nangona kunjalo, ezi zikhokelo zisekelwe
kwiindlela zokwakha esazi ukuba zinobudlelwane

522
00:53:13,777 --> 00:53:16,568
obunobangela nesiphumo nokukhanya okune-frequency ephezulu.

523
00:53:16,568 --> 00:53:22,451
Ekuphela kwemeko ekhoyo ngoku malunga namandla asingqongileyo
kuloo maza, anjengemisebe evela kwiiselfowuni, iimasti

524
00:53:22,451 --> 00:53:28,943
zeeselfowuni kunye neefowuni ezingenazintambo – ngamanye amazwi,
zonke izixhobo zonxibelelwano ezahlukeneyo esizisebenzisa yonke

525
00:53:28,943 --> 00:53:32,473
imihla – iyafana naleyo siyaziqhelileyo kwi-oveni ze-microwave.

526
00:53:32,473 --> 00:53:38,566
Ukuba sisebenzisa amandla aneleyo size siwagxile kwindawo
encinci ngokwaneleyo, siya kufudumeza izicubu, size emva

527
00:53:38,566 --> 00:53:43,181
koko sifudumeze yonke into enomlinganiselo othile wamanzi.

528
00:53:43,181 --> 00:53:47,709
Akukho nasinye kwizikhokelo zangoku esinento
yokwenza nomonakalo wezempilo oqhubekayo

529
00:53:47,709 --> 00:53:50,682
okanye umhlaza. Akukho nasinye kuzo, akukho nanye.

530
00:53:50,682 --> 00:53:54,399
Zonke ziyilelwe ukudala iziphumo zokushisa okanye
iziphumo ezikhawulezileyo ezifana nokurhawuzelela kolusu

531
00:53:54,399 --> 00:53:56,686
okanye ukungcangcazela kwamaqhina okanye into efanayo.

532
00:53:56,686 --> 00:54:00,809
Akukho mntu unokumisela umonakalo wexesha elide kwimpilo.

533
00:54:00,809 --> 00:54:04,924
Ngoko ke ucinga ukuba abangaphantsi
kweminyaka engama-40 ababalulekanga, abanamntla...

534
00:54:04,924 --> 00:54:10,910
Akukho ntsingiselo. Akukho njongo
yokukhusela kumonakalo wezempilo wexesha elide.

535
00:54:10,910 --> 00:54:16,722
ICNIRP... kaloku, i-ICNIRP ayibalulekanga kwaphela.

536
00:54:16,722 --> 00:54:23,159
Umzekelo: Ukuba ufuna ukuqinisekisa ukuba
akukho mntu udlula umda wesantya esikolweni, beka

537
00:54:23,159 --> 00:54:28,046
umda wesantya kwi-10,000 iikhilomitha ngeyure.

538
00:54:28,046 --> 00:54:32,957
Ngale ndlela, wonke umntu uya kuyithobela kwaye
akukho mntu uya kuqhuba ngesantya esigqithisileyo.

539
00:54:32,957 --> 00:54:39,918
Ungaqhuba udlule esikolweni nge-999 km/h kwaye usawugcina umda.

540
00:54:39,918 --> 00:54:46,105
Ikomiti yezicebiso okwangoku ayinankathalelo
yokuphonononga ubungqina obunxulumene nokhuseleko loluntu.

541
00:54:46,105 --> 00:54:51,024
Ngoko ke i-ICNIRP ikhona kuphela
ukuqinisekisa into eyi-100% yinyani, kwaye nantoni na

542
00:54:51,024 --> 00:54:54,175
engeyiyo i-100% yinyani ayiyonto iyikhathazayo.

543
00:54:54,175 --> 00:55:00,920
Kunjalo. Baza kuthetha ngayo, baza kucacisa ngento
ekhoyo, into engenakho kunye nento ekusafuneka ifunyanwe.

544
00:55:00,920 --> 00:55:05,979
Kwaye yiloo nto. Bayiyeka kunjalo. Akukho
zingcebiso – akukho nto, kuba abayiboni njengoxanduva lwabo.

545
00:55:05,979 --> 00:55:13,241


546
00:55:13,241 --> 00:55:16,768


547
00:55:16,768 --> 00:55:18,425
Hhayi ke, ndiza kuzama ukufowuna.

548
00:55:18,425 --> 00:55:24,424
Xa uzama ukufonela umntu, phantse kuhlala kunjalo xa kuqala
ukuthunyelwa komsindo okukumaza aphezulu kumacala omabini.

549
00:55:24,424 --> 00:55:27,226
Kulungile, masiyizame. Owu, hawu!

550
00:55:27,226 --> 00:55:31,943
Nje ukuba iqhagamshelwe; loo nto yimo
yokufowuna, yiloo nto eyenzwa siselfowuni.

551
00:55:31,943 --> 00:55:36,656
Ngamaza lawo asuka kwifowuni yam eselula aya
kwisikhululo esisiseko aze athunyelwe ukusuka apho?

552
00:55:36,656 --> 00:55:41,577
Yiloo nto kanye ifowuni yakho ephathwayo iyenzayo ngalo
lonke ixesha xa isignali ikhona kwaye uyayisebenzisa.

553
00:55:41,577 --> 00:55:42,682
Kubi kakhulu.

554
00:55:42,682 --> 00:55:46,462
Kwaye ifowuni yakho eselula iyayidlulisela le nto
entloko yakho ngalo lonke ixesha xa ufowuna

555
00:55:46,462 --> 00:55:50,867
kwisikhululo esisisiseko kwaye usebenzisa ifowuni yakho.

556
00:55:50,867 --> 00:56:02,322


557
00:56:06,533 --> 00:56:14,889
Kunzima ukucinga ngesixhobo sobuchwepheshe esingene
ebomini bethu ngokukhawuleza okufana nefowuni ephathwayo.

558
00:56:14,889 --> 00:56:19,975
Kwiminyaka engamashumi amabini anesihlanu
eyadlulayo, kwakujongwa njengento nje yokutsala umdla.

559
00:56:21,810 --> 00:56:26,320
Kule mihla, abantu abazizigidi ezine bane.

560
00:56:27,967 --> 00:56:32,615
Ngokomyinge, abantwana bafumana ifowuni
yabo yokuqala beseneminyaka esibhozo ubudala.

561
00:56:36,764 --> 00:56:43,771
Iifowuni eziphathwayo zisebenza ngokuthumela nokwamkela
imiqondiso ye-microwave ukusuka kwisikhululo esisisiseko.

562
00:56:43,771 --> 00:56:49,912
Xa ubamba ifowuni eselula endlebeni, ingqondo
yakho ngokungenakuphepheka ichanabekelwa kula maqamza.

563
00:56:51,593 --> 00:56:55,381
Ingaba ingqondo iyasabela kule nkcubeko?

564
00:56:55,381 --> 00:57:01,764
Uphando olutsha lwaseMelika lubonisa ukuba kunjalo ngenene.

565
00:57:01,764 --> 00:57:05,295
UGqr. Nora Volkow wenze olu phononongo.

566
00:57:05,295 --> 00:57:10,834
UGqr. Volkow neqela lakhe bafunda abantu
abangama-47 abasempilweni unyaka opheleleyo.

567
00:57:10,834 --> 00:57:15,371
Abathathi-nxaxheba babenamakhala eselula
endlebeni zabo zasekunene nezasekhohlo.

568
00:57:15,371 --> 00:57:19,381
Enye yazo ibisebenza kodwa ithule, enye ke icinyiwe.

569
00:57:19,381 --> 00:57:23,436
UGqr. Volkow usebenzise izixhobo zokufanekisa
ubuchopho ukuze afumanise ukuba ubuchopho

570
00:57:23,436 --> 00:57:27,732
bungasebenzisa i-glucose engakanani ngexesha lokuchanabeka.

571
00:57:30,756 --> 00:57:36,568
Sisisalathisi esibukhali kakhulu sokuba
zikhona na iinguqu kumsebenzi wengqondo

572
00:57:36,568 --> 00:57:43,500
ezinokubangelwa sisivuseleli – kule meko, siselfowuni.

573
00:57:43,500 --> 00:57:50,982
Xa ingqondo ivuselelwa, isebenzisa
iglukosi, kanye njengoko imoto isebenzisa isibaso.

574
00:57:50,982 --> 00:57:57,392
Ukuchanabeka kwifowuni ephathwayo imizuzu eli-15 kunxulunyaniswa
nokunyuka kokusetyenziswa kwe-glucose

575
00:57:57,392 --> 00:58:03,304
engqondweni, nto leyo ebonisa ukuba ingqondo
ivuselelwe ngamaza eradio efowuni ephathwayo.

576
00:58:03,304 --> 00:58:09,226
Icala lasekunene lengqondo, elalikufuphi kakhulu
ne-antenna, libonise olona nyuso lukhulu kwimisebenzi

577
00:58:09,226 --> 00:58:14,035
ye-metabolic xa kuthelekiswa nexesha ifowuni isicinyiwe.

578
00:58:17,993 --> 00:58:25,150
Nangona imaza zikanomathotholo ezikhutshwa yitekhnoloji
yeefowuni eziphathwayo yangoku zibuthathaka kakhulu,

579
00:58:25,150 --> 00:58:30,665
ziyakwazi ukuvuselela ingqondo yomntu kwaye zibe nefuthe.

580
00:58:30,665 --> 00:58:34,988
Xa kusetyenziswa ifowuni ephathwayo ikwimo yokuthula, ulingo
lukaGqr. Volkow lubonise ukuba ingqondo

581
00:58:34,988 --> 00:58:41,760
yomntu ibonakalisa impendulo yemetabolism
kwimigca yamaza amancinci yefowuni ephathwayo.

582
00:58:41,760 --> 00:58:46,848
Ukusabela kwemetabolism kumanqanaba
aphantsi kakhulu kunomda osemthethweni.

583
00:58:46,848 --> 00:58:52,126
Into abaninzi abathi ayinakwenzeka.

584
00:58:54,925 --> 00:59:00,705
Kwaye le mpendulo irekhodiwe nguGqr.
Volkow isisiphumo sesibini kwinkxalabo enkulu:

585
00:59:00,705 --> 00:59:09,420
Indlela ezi mitha ze-microwave ezifunxwa ngayo
ngokwenene yingqondo. Oku kwaziwa njengexabiso le-SAR.

586
00:59:15,873 --> 00:59:19,565
I-SAR imele i-specific absorption rate.

587
00:59:19,565 --> 00:59:24,927
Kwaye eso sisilinganiso sokuba amaza
unomathotholo afunxwa kangakanani ngumzimba womntu

588
00:59:24,927 --> 00:59:30,128
kwisithuba esithile sexesha nakwivolyum ethile.

589
00:59:30,128 --> 00:59:36,839
Lilinganiso lefuthe lokufudumeza elinokubangelwa
sisixhobo sokuthumela umsakazo kumzimba womntu.

590
00:59:38,880 --> 00:59:45,792
I-SAR ilinganiswa ngale ndlela
ilandelayo. Kusetyenziswa intloko eyenziweyo.

591
00:59:45,792 --> 00:59:50,690
Izaliswe ngomxube weglucose ekufanele umele ingqondo yomntu.

592
00:59:50,690 --> 00:59:57,995
Isixhobo sovavanyo silinganisa isixa
somitha wemayikrowave ongena kwisigcawu semodeli.

593
00:59:57,995 --> 01:00:03,815
Ixabiso le-SAR ke libalwa
ngokusekelwe kubungakanani bamandla amuncweyo.

594
01:00:08,112 --> 01:00:13,395
Kwi-EU, umda yi-2 watts ngekilogram
nganye kwisilinganiso se-10g yezihlunu.

595
01:00:13,395 --> 01:00:18,929
Kwii-USA, yi-1.6 W/kg kwisixa esiphakathi sethishu esiyi-1 g.

596
01:00:18,929 --> 01:00:29,291
I-US inomda ophezulu ongqongqo kunowase-EU, kodwa amanye amazwe
afana ne-Australia ne-New Zealand asebenzisa imida yase-EU.

597
01:00:29,291 --> 01:00:34,140
Ezinye zeefowuni eziphathwayo ezithandwa kakhulu
kwimarike zikhupha imitha ye-microwave eninzi kangangokuba

598
01:00:34,140 --> 01:00:38,042
ixabiso lazo le-SAR likwinqanaba eliphezulu kakhulu.

599
01:00:50,560 --> 01:00:54,538
Wonke umilimitha wethambo lentloko unceda
ukukhusela ingqondo kumaza e-microwave kwaye

600
01:00:54,538 --> 01:00:59,540
ngaloo ndlela unciphisa ixabiso le-SAR leselula.

601
01:00:59,540 --> 01:01:03,640
Abantwana bafumana ifowuni yabo yokuqala
ephathwayo kwiminyaka emalunga nesibhozo ubudala.

602
01:01:03,640 --> 01:01:08,366
Umaleko wentloko womntwana oneminyaka
esibhozo ubuncinci kakhulu kunowomntu omdala.

603
01:01:08,366 --> 01:01:16,663
Umntu angathemba ukuba iifowuni eziphathwayo ziyavavanywa
kusetyenziswa ubukhulu bentloko obulingana nobomntwana.

604
01:01:16,663 --> 01:01:23,243
Intloko ye-SAM yimvubu yomntu enkulu enomumo oqhelekileyo.

605
01:01:23,243 --> 01:01:30,266
Umndilili wemilinganiselo yeentloko ezili-10,000
ezithathwe ebantwini wasetyenziswa ukwenza le ntloko

606
01:01:30,266 --> 01:01:37,071
ye-SAM phantom, emele umndilili wethambo lentloko yomntu...

607
01:01:37,071 --> 01:01:43,210
Kakade ke, intloko yomntu omdala oqhelekileyo inkulu
kakhulu kuneyomntwana oneminyaka esibhozo ubudala.

608
01:01:45,971 --> 01:01:54,240
Kodwa xa sibuza inkampani eyenza intloko ye-SAM
phantom, safumanisa ukuba inyani imbi nangakumbi.

609
01:01:55,764 --> 01:02:01,154
Imodeli yovavanyo lwe-SAM ayikokuba
yimilinganiselo nje yabantu abali-10,000, kodwa

610
01:02:01,154 --> 01:02:06,096
yimilinganiselo yamajoni ali-10,000 oMkhosi wase-US.

611
01:02:08,268 --> 01:02:12,110
Kwaye abasebenzi boMkhosi waseMelika
ngokuqinisekileyo baneentloko ezinkulu nezityebileyo

612
01:02:12,110 --> 01:02:16,028
kuneyomntwana oqhelekileyo oneminyaka esibhozo ubudala.

613
01:02:17,997 --> 01:02:22,477
Kungoko kunokwenzeka kakhulu ukucinga ukuba ukuba
iifowuni eziphathwayo beziya kuvavanywa kwintloko

614
01:02:22,477 --> 01:02:26,737
yomntwana oneminyaka esibhozo, uninzi lwazo beluya kusilela.

615
01:02:28,952 --> 01:02:30,812
Ngubani obeka izikhokelo?

616
01:02:30,812 --> 01:02:35,800
Aba ngabantu abavela kwikomiti ebizwa ngokuba yi-ICNIRP.

617
01:02:46,030 --> 01:02:49,399
Abantu abasebenza kwii-mobile phones zii-bioengineers.

618
01:02:49,399 --> 01:02:56,500
Abazi nto ngento eyenzekayo ngaphakathi
kweseli ephilayo, kodwa bathetha ngayo ngokuzidla.

619
01:02:56,500 --> 01:03:02,572
Bacinga ukuba ekuphela kwento
enokuchaphazela impilo yesisidalwa esiphilayo yimeko

620
01:03:02,572 --> 01:03:07,232
yokuba sinamandla aneleyo na okufudumeza izicubu.

621
01:03:07,232 --> 01:03:13,674
Kodwa oko kufana nokuthi, "Siyazi
ukuba xa sibilisa iqanda, liya kuqina."

622
01:03:13,674 --> 01:03:18,830
Abantu abangazi yile nto: ukuba
abayibilisi iqanda, liza kujika libe yinkukhu.

623
01:03:18,830 --> 01:03:25,986
Abanawo umbono omncinci wokuba kwenzeka
njani. Kodwa ke bathetha ngathi bayazi.

624
01:03:38,462 --> 01:03:47,440
Ngo-2011, i-World Health Organisation yatshintsha udidi
lomngcipheko lweefowuni eziphathwayo, yazidibanisa kwakhona

625
01:03:47,440 --> 01:03:56,809
kudidi lwezinto ezinokubangela umhlaza ebantwini ngenxa
yomngcipheko onyukileyo wokuphuhlisa i-glioma, luhlobo lwesirhwe

626
01:03:56,809 --> 01:04:02,917
sengqondo esinxulumene nokusetyenziswa kwefowuni ephathwayo.

627
01:04:02,917 --> 01:04:07,170
Yintoni ebangele olu tshintsho lwangxamiseko kwisimo?

628
01:04:09,279 --> 01:04:15,432
Kuye kwenziwa izifundo ezingenakubalwa ngeziphumo
ezinokubakho kwempilo ezibangelwa ziiselfowuni.

629
01:04:15,432 --> 01:04:20,536
Ezinye zibonisa isiphumo. Ezinye azibonisi nanye.

630
01:04:22,189 --> 01:04:26,769
Kodwa olona phando lugqibeleleyo lwavela kuLennart Hardell.

631
01:04:26,769 --> 01:04:32,190
Ukhokele eyona projekthi yophando
inkulu nenobulumko kakhulu eyakha yenziwa.

632
01:04:32,190 --> 01:04:37,867
Wadibanisa umsebenzi wakhe nokawezinye
abantu abavela kwihlabathi jikelele.

633
01:04:37,867 --> 01:04:41,926
Ukususela ekuqaleni kweminyaka yoo-1990,
bebesoloko bephonononga imikhwa yokusebenzisa umnxeba

634
01:04:41,926 --> 01:04:45,048
yabantu abangaphezu kwama-2,000 kwihlabathi jikelele.

635
01:04:45,048 --> 01:04:52,594
Abantu abaneentlala ezifana nee-astrocytomas kunye nee-acoustic
neuromas, iintlala zengqondo ezihlala zinxulunyaniswa

636
01:04:52,594 --> 01:04:58,700
nokusetyenziswa kweselfowuni ngenxa yokuba zikufuphi nendlebe.

637
01:04:58,700 --> 01:05:08,571
Iziphumo ziyothusa. Bafikelele kwisigqibo sokuba ukusetyenziswa
kweeselula ngokwenene kwandisa umngcipheko wamatumor engqondo.

638
01:05:08,571 --> 01:05:15,020
Kwaye baphinda bafumanisa isizathu sokuba
izifundo zangaphambili zingabonisi ziphumo.

639
01:05:24,450 --> 01:05:30,997
Ndicinga ukuba bubungqina obungakumbi bokuba ibangela
umhlaza kunokuba ibe yinto enokuba ibangela umhlaza.

640
01:05:30,997 --> 01:05:39,767
Kodwa ndicinga ukuba ndiyayiqonda ngandlel'
ithile, kuba uninzi lwamathumba aza kuza akakafiki.

641
01:05:41,505 --> 01:05:47,876
Abantu abakagqithisi xesha elide besebenzisa iifowuni
eziphathwayo ukuze iziphumo zazo zokwenene zibonakale.

642
01:05:51,224 --> 01:05:59,251
Njengakwamanye izinto ezibangela umhlaza, kuthatha ubuncinane
iminyaka elishumi ukuze kubonakale isiphumo sokuchanabeka kuzo.

643
01:05:59,251 --> 01:06:06,167
Njengoko ukwanda kakhulu kweefowuni eziphathwayo kwaqala kuphela
ngasekupheleni kweminyaka yoo-1990, akumangalisi ukuba sisandul'

644
01:06:06,167 --> 01:06:10,959
ukuqala ukubona iziphumo. Kwaye oko kwenzeka ngoku kanye.

645
01:06:10,959 --> 01:06:17,680
Ngoko ke, ishishini lonxibelelwano lwenza ntoni
ukukhusela abasebenzisi balo kwiintlala zengqondo?

646
01:06:17,680 --> 01:06:25,636
Ukujonga nje iincwadana zokhuseleko kubonisa
ukuba baziinkathalele ngakumbi ukhuseleko lwabo.

647
01:06:29,766 --> 01:06:33,530
Le modeli yesixhobo esingenazingcingo iyahambelana neemfuno
zomthetho eziphathelele ekuchanabekeni kwimaza

648
01:06:33,530 --> 01:06:37,247
zikanomathotholo. Xa isetyenziswa njengoko kuchaziwe
kweli candelo, iyahambelana nezikhokelo zomthetho.

649
01:06:37,247 --> 01:06:47,050
Gcina isixhobo seBlackBerry sikude ngokungenani i-2.5 cm
kumzimba wakho, kuquka isibeleko samabhinqa akhulelweyo kunye

650
01:06:47,050 --> 01:06:54,678
nabakwishumi elivisayo! Nciphisa amaxesha okuthetha umnxeba!

651
01:06:54,678 --> 01:07:02,063
Ngasemva phantse kwayo yonke ifowuni ephathwayo, kukho imiyalelo
malunga nokuba kufuneka ibanjwe ikude kangakanani emzimbeni.

652
01:07:10,453 --> 01:07:15,815
Imiyalelo engenakwenzeka kwaphela kwiimeko ezininzi.

653
01:07:19,079 --> 01:07:25,540
Kwaye kwenzeka ntoni xa ishishini lonxibelelwano
lixhasa ngemali uphando malunga nomonakalo olwenzayo?

654
01:07:28,485 --> 01:07:36,396
Kwaye olu phando lufikelela kwisigqibo sokuba
kukho impembelelo, nokuba ukusetyenziswa

655
01:07:36,396 --> 01:07:42,403
kweselfowuni kudlala indima ekukhuleni komhlaza.

656
01:07:45,590 --> 01:07:50,090
Nangona kunjalo, badla ngokuzigcinela olu phando.

657
01:07:54,242 --> 01:08:01,361
Asazi tu ukuba siyagcina ntoni nge-EMF kuba iziphumo
zazo ubukhulu becala zithatha ixesha elide, kwaye

658
01:08:01,361 --> 01:08:05,809
sinolu, njengoko usitshoyo, ukuchanabeka okunwenweneyo.

659
01:08:05,809 --> 01:08:10,283
Kunye nokuxhomekeka okubanzi kwezi zinto zibonakalayo.

660
01:08:10,283 --> 01:08:14,126
Asikakuqondi ngokupheleleyo okwangoku ukuba senza ntoni.

661
01:08:20,399 --> 01:08:24,160
Nangona i-epidemiology ibonisa ngokucacileyo
ukuba ukusebenzisa ifowuni ephathwayo

662
01:08:24,160 --> 01:08:27,376
kunyusa umngcipheko wokuphuhlisa ithumba lomqolo.

663
01:08:27,376 --> 01:08:34,142
Into abantu be-ICNIRP abafanele bayibone yimbangela
ecacileyo nesiphumo sayo; indlela eyenzeka ngayo, ukuba

664
01:08:34,142 --> 01:08:40,840
isebenza njani, kwanokuba umhlaza ubangelwa njani kanye kanye.

665
01:08:40,840 --> 01:08:48,569
Kusenokubonakala kucacile ukuba isidalwa esihambelana kangaka
nemingcipheko yoMhlaba kwaye esivakalelwa lula yi-magnetic field

666
01:08:48,569 --> 01:08:54,600
yaso, ngokwendalo singasabela kwiimicrowave ezenziwe ngabantu.

667
01:08:54,600 --> 01:08:59,971
Kodwa iminyaka emininzi, ishishini lonxibelelwano
belisithethelela izenzo zalo ngokubuza umbuzo ofanayo.

668
01:08:59,971 --> 01:09:02,785


669
01:09:02,785 --> 01:09:05,959
Kwavela ukuba babuze umbuzo ongachanekanga.

670
01:09:05,959 --> 01:09:09,461


671
01:09:09,461 --> 01:09:13,125
Impendulo yile: i-melatonin.

672
01:09:17,052 --> 01:09:23,387
Uyazi, i-melatonin yihomoni, kwaye ukholwe
okanye ungakholwa, iveliswa engqondweni.

673
01:09:23,387 --> 01:09:29,031
Iveliswa kwisitho esibizwa ngokuba yi-pineal gland
engqondweni kwaye ineziphumo ezinamandla kakhulu zokulwa

674
01:09:29,031 --> 01:09:32,586
nokuguga kweseli xa ithelekiswa neevithamini, umzekelo:

675
01:09:32,586 --> 01:09:42,524
IMelatonin inamandla ngokuphindwe kahlanu kunevithamini
C kwaye inamandla ngokuphindwe kabini kunevithamini E.

676
01:09:42,524 --> 01:09:45,180
Kwaye isasazwa kuphela ebusuku.

677
01:09:45,180 --> 01:09:53,563
Kwaye kuyebusuku kanye xa siyidinga, kuba kulapho siya
kulala khona ingqondo yethu ilungisa iiseli zomzimba wethu.

678
01:09:53,563 --> 01:09:57,781
Kwaye kulapho ke i-melatonin iqala ukusebenza.

679
01:10:04,808 --> 01:10:09,931
Yonke imihla, imizimba yethu ilahlekelwa
malunga nesiqingatha sebhiliyoni seeseli.

680
01:10:09,931 --> 01:10:20,315
Kwaye kusebusuku umzimba wethu utshintsha ezi seli
ngenkqubo ebizwa ngokuba yi-cell mitosis, ukwahlukana kweeseli.

681
01:10:22,234 --> 01:10:27,883
Into eyenzayo: Ibamba oko kwaziwa ngokuba zii-free radicals.

682
01:10:27,883 --> 01:10:33,877
La ma-radical asimahla eneneni zi-elektron
eziseleyo ezigqithisileyo ezisuka kwinkqubo

683
01:10:33,877 --> 01:10:39,280
yokuveliswa kwamandla, esizidingayo ukuze sizivuselele.

684
01:10:41,536 --> 01:10:46,890
Rhoqo ebusuku, xa imizimba yethu izihlaziya,
kuveliswa izigidi zeeseli ze-free radical

685
01:10:46,890 --> 01:10:52,280
njengemveliso ephakathi kwenkqubo yokwahlukana kweeseli.

686
01:10:52,280 --> 01:10:56,511
Ezi sele ze-radical zasimahla zihlasela iiseli ezisempilweni.

687
01:11:01,590 --> 01:11:05,715
Kuyamkelwa ngokubanzi ukuba iiseli
zeeradical ezikhululekileyo sesona sizathu siphambili

688
01:11:05,715 --> 01:11:08,669
okanye ifaktha kwiintlobo ezininzi zomhlaza.

689
01:11:08,669 --> 01:11:16,720
Olona khuselo lubalulekileyo lomzimba wethu nxamnye nezi
free radicals, yeyona antioxidant yawo inamandla: imelatonin.

690
01:11:19,087 --> 01:11:27,086
Ingena kumthambo wegazi kwaye isebenza
njenge-antioxidant yendalo, isenzo sendalo sokulwa umhlaza.

691
01:11:27,086 --> 01:11:32,499
IMelatonin yinto enamandla kakhulu, kakhulu yokulwa umhlaza.

692
01:11:32,499 --> 01:11:37,629
Isenza njengesiyobisi esibizwa ngokuba
yi-oncostatic, esikukhusela kumhlaza.

693
01:11:37,629 --> 01:11:42,314
Ikwalawula umjikelo wakho wokulala nokuvuka,
iqinisekisa ukuba ufumana ubuthongo obulungileyo

694
01:11:42,314 --> 01:11:46,023
bobusuku kunye nomlinganiselo ofanelekileyo wemelatonin.

695
01:11:46,023 --> 01:11:51,974
Yimolekhile yokulwa ukwaluphala. Ngamanye
amazwi, ibamba iiradicals ezikhululekileyo

696
01:11:51,974 --> 01:11:58,080
kwaye yenza ulusu lwakho lubonakale luselula.

697
01:11:58,080 --> 01:12:03,342


698
01:12:03,342 --> 01:12:12,241
Sinezifundo ezili-12,000 kwilabhoratri yethu esiziqokeleleyo
kule minyaka idlulileyo, ezingaphezulu kunezo zakha zapapashwa

699
01:12:12,241 --> 01:12:18,561
ngeparacetamol, iyeza elisetyenziswa kakhulu ekurwaleni intloko.

700
01:12:18,561 --> 01:12:25,001
Kukho umdla wezenzululwazi ongaphezulu
kakhulu kwi-melatonin kunakwi-paracetamol.

701
01:12:27,196 --> 01:12:30,584
Zintoni iziphumo zokuncipha kokukhutshwa kwe-melatonin?

702
01:12:30,584 --> 01:12:38,080
Ewe, ke, ukuba amanqanaba akho e-melatonin ayehle,
inkqubo yakho yokhuselo yomzimba iyaba buthathaka.

703
01:12:38,080 --> 01:12:46,368
Ekuqaleni, uba nobunzima bokulala, oko kukuthi awukwazi
kulala, okanye, ukuba uyakwazi, awukwazi kuphinda ulale.

704
01:12:46,368 --> 01:12:53,660
Unokuba neengxaki zentliziyo kuba
i-melatonin ikhusela nentliziyo yakho.

705
01:12:58,359 --> 01:13:05,343
Kwaye usengozini enkulu yokugula kuba inkqubo
yakho yokhuselo lomzimba ayisebenzi ngokugqibeleleyo.

706
01:13:05,343 --> 01:13:10,169
Ezi zezinye zezinto ezenzekayo xa
amanqanaba akho e-melatonin ephantsi.

707
01:13:10,169 --> 01:13:15,111
Kwaye, umzekelo, umfazi oqhelekileyo onomhlaza
wamabele unomlinganiselo we-melatonin ongumnye kwishumi

708
01:13:15,111 --> 01:13:19,227
xa ethelekiswa nomfazi oqhelekileyo oneminyaka yakhe.

709
01:13:22,375 --> 01:13:30,871
Kwaye kubantu abane-kankere yephrostate,
bane-melatonin encinci kunesiqingatha seso bafanele ukuba naso.

710
01:13:30,871 --> 01:13:38,078
Abantwana abane-autism banezinga le-melatonin
elingaphantsi kwesiqingatha selo ekufanele ukuba babenalo.

711
01:13:38,078 --> 01:13:43,335
Ukuncipha kwemelatonin kubasebenzi abasebenza
ebusuku kuba basebenza ebusuku kwaye bechayeke kukukhanya.

712
01:13:43,335 --> 01:13:50,302
Azivelisi i-melatonin ebusuku, nto leyo eyaziwa
ngokunyusa umngcipheko womhlaza wamabele nge-50%.

713
01:13:50,302 --> 01:13:57,100
Kwaye i-Arhente yeHlabathi yoPhando ngeMhlaza (IARC)
ikhatshwa ikhatshwa iye yahlulela umsebenzi wobusuku njengento

714
01:13:57,100 --> 01:14:01,970
enokubangela umhlaza ngenxa yoku kuncipha kwe-melatonin.

715
01:14:04,956 --> 01:14:10,398
Kukho izifundo ezininzi ngoku ezibonisa ukuba abantu
abasebenza ebusuku okanye abantu abangaboniyo

716
01:14:10,398 --> 01:14:14,320
banezinga elahlukileyo lomhlaza kunelo loluntu ngokubanzi.

717
01:14:14,320 --> 01:14:19,594
Kwaye uninzi lwezi zifundo luxhasa uluvo
lokuba ukunqongophala okanye ukuncipha

718
01:14:19,594 --> 01:14:25,322
kwamanqanaba e-melatonin kunempembelelo embi kwimpilo.

719
01:14:25,322 --> 01:14:30,287
Ngenxa yokuba umzimba uzivuselela kuphela
ebusuku, imelatonin iveliswa kuphela xa isitho

720
01:14:30,287 --> 01:14:34,269
esiyi-pineal siqonda ukuba akukho kukhanya.

721
01:14:36,182 --> 01:14:39,769
Kwaye okwenzekayo kukuba i-pineal gland iyasabela ekukhanyeni.

722
01:14:39,769 --> 01:14:46,211
Ifumaneka kanye apho ingqondo yakho ifumana iisignali
ezivela emehlweni akho ize zidibane khona embindini.

723
01:14:46,211 --> 01:14:49,511
Ibizwa ngokuba yi-suprachiasmatic nucleus.

724
01:14:49,511 --> 01:14:56,107
Kwaye unxibelelwano oluvela apho luya ngqo kwisitho esilawula
ukukhanya, ukuyixelela ukuba kukho ukukhanya okanye akukho.

725
01:14:56,107 --> 01:15:00,843
Xa kukho ukukhanya, kubakho ukuphazamiseka
ngaxeshanye kwimiqondiso ingqondo efuna

726
01:15:00,843 --> 01:15:03,573
ukuyithumela kwiiseli zethu ukuze izilungise.

727
01:15:03,573 --> 01:15:10,887
Ngoko ke, akunangqiqo ukuba ingqondo ithumele ezi mpawu
kwii-seli zethu zizixelele ukuba zizilungise, xa kukho

728
01:15:10,887 --> 01:15:14,288
ukuphazamiseka okuninzi kangaka okwenza zingayi kuziva.

729
01:15:14,288 --> 01:15:18,620
Ngoko ke iyalinda, ingqondo iyalinda ide ibe mnyama.

730
01:15:33,624 --> 01:15:42,752
Luphi uphando olubonise ukuba amabala ombane, amabala amanethiwe
okanye amaza kunomathotholo anefuthe kwimveliso yemelatonin?

731
01:15:42,752 --> 01:15:48,766
Ewe, ke, i-Battelle Institute yaseMelika
ibisenza umsebenzi omninzi kulo mbandela

732
01:15:48,766 --> 01:15:52,861
ukusukela ngasekupheleni kweminyaka yoo-1970.

733
01:15:52,861 --> 01:16:02,673
Kwaye izazinzulu zakhe, uBarry Wilson, uDick Stevens
kunye nabantu aba baqala ukucinga ngayo, kuba siyazi ukuba

734
01:16:02,673 --> 01:16:08,860
ingqondo iyayeka ukuvelisa i-melatonin xa uvula isibane.

735
01:16:08,860 --> 01:16:16,387
Ngoko ke bacinga, mhlawumbi iingqondo zethu azikwazi ukwahlula
phakathi kweendawo zombane esizenzayo thina

736
01:16:16,387 --> 01:16:25,581
ngokwethu kunye nokukhanya kwendalo esazi sonke ukuba kukhona
emini, kuba sifutshane asivelisi i-melatonin emini.

737
01:16:25,581 --> 01:16:28,019
Kukho izizathu ezivakalayo kakhulu zendalo ngale nto.

738
01:16:28,019 --> 01:16:35,556
Ngoko ke bacinga ukuba la mabaleni ombane angathintela ukuveliswa
kwemelatonin, nto leyo ke eya kukhokelela kumhlaza,

739
01:16:35,556 --> 01:16:44,250
ingakumbi umhlaza wamabele kubafazi, kuba abazukuba nalo
ukhuselo lwenkqubo yokuzikhusela lomzimba olusoloko lukhona.

740
01:16:44,250 --> 01:16:47,840
Ngoko ke ingqondo itolika amaza
unomathotholo njengamaza okukhanya?

741
01:16:47,840 --> 01:16:51,240
Ewe, asikwazi ukwahlula phakathi kwazo.

742
01:16:53,026 --> 01:16:58,456


743
01:17:01,284 --> 01:17:08,169
Ingqikelelo yokuba i-pineal gland ayikwazi ukwahlula phakathi
kweemvamisa zokukhanya kunye neemvamisa ezenziwe ngabantu

744
01:17:08,169 --> 01:17:11,665
ingqinisisiwe ngaphandle kwamathandabuzo luphando oluninzi.

745
01:17:11,665 --> 01:17:13,567
Iziphumo ezithe ngqo ezicinezayo wemimandla yamagnethi ebuthathaka
(50 Hz kunye ne-16 2/3 Hz) kwisintesis yemelatonin kwindlalifa

746
01:17:13,567 --> 01:17:16,094
ye-pineal yeehamsters zaseDzungarian (Phodopus sungorus)

747
01:17:16,094 --> 01:17:18,416
Iziphumo zophononongo lwangoku zibonisa ukuba imimandla yemagnethi
enomatshe-tshintsho ophantsi iyakwazi ukunciphisa ukuveliswa

748
01:17:18,416 --> 01:17:19,153
kwemelatonin kwiigland ze-pineal ze-hamster ezahlulwe zodwa.

749
01:17:19,153 --> 01:17:21,829
... unciphisa imveliso yemelatonin ...

750
01:17:21,829 --> 01:17:25,075
… Iziphumo zemimandla ye-electromagnetic kumxholo we-melatonin
ejikelezayo enxulumene nokukhanya kwi-American kestrels …

751
01:17:25,075 --> 01:17:28,760
Ngamafutshane, i-EMF iphembelele imelatonin yeplasma kwiinkukhu
zasemoyeni eziyindoda zohlobo lwe-American kestrel, ...

752
01:17:28,760 --> 01:17:31,310
Ii-EMF zinokuphembelela ukufuduka kwazo...

753
01:17:31,310 --> 01:17:35,335
… Ukungabikho kwempembelelo eqhubekayo
yokuchanabeka kwiisignali zikanomathotholo zamaza amafutshane

754
01:17:35,335 --> 01:17:39,324
kwinqanaba le-melatonin kumjuluko weenkomo zobisi.

755
01:17:39,324 --> 01:17:42,649
Ngaloo ndlela, isiphumo esibukhali
esilibazisekileyo se-EMF kumlinganiselo we-melatonin yi ...

756
01:17:42,649 --> 01:17:46,009
A 0.5 G, 60 Hz magnetic field
suppresses melatonin production in pinealocytes.

757
01:17:46,009 --> 01:17:49,757
… ukuncipha okumalunga nama-46% kwimveliso yemelatonin ebangelwa
yi-noradrenaline kwii-pinealocytes. Iziphumo ziyaxhasa

758
01:17:49,757 --> 01:17:53,134
ingqikelelo yokuba ukuchanabeka kwi-EM kunokubangela ukucinezelwa
kwemelatonin kwindlalifa ye-pineal ngokuchaphazela iiseli nganye.

759
01:17:53,134 --> 01:17:54,712
Ukuchanabeka kucinezelo lwemelatonin

760
01:17:54,712 --> 01:17:56,775
inokuvelisa kwindlalifa yepayini,

761
01:17:56,775 --> 01:17:59,253
ngokuphembelela iiseli ezizodwa.

762
01:17:59,253 --> 01:18:00,684
I-EMF/EMR inciphisa imelatonin kwizilwanyana nakubantu UGqr. Neil
Cherry 2 Septemba 2002 Izifundo ezilishumi elinesixhenxe zibonisa

763
01:18:00,684 --> 01:18:01,995
ukuba ukuchanabeka kwi-ELF ne-RF/MW kunciphisa imelatonin.
Izifundo ezilishumi elinesithandathu ziye zaqaphela ukuncipha

764
01:18:01,995 --> 01:18:02,089
okubonakalayo kwemelatonin okunxulumene ne-EMR ebantwini.

765
01:18:02,089 --> 01:18:07,133
Ucinga ukuba bukhona ubungqina obucacileyo
bokuba amaza ombane, amaza amanomaginethi kunye namaza

766
01:18:07,133 --> 01:18:10,952
unomathotholo banefuthe kwimveliso yemelatonin?

767
01:18:10,952 --> 01:18:18,847
Olu phando, olubonisa ukuba amanqanaba e-melatonin ee-kestrel
ayehla xa zibethwa yimitha ye-radio; ukuba iinkonyane zasendle

768
01:18:18,847 --> 01:18:25,597
ezakha iindlwane kwiisakhiwo ezikufuphi neentsika
zikanomathotholo ziba nezizalo ezimbalwa xa zithelekiswa

769
01:18:25,597 --> 01:18:31,773
neendlwane zeenkonyane ezikude neentsika zikanomathotholo;
izifundo ngeenundla, iinyosi neentlobo

770
01:18:31,773 --> 01:18:40,169
ngeentlobo zeentaka, kunye nezifundo ngezilwanyana
zaselwandle ezanyisayo zonke zikhomba kwicala elinye.

771
01:18:40,169 --> 01:18:48,586
Kodwa ke kukho izifundo zaselebhu ngeeseli
ezikwintlala yepineal eziyivelisayo ngokwenene imelatonin.

772
01:18:48,586 --> 01:18:52,410
Ndikhangela isiphumo samasimi amagnethi kwezi seli.

773
01:18:52,410 --> 01:19:01,525
Kwaye kwinqanaba ngalinye lovavanyo lwemelatonin, kubonakaliswe
ukuba imimandla ye-magnetic iphazamisa imveliso yemelatonin.

774
01:19:04,342 --> 01:19:09,652
Ngoko ke, ubungqina bucacile kuzo zonke
iinkalo zokuveliswa kwemelatonin kunye

775
01:19:09,652 --> 01:19:13,542
nokuthintelwa kokuveliswa kwayo ngamabala amanomazibuthe.

776
01:19:13,542 --> 01:19:18,180
Uphando ngokwenene lugubungela yonke inkalo yale ndlela.

777
01:19:21,180 --> 01:19:26,063
Ungathi kucacile ngokwaneleyo?

778
01:19:26,063 --> 01:19:30,314
Ewe, ndingathi oko kucacisa yonke into.

779
01:19:42,441 --> 01:19:52,375
Eyona nto imangalisayo ngemizimba yethu kukukwazi kwayo
ukulwa nokuveliswa kwee-free radicals ngokuvelisa i-melatonin.

780
01:19:52,375 --> 01:19:59,664
Sidale ngaphakathi kwethu ulungelelwano
oluchanekileyo, inkqubo yokuzikhusela egqibeleleyo.

781
01:20:01,343 --> 01:20:06,750
Imizimba yethu ithathe izigidi
zeminyaka ukugqibelelisa le ndlela.

782
01:20:06,750 --> 01:20:12,540
Itekhnoloji eyadalwa isekelwe kwimeko-bume esikhule kuyo.

783
01:20:14,522 --> 01:20:22,993
Kodwa ingaba indalo yethu ayitshintshanga kwiminyaka
yamashumi edlulileyo, kwaye itshintshe ngokuphindaphindiweyo?

784
01:20:22,993 --> 01:20:29,377
Ngokubona nje, umhlaba ubonakala ngathi uyafana,
kodwa kwinqanaba leeseli, lulona tshintsho lukhulu

785
01:20:29,377 --> 01:20:34,424
lwendalo esingqongileyo olakha lwenzeka ebomini bethu.

786
01:20:38,517 --> 01:20:47,810
Kuyacaca ukuba utshintsho olukhulu kangaka ngokungenakuphepheka
luza kuyiphazamisa imilinganiselo ebuthathaka kangaka.

787
01:20:47,810 --> 01:20:54,628
Kwaye iziphumo zokungavelisi komzimba wethu
isixa esifanelekileyo se-melatonin zinokubulala.

788
01:20:54,628 --> 01:21:00,085
Izazinzulu kwihlabathi jikelele ngoku zikholelwa ukuba
iiradicals ezikhululekileyo zinokuba ngunobangela okanye zibe

789
01:21:00,085 --> 01:21:03,634
negalelo kuwo onke amagulo aziwayo, hayi umhlaza kuphela.

790
01:21:03,634 --> 01:21:09,493
Ekuqaleni kwenkulungwane yama-20, i-leukaemia
yabantwana yayiyinto enqabileyo kwezonyango.

791
01:21:09,493 --> 01:21:13,696
Ukusukela ngoko, sibone kuphela
ukwanda kwe-leukaemia phakathi kwabantwana.

792
01:21:13,696 --> 01:21:17,172
Inyuka malunga neepesenti ezimbini nyaka ngamnye.

793
01:21:17,172 --> 01:21:23,146
Kwaye oku kusebenza nakwezinye izifo
ezininzi: i-autism, amathumba engqondo, umhlaza.

794
01:21:23,146 --> 01:21:29,034
Amanani omhlaza ngeminyaka yoo-1910
mhlawumbi ayephantsi ngesiqingatha kunamanje.

795
01:21:29,034 --> 01:21:36,940
Izifo ezininzi ezingamnye ziye zanxulunyaniswa nokuchanabeka
kwiinkalo zombane-magnethi nakumaza kuphando

796
01:21:36,940 --> 01:21:45,637
lwezifundo nolwenzululwazi; kungekuphela imigca yombane,
kodwa kwakunye neenkalo zikanomathotholo neze-microwave.

797
01:21:45,637 --> 01:21:53,899
Kule minyaka ingama-50 idlulileyo, besiphila phakathi kolwandle
lwemitha ye-electromagnetic. Isingqonge kuyo yonke indawo.

798
01:21:53,899 --> 01:21:57,111
Ayibonakali, asikwazi ukuyibona. Kodwa siyazi ukuba ikhona.

799
01:21:57,111 --> 01:22:02,999
Ngalo lonke ixesha usebenzisa ifowuni yakho, uyazi ukuba ikhona.

800
01:22:02,999 --> 01:22:06,849
Kunzima kakhulu ukubuyisela ixesha emva. Akunakwenzeka.

801
01:22:06,849 --> 01:22:14,280
Kodwa kufuneka sizazi ngezi ziphumo kwimpilo
ukuze sibe nethuba lokuthatha amanyathelo okhuseleko.

802
01:22:14,280 --> 01:22:17,819
Ukuba sifuna oko, kufuneka sikwenze.

803
01:22:17,819 --> 01:22:23,664
Eyona nto indixhalabisayo zizinto ezenzeka ngokwenene ngoku .

804
01:22:25,227 --> 01:22:30,288
Sisenokuba asizange sinikele ingqalelo eyaneleyo.

805
01:22:30,288 --> 01:22:40,739
Enye yezinto ezenzekayo ngoku yi-autism, okanye masiyibize
ngegama layo elichanekileyo: i-autism spectrum disorder.

806
01:22:40,739 --> 01:22:47,568
Ucinga ukuba sifike kwinqanaba kwisayensi apho phantse kungasekho
qela elilawulwayo lokuvavanya izinto ezinje, kuba phantse wonke

807
01:22:47,568 --> 01:22:55,905
umntu unefowuni ephathwayo, phantse wonke umntu une-Wi-Fi kwaye
phantse wonke umntu uchaphazeleka kwimimandla ye-electromagnetic?

808
01:22:55,905 --> 01:23:03,504
Ewe, sonke sisondele kwindawo apho abantu abaninzi kangaka
babethwa ngamaza kagesi avela kwii-mobile phones nakwi-Wi-Fi

809
01:23:03,504 --> 01:23:09,507
kangangokuba asisenabo abantu abasetyenziselwa
ukuthelekisa ukuze kubonakale umahluko phakathi

810
01:23:09,507 --> 01:23:15,472
kwempilo yabantu ababethwayo neyabo bangabathwanga.

811
01:23:15,472 --> 01:23:18,325
Ukuba ndingenza umzekelo:

812
01:23:18,325 --> 01:23:21,841
Sifumanise ukuba ukutshaya kunokubangela umhlaza wemiphunga.

813
01:23:21,841 --> 01:23:26,364
Oku kungenxa yokuba abanye abantu
babengatshayi, baza baba liqela elilawulwayo.

814
01:23:26,364 --> 01:23:31,812
Ukuba wonke umntu ebengatshaya, besingenakuze
sifumanise ukuba ukutshaya kunokubangela umhlaza wemiphunga.

815
01:23:31,812 --> 01:23:36,397
Kwaye wonke umntu ebeya kufa ngomhlaza
wemiphunga, kwaye ebeya kwaziwa njengesifo

816
01:23:36,397 --> 01:23:39,553
sesizwe ngaphandle kokunxulunyaniswa nokutshaya.

817
01:23:39,553 --> 01:23:46,703
Into eyenzekayo ngokuphazamiseka kwezaziso zeselula kukuba
silahlekelwa ngabo bonke abantu abangachaphazelekiyo luko.

818
01:23:46,703 --> 01:23:52,477
Nkqu nabambalwa abangenayo ifowuni ephathwayo
bajikelezwe ngumitha ovela kwii-fowuni eziphathwayo; xa

819
01:23:52,477 --> 01:23:56,015
besiya kuthenga, kaloliwe, naphi na apho baya khona!

820
01:23:56,015 --> 01:23:59,729
Asingabo bodwa abantu abangumqondiso wengozi, njengam.

821
01:23:59,729 --> 01:24:05,857
Ekugqibeleni, ukuba nje wonyusa imimandla ye-electromagnetic
emoyeni, nto leyo kanye esiyenzayo, kwaye ngoku sinemimandla

822
01:24:05,857 --> 01:24:09,807
ye-electromagnetic, iimayikroweyivu
kwindalo esingqongileyo eziphindwe izigidi

823
01:24:09,807 --> 01:24:12,709
kunaleyo besinayo kwiminyaka engama-30 eyadlulayo.

824
01:24:12,709 --> 01:24:16,552
Ngexesha elithile, kuza kuqala ukukuchaphazela nawe!

825
01:24:16,552 --> 01:24:20,576
Kunzima kakhulu ukuthi siza kube sikuphi kwiminyaka eli-15 ezayo.

826
01:24:20,576 --> 01:24:28,057
Kodwa ndingatsho ukuba kule minyaka imbalwa idlulileyo, siqala
ukuqonda ukuba ezi ziphumo ziyingozi zibiza kangakanani uluntu.

827
01:24:28,057 --> 01:24:34,716
Emva koko siyavuka sijonge izizathu.
Kwaye kuza kufuneka senze into ngezizathu.

828
01:24:44,751 --> 01:24:48,079
Singabantu abakrelekrele kodwa abayinkimbinkimbi.

829
01:24:48,079 --> 01:24:55,241
Indlela imizimba yethu esebenza ngayo ayenzekanga nje
ngamabona-ndenzile, kwaye ayisiyonto eyenzeke ngobusuku obunye.

830
01:24:56,795 --> 01:25:04,144
Njengazo zonke ezinye izidalwa eziphilayo kweli
planethi, siye sazimanya nokusingqongileyo esiphila kuko.

831
01:25:08,964 --> 01:25:17,042
Imeko-bume ebonakalise ulungelelwano olubuthathaka
lwamathafa nemibanzi yesandi ukusukela ekuqaleni kwexesha.

832
01:25:18,665 --> 01:25:24,123
Ezi zinto azisijikelezanga nje kuphela, zenza sibe ngabo singabo.

833
01:25:24,123 --> 01:25:31,115
Iiseli emizimbeni yethu zinxibelelana enye nenye
zisebenzisa imidyarho yokukhanya, kanye njengokuba i-DNA yethu

834
01:25:31,115 --> 01:25:36,080
isebenzisa imidyarho ye-electromagnetic ukuze izalise.

835
01:25:39,040 --> 01:25:47,679
Kumbindi wako konke oku kukho iiprotons nee-electrons, ezinetshaja
enyulu neganekayo, ezenza yonke impilo ibe nemagnethi.

836
01:25:50,093 --> 01:25:55,721
Njengazo zonke izinto eziphilayo, sinazo
iiseli ze-cryptochrome, ezisenza sikwazi

837
01:25:55,721 --> 01:26:00,179
ukuqonda la masimi ngeendlela esingazazi kakuhle.

838
01:26:02,882 --> 01:26:14,523
Singabantu abaphila ngemvamisa,
umbane, ukukhanya kunye nemagnethi.

839
01:26:14,523 --> 01:26:22,368
Kwaye kwathatha izigidi zeminyaka ukuba kube
njalo; inkqubo eqale ngeseli yokuqala kanye.

840
01:26:23,930 --> 01:26:30,360
Nangona siyamkele itekhnoloji engenazingcingo
sayifaka kubomi bethu bemihla ngemihla, imizimba yethu

841
01:26:30,360 --> 01:26:34,480
ayikwazanga ukulandela isantya kwinqanaba leeseli.

842
01:26:34,480 --> 01:26:42,942
Iifrikwensi ezisijikelezileyo ngoku zisele iiseli zethu
njengoko zingayenza kwamehlo ethu ukuba besinokuzibona.

843
01:26:48,364 --> 01:26:54,028
Abantwana bethu bazalelwa kwihlabathi
amzimba abo angakwaziyo ukulifumana.

844
01:26:57,255 --> 01:27:00,372
Konke oku kuza kukhokelela phi?

845
01:27:04,508 --> 01:27:13,828
Njengoko le filimu isenziwa, iteknoloji ye-4G isasazwa
kwihlabathi jikelele. Ukuze oku kwenzeke, imida iyanyuselwa.

846
01:27:15,961 --> 01:27:22,719
I-Wi-Fi ifumaneka phantse kuyo yonke ikhaya, isikolo,
kunye nevenkile, kwaye isingqonge thina ngamaxesha onke.

847
01:27:22,719 --> 01:27:28,108
Itekhnoloji yefowuni ye-DECT ifumaneka phantse kuyo yonke indlu.

848
01:27:28,108 --> 01:27:32,732
Ngexesha apho ishishini bekufanele lithwale
uxanduva kwaye linyamezele, libonakalisa

849
01:27:32,732 --> 01:27:36,923
ukungakhathali kwaphela kwimpilo yethu yexesha elide.

850
01:27:36,923 --> 01:27:41,045
Imali ilawula ihlabathi.

851
01:27:41,045 --> 01:27:49,224
Kwaye amathuba okuba babe nesisilumko ngale nto
aphezulu kanye njengoko ayenjalo kwishishini le-tabakha.

852
01:27:49,224 --> 01:27:54,348
Ngoko ke ukuba kuza kubakho utshintsho, aluzukusuka kubo.

853
01:27:54,348 --> 01:27:58,055
Kufuneka kuvele kuthi!

854
01:27:58,055 --> 01:28:03,297
Kufuneka nje sivule amehlo ethu size siqonde ingxaki.

855
01:28:18,453 --> 01:28:24,731
Ngaba uceba ukusebenzisa i-MTHR ukuxhasa ngemali
uphando malunga nefuthe lamanxweme erediyo kwi-melatonin?

856
01:28:24,731 --> 01:28:30,554
Xa sithathela ingqalelo ukuba le yindlela
abantu abayibonakalalisayo xa besithi iifowuni

857
01:28:30,554 --> 01:28:34,098
eziphathwayo ziphazamisa imveliso ye-melatonin.

858
01:28:34,098 --> 01:28:40,231
IMelatonin yi-antioxidant, isisusi
se-free radicals, ukuba ungatsho.

859
01:28:45,817 --> 01:28:52,604
Xa sipapasha isiphakamiso sophando, nto leyo esiyenzayo
ngoku, ngelixa sigxininisa iindawo ezinomdla

860
01:28:52,604 --> 01:28:58,448
okhethekileyo, simema izicelo neziphakamiso kuzo zonke iinkalo.

861
01:29:04,215 --> 01:29:12,012
Nangona kunjalo, ezi kufuneka zibekwe phambili kunye nezinye
izicelo esizifumanayo. Sinohlahlo-lwabiwo-mali olulinganiselweyo.

862
01:29:12,012 --> 01:29:19,342
Kodwa okwangoku asicwangcisanga naluphi na
uphando malunga ne-melatonin. Asiyonto iphambili ngoku.

863
01:29:35,705 --> 01:29:44,255
I-MTHR isafuneka ityale imali kuphando oluphanda indlela
iifowuni eziphathwayo ezichaphazela ngayo i-melatonin.

