1
00:00:00,000 --> 00:00:01,485


2
00:00:01,485 --> 00:00:06,367
Ukuvumelana, izidalwa zama-frequency

3
00:00:06,367 --> 00:00:10,784
Abantu abaningi kakhulu sebebhekene nezinkinga zempilo
ezifana nokuzizwa ujikeleza, izinhlungu zekhanda,

4
00:00:10,784 --> 00:00:14,095
ukungajikelezi kahle kwenhliziyo noma ukungakwazi ukulala.

5
00:00:14,095 --> 00:00:17,238
Ukucindezeleka kuvame ukubhekwa njengimbangela.

6
00:00:17,238 --> 00:00:23,635
Ifilimu yedokhumentari elandelayo yango-2012
ikhombisa ukuthi lezi zimpawu zivame ukuhlotshaniswa

7
00:00:23,635 --> 00:00:28,647
nezimbangela ezahlukene ngokuphelele, ezingaziwa kakhulu.

8
00:00:28,647 --> 00:00:34,435
Ifilimu isihambisa ohambweni kusukela ekuqaleni
kwethu kuze kube ngeminyaka yama-1990, lapho kwaqala

9
00:00:34,435 --> 00:00:38,283
ukunwetshwa kobuchwepheshe bokuxhumana okungenantambo.

10
00:00:38,283 --> 00:00:43,637
Kusukela lapho, isintu sesigcwele
olwandle lwamaza enziwe ngabantu.

11
00:00:43,637 --> 00:00:50,680
Ngokubuka ngamehlo, iplanethi ibonakala
ifana, kodwa ezingeni lamaseli, kuyinguquko

12
00:00:50,680 --> 00:00:55,899
enkulu kunazo zonke umhlaba owake wabhekana nayo.

13
00:00:55,899 --> 00:00:59,418
Imiphumela akufanele ibalwe phansi!

14
00:00:59,418 --> 00:01:04,631
Kla.TV iguqulele futhi yafaka
amazwi kule filimu ngesiJalimane ngawe.

15
00:01:04,631 --> 00:01:11,174
Ososayensi, abamele imboni, odokotela
nabantu abathintekile baveza imibono yabo.

16
00:01:11,174 --> 00:01:17,067
Sithemba ukuthi nizojabulela ukubuka le
filimu yedokhumentari elandelayo kaJames

17
00:01:17,067 --> 00:01:22,103
Russell: "RESONANCE – Izidalwa Zama-Frequency"!

18
00:02:04,568 --> 00:02:10,103
Phakathi neminyaka yama-1980, cishe amaphesenti amathathu abantu
emazweni amaningi babebasebenzisa izingcingo

19
00:02:10,103 --> 00:02:16,340
eziphathwayo; namuhla, cishe amaphesenti
ayikhulu abantu basebenzisa izingcingo eziphathwayo.

20
00:02:16,340 --> 00:02:23,085
Uma sebe neminyaka engu-19 noma engu-20,
sebesebenzisa izelfoni iminyaka eyishumi, futhi

21
00:02:23,085 --> 00:02:27,958
asinalo ulwazi ngengozi ezihambisana nakho.

22
00:02:35,618 --> 00:02:41,748
Sijule olwandle lokukhishwa kwamaza kagesi
kanye nezindunduma. Kusizungeze yonke indawo.

23
00:02:41,748 --> 00:02:44,941
Ayibonakali, asikwazi ukuyibona. Kodwa siyazi ukuthi ikhona.

24
00:02:44,941 --> 00:02:49,045
Njalo lapho usebenzisa ucingo
lwakho lweselula, uyazi ukuthi ikhona.

25
00:02:49,045 --> 00:02:53,120
Kunzima kakhulu ukubuyisela isikhathi emuva. Akwenzeki.

26
00:02:53,120 --> 00:03:00,320
Kodwa sidinga ukuqaphela lezi zingozi zempilo
ukuze sikwazi ukuthatha izinyathelo zokuphepha.

27
00:03:00,320 --> 00:03:05,460
Okwamanje, isitatimende se-WHO ngalokhu sithi kuyiqiniso.

28
00:03:05,460 --> 00:03:08,808
Asisilo iqembu elilodwa labantu
abane-umdlavuza elizungeze umasti; kunezinye iziqoqo

29
00:03:08,808 --> 00:03:12,075
eziningi zabantu abane-umdlavuza ezizungeze amamasti.

30
00:03:12,075 --> 00:03:16,903
Iningi lama-kankere azayo alikafiki lapha okwamanje.

31
00:03:16,903 --> 00:03:25,489
Singacabanga kanjani ukuthi siphephile uma
sithumela imigeleze yamaza e-microwave ebuchosheni bethu?

32
00:03:25,489 --> 00:03:29,942
Asikakayiqondi ngokuphelele ukuthi senza ini.

33
00:03:29,942 --> 00:03:34,255
Ekugcineni sinesimemezelo mayelana nokuthi
ngabe izingcingo eziphathwayo zibangela umdlavuza.

34
00:03:34,255 --> 00:03:44,710


35
00:04:01,776 --> 00:04:11,510


36
00:04:20,615 --> 00:04:32,869
Isazi esingaziwa sesiseduze nokwenza ukutholwa okwakumele
kushintshe konke. Igama lakhe kwakunguWinfried Otto Schumann.

37
00:04:32,869 --> 00:04:38,106
Kusukela ngalolo suku, wafundisa
abafundi bakhe ifiziksi kagesi engu-.

38
00:04:38,106 --> 00:04:49,051
Indlela i-sphere ngaphakathi kwe-sphere engakhiqiza
ngayo i-voltage kagesi. Futhi ngenxa yalokho: i-frequency.

39
00:04:49,051 --> 00:04:52,560
Ikilasi likaSchumann belinobunzima ekuqondeni isihloko.

40
00:04:52,560 --> 00:05:01,540
Ukuze kube lula, uprofesa wabatshela ukuthi bacabange ukuthi
uMhlaba uyisiyingi esisodwa kanti i-ionosphere iyisiyingi esinye.

41
00:05:01,540 --> 00:05:06,512
Wabe esebacela ukuthi babale ingcindezi phakathi kwabo.

42
00:05:06,512 --> 00:05:11,792
Njengoba yena uqobo engazi lutho, uSchumann naye waqala ukubala.

43
00:05:11,792 --> 00:05:16,414
Ekugcineni, wafika kumvamisa cishe amahertz ayi-10.

44
00:05:21,801 --> 00:05:27,889
Nakuba kwakungakholakali kuSchumann, iplanethi
yethu yayinokushaya kwenhliziyo, i-frequency

45
00:05:27,889 --> 00:05:32,936
engalinganiswa engu- eyayizungeza ukuphila emhlabeni.

46
00:05:32,936 --> 00:05:39,727
Yize uprofesa wayezigqaja ngokutholwa
kwakhe, wathi akubalulekile kakhulu.

47
00:05:39,727 --> 00:05:45,014
Ikakhulukazi njengoba kwashicilelwa kuphela
ejenali yesayensi encane, kwagcinwa emakhasi angemuva

48
00:05:45,014 --> 00:05:49,185
ngaphansi kwesihloko esithi "Schumann resonance".

49
00:05:49,185 --> 00:05:54,585
Kuzothatha iminyaka eminingana, kuhlanganise nokujika
okumangalisayo kwesiphetho, ngaphambi kokuba uprofesa

50
00:05:54,585 --> 00:05:58,860
aqaphele ukubaluleka kweqiniso kwe-Schumann resonance.

51
00:06:02,492 --> 00:06:11,151
Lokhu kugudluka kwesiphetho kwaqala eminyakeni engu-30
eyedlule nososayensi waseJalimane owayebizwa ngoHans Berger.

52
00:06:11,151 --> 00:06:16,075
Usebenzisa idivayisi ye-EEG ayakhe yena
uqobo, uBerger wenza ukurekhoda kokuqala

53
00:06:16,075 --> 00:06:21,739
kwesignali kagesi edluliswa ubuchopho bomuntu.

54
00:06:21,739 --> 00:06:27,357
Ekuqaleni kwaphakanyiswa ukuthi igagasi libizwe ngegama lomuntu
owathola lona, kodwa uBerger, owayengumuntu

55
00:06:27,357 --> 00:06:33,478
othobekile, wakhetha igama elisekelwe
ku-alfabhethi. Walibiza ngokuthi: "I-Alpha Wave".

56
00:06:36,900 --> 00:06:44,893
Maduzane ngemva kokutholwa kukaProfesa Schumann, omunye wozakwabo
bakaHans Berger, indoda egama linguAnkermüller, wathola ikhophi

57
00:06:44,893 --> 00:06:50,780
eyonakele yejenali yesayensi encane; yileyo jenali
yesayensi encane lapho ukutholwa kukaProfesa

58
00:06:50,780 --> 00:06:56,733
Schumann kwashicilelwa khona eminyakeni embalwa eyedlule.

59
00:06:56,733 --> 00:07:02,100
Wafunda udaba kaningana waze wavunguza ikhanda engakholwa.

60
00:07:02,100 --> 00:07:07,320
Wabona ngokushesha ubukhulu balokho obumelwe yena phambili.

61
00:07:07,320 --> 00:07:19,327
Isilinganiso samaza e-alpha aqoshwe nguHans Berger sasifana
cishe ngokuphelele nokuzwana kweSchumann: isilinganiso somhlaba.

62
00:07:22,339 --> 00:07:27,646
UDkt. Ankermüller waxhumana ngokushesha noSchumann
ukuze amkhuthaze ukuthi enze ucwaningo olwengeziwe.

63
00:07:27,646 --> 00:07:32,963
USchumann wavuma futhi waqhubeka nokuthuthukisa
okutholakele kwakhe kanye nomunye wabafundi bakhe.

64
00:07:32,963 --> 00:07:39,390
Bacwaninge ngokuningiliziwe ukuthi ivoltage ikhishwa
kanjani ngokudlula kwemibani emgodini we-ionosphere.

65
00:07:39,390 --> 00:07:47,508
Ekugcineni, bafika kumvamisa echanekile:
ukushaya komhlaba, i-Schumann resonance,

66
00:07:47,508 --> 00:07:54,720
kwakungu-7.83 hertz ngqo. Ukutholakala kwakumangalisayo.

67
00:07:56,708 --> 00:08:04,310
Ingabe i-Schumann resonance yayifana nje namagagasi
e-alpha ebuchosheni bomuntu? Cha – yayifana ngokuphelele!

68
00:08:05,883 --> 00:08:12,272
Isignali yobuchopho, elawula ubuciko bethu, ukusebenza kwethu,
ukucindezeleka kwethu, ukwesaba kwethu kanye

69
00:08:12,272 --> 00:08:18,550
nohlelo lwethu lokuzivikela komzimba,
ngandlela thile seyihambisana nesignali yomhlaba.

70
00:08:18,550 --> 00:08:23,466
Isigqi somhlaba sesibe yisigqi sokuphila uqobo.

71
00:08:28,842 --> 00:08:33,221
Ijubane lokuphindaphinda kwelijagajaga
lilinganiswa ngama-hertz. Lokhu kubhekisela

72
00:08:33,221 --> 00:08:37,144
enanini lokuzamazama kwelijagajaga ngomzuzwana.

73
00:08:37,144 --> 00:08:44,953
Amazinga okuphindaphinda asuka kwinxenye
eyitriliyoni ye-athomu kuya kubude bomkhathi uqobo.

74
00:08:44,953 --> 00:08:49,640
Ngokomqondo, amafrequency awapheli nhlobo.

75
00:08:49,640 --> 00:08:55,428
Uma lokho kwakuyihlaya nje, kwakuyinye
yezimangaliso zemvelo ezimangalisayo kakhulu!

76
00:08:58,631 --> 00:09:05,260
Ngakho-ke konke lokhu kwakusho ukuthini? Akuzange
kuthathe isikhathi eside ngaphambi kokuba othile azame ukuthola.

77
00:09:05,260 --> 00:09:12,896
Igama lakhe kwakunguRütger Wever,
isazi esidumile eMax Planck Institute.

78
00:09:14,633 --> 00:09:22,900
Ekuqaleni kweminyaka yama-1960, uprofesa wakha ibhunkera
ngaphansi komhlaba ukuze afunde irhythimu ye-circadian yabantu.

79
00:09:22,900 --> 00:09:30,635
Isigqi se-circadian yisigqi sosuku
nobusuku esibhalwe kuyo yonke impilo .

80
00:09:30,635 --> 00:09:35,957
Phakathi neminyaka engamashumi amathathu, uprofesa wenza
izivivinyo lapho abafundi abazithandela

81
00:09:35,957 --> 00:09:45,226
abangu-1,234,321 behlala ebhunkera amasonto ayisikhombisa,
bevikelwe ngokuphelele ekudlidlizeni kwemvelo komhlaba.

82
00:09:45,226 --> 00:09:50,514
Okutholakele kwakhe kusinikeza ukuqonda okumangazayo.

83
00:09:50,514 --> 00:09:55,278
Wathola ukuthi impilo yomzimba nengqondo
yabafundi yalimala ngokushesha nje lapho

84
00:09:55,278 --> 00:09:59,483
i-Schumann resonance isusiwe ebhunkera engu-.

85
00:10:01,364 --> 00:10:07,860
Wathatha abafundi waya lapho. Akazange azibeke
sengozini ukwenza lokhu nabantu abagulayo noma asebekhulile.

86
00:10:07,860 --> 00:10:15,293
Waletha abafundi abasha lapho ngoba
wayazi—uWever wayazi— ukuthi kuzoba nomthelela.

87
00:10:15,293 --> 00:10:19,652
Ngakho-ke kuyabonakala ukuthi ayikho
i-Schumann resonance ngaphansi komhlaba.

88
00:10:19,652 --> 00:10:24,140
Kwakukhona kuphela izinkambu zomaginethi
eziphambene ezivela ngaphakathi komhlaba.

89
00:10:24,140 --> 00:10:30,249
Ngakho-ke lapho ebaphanga phansi komhlaba, baqala
ukuzizwa begula, babe nezinhlungu zekhanda, futhi

90
00:10:30,249 --> 00:10:35,880
umjikelezo wabo wokusebenza komzimba waphazamiseka ngokuphelele.

91
00:10:35,880 --> 00:10:48,333
Okuthakazelisayo kwakuwukuthi lapho efaka i-7.83 hertz
njengomvamisa ngesijimisi semigqa kazibuthe, yema ngokushesha.

92
00:10:51,179 --> 00:10:57,220
U-Wever wafaka ngokuyimfihlo i-frekwensi engu-7.83
ebhunkera ngokusebenzisa umsakazi owenziwe ngabantu.

93
00:10:57,220 --> 00:11:04,537
Njalo lapho enza lokhu, wathola ukuthi imiphumela emibi
abavolontiya ababebhekana nayo yanyamalala noma yancipha.

94
00:11:04,537 --> 00:11:11,071
Ukucindezeleka kwakhe, izinhlungu zekhanda nokucindezeleka
ngokomzwelo kwehle, futhi impilo yakhe enhle yabuyiselwa.

95
00:11:11,071 --> 00:11:15,290
Kulo lonke ukwethulwa kwe-Schumann resonance.

96
00:11:17,652 --> 00:11:25,193
Ucwaningo lukaWever luthole uxhumano olumangalisayo
phakathi kwezempilo yomuntu kanye nokujiya kwemvelo komhlaba.

97
00:11:25,193 --> 00:11:30,552
Futhi ngo-2011, ucwaningo olusha oluphawulekayo
lwaphakamisa okuthile okumangalisayo nakakhulu:

98
00:11:30,552 --> 00:11:35,753
Ukuvumelana kweSchumann kungase
kuhlotshaniswe nasekuqaleni kokuphila uqobo.

99
00:11:37,284 --> 00:11:42,246
Ukuphumelela okukhulu kwenziwa nguLuc Antoine
Montagnier, isazi esawina umklomelo weNobel

100
00:11:42,246 --> 00:11:47,042
owaba ngowokuqala ukuthola igciwane le-HIV ngo-.

101
00:11:47,042 --> 00:11:52,492
Uprofesa wenza izivivinyo ngenkumbulo
yamanzi futhi wahlola ukuthi amanzi angagcina

102
00:11:52,492 --> 00:11:56,400
kanjani inkumbulo yezinto ezake zanyibilika kuwo.

103
00:11:56,400 --> 00:12:03,177
Ngokwenza kanjalo, wathola into eyayizophikisa izimiso zesayensi.

104
00:12:03,177 --> 00:12:12,202
Yonke impilo ivela empilweni. Lena umgomo
oyisisekelo wesayensi ongakaze uphikwe yiluphi uhlolo.

105
00:12:12,202 --> 00:12:16,428
Impilo ingavela kuphela lapho yayikhona khona ngaphambilini.

106
00:12:16,428 --> 00:12:21,245
Futhi indlela yokusebenza yalokhu
ihlale iqondwa njengento ephathekayo.

107
00:12:21,245 --> 00:12:27,500
Ngakho-ke, njengamaqanda nesidoda,
noma ama-spora nokwahlukaniswa kwamaseli.

108
00:12:27,500 --> 00:12:33,044
Nokho, izivivinyo zikaLuc Montagnier
zaphakamisa umbono ohlukile ngokuphelele.

109
00:12:33,044 --> 00:12:39,439
Uprofesa ukhombisile ukuthi izinhlelo ze-DNA,
okuyizakhi zangempela zokuphila, zixhumana emanzini

110
00:12:39,439 --> 00:12:43,667
ngokukhipha amagagasi kagesi-magnethi anamaza aphansi.

111
00:12:43,667 --> 00:12:52,237
Noma i-DNA yayigcinwe emathubhu okuhlola ahlukene,
uprofesa wasathola ukuxhumana kagesi-magnethi phakathi kwawo.

112
00:12:52,237 --> 00:12:55,072
Lokhu kuxhumana kungaba buhlakaniphile kangakanani?

113
00:12:55,072 --> 00:13:02,544
Kulungile, uLuc Montagnier ukhombisile ukuthi bayakwazi
ukwakha ama-nucleotide – izingxenye eziyisisekelo

114
00:13:02,544 --> 00:13:08,807
ze-DNA – futhi bazihlanganise babe i-DNA entsha ngokuphelele.

115
00:13:08,807 --> 00:13:16,049
Ososayensi sebehlanganise lezi zingxenye izikhathi ezingabaleki,
kodwa akukho ukuhlolwa lapho baphumelele khona

116
00:13:16,049 --> 00:13:24,261
ukuvuselela umlilo wokuphila nokuguqula ama-nucleotide abe
yi-DNA yangempela ngaphandle kokuba i-DNA isivele ikhona.

117
00:13:24,261 --> 00:13:29,265
Phela, impilo ingavela kuphela
lapho yayivele ikhona ngaphambilini.

118
00:13:29,265 --> 00:13:40,105
Nokho, ezilingweni zikaLuc Montagnier, i-DNA yayihlungwe
ngokuphelele emanzini. Noma kunjalo, kwavela i-DNA entsha.

119
00:13:42,579 --> 00:13:49,840
Kwenzeka kanjani lokho? ULuc Montagnier wazuza
kanjani lokho okungakwenzeki ngomunye usosayensi?

120
00:13:49,840 --> 00:13:54,698
Futhi wakha kanjani impilo lapho kwakungekho khona impilo?

121
00:13:54,698 --> 00:14:00,011
Yini eyayihluke kangaka ekuhlolweni kukaLuc Montagnier?

122
00:14:00,011 --> 00:14:07,502
Kwakukhona i-frequency. I-frequency
eyayizokwenza isivivinyo siwehluleke uma isuswa.

123
00:14:07,502 --> 00:14:17,800
Kodwa lapho bekukhona, kwakuqinisekisa impumelelo. Le
frekwensi yayingu-7.83 hertz: i-Schumann resonance.

124
00:14:25,768 --> 00:14:31,346
Uxhumano olubucayi phakathi kokuphila
nokuphindaphinda kwenhlabathi kwakushaywe lapha.

125
00:14:31,346 --> 00:14:39,471
Ubudlelwano phakathi kwezidalwa eziphilayo namaza
kagesi kanye namaza womagnethi. Ukuncika, uxhumano.

126
00:14:39,471 --> 00:14:44,521
Ubufakazi balokhu bungatholakala ngokufunda
izindatshana zesayensi, kodwa ubufakazi obucacile

127
00:14:44,521 --> 00:14:48,599
kakhulu bungatholakala ngokuphuma nje ngaphandle.

128
00:14:48,599 --> 00:14:53,556


129
00:14:53,556 --> 00:15:01,971
Kwenzeke kanjani konke lokhu? Hhayi-ke, uma
ubheka umlando womhlaba, kubonakala kucacile.

130
00:15:01,971 --> 00:15:06,807
Amagagasi kaSchumann abe yingxenye
yale planethi kusukela ekuqaleni.

131
00:15:06,807 --> 00:15:14,318
Impilo yathuthuka, izungezwe yizona,
futhi ngokungagwemeki yazivumelanisa nazo.

132
00:15:14,318 --> 00:15:24,700
Eqinisweni, ukuzwela kwethu kumvamisa kuxhumene
ngokujulile nekhono lethu lokubona enye imvelo yomhlaba.

133
00:15:27,316 --> 00:15:32,538


134
00:15:35,383 --> 00:15:39,694
Eminyakeni eyizigidigidi ezimbili edlule, amabhaktheriya
ahamba ngokuvumelana nensimu kazibuthe womhlaba akhe ubudlelwano

135
00:15:39,694 --> 00:15:43,936
olulula kodwa olumangalisayo nensimu kazibuthe womhlaba.

136
00:15:43,936 --> 00:15:48,673
Isidalwa esinangqimba eyodwa sasinezinhlayiya zento enamagnethi.

137
00:15:48,673 --> 00:15:57,131
Lokhu kwamvumela ukuthi aziphathe njengomjovo wekhampasi
futhi azihlole ngokulandela imigqa yamagnethi yomhlaba.

138
00:15:57,131 --> 00:16:04,084
Njengoba izidalwa zaba yinkimbinkimbi kakhulu,
ukuncika kwazo emasimini kazibuthe omhlaba nakho kwakhula.

139
00:16:22,751 --> 00:16:30,972
Siyazi ukuthi izinyosi ziyazwela emikhakheni kazibuthe.
Siyazi ukuthi zinezicucu ze-magnetite emizimbeni yazo.

140
00:16:30,972 --> 00:16:36,786
Futhi izivivinyo zaselebhorethri zikhombisile
ukuthi empeleni ziyazwela emikhakheni ye-magnethi.

141
00:16:36,786 --> 00:16:42,134
Ukuhlolwa kwezilabhorethri kukhombisile ukuthi kungenzeka
ukulawula indlela izinyosi ezakha ngayo izindonga zobusi

142
00:16:42,134 --> 00:16:46,262
ngokudala insimu yemagnethi eyenziwe ngabantu,
futhi kubonakala kucacile ukuthi izinyosi

143
00:16:46,262 --> 00:16:49,481
zisebenzisa izinsimu zemagnethi ukuze zithole indlela.

144
00:16:49,481 --> 00:16:57,763
Ibhalansi ebucayi yokuphila emhlabeni ivezwe ngokuphelele
ngokuthembela kwethu ezinyezeni nokuphotha kwazo izitshalo.

145
00:16:57,763 --> 00:17:04,227
Kukholakala ukuthi impilo
ngaphandle kwezinyosi ngeke ibe nethuba.

146
00:17:04,227 --> 00:17:08,790
Ukufakwa kwezimbali yizinambuzane kuyadingeka
cishe kukho konke okwenza ukudla kuthakazelise:

147
00:17:08,790 --> 00:17:13,416
Ngakho-ke izithelo namantongomane konke lokhu kudinga ukuthelelwa
ngokuthwala impuphu yopollen yizilwanyana ezincane, kanti

148
00:17:13,416 --> 00:17:17,285
izinyosi yizo iqembu elibaluleke kakhulu labathwali be-pollen.

149
00:17:24,868 --> 00:17:33,860


150
00:17:33,860 --> 00:17:36,064
Uma kwakungekho izinyosi...

151
00:17:36,064 --> 00:17:40,697
Yebo, uma kungekho izinyosi, besizoba nokudla okudikayo kakhulu.

152
00:17:40,697 --> 00:17:46,800
Yebo, besizoba nokuphila okuncane kakhulu. Ngicabanga
ukuthi yilokho okubalulekile, ngaphandle kwezinyosi...

153
00:17:46,800 --> 00:17:50,964
Futhi, vele, ngaphezu kwezitshalo esizidingayo ukudla, ziphinde
zidlulisele impuphu yokuqhakaza ezitshalweni

154
00:17:50,964 --> 00:17:55,226
zasendle, futhi ezimweni eziningi asazi ngisho
imininingwane yokudluliselwa kwempuphu yokuqhakaza.

155
00:17:55,226 --> 00:18:00,392
Kodwa singaqiniseka ukuthi izitshalo zethu zasendle
eziningi zinganyamalala ngaphandle kwezinyosi ezizipholinethayo.

156
00:18:00,392 --> 00:18:12,564


157
00:18:12,564 --> 00:18:13,925


158
00:18:13,925 --> 00:18:20,976
Sihlangene noMaryann Fraizer, uMlingani Omkhulu
Wezandiso Kwezolimo Bezinyosi ePennsylvania State University.

159
00:18:20,976 --> 00:18:27,352
Yiziphi izimfuneko ezijwayelekile zokufa kwezinyosi umgcini
wezinyosi angazisebenzisa ukuphuma aye kubo, abheke izinyosi

160
00:18:27,352 --> 00:18:31,443
bese ethi, "Lokhu kubonakala kuyicala elijwayelekile lalokho"?

161
00:18:31,443 --> 00:18:39,517
Izimpawu zithi nakuba izinyosi ziphilile futhi
zinamandla, inani lezinyosi ezindala esidlekeni liyancipha

162
00:18:39,517 --> 00:18:43,990
kungakapheli isikhathi esifushane; lishiya ikoloni.

163
00:18:43,990 --> 00:18:50,603
Futhi okusele kungumthwalo omningi, okusho
izinyosi ezincane, ubusi kanye nepollen.

164
00:18:52,492 --> 00:18:57,312
Eziphi izwekazi lapho sekubonwe khona ukufa kwalezi zinyosi?

165
00:18:57,312 --> 00:19:01,967
Ukwehla kwenani lezinyosi zobusi kwenzeke emhlabeni wonke.

166
00:19:01,967 --> 00:19:06,140
Amakolunye amazwe amaningi abika
ukwehla kwenani lezinyosi zobusi.

167
00:19:06,140 --> 00:19:12,050
Noma lokhu ngempela kungenxa yomcimbi wokufa
kwezinyosi okuthiwa yi-"colony collapse

168
00:19:12,050 --> 00:19:16,437
disorder" (CCD), onemigomo ethile, kuyindaba ehlukile.

169
00:19:16,437 --> 00:19:24,562
Futhi lokho kungomunye wamaphuzu esizama ukuqonda
ngokuxhumana nabantu abavela kwezinye izingxenye zomhlaba.

170
00:19:26,492 --> 00:19:32,925
Lolu daba okwamanje selukhona kusukela cishe ngo-2006,
ikakhulukazi e-United States, lapho abagcini bezinyosi abaningi

171
00:19:32,925 --> 00:19:38,103
abaqeqeshiwe bethola ngokuzumayo ukuthi izinyosi
zabo, ezaziphilile kuze kube yilapho ngonyaka,

172
00:19:38,103 --> 00:19:41,898
zazibhekene nokulahlekelwa okukhulu ekupheleni kwehlobo.

173
00:19:41,898 --> 00:19:45,961
Futhi babonakala behlukile
kunanoma yini eyake yabonwa ngaphambili.

174
00:19:45,961 --> 00:19:52,844
Ngakho-ke abantu bafika ezindlini zabo
zezinyosi bathola ukuthi izinyosi zazingenasele.

175
00:19:52,844 --> 00:20:00,064
Lolu hlobo lokufa kwezinyosi, olwaziwa nangokuthi i-CCD (Colony
Collapse Disorder), luthinta amaqembu ezinyosi emhlabeni wonke,

176
00:20:00,064 --> 00:20:04,015
kanti kwamanye amazwe kubikiwe ukulahlekelwa okungafika ku-70%.

177
00:20:04,015 --> 00:20:06,807
Izizathu ezahlukene zashwethwa njengokuvusa izimpawu.

178
00:20:06,807 --> 00:20:12,021
Kodwa akekho kubo okwaziyo ngokuqinisekile
ukuthi kungani izinyosi ngokuzumayo zayeka

179
00:20:12,021 --> 00:20:15,430
ukubuyela emakhaya azo – ngaphandle komunye:

180
00:20:15,430 --> 00:20:19,666
Umsebenzi wocwaningo omangalisayo kaJochen Kuhn nethimba lakhe.

181
00:20:19,666 --> 00:20:23,593
Ekuhlolweni, udokotela wasebenza
nezinhlangano zezinyosi eziyisishiyagalombili wabeka

182
00:20:23,593 --> 00:20:26,218
ucingo olujwayelekile lwe-DECT ezine zazo.

183
00:20:26,218 --> 00:20:31,989
Kamuva ososayensi bahlola ukuthi ukuba khona
kwefoni ye-DECT kwaba nomthelela yini ekubuyeni

184
00:20:31,989 --> 00:20:38,490
kwezinyosi esidlekeni sazo. Imiphumela yayimangalisayo.

185
00:20:38,490 --> 00:20:46,104
Izinyosi zabuyela ezindlini zazo ngenani
elijwayelekile lapho kwakungekho amafoni e-DECT abekwe khona.

186
00:20:46,104 --> 00:20:52,596
Nokho, cishe azibuyanga izinyosi eziningi
ezindlini zezinyosi ezaziqukethe ucingo lwe-DECT.

187
00:20:52,596 --> 00:20:58,338
Akekho noyedwa indlovukazi ebuyele kwenye
yezindlunkulu zezinyosi eyayiqukethe ucingo lwe-DECT.

188
00:20:58,338 --> 00:21:01,932
Ukuze siqonde ngokuphelele ukubaluleka
kwezivivinyo zikaDkt. Kuhn, kumele siqale

189
00:21:01,932 --> 00:21:04,975
siqonde ukuthi ucingo lwe-DECT lusebenza kanjani.

190
00:21:04,975 --> 00:21:09,986
Isizathu ongahamba ngaso yonke indlu yakho futhi ushaye
izingcingo ngocingo lwakho lwe-DECT ukuthi isiteshi

191
00:21:09,986 --> 00:21:16,778
esiyinhloko socingo lwakho lwe-DECT sithumela amagagasi
kagesi, abizwa ngokuthi ama-microwave, ku-handset yakho.

192
00:21:18,545 --> 00:21:24,310
Lena yindlela efanayo ngqo i-mast yocingo
lweselula exhumana ngayo necingo lweselula.

193
00:21:28,482 --> 00:21:34,080
Ucingo lwe-DECT empeleni luyinguqulo encane yomasta weselula.

194
00:21:44,326 --> 00:21:52,537
Uma indinyane ithinteka yilokho okuphuma kuthilufoni ye-DECT,
nakanjani izothinteka futhi yilokho okuphuma kumasti weselula.

195
00:21:57,584 --> 00:22:01,503
Futhi ngenxa yokuthi kunezisebenzisi zocingo
lweselula eziyizigidigidi ezine emhlabeni wonke, kwavela

196
00:22:01,503 --> 00:22:04,982
ngokuzumayo inani elishaqisayo lezinduku zeselula.

197
00:22:13,220 --> 00:22:18,832
Umuzwa wemagnethi wokuzola indlela wezinyosi uyenza ikwazi
ukuzibeka kahle isebenzisa imigqa yensimu yemagnethi yoMhlaba.

198
00:22:18,832 --> 00:22:24,335
Ubuciko lapho kube sekutshalwe khona izigidi
zeminyaka zokuthuthukiswa nokulungiswa ngokucophelela.

199
00:22:24,335 --> 00:22:33,444
Akucaci yini ukuthi ukuzwela okuphezulu kangaka kungathinteka
ngisho nezinguquko ezincane kakhulu emvelweni kagesi-magnethi?

200
00:22:33,444 --> 00:22:39,428
Yini-ke okusho lolu shintsho olukhulu
kangaka, olwenzeke cishe ebusuku bonke?

201
00:22:43,538 --> 00:22:47,913
Ingabe kukhona ezinye izinhlobo ezizwela amagumbi kagesi?

202
00:22:47,913 --> 00:22:54,827
Ubucayi ekugcineni obubenza babe
sesichengeni sezamafrekhuwensi ezenziwe ngabantu?

203
00:22:54,827 --> 00:22:59,646
Ngeshwa, ukutholakala kweprotein entsha
ebizwa ngokuthi i-cryptochrome kukhombisa ukuthi

204
00:22:59,646 --> 00:23:03,522
zonke izinto eziphilayo zinezwelo lomaginethi.

205
00:23:05,370 --> 00:23:11,589


206
00:23:13,803 --> 00:23:19,405
Zatholakala ezitshalweni ngeminyaka yama-1990.
Umsebenzi wazo ukumunca ukukhanya okuluhlaza

207
00:23:19,405 --> 00:23:22,975
okwesibhakabhaka, okudingekayo ukulawula ukukhula.

208
00:23:22,975 --> 00:23:30,217
Kusukela lapho, zitholakale ezinambuzaneni,
ezilwaneni, ezilwaneni ezinobele, kubantu nasemashonini.

209
00:23:30,217 --> 00:23:34,700
Ama-cryptochrome yizakhi zomzimba obizwa ngokuthi amaprotheni.

210
00:23:34,700 --> 00:23:39,078
Zikhiqizwa ezinye zezigene zethu,
ezibizwa ngokuthi izigene ze-CRY.

211
00:23:39,078 --> 00:23:43,498
Futhi imolekyuli ye-cryptochrome empeleni ilawula umgqi wethu
we-circadian, umgqi wangaphakathi onezikhathi cishe zamahora

212
00:23:43,498 --> 00:23:50,040
angama-24 futhi onethonya elikhulu emisebenzini yomzimba ezintweni
eziningi eziphilayo, kuhlanganise nokukhiqizwa kwe-melatonin.

213
00:23:50,040 --> 00:23:57,204
Ezinye zama-cryptochrome zibonakala zisebenza ngokumunca
ukukhanya, zisebenza njengemitholi yewashi le-circadian.

214
00:23:57,204 --> 00:24:06,222
Ngakho-ke ziyisingeniso kwisigqi sosuku nobusuku esibonakala
sinazo izinhlobo eziningi, izitshalo kanye nezilwane.

215
00:24:11,176 --> 00:24:18,630
Kodwa ngo-2000, uThorsten Ritz wembula
indima emangalisayo nakakhulu ye-cryptochrome.

216
00:24:18,630 --> 00:24:24,138
Ochwepheshe wenza uchungechunge lwezivivinyo nama-robin,
waphakamisa ukuthi umqondo wabo wokuhamba

217
00:24:24,138 --> 00:24:30,708
awuthembele kuphela kumagnethi, kodwa uvela ngqo
emaselini e-cryptochrome atholakala ngemuva kwamehlo.

218
00:24:30,708 --> 00:24:37,135
Ngicabanga ukuthi izincwadi ezishicilelwe nguRitz
zimelela enye yalezo zimpawu ezibalulekile kwisayensi.

219
00:24:37,135 --> 00:24:45,105
Ngoba uphakamisa ukuthi le molekhula ye-cryptochrome – khumbula,
iyona ebhekele ukuthonya nokulawula imisindo

220
00:24:45,105 --> 00:24:53,731
ye-circadian – futhi yile molekhula ngqo ebhekele
ukunikeza izinyoni ikhampasi, ikhampasi yemagnethi.

221
00:24:53,731 --> 00:24:58,190
Izinyoni ngempela zibona amasimu kazibuthe
omhlaba, mhlawumbe njengendawo ekhanyayo

222
00:24:58,190 --> 00:25:01,513
noma emnyama ebekwe phezu kwendawo abayibonayo.

223
00:25:01,513 --> 00:25:06,773
Futhi lapho behambisa ikhanda noma umzimba wabo,
indawo noma uphawu luhamba nabo – kufana

224
00:25:06,773 --> 00:25:10,669
nesibonisi esiphezulu sekhanda somshayeli wezindiza zempi.

225
00:25:10,669 --> 00:25:18,729
Bane into abayibona eyabasiza
ukuzibeka kahle ngenkathi beba indiza.

226
00:25:20,401 --> 00:25:26,734
Indlela ayihlolile ngayo lokhu kwakuwukubeka izinyoni
emikhakheni yamaza anamazinga aphezulu ukuze abone ukuthi

227
00:25:26,734 --> 00:25:30,565
lokhu kungaphazamisa ngempela ikhompyisi yazo yomaginethi.

228
00:25:30,565 --> 00:25:36,337
Kwavela ukuthi akugcini nje ngokuthi insimu yamaza aphezulu
yaphazamisa ngempela ukufuduka kwezinyoni ze-robin, kodwa lokhu

229
00:25:36,337 --> 00:25:39,330
kwenzeka ngisho nasezinga eliphansi kakhulu lamandla ensimu.

230
00:25:39,330 --> 00:25:43,692
Kubalulekile kakhulu futhi kuyathakazelisa
ukuthi ngisho nezinkambu zamaza aphezulu

231
00:25:43,692 --> 00:25:48,083
ezibuthakathaka kakhulu zathinta ikhompasi yama-robin.

232
00:25:52,465 --> 00:25:58,967
Izivivinyo zikaRitz zaveza ngokusobala ukuthi iseli
le-cryptochrome, elisetshenziselwa ukuhamba endleleni,

233
00:25:58,967 --> 00:26:03,752
lichatshazelwa kakhulu amafrequency enziwe
ngabantu – ngisho nalawa angaphansi

234
00:26:03,752 --> 00:26:08,415
kakhulu kwalawa abhekwa njengephephile yi-ICNIRP.

235
00:26:08,415 --> 00:26:16,118
Zonke izifundo zokuhamba kwezilwane, kumagundane omhlaba,
kumazinyoni e-zebra finch, ezinkukhu, kumarobini – kuzo zonke

236
00:26:16,118 --> 00:26:22,073
kutholakale ukuthi ikhompasi yazo yemagnethi
yaphazamiseka ngenxa yezinkambu zamaza aphakeme

237
00:26:22,073 --> 00:26:26,407
kakhulu ngaphansi kwemingcele echazwe yi-ICNIRP.

238
00:26:26,407 --> 00:26:30,493
Ngisebenza ngezinyoni, ikakhulukazi izinyoni nezimbungulu.

239
00:26:30,493 --> 00:26:40,665
Ngibonise ukuthi bayasabela emikhakheni kude kakhulu
ngaphansi kwezinga le-ICNIRP elithi liphephile kithi abantu.

240
00:26:40,665 --> 00:26:48,101
Uma ubheka lezi zilinganiso, ucwaningo lukhombisa ukuthi izilwane
ziphendula ngokuzwela kuzo – kunemibhalo emihle kakhulu ngalokhu

241
00:26:48,101 --> 00:26:54,164
ekhombisa ukuthi lezi zilinganiso ziphansi kakhulu
kunezilinganiso esivunyelwe ukuba sizibekwe kuzo, futhi

242
00:26:54,164 --> 00:26:57,490
ngenxa yalokho izilwane ezisemvelweni nazo ziyabhekana nazo.

243
00:26:57,490 --> 00:27:03,618
Kukhona izizathu zesayensi eziqinile kakhulu zokukholelwa
ukuthi izinkambu zamagnethi, izinkambu zamagnethi ezenziwe

244
00:27:03,618 --> 00:27:08,340
ngabantu, zizobhubhisa indawo yokuhlala yezinhlobo eziningi.

245
00:27:13,068 --> 00:27:20,587


246
00:27:20,587 --> 00:27:24,365


247
00:27:24,365 --> 00:27:27,083


248
00:27:27,083 --> 00:27:29,750


249
00:27:29,750 --> 00:27:32,413


250
00:27:32,413 --> 00:27:35,362


251
00:27:35,362 --> 00:27:38,038


252
00:27:38,038 --> 00:27:41,473


253
00:27:41,473 --> 00:27:44,359


254
00:27:44,359 --> 00:27:47,717


255
00:27:47,717 --> 00:27:51,071


256
00:27:51,071 --> 00:27:53,955


257
00:27:53,955 --> 00:27:57,249


258
00:27:57,249 --> 00:28:02,028


259
00:28:02,028 --> 00:28:05,791


260
00:28:05,791 --> 00:28:11,186


261
00:28:18,519 --> 00:28:22,836
Imvelo yethu isishintshe kangakanani
ngenxa yezinkambu zikagesi nezomagnethi?

262
00:28:22,836 --> 00:28:27,460
Eminyakeni engu-25 edlule,
sekushintshe kangangokuthi sekungasabonakali...

263
00:28:27,460 --> 00:28:33,055
Kukhulu izigidi zamazikhathi
ngokwamandla kagesi kanye namagnethi.

264
00:28:33,055 --> 00:28:40,075
I-National Radiological Protection Board yangaphambilini yathi
kwelinye lamadokhumenti ayo ukuthi ilinganisa ukuthi imvelo

265
00:28:40,075 --> 00:28:45,850
yokukhipha imisebe – uma ufuna ukuyibiza kanjalo – inyuke
izigidi eziningi kakhulu uma kuqhathaniswa nalokho

266
00:28:45,850 --> 00:28:50,049
eyayinjalo eminyakeni engu-50 edlule – izigidi eziningi kakhulu.

267
00:28:50,049 --> 00:28:55,948
Kuyinguquko enkulu emvelweni emhlabeni, futhi
kugcwalisa ngokuphelele zonke lezi zimpawu zemvelo,

268
00:28:55,948 --> 00:29:00,046
kuhlanganise namagagasi kaSchumann esikhulile nazo.

269
00:29:00,046 --> 00:29:04,030


270
00:29:04,030 --> 00:29:10,150
"Ukungcola kagesi okubangelwa yizelfoni eselula kusiphoqe
ukuthi senze izilinganiso zethu olwandle." Isicaphuno sikaDkt.

271
00:29:10,150 --> 00:29:17,293
Esinye sezizathu ezenza ama-cryptochrome abe nentshisekelo
enkulu, ikakhulukazi maqondana nokuthi abantu bayakwazi ukubona

272
00:29:17,293 --> 00:29:24,729
amasimu kazibuthe, wukuthi kunocwaningo lwakamuva lukaDkt Foley
nabalingani bakhe olukhombisa ukuthi uma ufaka ama-cryptochrome

273
00:29:24,729 --> 00:29:32,787
abantu kumiyane yezithelo, le miyane iba nokuzwela
kazibuthe ngenxa yokuba khona kwala ma-cryptochrome abantu.

274
00:29:42,256 --> 00:29:50,600
Lokhu ngempela kukhombisa ukuthi ama-cryptochrome abantu
azwela imagnethi, okusho ukuthi athola amasimu wemagnethi.

275
00:29:55,865 --> 00:30:00,473
Ukutholakala kweseli ye-cryptochrome kuvuse intshisekelo entsha
emqondweni wobuntu wokuzwa imagnethi,

276
00:30:00,473 --> 00:30:06,506
umqondo owawubikezelwe nguRobin Baker (isazi
sezinto eziphilayo) eminyakeni engu-40 edlule.

277
00:30:06,506 --> 00:30:10,951
Lokhu akuyona indiza engabonakali
yesayensi. Kuyisivivinyo sokuthola ukuthi izingane

278
00:30:10,951 --> 00:30:13,670
zinomqondo wokuhamba ngendlela efanele yini.

279
00:30:13,670 --> 00:30:18,466
Evalwe amehlo futhi egqoke izivikeli
zezindlebe, umuntu ohlolwayo ujikeleziswa esihlalweni

280
00:30:18,466 --> 00:30:21,498
esikhethekile kuze angasazi ukuthi ubheke ngaphi.

281
00:30:21,498 --> 00:30:26,800
Isihlalo siyema futhi umuntu ovivinywayo uqagela ukuthi ngabe
ubheke empumalanga, entshonalanga, enyakatho noma eningizimu.

282
00:30:26,800 --> 00:30:29,983
Ukuqagela kubhalwe kukhompyutha encane.

283
00:30:29,983 --> 00:30:35,295
Uma izingane zingenalo umqondo wokuthi indlela ihamba
kanjani, izilingo zazo bezizoba ngokungahleliwe. Kodwa azinjalo.

284
00:30:35,295 --> 00:30:38,848
Izingane ezineminyaka eyishumi noma
eyishumi nanye zingaqagela kahle kakhulu.

285
00:30:38,848 --> 00:30:44,865
Kubonakala sengathi banomqondo wangempela wokuhola
indlela. Futhi kubonakala kuwumqondo onamandla wokudonsa.

286
00:30:44,865 --> 00:30:52,811
Lapho ososayensi befaka imagnethi ekhanda labahlanganyeli,
kubhidliza kakhulu umqondo wabo wokuhamba ngendlela efanele.

287
00:30:52,811 --> 00:30:57,166
Kuyisinyathelo esikhulu phambili ekuqondeni.

288
00:30:57,166 --> 00:31:02,923
Futhi, impela, lokhu kuvusa imibuzo ehlukahlukene, njengokuthi
ngabe abantu bangempela bangakwazi ukuhamba besebenzisa insimu

289
00:31:02,923 --> 00:31:08,830
yemagnethi yoMhlaba, futhi uma bengakwenzi njalo namuhla,
mhlawumbe babekwenza lokhu eminyakeni eyizinkulungwane eyedlule?

290
00:31:08,830 --> 00:31:16,258
Impela, lokhu futhi kuvusa umbuzo wokuthi ngabe kukhona inqubo
lapho amasimu kazibuthe empeleni atholakala khona emzimbeni

291
00:31:16,258 --> 00:31:20,392
womuntu, okuholela ekuphazamisekeni kwemijikelezo ye-circadian.

292
00:31:20,392 --> 00:31:25,868
Lokho kungachaza zonke imiphumela emibi
yezempilo esiyibona kakhulu ocwaningweni lwezifo

293
00:31:25,868 --> 00:31:32,181
zomphakathi mayelana nezempilo nezinkambu zamagnethi.

294
00:31:32,181 --> 00:31:39,728
Uma abantu benekhono lokubona amasimu kazibuthe, uma benalo
ikhono elifanayo nelinye lezinyosi, izinyoni

295
00:31:39,728 --> 00:31:49,072
nezimpukane, ingabe lokho kusho ukuthi nathi silula
ukuthinteka ezimwazweni ezenziwe ngabantu njengabo?

296
00:31:49,072 --> 00:31:56,017
Ingabe izinguquko emvelweni wethu
zizosithinta ngendlela efanayo naleyo eziyithinta ngayo?

297
00:32:03,989 --> 00:32:07,595
Ungachaza kanjani ukuzwela kagesi?

298
00:32:10,283 --> 00:32:17,787
Ukuzwela kagesi yilapho abantu beqala ukuphendula,
imizimba yabo iqala ukuphendula emasimini kagesi-magnethi.

299
00:32:17,787 --> 00:32:22,264
Ngokuvamile, izinkambu zikagesi
nezomagnethi eziphendula kuzo azinayo intambo.

300
00:32:22,264 --> 00:32:27,417
Ngakho-ke kuyokuxhumana okungenantambo, i-Wi-Fi,
izingcingo ezingenantambo, izingcingo ze-DECT,

301
00:32:27,417 --> 00:32:32,514
izingcingo eziphathwayo, namasiteshi ezingcingo eziphathwayo.

302
00:32:32,514 --> 00:32:38,631
Bonke bathumela izimpawu umzimba
wethu ongazange ube nakho ngaphambili.

303
00:32:42,271 --> 00:32:49,603
Futhi lapho kuqala ukuthinta abantu – lapho
kwaqala ukungithinta mina – kuvamise

304
00:32:49,603 --> 00:32:54,881
ukuqala ekhanda – uqala ukuzwa ubuhlungu ekhanda.

305
00:32:54,881 --> 00:33:00,496
Ngiyazibeka kancane ukusho ukuthi kuwukuhlabeka
kwekhanda, ngoba kuwubuhlungu ekhanda lakho ongenakuthelekiswa

306
00:33:00,496 --> 00:33:04,561
nanoma yiluphi uhlobo lokuhlabeka kwekhanda owake waba nalo.

307
00:33:06,608 --> 00:33:12,039
Abantu abaningi bakhalaza ngezimpawu ezifana nokuphazamiseka
kwenhliziyo, ukungakwazi ukulala, izinhlungu zekhanda,

308
00:33:12,039 --> 00:33:18,264
ukuphazamiseka kokubona, ukuzizwa ujikeleza, izinhlobo
ezahlukene zokuphazamiseka kwemvakashi noma i-neurosis.

309
00:33:18,264 --> 00:33:24,777
Bachaza ukuthi bazizwa izizwa ezingajwayelekile emizimbeni yabo.

310
00:33:27,941 --> 00:33:35,490
Ngempela kungase futhi kuthinte uhlelo
lwe-endocrine nokusebenza kwe-thyroid. Uhlu alupheli ngempela.

311
00:33:35,490 --> 00:33:45,617
Esimweni sami esithile, futhi akusona sonke isimo, uma ngingaphumi
endaweni, ngiqala ukuba nobuhlungu obukhulu esiswini – futhi

312
00:33:45,617 --> 00:33:51,580
lokho kusho ukuthi sekwephuzile, nginegazi eliphuma ngaphakathi.

313
00:33:53,256 --> 00:33:57,845
Ngicabanga ukuthi izimpawu ziyahlukahluka kakhulu futhi
izixhumanisi abantu abazidalayo kunzima

314
00:33:57,845 --> 00:34:02,986
kakhulu ukuzemukela uma ungenalo ulwazi ngalesi
sihloko, okungukuthi iningi lodokotela alinalo.

315
00:34:02,986 --> 00:34:07,546
Futhi akuyona icala labo. Asifundiswanga ukuqaphela lesi simo.

316
00:34:07,546 --> 00:34:14,701
Kuyinto entsha kakhulu, futhi ukuqonda kwethu kusekhula
kakhulu kulesi sigaba – kuthathwa izinyathelo zokuqala

317
00:34:14,701 --> 00:34:19,779
ukuze kucaciswe ngokuphelele futhi kuqondwe lesi simo.

318
00:34:22,120 --> 00:34:29,979
Njengabaningi abantu abahlushwa ukuzwela kagesi, uBrian
uphoqelekile ukwenza izinguquko ezinkulu ekhaya lakhe.

319
00:34:29,979 --> 00:34:39,358
Lezi zindlu ezimbili zazivikelwe
ngokuphelele ngefolishi yensimbi.

320
00:34:39,358 --> 00:34:47,559
Leli gumbi negumbi lokulala ngaleyo ndlela
ziyizindlu zokuqinisekisa ukuthi amaza awangeni.

321
00:34:47,559 --> 00:34:57,401
Futhi uma ngempela uhlole amasimu kagesi kanye nezintambo
zikagesi noma amaza e-microwave – kanti leli divayisi liguqula

322
00:34:57,401 --> 00:35:04,946
nje amaza e-microwave abe yizimpawu zomsindo –
uzothola ukuthi isigxobo semast esikude cishe

323
00:35:04,946 --> 00:35:10,716
isigamu semayela asibangeli noma yiziphi izinkinga kimi.

324
00:35:10,716 --> 00:35:22,640
Lapho ngivikela igumbi, ngafaka ingilazi yefasitela egqokwe
insimbi, okungivumela ukususa iningi lemikhakha kagesi-magnethi.

325
00:35:22,640 --> 00:35:30,211
Izinhlangothi zesisindo eziphilayo ezikwenza sikwazi
ukuthola nokuphendula emikhakheni kagesi-magnethi –

326
00:35:30,211 --> 00:35:34,746
kungathiwa la magama asetshenziswa ezimweni ezahlukene.

327
00:35:34,746 --> 00:35:41,889
Futhi uma uyihlukanisa ibe 'ukuzwela kagesi' –
ungathi empeleni lokhu kuyimpendulo ekuphileni uqobo.

328
00:35:41,889 --> 00:35:49,653
Isibonelo, lapho sihlola isidalwa ukuze sinqume ukuthi ingabe
ukuphila kukhona, empeleni sifuna ubukhona kagesi –

329
00:35:49,653 --> 00:35:56,998
isibonelo, nge-electrocardiogram (umsebenzi
wenhliziyo), i-ECG, kanye ne-electroencephalogram, i-EEG.

330
00:35:56,998 --> 00:36:03,053
Esikucwaninga lapha wukuba khona kukagesi okuvela
kulezi zitho ezigxile kuzo, ubuchopho nenhliziyo.

331
00:36:03,053 --> 00:36:06,791
Futhi lapho sikubona lokho,
kuyisibonakaliso sokuthi ukuphila kukhona.

332
00:36:06,791 --> 00:36:11,609
Ngokomqondo, izinkambu zikagesi nezomagnethi
ziyingxenye yempilo uqobo ezingeni lamaseli.

333
00:36:11,609 --> 00:36:15,654
Kungashiwo ukuthi yonke impilo iyazwela ugesi.

334
00:36:18,019 --> 00:36:24,425
Besesaba ukukholisa abantu ukuthi ukuzwela kagesi
kuyiqiniso, uBrian nabanye abaningi abahlushwayo

335
00:36:24,425 --> 00:36:28,889
babhalisela isivivinyo esisha eNyuvesi yase-Essex.

336
00:36:28,889 --> 00:36:35,537
Ucwaningo olwenzelwe ngaphansi kuka-Elaine Fox,
ngokudabukisayo, lwaba ngumsebenzi wokugcina kulesi sihloko.

337
00:36:39,673 --> 00:36:42,475
Kufanele ungene egumbini elivikeliwe.

338
00:36:42,475 --> 00:36:49,756
Ungena lapho isikhathi esifushane nje, i-mast ivuliwe
imizuzu eyishumi, icinyiwe imizuzu eyishumi, bese ivuliwe futhi

339
00:36:49,756 --> 00:36:54,532
imizuzu eyishumi – bese ungabona ukuthi uyayizwa noma cha.

340
00:36:54,532 --> 00:37:02,486
Ngahamba ngangena egumbini ngabatshela ukuthi ngeke
ngikwazi ukusho ukuthi umasthi wawuvuliwe noma wawucishiwe.

341
00:37:02,486 --> 00:37:07,138
Kungani kunjalo? Ngoba ukuqonda kwabo
kokuthi bangaphendula kanjani kukho akulungile.

342
00:37:07,138 --> 00:37:14,286
Kubantu abaningi, akunjalo ukuthi uvule
umast bese bethi, "Owu, ngiyazizwa lokho."

343
00:37:16,828 --> 00:37:22,191
Bese behudula phansi isigxobo somkhumbi, umuntu uthi:
Ah, manje sengizizwa ngiphilile futhi. Akusebenzi kanjalo.

344
00:37:22,191 --> 00:37:25,878
Nginesifo sokuzwela uthuli lwezitshalo, futhi
lapho ngingena ensimini enjengale, kuthatha

345
00:37:25,878 --> 00:37:28,454
isikhathi ngaphambi kokuba ngizwe imiphumela.

346
00:37:28,454 --> 00:37:32,559
Kodwa kuthatha isikhathi eside ngaphambi kokuba
ngingasazizwa, ngaphambi kokuba ngingasathinteki kulo.

347
00:37:32,559 --> 00:37:37,034
Ngingasuswa ensimini yotshani, kodwa
ngisazozwa okuthile ngemuva kwamahora angama-24.

348
00:37:37,034 --> 00:37:41,683
Ukuzwela kagesi kuvela kubantu
abaningi cishe ngale ndlela elandelayo.

349
00:37:41,683 --> 00:37:47,047
Indlela ithimba elalilungiselele ngayo ukuhlolwa kwenza
kwaba cishe kungabi nokwenzeka kuBrian nakwabanye

350
00:37:47,047 --> 00:37:50,520
abavolontiya ukufakazela ukuthi babebhekene nokuzwela kagesi.

351
00:37:50,520 --> 00:37:56,946
Bekungathi akubalulekile, njengoba iqembu ngokungachazeki
linqume ukwenqaba noma yiluphi uhlobo lokubuyekezwa.

352
00:37:56,946 --> 00:38:00,809
Ngakolunye uhlangothi, kubonakala
sengathi abantu bayazwela ezintweni ezahlukene.

353
00:38:00,809 --> 00:38:07,166
Ngibucayi kumafoni weselula we-3G, isibonelo amafoni weselula
we-GSM. Kunezihluko endleleni i-modulation esebenza ngayo.

354
00:38:07,166 --> 00:38:14,237
Angazi noma benza kahle yini lapho besho ukuthi
bayasabela, kodwa uma unenkinga, kunengqondo ukuveza abantu

355
00:38:14,237 --> 00:38:18,499
ocwaningweni lwakho ngqo kusiginali abathi bayasabela kuyo.

356
00:38:18,499 --> 00:38:23,864
Uma, isibonelo, kunomuntu ohlale ethinteka ku-Wi-Fi kodwa
engathinteki kumafoni weselula – uma lowo muntu

357
00:38:23,864 --> 00:38:28,304
ekhona – kungcono ukuqinisekisa ukuthi
okuthinta yena yi-Wi-Fi kuphela, hhayi amafoni weselula.

358
00:38:28,304 --> 00:38:31,689
Phela, ufuna ukufakazela ukuthi baphendula kulokho abakubikayo.

359
00:38:31,689 --> 00:38:34,773
Futhi akwenziwanga lapha noma yiluphi lolu hlobo lwezihlukaniso.

360
00:38:34,773 --> 00:38:41,425
Empeleni, uma wawuzibiza ukuthi uyasabela kagesi
entweni ethile, kwakusho ukuthi wawubandakanyekile.

361
00:38:41,425 --> 00:38:48,860
Esinye isizathu engangicabanga ukuthi kubalulekile kakhulu
kwakuwukuthi ngangisiza abantu abanezinkinga zokuzwela kagesi.

362
00:38:48,860 --> 00:38:56,715
Ezinyangeni ezimbalwa ngaphambilini ngangivakashela owesifazane –
owayezibheka njengomuntu obuthakathaka kagesi – futhi ngangikhona

363
00:38:56,715 --> 00:39:03,871
nje ukuze ngizame ukumsize; ngichazele ukuthi ukubuthakathaka
kagesi kuyini nokuthi yini engabangela inkinga yakhe.

364
00:39:03,871 --> 00:39:08,915
Ukuze ngifinyeze indaba ende, kwacaca ukuthi
lo wesifazane wayenkinga, kodwa wayengekho

365
00:39:08,915 --> 00:39:12,545
ukuzwela kagesi. Impela wayengekho ukuzwela kagesi.

366
00:39:12,545 --> 00:39:22,014
Kodwa ngesikhathi sixoxa, ngabona ukuthi wayebhalisele izifundo
zase-Essex ukuze athole ukuthi wayenokuzwela kagesi yini.

367
00:39:22,014 --> 00:39:29,411
Inhliziyo yami cishe yema. Nansi umuntu ongazweli
ugesi, futhi lo muntu ubhalisele eNyuvesi yase-Essex.

368
00:39:29,411 --> 00:39:32,919
Futhi u-Essex ungitshela ukuthi abanazo izinqubo zokuhlola!

369
00:39:32,919 --> 00:39:38,716
Lokho abakutholile ngempela – futhi lokhu kusekelwe
embhalweni wesihloko uqobo – ngizofingqa ngamazwi ami.

370
00:39:38,716 --> 00:39:45,171
Kuthiwa, ngokwesilinganiso sokuphendula abakulindele,
bazodinga cishe abahlanganyeli abangama-132 ocwaningweni

371
00:39:45,171 --> 00:39:49,016
lwabo ukuze babonise umphumela obalulekile ngokwezibalo.

372
00:39:49,016 --> 00:39:54,865
Ngenxa yokuba nabantu abaningi kakhulu, bazodinga
idatha eningi kakhulu ocwaningweni lwabo ukuze

373
00:39:54,865 --> 00:39:58,632
baphothule ukuthi leli qembu liyazwela kakhulu kunalelo.

374
00:39:58,632 --> 00:40:03,370
Lokhu kwakusho ukuthi, kusukela ekuqaleni, babe nokufinyelela
kuphela engxenyeni eyodwa kwezintathu yedatha ababekulindele

375
00:40:03,370 --> 00:40:05,140
ukuthi bazoyithola ukuze bakwazi ukuthola noma yini nhlobo.

376
00:40:05,140 --> 00:40:11,733
Umphumela waba ukuthi bathola ingozi
ebalulekile ngokwezibalo eyayisobala kusukela ezibalweni.

377
00:40:11,733 --> 00:40:17,522
Kubo bonke abantu abathi bazwela, lokhu
kwaphinde kwabonakala ngokubaluleka cishe okungu-90%.

378
00:40:17,522 --> 00:40:23,860
Ngakho-ke, umkhawulo lapho iphepha lesayensi
libona into njengokubalulekile ngokwezibalo ungama-95%.

379
00:40:23,860 --> 00:40:27,713
Uma leli zinga lokuqiniseka lingafezeki,
akubhekwa njengesehlakalo sezibalo. Kungaba

380
00:40:27,713 --> 00:40:30,314
ukuhlangana kwemicimbi, inhlanhla noma okuthile okunye.

381
00:40:30,314 --> 00:40:36,164
Babe nokuqiniseka okungu-90% ukuthi ingozi izokwanda,
futhi kunjalo ayifinyeleli emkhawulweni wemilingo lapho

382
00:40:36,164 --> 00:40:39,384
kubhekwa khona njengesehlakalo esibalulekile ngokwezibalo.

383
00:40:39,384 --> 00:40:47,862
Ngakho-ke kwaphoswa ngamazwi athi, "Lokhu kukhombisa ukuthi
abantu abanazwelo." Kodwa lokho kwakungeyona nhloso nhlobo.

384
00:40:47,862 --> 00:40:52,753
Ukuchayeka okuqhubekayo kumasti kushiye uphawu
kubantu abaningana ababengabahlanganyeli ekuhlolweni.

385
00:40:52,753 --> 00:40:57,680
Abanye bagula kakhulu kangangokuba
kwadingeka ukuthi baphume kulolu vivinywa.

386
00:40:57,680 --> 00:41:05,039
UBrian waqhubeka ezwa imiphumela yokuhlolwa
isikhathi eside ngemuva kokushiya e-Essex.

387
00:41:05,039 --> 00:41:10,263
Ngahlinzwa i-colonoscopy yami yokuqala eminyakeni
eyisikhombisa edlule, eyesibili eminyakeni emine

388
00:41:10,263 --> 00:41:12,758
edlule, kanti eyesithathu cishe unyaka owedlule.

389
00:41:12,758 --> 00:41:19,634
Konke kulungile kimi. Konke kulungile kimi.
Yebo, usubike kahle: nginomdlavuza wamathumbu.

390
00:41:22,700 --> 00:41:29,457
Ngakho-ke, kusukela ngokuqala ukopha kuze kube
sekususwa kwesibumbu sami, kwakuyiminyaka eyisikhombisa ngqo.

391
00:41:29,457 --> 00:41:32,699
Ngesikhathi ngibuza udokotela ukuthi kuthatha
isikhathi esingakanani ukuthi lo mdlavuza

392
00:41:32,699 --> 00:41:35,724
ukhule, waphendula wathi, "Iminyaka eyisikhombisa."

393
00:41:35,724 --> 00:41:40,817
Ngakho-ke ungakwazi ngempela ukulandelela sonke isikhathi
engangikhona e-Essex, futhi kwakukhona

394
00:41:40,817 --> 00:41:47,198
okwenzeka ngaphambi kwalokho lapho ngangiqala
ukopha, ukopha okwaqala umdlavuza wamathumbu.

395
00:41:51,159 --> 00:41:57,234
Kungani isivivinyo esidlulele kanje
singabekwa phezulu njengocwaningo olunamandla?

396
00:41:57,234 --> 00:42:04,553
Kungani iqembu elinolwazi oluningi lingenza
amaphutha ayisisekelo futhi acacile emsebenzini walo?

397
00:42:04,553 --> 00:42:09,665
Kungaba yini ukuthi kuhlobene nalabo abahlinzeke ngemali?

398
00:42:11,518 --> 00:42:19,440
Uhlolo lwase-Essex luyingxenye
nochungechunge lwezivivinyo ezixhaswe yi-MTHR.

399
00:42:19,440 --> 00:42:26,055
Le nkampani isebenza futhi ixhaswa
ngemali ngemboni yocingo lweselula uqobo.

400
00:42:26,055 --> 00:42:30,748
Ungangitshela ukuthi i-MTHR iyini nokuthi ixhaswa kanjani?

401
00:42:30,748 --> 00:42:38,648
Yebo, uhlelo lwe-MTHR luxhaswa ngemali ngokubambisana nguhulumeni
waseBrithani nomkhakha wezocingo lweselula futhi

402
00:42:38,648 --> 00:42:49,405
lusebenza ukucwaninga ngemiphumela engase ibe yingozi
empilweni ehlotshaniswa nobuchwepheshe bocingo lweselula.

403
00:42:49,405 --> 00:42:54,373
Isihloko sethu, ukuthi ubani oxhasa
ucwaningo lwesayensi, siyisihloko esibucayi.

404
00:42:54,373 --> 00:43:00,359
Ngiyazi ososayensi abaningi abafana nami, lapho
bethola ucwaningo olusha lokufunda, baqala ngokuvula

405
00:43:00,359 --> 00:43:06,060
ikhasi lasemva ukuze babone ukuthi lwaxhaswa ngubani.

406
00:43:06,060 --> 00:43:10,494
Ucabanga ukuthi kungaba nokuphikisana kwezintshisekelo
maqondana nokuxhaswa kwezimali okuvela embonini yocingo

407
00:43:10,494 --> 00:43:14,080
lweselula uma kukhulunywa ngocwaningo ngemiphumela eyingozi?

408
00:43:14,080 --> 00:43:19,353
Yebo, impela kunezimo ezingase zibe khona
zokungqubuzana kwezintshisekelo, yingakho lolu

409
00:43:19,353 --> 00:43:24,169
hlelo locwaningo kumele luphathwe ngokucophelela.

410
00:43:24,169 --> 00:43:30,645
Ngisebenze kabanzi nomkhakha wezokuxhumana ngoba
ngihlela imisebenzi yokuxhumana njengommeli lapha,

411
00:43:30,645 --> 00:43:34,220
ngakho sengikhuluma nalaba bantu isikhathi eside.

412
00:43:34,220 --> 00:43:40,844
Ngicabanga ukuthi bangathanda ukuba nezimvo ezingakhethi, kodwa
ikakhulu bagqugquzelwa inzuzo, ikakhulukazi emakethe lapho

413
00:43:40,844 --> 00:43:47,680
bekhuphisanayo khona ngokwabelana ngemakethe, ngakho bangase
baxhase ucwaningo, kodwa bafana kakhulu nomkhakha wemithi.

414
00:43:47,680 --> 00:43:52,281
Kuyacaca ukuthi baqasha abantu asebekuseceleni kwabo.

415
00:43:52,281 --> 00:43:55,359
Ososayensi abangewona ama-pop star; abatholi mali eningi.

416
00:43:55,359 --> 00:43:59,941
Bane izindlu okufanele bazixhase
ngemali, banezindeni okufanele bazinakekele.

417
00:43:59,941 --> 00:44:03,991
Ubani ongabasola uma befika eziphethweni ezingalungile?

418
00:44:03,991 --> 00:44:09,603
Awusoze uthole omunye umsebenzi, okungenani hhayi lapho.

419
00:44:09,603 --> 00:44:13,857
Kukhona ukucindezeleka kwengqondo, ngisho
naphandle kokucindezeleka kwangempela, okungase kube

420
00:44:13,857 --> 00:44:16,897
khona noma kungabi khona ezimweni zabantu ngabanye.

421
00:44:16,897 --> 00:44:24,749
Kodwa ingcindezi yengqondo yokuhambisana
nokwanelisa inhlangano ebaxhasayo ngempela idlala indima.

422
00:44:24,749 --> 00:44:26,249
Uzizwa uphoqelekile?

423
00:44:26,249 --> 00:44:30,547
Yebo, umuntu uzizwa ephoqelekile. Umuntu uzizwa ephoqelekile.

424
00:44:30,547 --> 00:44:41,363
Kukhona izibalo eziqinile ngempela ezikhombisa ukuthi uma
kukhulunywa ngemiphumela yamaza kagesi, izifundo ezixhaswe

425
00:44:41,363 --> 00:44:52,043
izinkampani zikagesi, okungukuthi imboni kagesi, imboni
yomsakazo noma imboni yocingo lweselula, zinobandlululo.

426
00:44:52,043 --> 00:44:55,451
Lezi zifundo zivame ukuba nemiphumela engemihle kakhulu.

427
00:44:55,451 --> 00:45:02,131
Izifundo ezixhaswa ngokuzimele ngaphakathi kwamanyuvesi
nokunye okunjalo, ngakolunye uhlangothi, ngokuvamile azixhaswa.

428
00:45:03,819 --> 00:45:07,409
Kuyinsimu yocwaningo enzima.

429
00:45:07,409 --> 00:45:13,801
Akulula ukwenza izifundo zalo hlobo, futhi
ngenxa yezithiyo ocwaningweni olubandakanya

430
00:45:13,801 --> 00:45:17,908
abantu, ngeke kube khona indawo yocwaningo ephelele.

431
00:45:17,908 --> 00:45:21,408
Kuzohlale kunemikhawulo.

432
00:45:26,367 --> 00:45:30,898
Ingabe lokhu kuwukugula kwangempela? Yebo, impela kunjalo.

433
00:45:30,898 --> 00:45:37,518
Okwamanje, i-WHO ithi lokhu kuyiqiniso futhi
izimpawu zingaba zimbi kakhulu futhi zidale ukukhubazeka.

434
00:45:37,518 --> 00:45:42,701
Izinombolo eziphathelene nokuzwela
ngokweqile kukagesi zingaba cishe u-2% kuya ku-3%.

435
00:45:42,701 --> 00:45:47,272
Laba ngabantu abaphila impilo yabo ethinteke kakhulu yilesi simo.

436
00:45:47,272 --> 00:45:52,740
Kodwa njengoba ngishilo ngaphambilini, abantu
abayikhulu ekhulwini bayiphendula ezingeni lamaseli.

437
00:45:52,740 --> 00:45:59,736
Lokhu kusho ukuthi imiphumela ohlelweni lwezempilo ingaba mkhulu
kakhulu uma lokhu kungathathwa ngokungathi sína noma kungabonwa.

438
00:45:59,736 --> 00:46:03,755
Futhi inani labantu abanezimo zokuzwela
kagesi ezilula noma eziphakathi cishe liphezulu

439
00:46:03,755 --> 00:46:07,473
kakhulu kunalokho esasikucabanga ngaphambilini.

440
00:46:09,749 --> 00:46:21,754


441
00:46:21,754 --> 00:46:25,144
Lokho kusho ukuthini kithi?

442
00:46:25,144 --> 00:46:29,757
Kubhekisela ekurekhodweni kwekhasethi
kokuxhumana okuhlolwayo phakathi kwefoni evamile

443
00:46:29,757 --> 00:46:33,823
nesibambo sefoni ephathekayo esiyingqayizivele.

444
00:46:33,823 --> 00:46:37,627
Umsindo wokuxhuma – futhi lokho kuwumphumelelo omkhulu!

445
00:46:37,627 --> 00:46:43,873
Ngoba kuwumsebenzi owodwa ukudlulisa ingxoxo, kodwa kuwumsebenzi
ohlukile ngokuphelele ukudlulisa ulwazi lwedijithali olunembile.

446
00:46:43,873 --> 00:46:48,410
Manje sekukhona inombolo yokushayela ngqo eyiya
esikhungweni socwaningo eChelmsford (e-Essex,

447
00:46:48,410 --> 00:46:51,750
eNgilandi), esithuthukisile lobu buchwepheshe.

448
00:46:51,750 --> 00:46:54,604
ULiz Charnock kufanele abe kwelinye icala.

449
00:46:54,604 --> 00:47:01,392
Ngenxa yokwethulwa kwocingo lweselula ngeminyaka
yama-1980, kwadingeka inethiwekhi yama-antenna.

450
00:47:01,392 --> 00:47:07,845
Kusukela lapho, izinkampani zezokuxhumana sezimise
izigxobo ezingaphezu kwezigidi ezinhlanu emhlabeni wonke.

451
00:47:07,845 --> 00:47:14,091
Baziqhenya ngokugcwalisa umoya ngamaza e-microwave,
kodwa abakaze benze ucwaningo olulodwa ukuze baqinisekise

452
00:47:14,091 --> 00:47:18,605
ukuthi ngeke kube nomonakalo wesikhathi eside empilweni.

453
00:47:18,605 --> 00:47:23,096
Zakhiwe ngaphandle kokuqala ukuqinisekisa ukuthi ziphephile.

454
00:47:23,096 --> 00:47:25,615
Ngiyabonga ngosizo lwakho.

455
00:47:42,930 --> 00:47:44,719
Akumnandi nhlobo, akunjalo?

456
00:47:44,719 --> 00:47:48,388
Yebo, futhi ihlala ikhona ngaso sonke
isikhathi, into ephawulekayo wukuthi ayimi.

457
00:47:48,388 --> 00:47:54,294
Ihlala ikhipha imisebe – ivela ema-masti
– uma ubona ama-masti, usengozini yayo.

458
00:47:54,294 --> 00:47:59,175
Ukuthi qiniso, noma ingekho, usasesekelwe kuyo kule
mibanga, njengoba idlula odongeni lwekhonkrithi nakwezinye

459
00:47:59,175 --> 00:48:02,051
izinto. Iyancishiswa kancane umsindo wayo, kodwa kancane nje.

460
00:48:02,051 --> 00:48:07,012
Kumamitha angu-200 kuya kwangu-300
ukusuka kumasti, uhlala usesichibiyelweni sawo.

461
00:48:07,012 --> 00:48:11,720
Uma usuwuzwa, kushintsha konke. Yebo. Kwenzekani uma ungakubona?

462
00:48:16,285 --> 00:48:19,920
Kungaba sengathi ubona umsoghu nsuku zonke.

463
00:48:31,707 --> 00:48:37,745
Ngenxa yothuli lwamaza enziwe ngabantu olusihlala
lusizungeze njalo ngaphandle kokuhlola ukuphepha kwawo –

464
00:48:37,745 --> 00:48:43,688
akumangazi yini ukuthi umzimba womuntu usuqala ukuphendula kuwo?

465
00:48:43,688 --> 00:48:47,891
Kwaba cishe iminyaka eyishumi edlule.
Bengineminyaka engamashumi amathathu.

466
00:48:47,891 --> 00:48:53,300
Akukho umdlavuza wamabele emndenini wami kuze
kube manje. Bengiphila impilo enempilo kakhulu.

467
00:48:53,300 --> 00:48:59,511
Ngahlala eduze kwepali yocingo iminyaka eminingi,
kwathi ngaleso sikhathi kwakuyiminyaka eyisikhombisa.

468
00:48:59,511 --> 00:49:02,628
Wayemi ngamamitha ayikhulu kude nendlu yami.

469
00:49:02,628 --> 00:49:13,019
Iminyaka eminingi nganginezimpawu ezingahlangene namamasti,
ngoba ngaleso sikhathi angazi lutho ngokuzwela kukagesi.

470
00:49:13,019 --> 00:49:17,722
Bengizizwa ngijikeleza, nginenkinga yokulala,
nginobuhlungu bekhanda, ubuhlungu obukhali

471
00:49:17,722 --> 00:49:20,472
ekhanda lami, futhi ngangivame ukuya kudokotela.

472
00:49:20,472 --> 00:49:26,751
Ngatshelwa ukuthi bekuyingozi yokucindezeleka noma
i-virus. Kwathi-ke, ngokungazelelwe, ngatholakala nginomdlavuza

473
00:49:26,751 --> 00:49:32,793
wamabele. Kwaba yisimanga esikhulu kakhulu empilweni yami.

474
00:49:32,793 --> 00:49:41,432
Ekuqaleni ngangicabanga ukuthi ngingelashwa nje,
ukuthi bekuyiphutha lami. Bese kwaqala ukwelashwa.

475
00:49:41,432 --> 00:49:47,300
Ngahlangana nabanye omakhelwane lapho
esibhedlela – ngangihlala emzaneni omncane kakhulu.

476
00:49:47,300 --> 00:49:53,860
Futhi ngahlangana nalaba omakhelwane, abesifazane abasha – mina
ngangisemncane kunabo bonke, ngisemashumini amathathu, kanti

477
00:49:53,860 --> 00:49:57,915
abanye babe semashumini amane noma ekuqaleni kwemashumi amahlanu.

478
00:49:57,915 --> 00:50:01,997
Besihlanu thina, sonke sasikhona ngesikhathi
esisodwa phakathi kwezinyanga eziyisithupha,

479
00:50:01,997 --> 00:50:06,836
sithola ukuxilongwa okufanayo komdlavuza wamabele.

480
00:50:06,836 --> 00:50:10,975
Kwakukhona izindlu eziyi-18 kuphela emzaneni
wethu, ezazizungeze isigxobo sefoni ephathekayo.

481
00:50:10,975 --> 00:50:16,249
Ngakho-ke u-Eileen wanquma ukuqala ucwaningo ukuze
abone ukuthi nabanye babhekana nokugula okungazelelwe.

482
00:50:16,249 --> 00:50:23,373
Imiphumela yasenza sathuthumela. Abantu abaningi
babike izimpawu ezifanayo engangibhekana nazo iminyaka

483
00:50:23,373 --> 00:50:26,235
eminingi. Izinhlungu zekhanda, ukuzizwa ujikeleza.

484
00:50:26,235 --> 00:50:31,277
Kodwa kwakukhona nezinye izintokazi emzaneni
ezazinezinkinga zokuzala nezilonda zesibeletho ezingaphambi

485
00:50:31,277 --> 00:50:34,814
komdlavuza – noma owesifazane onezicubu zomdlavuza wamabele.

486
00:50:34,814 --> 00:50:39,095
Futhi kwakukhona nezinye izinhlobo zomdlavuza kule ndawo.

487
00:50:39,095 --> 00:50:45,813
Umakhelwane, owayeneminyaka engu-51 kuphela,
wathola isifo se-motor neuron futhi

488
00:50:45,813 --> 00:50:51,930
ngokudabukisayo washona. Ukuze ngibe qotho: isifo esesabekayo.

489
00:50:56,289 --> 00:51:00,851
Kuthinte abantu abangama-77 abavela kulezi zindlu.

490
00:51:05,143 --> 00:51:11,337
Yebo, cishe amaphesenti angama-70 abantu abake bahlangabezana
nemiphumela yezinto eziphilayo eminyakeni

491
00:51:11,337 --> 00:51:16,993
edlule – izinkinga zokulala, ukuvuvukala
kwesikhumba, amabala ezinhlanzi noma umdlavuza.

492
00:51:16,993 --> 00:51:22,415
Yebo, kwaba nomthelela omkhulu kubantu baleli mzaneni.

493
00:51:22,415 --> 00:51:26,399
Ngicabanga ukuthi kuyinkinga enkulu yomhlaba wonke.

494
00:51:26,399 --> 00:51:31,237
Kusukela lapho sithole ukuthi asiyona yedwa iqoqo
lezigameko zomdlavuza ezizungeze isigxobo sefoni ephathekayo.

495
00:51:31,237 --> 00:51:33,862
Kunezihlanganiso eziningi zomdlavuza eduze kwamapayiloni.

496
00:51:33,862 --> 00:51:40,017
Sasebenza nososayensi endaweni, lapho sihlola eminye
imigqomo eyayimi kwezinye izindawo isikhathi eside.

497
00:51:40,017 --> 00:51:45,699
Futhi senza ezinye izivivinyo futhi sathola
izinga eliphezulu lokubakhona komdlavuza.

498
00:51:53,076 --> 00:51:59,391
Ngenxa yezingcingo eziphathwayo eziningi kakhulu, izimasti zazo,
kanye nomkhakha wezingcingo eziphathwayo onenani lamatriliyoni,

499
00:51:59,391 --> 00:52:04,846
umuntu angathemba ukuthi manje sekusunguliwe umnyango kahulumeni
oqinile, igunya eliqinisekisa ukuthi umkhakha wezokuxhumana

500
00:52:04,846 --> 00:52:09,341
uphephile uma kukhulunywa ngokudluliswa kwezimpawu.

501
00:52:09,341 --> 00:52:14,887
Umuntu obeka imingcele eqinile evikela
umphakathi – umuntu oqinisekisa ukuthi konke

502
00:52:14,887 --> 00:52:19,748
esibhekana nakho kuphephile ngokuphelele.

503
00:52:19,748 --> 00:52:27,716
Ngeshwa, akukho kwalokho okukhona. Esinakho yi-ICNIRP.

504
00:52:27,716 --> 00:52:33,093
ICNIRP yasungulwa eYurophu cishe eminyakeni engu-20
edlule ukuze ifunde ngemisebe engahambi ngama-ion.

505
00:52:33,093 --> 00:52:39,393
Ikomidi Yamazwe Ngamazwe Yokuvikelwa Ekuchayekeni Kumaza
Angenayo I-Ionisation, futhi umsebenzi walo ukuhlaziya

506
00:52:39,393 --> 00:52:42,660
yonke imibhalo eshicilelwe nokuyifingqa ngokuyisisekelo:

507
00:52:42,660 --> 00:52:45,957
Yilokho okushiwo ngokuqinisekile yisayensi.

508
00:52:45,957 --> 00:52:52,608
Awukwazi ukungena ngokuvota. Umenyiwe ukuba
ujoyine uma ungomunye wabantu abakhethiwe.

509
00:52:52,608 --> 00:52:58,133
Ngakho-ke, kuhlala kunqunywa
yimboni, ngoba yilapho izimpande zikhona.

510
00:52:58,133 --> 00:53:05,074
Ngakho-ke, sinayo i- ibhentshimakhi abayibekile, eyamukelwe
yizizwe eziningi zaseYurophu, futhi iyinto ecetyiswa

511
00:53:05,074 --> 00:53:09,568
yiKhomishini Yurophu uqobo, kuhlanganise nephaneli yochwepheshe.

512
00:53:09,568 --> 00:53:14,234
Nokho, lezi zikhombisi zisekelwe ezindleleni
zokwakha esazi ukuthi zinebudlelwano obubangela nomphumela

513
00:53:14,234 --> 00:53:16,568
nokukhanya okunezindawo eziphindaphindayo eziphezulu.

514
00:53:16,568 --> 00:53:22,887
Isimo esisodwa kuphela esikhona njengamanje mayelana namandla
asizungezile kule frekwensi, njengemisebe evela kumafoni eselula,

515
00:53:22,887 --> 00:53:29,106
kumamasti wamafoni eselula nakumafoni angenantambo – ngamanye
amazwi, yonke imishini yokuxhumana esiyisebenzisa nsuku zonke –

516
00:53:29,106 --> 00:53:32,473
siyafana nalokho esijwayele ukukubona kuma-oveni e-microwave.

517
00:53:32,473 --> 00:53:38,396
Uma sisebenzisa amandla anele futhi siwagxila
endaweni encane ngokwanele, siyo shisa izicubu, bese

518
00:53:38,396 --> 00:53:43,181
siyo shisa yonke into equkethe inani elithile lamanzi.

519
00:53:43,181 --> 00:53:47,811
Akukho kuzinhlelo zomhlahlandlela zamanje
okuxhumene nokulimala kwempilo okuqhubekayo

520
00:53:47,811 --> 00:53:50,682
noma umdlavuza. Akukho nakunye, akukho noyedwa.

521
00:53:50,682 --> 00:53:54,331
Zonke zenzelwe ukudala imiphumela yokushisa noma
imiphumela esheshayo efana nokuzwa ukudlikiza kwesikhumba

522
00:53:54,331 --> 00:53:56,686
noma ukuvunguza kwamaqhuzu noma okuthile okufana nalokho.

523
00:53:56,686 --> 00:54:00,809
Akekho ongakwazi ukunquma umonakalo wesikhathi eside empilweni.

524
00:54:00,809 --> 00:54:04,924
Ngakho ucabanga ukuthi ngaphansi
kweminyaka engu-40 akunandaba, akunangqondo...

525
00:54:04,924 --> 00:54:10,910
Akusho lutho. Akukho hloso lokuvikela
umonakalo wezempilo wesikhathi eside.

526
00:54:10,910 --> 00:54:16,722
ICNIRP… kahle, ICNIRP ayibalulekile nhlobo.

527
00:54:16,722 --> 00:54:23,251
Isibonelo: Uma ufuna ukuqinisekisa ukuthi akekho
odlula umkhawulo wesivinini esikoleni, setha umkhawulo

528
00:54:23,251 --> 00:54:28,046
wesivinini ube ngamakhilomitha ayi-10 000 ngehora.

529
00:54:28,046 --> 00:54:32,957
Ngale ndlela, wonke umuntu uzoyilandela
futhi akekho ozoshayela ngokushesha kakhulu.

530
00:54:32,957 --> 00:54:39,918
Ungashayela udlule esikoleni ngesivinini
esingu-999 km/h futhi usahlangabezana nomkhawulo.

531
00:54:39,918 --> 00:54:46,105
Ikomidi elelulekayo okwamanje alinakho isibopho
sokubuyekeza ubufakazi obuhambisana nokuvikelwa komphakathi.

532
00:54:46,105 --> 00:54:50,914
Ngakho-ke i-ICNIRP ikhona kuphela ukuqinisekisa
ukuthi yini engama-100% eqiniso, futhi noma yini

533
00:54:50,914 --> 00:54:54,175
engelona iqiniso elingu-100% ayiyona into eyikhathazayo.

534
00:54:54,175 --> 00:55:00,920
Kunjalo. Bazoxoxa ngakho, bazofingqa ukuthi yini
ekhona, yini engakho nokuthi yini okusadingeka ukuthola.

535
00:55:00,920 --> 00:55:05,979
Futhi yilokho nje. Bayishiya kanjalo. Akukho
izincomo – lutho, ngoba abakuboni njengomthwalo wabo.

536
00:55:05,979 --> 00:55:13,241


537
00:55:13,241 --> 00:55:16,768


538
00:55:16,768 --> 00:55:18,425
Hhayi-ke, ngizozama ukwenza ucingo.

539
00:55:18,425 --> 00:55:21,951
Uma uzama ukushayela umuntu, cishe kuhlala
njalo lapho ukuhanjiswa kwama-frequency

540
00:55:21,951 --> 00:55:24,424
aphezulu kuqala ngakolunye uhlangothi nangakolunye.

541
00:55:24,424 --> 00:55:27,226
Kulungile, masizame. Hawu!

542
00:55:27,226 --> 00:55:31,943
Ngesikhathi sixhuma; lokho kubizwa ngokuthi
imodi yokubiza, yilokho okwenzwa ucingo lweselula.

543
00:55:31,943 --> 00:55:36,656
Lawa ngamagagasi asuka kusefoni yami ephathekayo aya
esiteshini esiyisisekelo bese adluliselwa kusukela lapho?

544
00:55:36,656 --> 00:55:41,577
Lokho ngokuyisisekelo yilokho ifoni yakho ephathekayo eyenza
ngaso sonke isikhathi lapho ithola isignali futhi uyisebenzisa.

545
00:55:41,577 --> 00:55:42,682
Kubi kakhulu.

546
00:55:42,682 --> 00:55:46,708
Futhi ucingo lwakho lweselula ngempela luthumela
lokhu ekhanda lakho ngaso sonke isikhathi lapho ushayela

547
00:55:46,708 --> 00:55:50,867
isiteshi esiyisisekelo bese usebenzisa ucingo lwakho.

548
00:55:50,867 --> 00:56:02,322


549
00:56:06,533 --> 00:56:14,889
Kunzima ukucabanga ngomkhiqizo wobuchwepheshe ongenile
ezimpilweni zethu ngokushesha njengocingo lweselula.

550
00:56:14,889 --> 00:56:19,975
Eminyakeni engamashumi amabili nanhlanu
edlule, kwakubhekwa njengento nje yokudonsa amehlo.

551
00:56:21,810 --> 00:56:26,320
Namuhla, abantu abayizigidi ezine banezabo.

552
00:56:27,967 --> 00:56:32,615
Ngokwesilinganiso, izingane zithola ucingo lwazo
lweselula lokuqala zineminyaka eyisishiyagalombili.

553
00:56:36,764 --> 00:56:43,771
Amanye amafoni eselula asebenza ngokudlulisa
nokwamukela amaza e-microwave kusuka esiteshini esiyisisekelo.

554
00:56:43,771 --> 00:56:49,912
Uma ubamba ucingo lweselula endlebeni yakho,
ubuchopho bakho ngokungagwemeki buyavezwa kule migqa.

555
00:56:51,593 --> 00:56:55,381
Ingabe ubuchopho busabela kulomthelela?

556
00:56:55,381 --> 00:57:01,764
Ucwaningo olusha lwaseMelika
lubonisa ukuthi lokhu ngempela kunjalo.

557
00:57:01,764 --> 00:57:05,295
UDkt. Nora Volkow wenza lolu cwaningo.

558
00:57:05,295 --> 00:57:10,834
UDkt. Volkow nethimba lakhe bacwaninge
abantu abangama-47 abaphilile unyaka wonke.

559
00:57:10,834 --> 00:57:15,371
Abahlanganyeli babe nezingcingo eziphathwayo
ezindlebeni zabo zasekunene nezangakwesobunxele.

560
00:57:15,371 --> 00:57:19,381
Enye yazo yayisebenza kodwa ithule, enye yayicishiwe.

561
00:57:19,381 --> 00:57:23,724
UDkt. Volkow wasebenzisa imishini yokuthwebula
isithombe sobuchopho ukuze athole ukuthi ubuchopho

562
00:57:23,724 --> 00:57:27,732
buzosebenzisa malini i-glucose ngesikhathi sokuchayeka.

563
00:57:30,756 --> 00:57:36,699
Kuyisibonakaliso esibucayi kakhulu sokuthi
ngabe kunezinguquko emsebenzini wobuchopho

564
00:57:36,699 --> 00:57:43,500
ezingabangelwa isivuseleli – kulokhu, ucingo lweselula.

565
00:57:43,500 --> 00:57:50,982
Lapho ubuchopho bukhuthazwa, busebenzisa
iglukosi, njengemoto esebenzisa uphethiloli.

566
00:57:50,982 --> 00:57:58,889
Ukuchayeka kumafoni eselula imizuzu engu-15 kuhambisana
nokwanda kokusetshenziswa kwe-glucose ebuchosheni, okukhombisa

567
00:57:58,889 --> 00:58:03,304
ukuthi ubuchopho buvuselelwe ngamaza erediyo wamafoni eselula.

568
00:58:03,304 --> 00:58:07,874
Uhlangothi lwesokudla lobuchopho, olwaluseduze kakhulu
ne-antenna, lwabonisa ukwanda okukhulu kakhulu

569
00:58:07,874 --> 00:58:14,035
kwemisebenzi yokushintshisana kwamakhemikhali uma
kuqhathaniswa nesikhathi ifoni ephathekayo icishiwe.

570
00:58:17,993 --> 00:58:24,868
Nakuba amaza eradio akhishwa ubuchwepheshe
bamanje bamafoni eselula ebuthakathaka kakhulu,

571
00:58:24,868 --> 00:58:30,665
ayakwazi ukuvusa ubuchopho bomuntu nokuba nomthelela.

572
00:58:30,665 --> 00:58:34,731
Lapho usebenzisa ucingo lweselula kumodi ethule, isivivinyo
sikaDkt. Volkow siveze ukuthi ubuchopho bomuntu

573
00:58:34,731 --> 00:58:41,760
buveza impendulo yokushintshwa kwamandla emikhiqizo
yemisoco ngenxa yamagagasi amafushane ocingo lweselula.

574
00:58:41,760 --> 00:58:46,848
Ukuphenduka kwemetabolism ezingeni
eliphansi kakhulu kunomkhawulo osemthethweni.

575
00:58:46,848 --> 00:58:52,126
Okuthile abaningi abathi akunakwenzeka.

576
00:58:54,925 --> 00:59:00,705
Futhi impendulo eqoshiwe nguDkt.
Volkow ingemuva kwenkinga enkulu kunale:

577
00:59:00,705 --> 00:59:09,420
Indlela imisebe ye-microwave eyamukelwa ngayo
emphefumulweni. Lokhu kwaziwa njenge-SAR value.

578
00:59:15,873 --> 00:59:19,565
I-SAR imele izinga elithile lokumuncwa.

579
00:59:19,565 --> 00:59:30,128
Futhi lokho kuwukukala ukuthi amaza omsakazo amunca kangakanani
umzimba womuntu esikhathini esithile nasesivolumu ethile.

580
00:59:30,128 --> 00:59:36,839
Kuyilinganiso yemiphumela yokushisa
okubangelwa umsakazo womsakazo emzimbeni womuntu.

581
00:59:38,880 --> 00:59:45,792
I-SAR ilinganiswa ngale ndlela elandelayo.
Kusetshenziswa ikhanda elenziwe ngobuciko.

582
00:59:45,792 --> 00:59:50,690
Igcwele inhlanganisela ye-glucose
eyenzelwe ukumela ubuchopho bomuntu.

583
00:59:50,690 --> 00:59:57,995
Idivayisi yokuhlola ilinganisa inani lekhaza
le-microwave elidlulela ebunqeni bekhanda lomfuziselo.

584
00:59:57,995 --> 01:00:03,815
Inani le-SAR libalwa ngokuya ngokuthi amandla angakanani amuncwe.

585
01:00:08,112 --> 01:00:13,395
Ku-EU, umkhawulo uwu-2 watts ngekilogremu ngakunye
kwesicucu sezicubu esinesisindo esimaphakathi esingu-10 g.

586
01:00:13,395 --> 01:00:18,929
E-USA, kungu-1.6 W/kg phezu kwe-1 g elilinganiselwe yezicubu.

587
01:00:18,929 --> 01:00:23,966
I-US inomkhawulo ophezulu oqinile
kunowase-EU, kodwa kwamanye amazwe afana ne-Australia

588
01:00:23,966 --> 01:00:29,291
ne-New Zealand asebenzisa imikhawulo ye-EU.

589
01:00:29,291 --> 01:00:34,026
Ezinye zamafoni eselula adume kakhulu emakethe
zikhupha imisebe ye-microwave eningi kangangokuba

590
01:00:34,026 --> 01:00:38,042
inani lazo le-SAR lisondele emkhawulweni ophezulu.

591
01:00:50,560 --> 01:00:54,457
Wonke ummillimitha wesigaxa sekhanda usiza
ukuvikela ubuchopho ekukhanyeni kwemikrowave futhi

592
01:00:54,457 --> 01:00:59,540
ngaleyo ndlela wehlisa inani le-SAR lomakhalekhukhwini.

593
01:00:59,540 --> 01:01:03,640
Izingane zithola ucingo lwazo lweselula lokuqala
zineminyaka eyisishiyagalombili ngokwesilinganiso.

594
01:01:03,640 --> 01:01:08,366
Ukhanda lomntwana oneminyaka
eyisishiyagalombili luncane kakhulu kunolomuntu omdala.

595
01:01:08,366 --> 01:01:16,663
Umuntu angathemba ukuthi amafoni eselula avivinywa
ngobukhulu bengqimba yengqondo obulingana nobomntwana.

596
01:01:16,663 --> 01:01:23,243
Ikhanda le-SAM liyikhanda lomuntu
elikhulu elinobunjwa obujwayelekile.

597
01:01:23,243 --> 01:01:30,028
Isilinganiso sezilinganiso zekhanda eziyi-10 000
ezithathwe kubantu sasetshenziswa ukwenza le nhloko

598
01:01:30,028 --> 01:01:37,071
ye-phantom ye-SAM, emele isigaxa sekhanda somuntu esimaphakathi.

599
01:01:37,071 --> 01:01:43,210
Impela, ikhanda lomuntu omdala ojwayelekile likhulu
kakhulu kunelomntwana oneminyaka eyisishiyagalombili.

600
01:01:45,971 --> 01:01:54,240
Kodwa lapho sibuza inkampani ekhiqiza ikhanda
le-SAM phantom, sithole ukuthi iqiniso libi kakhulu.

601
01:01:55,764 --> 01:02:00,226
Imodeli yokuhlolwa kwe-SAM ayiyona nje isilinganiso sabantu
abayizinkulungwane eziyishumi, kodwa

602
01:02:00,226 --> 01:02:06,096
isilinganiso sabasosha abayizinkulungwane
eziyishumi eMbuthanweni Wezempi wase-United States.

603
01:02:08,268 --> 01:02:16,028
Futhi abasebenzi be-US Army ngempela banezinhloko ezinkulu
nezijulile kunalezo zomntwana oneminyaka eyisishiyagalombili.

604
01:02:17,997 --> 01:02:22,379
Ngakho-ke kungenzeka kakhulu ukuthi uma izingcingo
eziphathwayo zivivinywa ekhanda lomntwana

605
01:02:22,379 --> 01:02:26,737
oneminyaka eyisishiyagalombili, iningi lazo lingaphumeleli.

606
01:02:28,952 --> 01:02:30,812
Ubani ohlela iziqondiso?

607
01:02:30,812 --> 01:02:35,800
Laba ngabantu abavela ekhomitini ebizwa ngokuthi ICNIRP.

608
01:02:46,030 --> 01:02:49,399
Abantu abasebenza kumafoni eselula
bangabunjiniyela bezinto eziphilayo.

609
01:02:49,399 --> 01:02:56,500
Abanawo umqondo wokuthi kwenzekani ngaphakathi
kweseli eliphilayo, kodwa bakhuluma ngayo ngokuzigqaja.

610
01:02:56,500 --> 01:03:02,758
Bacabanga ukuthi into eyodwa kuphela
engathinta inhlalakahle yesidalwa esiphilayo wukuthi

611
01:03:02,758 --> 01:03:07,232
ingabe sinamandla anele yini ukufudumeza izicubu.

612
01:03:07,232 --> 01:03:13,674
Kodwa lokho kufana nokusho ukuthi, "Siyazi
ukuthi lapho siphehla iqanda, liyoba liyinqaba."

613
01:03:13,674 --> 01:03:18,830
Abangakwazi ukuthi uma bengibilisi iqanda, lizoba inkukhu.

614
01:03:18,830 --> 01:03:25,986
Abanawo umqondo omncane wokuthi kwenzeka
kanjani. Kodwa-ke basakhuluma sengathi bayazi.

615
01:03:38,462 --> 01:03:47,563
Ngo-2011, iNhlangano Yezempilo Yomhlaba Wonke yashintsha
ukuhlukaniswa kobungozi bamafoni eselula, yawabeka kabusha

616
01:03:47,563 --> 01:03:56,584
njengokungenzeka ukuthi abangele umdlavuza kubantu ngenxa
yokwanda kobungozi bokuthola i-glioma, uhlobo lomdlavuza

617
01:03:56,584 --> 01:04:02,917
wobuchopho oluhlotshaniswa nokusetshenziswa kwamafoni eselula.

618
01:04:02,917 --> 01:04:07,170
Yini ebangele lesi siguquko esisheshayo sesimo?

619
01:04:09,279 --> 01:04:15,432
Sekube nezifundo ezingabali ngemiphumela
engaba khona kwezempilo yocingo lweselula.

620
01:04:15,432 --> 01:04:20,536
Abanye babonisa umphumela. Abanye ababonisi lutho.

621
01:04:22,189 --> 01:04:26,769
Kodwa ucwaningo oluqinisekisa kakhulu lwavela kuLennart Hardell.

622
01:04:26,769 --> 01:04:32,190
Uholele iphrojekthi yocwaningo enkulu futhi
enokuqonda okujulile kunazo zonke eyake yenzeka.

623
01:04:32,190 --> 01:04:37,867
Wahlanganisa umsebenzi wakhe
nomsebenzi wabanye abavela emhlabeni wonke.

624
01:04:37,867 --> 01:04:41,898
Kusukela ekuqaleni kweminyaka yama-1990,
bahlolisise imikhuba yokusebenzisa ucingo

625
01:04:41,898 --> 01:04:45,048
yabantu abangaphezu kuka-2 000 emhlabeni wonke.

626
01:04:45,048 --> 01:04:52,692
Abantu abane-tumor ezifana ne-astrocytoma ne-acoustic
neuroma, ama-tumor ebuchosheni avame kakhulu ukuhlotshaniswa

627
01:04:52,692 --> 01:04:58,700
nokusetshenziswa kweselula ngenxa yokuba seduze kwendlebe.

628
01:04:58,700 --> 01:05:08,571
Imiphumela iyamangaza. Baphetha ukuthi ukusetshenziswa kwamafoni
eselula ngempela kwandisa ingozi yokuthola izibungu zobuchopho.

629
01:05:08,571 --> 01:05:15,020
Futhi baphinde bathole ukuthi kungani
izifundo zangaphambilini zingakhombisi miphumela.

630
01:05:24,450 --> 01:05:30,997
Ngicabanga ukuthi kunobufakazi obuningi bokuthi iyabangela
umdlavuza kunokuthi kungenzeka ukuthi iyabangela umdlavuza.

631
01:05:30,997 --> 01:05:39,767
Kodwa ngicabanga ukuthi ngiyakuqonda ngendlela ethile,
ngoba iningi lama-kankere azayo alikafiki okwamanje.

632
01:05:41,505 --> 01:05:47,876
Abantu abakakasebenzisi izingcingo eziphathwayo
isikhathi esanele ukuze imiphumela yangempela ivelele.

633
01:05:51,224 --> 01:05:59,251
Njengokunye okubangela umdlavuza, kuthatha okungenani
iminyaka eyishumi ukuze kubonakale umphumela wokuchayeka.

634
01:05:59,251 --> 01:06:05,934
Njengoba ukuqhuma kwamafoni eselula kwaqala kuphela
ekupheleni kweminyaka yama-1990, akumangazi ukuthi sisanda

635
01:06:05,934 --> 01:06:10,959
kuqala ukubona imiphumela. Futhi lokho kwenzeka manje.

636
01:06:10,959 --> 01:06:17,680
Ngakho-ke imboni yezokuxhumana yenza ini ukuvikela
abasebenzisi bayo ekutholeni amathumba ebuchosheni?

637
01:06:17,680 --> 01:06:25,636
Ukubuka nje izincwadi zemihlahlandlela yokuphepha
kukhombisa ukuthi bakhathazeka kakhulu ngokuzivikela kwabo.

638
01:06:29,766 --> 01:06:33,419
Leli modeli lomshini ongenantambo lihambisana nezimfuneko
zomthetho mayelana nokuchayeka emagagasi

639
01:06:33,419 --> 01:06:37,247
omsakazo. Uma lisetshenziswa njengoba kuchazwe kulesi
sigaba, lihambisana nemihlahlandlela yomthetho.

640
01:06:37,247 --> 01:06:46,294
Gcina idivayisi ye-BlackBerry okungenani amayintshi
angu-2.5 kude nomzimba wakho, kuhlanganise nesisu

641
01:06:46,294 --> 01:06:54,678
sabesifazane abakhulelwe nabasha! Yehlisa isikhathi sokushayela!

642
01:06:54,678 --> 01:07:02,063
Ngemuva cishe kuyo yonke ifoni ephathekayo, kunemiyalelo
yokuthi kufanele ibanjwe ibanga elingakanani ukusuka emzimbeni.

643
01:07:10,453 --> 01:07:15,815
Imiyalelo engasebenzi nhlobo ezimweni eziningi.

644
01:07:19,079 --> 01:07:25,540
Kwenzekani uma imboni yezokuxhumana
ixhasa ucwaningo ngokulimala ekubangelayo?

645
01:07:28,485 --> 01:07:36,214
Futhi lolu cwaningo luphetha ngokuthi kukhona
umthelela, nokuthi ukusetshenziswa kwocingo

646
01:07:36,214 --> 01:07:42,403
lweselula kudlala indima ekuthuthukisweni komdlavuza.

647
01:07:45,590 --> 01:07:50,090
Nokho, bavame ukugcina lolu cwaningo kubo bodwa.

648
01:07:54,242 --> 01:08:01,620
Asazi nje ukuthi siyigcina ini ngama-EMF ngoba
imiphumela yazo ingokwesikhathi eside kakhulu,

649
01:08:01,620 --> 01:08:05,809
futhi, njengoba usho, sinokuchayeka okubanzi.

650
01:08:05,809 --> 01:08:10,283
Futhi ukuthembela okubanzi kulezi zingozi.

651
01:08:10,283 --> 01:08:14,126
Asikakayiqondi ngokuphelele into esiyenzayo.

652
01:08:20,399 --> 01:08:27,376
Nakuba i-epidemiology ikhombisa ngokusobala ukuthi ukusebenzisa
ucingo lweselula kwandisa ingozi yokuthola umdlavuza wobuchopho.

653
01:08:27,376 --> 01:08:34,228
Abantu be-ICNIRP badinga ukubona imbangela nomphumela
ocacile; ukuthi kwenzeka kanjani, ukuthi iyiphi indlela

654
01:08:34,228 --> 01:08:40,840
esebenza ngayo, nokuthi ngempela umdlavuza ubangelwa kanjani.

655
01:08:40,840 --> 01:08:48,427
Kungabonakala kucacile ukuthi isidalwa esihambelana kangaka
namaza omhlaba futhi esibucayi kakhulu emkhakheni walo wemagnethi

656
01:08:48,427 --> 01:08:54,600
sizoba nomphendulo ngokwemvelo emaza e-microwave enziwe ngabantu.

657
01:08:54,600 --> 01:08:59,971
Kodwa iminyaka eminingi imboni yezokuxhumana iye
yazivikela izenzo zayo ngokubuza umbuzo ofanayo.

658
01:08:59,971 --> 01:09:02,785


659
01:09:02,785 --> 01:09:05,959
Njengoba kwavela, babuze umbuzo ongafanele.

660
01:09:05,959 --> 01:09:09,461


661
01:09:09,461 --> 01:09:13,125
Impendulo ithi: melatonin.

662
01:09:17,052 --> 01:09:23,387
Uyazi, i-melatonin iyihomoni, futhi noma
ungakukholwa noma cha, ikhiqizwa ebuchosheni.

663
01:09:23,387 --> 01:09:28,657
Ikhiqizwa eglandini ye-pineal ebuchosheni futhi
inezakhiwo ezinamandla kakhulu zokulwa nokuguga

664
01:09:28,657 --> 01:09:32,586
kwamangqamuzana uma kuqhathaniswa namavithamini, isibonelo:

665
01:09:32,586 --> 01:09:42,524
I-Melatonin inamandla izikhathi ezinhlanu
kunawokuvithamini C futhi inamandla kabili kunawokuvithamini E.

666
01:09:42,524 --> 01:09:45,180
Futhi isatshalaliswa kuphela ebusuku.

667
01:09:45,180 --> 01:09:49,579
Futhi kuyikho ebusuku lapho siyidinga
khona, ngoba yilapho siphumula khona futhi

668
01:09:49,579 --> 01:09:53,563
ubuchopho bethu bulungisa amaseli omzimba wethu.

669
01:09:53,563 --> 01:09:57,781
Futhi yilapho i-melatonin iqala ukusebenza.

670
01:10:04,808 --> 01:10:09,931
Nsuku zonke, imizimba yethu ilahlekelwa cishe
izigidi ezingamakhulu amahlanu zamangqamuzana.

671
01:10:09,931 --> 01:10:20,315
Futhi ebusuku umzimba wethu ushintsha lezi seli ngenqubo
ebizwa ngokuthi i-mitosis yamaseli, ukuhlukaniswa kwamaseli.

672
01:10:22,234 --> 01:10:27,883
Lokho okwenzayo: Kubamba okwaziwa
ngokuthi ama-radical akhululekile.

673
01:10:27,883 --> 01:10:33,935
Lezi zinsalela zamandla zama-radical empeleni
ama-elekthroni angeziwe asele enqubweni

674
01:10:33,935 --> 01:10:39,280
yokukhiqiza amandla, esiwadingayo ukuze sizivuselele.

675
01:10:41,536 --> 01:10:47,159
Njalo ebusuku, lapho imizimba yethu izivuselela,
izigidi zamangqamuzana ama-radical akhululekile

676
01:10:47,159 --> 01:10:52,280
akhiqizwa njengomkhiqizo osele ekwahlukaneni kwamaseli.

677
01:10:52,280 --> 01:10:56,511
Lezi zicubu ze-radical
ezikhululekile zihlasela izicubu ezinempilo.

678
01:11:01,590 --> 01:11:05,549
Kuyamukelwa ngokujwayelekile ukuthi amaseli
e-radical wamahhala ayimbangela enkulu noma

679
01:11:05,549 --> 01:11:08,669
isici esiyinhloko kumasistimu amaningi omdlavuza.

680
01:11:08,669 --> 01:11:16,720
Ukuvikelwa okubaluleke kakhulu komzimba wethu kulezi zikhalo
zamahhala yi-antioxidant yawo enamandla kakhulu: i-melatonin.

681
01:11:19,087 --> 01:11:27,086
Kungenela egazini futhi kusebenza njengomvimba wemvelo wokuguga
kwamangqamuzana, njengomuthi wemvelo wokulwa nomdlavuza.

682
01:11:27,086 --> 01:11:32,499
I-Melatonin iyisibulala-mhlaza esinamandla kakhulu kakhulu.

683
01:11:32,499 --> 01:11:37,629
Isiza njengento ebizwa ngokuthi
i-oncostatic, evikela umzimba wakho emdlavuzaneni.

684
01:11:37,629 --> 01:11:42,630
Kuphinde kulawule umjikelezo wakho wokulala
nokuvuka, kuqinisekisa ukuthi uthola ubuthongo

685
01:11:42,630 --> 01:11:46,023
obuhle ebusuku nomthamo ofanele we-melatonin.

686
01:11:46,023 --> 01:11:58,080
Imolekhula yokulwa nokuguga. Ngamanye amazwi, ibamba ama-radical
akhululekile futhi yenza isikhumba sakho sibonakale sisencane.

687
01:11:58,080 --> 01:12:03,342


688
01:12:03,342 --> 01:12:10,716
Sinezifundo eziyi-12 000 elabhorethri yethu esiziqoqe eminyakeni
edlule, okungaphezulu kwezifundo ezake

689
01:12:10,716 --> 01:12:18,561
zashicilelwa ngeparacetamol, umuthi wokuqeda
ukukhathala kwekhanda osebenzisa kakhulu.

690
01:12:18,561 --> 01:12:25,001
Kukhona intshisekelo yesayensi enkulu
kakhulu ku-melatonin kunaku-paracetamol.

691
01:12:27,196 --> 01:12:30,584
Yiziphi imiphumela yokuncipha kokukhululwa kwe-melatonin?

692
01:12:30,584 --> 01:12:38,080
Yebo, uma izinga lakho le-melatonin
lehle, amasosha akho omzimba ayabuthaka.

693
01:12:38,080 --> 01:12:46,368
Ekuqaleni, uvame ukuba nobunzima bokulala, okusho ukuthi
awukwazi ukulala, noma uma ulele, awukwazi ukuphinda ulale.

694
01:12:46,368 --> 01:12:53,660
Ungase ube nezinkinga zenhliziyo ngoba
i-melatonin iphinde ivikele inhliziyo yakho.

695
01:12:58,359 --> 01:13:05,343
Futhi ulula kakhulu ukugula ngoba uhlelo
lwakho lokuzivikela lomzimba alusebenzi kahle.

696
01:13:05,343 --> 01:13:10,169
Lezi ezinye zezinto ezenzeka uma izinga lakho le-melatonin lehle.

697
01:13:10,169 --> 01:13:15,094
Futhi, isibonelo, owesifazane ojwayelekile onomdlavuza
wamabele unomelatonin ongamashumi ayisishiyagalolunye kuphela

698
01:13:15,094 --> 01:13:19,227
uma kuqhathaniswa nowesifazane ojwayelekile oneminyaka yakhe.

699
01:13:22,375 --> 01:13:30,871
Futhi kubantu abane-umdlavuza we-prostate, banezingeni
le-melatonin elingaphansi kwesigamu salokho okufanele babe nakho.

700
01:13:30,871 --> 01:13:38,078
Izingane ezine-autismu zinezinga le-melatonin
elingaphansi kwesigamu salokho okufanele zibe nalo.

701
01:13:38,078 --> 01:13:43,335
Ukuncipha kwe-melatonin kubasebenzi abasebenza
ebusuku ngoba basebenza ebusuku futhi babhekene nokukhanya.

702
01:13:43,335 --> 01:13:50,302
Abakhiqizi melatonin ebusuku, okwaziwa ukuthi
kwandisa ingozi yomdlavuza wamabele ngo-50%.

703
01:13:50,302 --> 01:13:57,062
Futhi i-International Agency for Research on Cancer (IARC)
ihlele kancane kancane umsebenzi wobusuku njengento engase ibe

704
01:13:57,062 --> 01:14:01,970
yingozi yokubangela umdlavuza ngenxa yokwehla kwe-melatonin.

705
01:14:04,956 --> 01:14:10,734
Manje sekunezifundo eziningi ezikhombisa ukuthi abantu
abasebenza ebusuku noma abantu abangaboniyo banezilinganiso

706
01:14:10,734 --> 01:14:14,320
ezihlukile zomdlavuza kunalabo abasemiphakathini evamile.

707
01:14:14,320 --> 01:14:25,322
Futhi iningi lalolu cwaningo lixhasa umbono wokuthi ukuntuleka
noma ukwehla kwezinga lomelatonin kunomthelela omubi empilweni.

708
01:14:25,322 --> 01:14:34,269
Njengoba umzimba uvuselelwa kuphela ebusuku, i-melatonin ikhiqizwa
kuphela lapho igland ye-pineal izwa ukuthi akukho ukukhanya.

709
01:14:36,182 --> 01:14:39,769
Futhi okwenzeka wukuthi iglandu ye-pineal iyazwela ekukhanyeni.

710
01:14:39,769 --> 01:14:46,211
Itholakala ngqo lapho ubuchopho bakho bamukela khona
izimpawu ezivela emehlweni akho futhi kudlula khona emaphakathi.

711
01:14:46,211 --> 01:14:49,511
Kubizwa ngokuthi i-suprachiasmatic nucleus.

712
01:14:49,511 --> 01:14:56,107
Futhi izixhumanisi ezivela lapho ziya ngqo eglandini
ye-pineal ukuze zitshele ukuthi ukukhanya kukhona noma cha.

713
01:14:56,107 --> 01:15:01,036
Uma kukhona ukukhanya, kuba nokuphazamiseka
ngasikhathi sinye emisebalweni ubuchopho obufuna

714
01:15:01,036 --> 01:15:03,573
ukuyithumela emaselini ethu ukuze ayilungise.

715
01:15:03,573 --> 01:15:10,711
Ngakho-ke akunangqondo ukuthi ubuchopho bathumele lezi
zimpawu emaseluleni ethu ukuze zizilungise zona uqobo

716
01:15:10,711 --> 01:15:14,288
uma kunokuphazamiseka okuningi kangaka okwenza zingazizwa.

717
01:15:14,288 --> 01:15:18,620
Ngakho liyalinda, ubuchopho buyalinda kuze kube mnyama.

718
01:15:33,624 --> 01:15:38,591
Yiluphi ucwaningo olukhombisile ukuthi
izinkambu zikagesi, izinkambu zamagnethi noma amagagasi

719
01:15:38,591 --> 01:15:42,752
erediyo zinephutha ekukhiqizweni kwe-melatonin?

720
01:15:42,752 --> 01:15:52,861
Yebo, i-Battelle Institute eMelika isebenza kakhulu
kulesi sihloko kusukela ekupheleni kweminyaka yama-1970.

721
01:15:52,861 --> 01:16:02,505
Futhi ososayensi bakhe, uBarry Wilson, uDick Stevens
nalaba bantu baqala ukucabanga ngalokho, ngoba siyazi ukuthi

722
01:16:02,505 --> 01:16:08,860
ubuchopho buyeka ukukhiqiza i-melatonin uma uvula ukukhanya.

723
01:16:08,860 --> 01:16:16,888
Ngakho bacabanga ukuthi mhlawumbe ubuchopho bethu abukwazi
ukuhlukanisa phakathi kwemikhakha kagesi esiyidalile

724
01:16:16,888 --> 01:16:25,581
ngokwethu nokukhanya kwemvelo esikwaziyo sonke
ukuthi kukhona emini, ngoba asikhiqizi i-melatonin emini.

725
01:16:25,581 --> 01:16:28,019
Kukhona izizathu ezinhle kakhulu zebhayoloji ngalokhu.

726
01:16:28,019 --> 01:16:34,941
Ngakho bacabanga ukuthi lawa maphuzu kagesi azokwehlisa
ukukhiqizwa kwe-melatonin, okuzoholela

727
01:16:34,941 --> 01:16:44,250
emdlavuzweni, ikakhulukazi umdlavuza wamabele kwabesifazane,
ngoba ngeke basabe nokuvikelwa komzimba okuvamile.

728
01:16:44,250 --> 01:16:47,840
Ngakho-ke ubuchopho buhumusha
amagagasi erediyo njengamagagasi okukhanya?

729
01:16:47,840 --> 01:16:51,240
Yebo, asikwazi ukuwahlukanisa phakathi kwabo.

730
01:16:53,026 --> 01:16:58,456


731
01:17:01,284 --> 01:17:08,283
Umbono wokuthi iglandu ye-pineal ayikwazi ukuhlukanisa phakathi
kwamafrekhuwensi wokukhanya namafrekhuwensi enziwe ngabantu

732
01:17:08,283 --> 01:17:11,665
usufakazelwe ngaphandle kokungabaza ngobuningi bocwaningo.

733
01:17:11,665 --> 01:17:13,440
Imiphumela eqondile yokucindezela yamabala kazibuthe abuthakathaka
(50 Hz kanye no-16 2/3 Hz) ekukhiqizweni kwe-melatonin

734
01:17:13,440 --> 01:17:16,094
eglandini ye-pineal yama-hamster aseDzungaria (Phodopus sungorus)

735
01:17:16,094 --> 01:17:18,368
Imiphumela yocwaningo lwamanje ikhombisa ukuthi amasimu
kazibuthe anamaza aphansi angakwazi ukunciphisa ukukhiqizwa

736
01:17:18,368 --> 01:17:19,153
kwe-melatonin emithanjeni ye-pineal ye-hamster ehlukanisiwe.

737
01:17:19,153 --> 01:17:21,829
... yehlisa ukukhiqizwa kwe-melatonin ...

738
01:17:21,829 --> 01:17:24,032
… Imiphumela yezinkambu zikagesi kanye
nezomaginethi ekugcineni kokuqukethwe kwe-melatonin

739
01:17:24,032 --> 01:17:25,075
ejikelezayo ngesikhathi sokukhanya kuma-kestrel aseMelika …

740
01:17:25,075 --> 01:17:28,760
Ngokufingqa, i-EMF yathinta i-melatonin
eplasmeni kumasosikazi aseMelika abesilisa, ...

741
01:17:28,760 --> 01:17:31,310
Ama-EMF angathonya ukufuduka kwazo...

742
01:17:31,310 --> 01:17:35,335
… Ukuntuleka komthelela ongapheli wokuchayeka
kumasiginali erediyo amafulegi amafushane ekugxileni

743
01:17:35,335 --> 01:17:39,324
kwe-melatonin emlonyeni wobisi lwezinkomo zobisi.

744
01:17:39,324 --> 01:17:42,649
Ngakho-ke, umphumela osheshayo
obambezelwe we-EMF ekugxileni kwe-melatonin ...

745
01:17:42,649 --> 01:17:46,009
A 0.5 G, 60 Hz insimu yemagnethi inciphisa
ukukhiqizwa kwe-melatonin kuma-pinealocytes.

746
01:17:46,009 --> 01:17:49,631
… ukuncipha okungaba ngu-46% ngokwesilinganiso ekukhiqizweni
kwe-melatonin okubangelwa yi-noradrenaline kuma-pinealocyte.

747
01:17:49,631 --> 01:17:51,753
Imiphumela isekela umbono wokuthi ukuchayeka
kuma-EM kungaholela ekucindezelweni kwe-melatonin

748
01:17:51,753 --> 01:17:53,134
engxenyeni ye-pineal ngokuthinta amaseli ngamunye.

749
01:17:53,134 --> 01:17:54,712
Ukuchayeka ekucindezelweni kwe-melatonin

750
01:17:54,712 --> 01:17:56,775
ingakhiqiza eglandini ye-pineal,

751
01:17:56,775 --> 01:17:59,253
ngokuthonya amaseli ngamunye.

752
01:17:59,253 --> 01:18:00,619
EMF/EMR yehlisa i-melatonin ezilwaneni nasebantwini UDkt. Neil
Cherry 2 Septhemba 2002 Izifundo eziyishumi nesikhombisa

753
01:18:00,619 --> 01:18:01,974
zikhombisa ukuthi ukuchayeka ku-ELF ne-RF/MW kunciphisa
i-melatonin. Izifundo eziyishumi nesithupha zibonise ukuncipha

754
01:18:01,974 --> 01:18:02,089
okubalulekile kwe-melatonin kubantu okuhambisana ne-EMR.

755
01:18:02,089 --> 01:18:06,786
Ucabanga ukuthi kunobufakazi obuqinile bokuthi
izinkambu zikagesi, izinkambu zamagneti

756
01:18:06,786 --> 01:18:10,952
namagagasi eradio zithinta ukukhiqizwa kwe-melatonin?

757
01:18:10,952 --> 01:18:19,886
Lolu cwaningo, olukhombisa ukuthi amazinga e-melatonin e-kestrel
ayehla lapho ethinteka; ukuthi izinyoni ze-stork zasendle ezakha

758
01:18:19,886 --> 01:18:28,128
izidleke ezakhiweni eduze kwemasti zomsakazo zinezinsana
ezimbalwa uma kuqhathaniswa nezidleke ze-stork ezikude nemasti

759
01:18:28,128 --> 01:18:34,500
zomsakazo; izifundo ngezimbungulu, izinyosi
nezinhlobo ezahlukene zezinyoni, kanye nezifundo

760
01:18:34,500 --> 01:18:40,169
ngezilwane zasolwandle zonke zikhomba ngendlela efanayo.

761
01:18:40,169 --> 01:18:48,586
Kodwa-ke kukhona izifundo zaselebhorethri zamangqamuzana
eglandini ye-pineal ezikhiqiza ngempela i-melatonin.

762
01:18:48,586 --> 01:18:52,410
Ngibheka umthelela wamabala kazibuthe kulezi seli.

763
01:18:52,410 --> 01:18:57,258
Futhi kuzo zonke izigaba zokuhlolwa
kwe-melatonin, kuye kwavezwa ukuthi izinkambu

764
01:18:57,258 --> 01:19:01,525
zamagnethi ziphazamisa ukukhiqizwa kwe-melatonin.

765
01:19:04,342 --> 01:19:09,706
Ngakho-ke, ubufakazi bucacile kuzo zonke
izici zokukhiqizwa kwe-melatonin

766
01:19:09,706 --> 01:19:13,542
nokuvinjelwa kokukhiqizwa kwayo ngamabala kazibuthe.

767
01:19:13,542 --> 01:19:18,180
Ucwaningo ngempela luhlanganisa zonke izici zale ndlela.

768
01:19:21,180 --> 01:19:26,063
Ungathi sekunomphumela oqinisekile ngokwanele?

769
01:19:26,063 --> 01:19:30,314
Yebo, ngithi lokho kuyaphothula.

770
01:19:42,441 --> 01:19:52,375
Okumangalisayo ngemizimba yethu wukuthi iyakwazi ukumelana
nokukhiqizwa kwama-radical akhululekile ngokukhiqiza i-melatonin.

771
01:19:52,375 --> 01:19:59,664
Sidalile ngaphakathi kwethu ibhalansi
ecacile, uhlelo oluphelele lokuzivikela.

772
01:20:01,343 --> 01:20:06,750
Imizimba yethu ithathe izigidi
zeminyaka ukuze ithuthukise lobu buchule.

773
01:20:06,750 --> 01:20:12,540
Ubuchwepheshe obudalwe ngokususelwa emvelweni esikhule kuyo.

774
01:20:14,522 --> 01:20:22,993
Kodwa ingabe imvelo yethu ayishintshanga emashumini
eminyaka edlule, futhi ishintshe ngokuphindaphindiwe?

775
01:20:22,993 --> 01:20:29,591
Ngamehlo angaboniyo, umhlaba ubonakala ufana,
kodwa ezingeni lamaseli, kuyinguquko enkulu kakhulu

776
01:20:29,591 --> 01:20:34,424
kwemvelo impilo yethu eyake yahlangabezana nayo.

777
01:20:38,517 --> 01:20:47,810
Kuyabonakala ukuthi ushintsho olukhulu kangaka
luzophazamisa ngokungagwemeki ibhalansi ebucayi kangaka.

778
01:20:47,810 --> 01:20:54,628
Futhi imiphumela yokungakhiqizi komzimba wethu
inani elifanele le-melatonin ingaba yingozi empilweni.

779
01:20:54,628 --> 01:20:59,853
Ososayensi emhlabeni wonke manje bakholelwa ukuthi
ama-radical akhululekile angaba imbangela noma isici esihilela

780
01:20:59,853 --> 01:21:03,634
ekubeni nesifo ngasinye esaziwayo, hhayi nje umdlavuza kuphela.

781
01:21:03,634 --> 01:21:09,493
Ekuqaleni kwekhulu lama-20, i-leukemia
yezingane yayingavamile kwezokwelapha.

782
01:21:09,493 --> 01:21:13,696
Kusukela lapho, sesibonile kuphela
ukwanda kwe-leukemia ezinganeni.

783
01:21:13,696 --> 01:21:17,172
Kuyanda cishe ngo-2% ngonyaka.

784
01:21:17,172 --> 01:21:23,146
Futhi lokhu kusebenza nezinye izifo eziningi:
i-autism, amathumba ebuchosheni, umdlavuza.

785
01:21:23,146 --> 01:21:29,034
Izinga lomdlavuza ngeminyaka yama-1910 cishe
laliphindwe kabili kuphela kunalelo lanamuhla.

786
01:21:29,034 --> 01:21:37,736
Ezinye izifo eziningi zixhunyaniswe nokuchayeka emikhakheni
kagesi kanye nokukhishwa kwemisebe ocwaningweni

787
01:21:37,736 --> 01:21:45,637
lwezesayensi; hhayi imigqa kagesi kuphela,
kodwa nemikhakha yomsakazo nemikhakha ye-microwave.

788
01:21:45,637 --> 01:21:53,899
Eminyakeni engu-50 edlule, besiphila olwandle lokukhishwa
kukagesi kanye nemisebe yemagnethi. Kusizungeze yonke indawo.

789
01:21:53,899 --> 01:21:57,111
Okungabonakali, asikwazi ukukubona. Kodwa siyazi ukuthi likhona.

790
01:21:57,111 --> 01:22:02,999
Njalo lapho usebenzisa ucingo
lwakho lweselula, uyazi ukuthi ikhona.

791
01:22:02,999 --> 01:22:06,849
Kunzima kakhulu ukubuyisela isikhathi emuva. Akwenzeki.

792
01:22:06,849 --> 01:22:14,280
Kodwa sidinga ukuba siqaphele lezi zingozi zempilo
ukuze sibe nenketho yokuthatha izinyathelo zokuphepha.

793
01:22:14,280 --> 01:22:17,819
Uma sifuna lokho, kumele sikwenze.

794
01:22:17,819 --> 01:22:23,664
Engikhathazayo yizinto ezenzeka ngempela manje .

795
01:22:25,227 --> 01:22:30,288
Kungenzeka ukuthi asizange sinake ngokwanele.

796
01:22:30,288 --> 01:22:40,739
Enye yezinto ezenzeka manje yi-autism, noma masibize
ngokwayo ngegama layo elifanele: isifo sohlaka se-autism.

797
01:22:40,739 --> 01:22:46,799
Ucabanga ukuthi sesifike esigabeni sesayensi lapho cishe
kungasekho khona iqembu lokulawula lokuhlola izinto ezinjalo,

798
01:22:46,799 --> 01:22:51,831
ngoba cishe wonke umuntu unocingo lweselula,
cishe wonke umuntu une-Wi-Fi futhi cishe wonke umuntu

799
01:22:51,831 --> 01:22:55,905
uvezwe emasimini kagesi kanye nezindawo zikagesi?

800
01:22:55,905 --> 01:23:03,407
Yebo, sonke sesifinyelela ezingeni lapho abantu abaningi kangaka
sebebhekene nezinkambu zikagesi ezivela kumafoni eselula

801
01:23:03,407 --> 01:23:09,234
nakwi-Wi-Fi, kangangokuba asisekho iqembu
lokulawula ukuze sibone umehluko phakathi kwezempilo

802
01:23:09,234 --> 01:23:15,472
yabantu abathintekayo nezempilo yabantu abangathintekayo.

803
01:23:15,472 --> 01:23:18,325
Uma ngingenza isibonelo:

804
01:23:18,325 --> 01:23:21,841
Sithole ukuthi ukubhema kungabangela umdlavuza wamaphaphu.

805
01:23:21,841 --> 01:23:26,364
Lokhu kwakungenxa yokuthi abanye abantu
babengagwayi, futhi basungula iqembu lokulawula.

806
01:23:26,364 --> 01:23:31,812
Uma wonke umuntu wayecuba, besingasoze sathola
ukuthi ukubhema kungabangela umdlavuza wemiphaphu.

807
01:23:31,812 --> 01:23:36,397
Futhi wonke umuntu wayezofa ngomdlavuza
wemiphunga, futhi bekuzobhekwa njengesifo

808
01:23:36,397 --> 01:23:39,553
sikazwelonke ngaphandle kokuxhumeka ekubhembeni.

809
01:23:39,553 --> 01:23:46,703
Okwenzeka ngokuphazamiseka kwamafoni eselula ukuthi silahlekelwa
zonke lezo zigaba zabantu ezingazange zibe ngaphansi kwako.

810
01:23:46,703 --> 01:23:52,606
Ngisho nalabo abambalwa abangenawo ifoni ephathekayo
bayazungezwe ukukhishwa kwemisebe okuvela kumafoni ephathekayo;

811
01:23:52,606 --> 01:23:56,015
lapho beya ezitolo, esitimeleni, noma kuphi abaya khona!

812
01:23:56,015 --> 01:23:59,729
Akuyona nje i-"canary emgodini wamalahle", njengami.

813
01:23:59,729 --> 01:24:06,084
Ekugcineni, uma nje ukhuphula izinkambu zikagesi nezomagnethi
emkhathini, okuyikho esikwenzayo ngempela, manje sesinamakhulu

814
01:24:06,084 --> 01:24:12,709
ezinkulungwane izinkambu zikagesi nezomagnethi namaza e-microwave
emvelweni kunalokho esasinakho eminyakeni engu-30 edlule.

815
01:24:12,709 --> 01:24:16,552
Ngesinye isikhathi, kuzoqala ukukuthinta nawe!

816
01:24:16,552 --> 01:24:20,576
Kunzima kakhulu ukusho ukuthi
sizobe sikuphi eminyakeni engu-15 ezayo.

817
01:24:20,576 --> 01:24:28,057
Kodwa ngithi eminyakeni embalwa edlule nje,
sesiyabona ukuthi lezi zingozi ziyibiza kangakanani abantu.

818
01:24:28,057 --> 01:24:34,716
Bese sivuka sibheke izimbangela. Futhi
kuzofanele senze okuthile ngezimbangela.

819
01:24:44,751 --> 01:24:48,079
Singumhlaba onobuhlakani kodwa oyinkimbinkimbi.

820
01:24:48,079 --> 01:24:55,241
Indlela imizimba yethu esebenza ngayo ayihlelekanga
nje futhi ayiyona into eyenzeka ngobusuku obubodwa.

821
01:24:56,795 --> 01:25:04,144
Njengazo zonke ezinye izidalwa eziphilayo kulo
mhlaba, siye sazivumelanisa nemvelo esiphila kuyo.

822
01:25:08,964 --> 01:25:17,042
Imvelo ekhombise ibhalansi ebucayi
yezinkambu nokuzwana kusukela ekuqaleni kwesikhathi.

823
01:25:18,665 --> 01:25:24,123
Lezi zimo azisizungezanga nje
kuphela, kodwa zisenza sibe abantu esingabo.

824
01:25:24,123 --> 01:25:30,766
Amaseli emizimbeni yethu axhumana omunye nomunye
ngokusebenzisa amafrequensi okukhanya, njengoba i-DNA yethu

825
01:25:30,766 --> 01:25:36,080
isebenzisa amafrequensi kagesi-magnethi ukuze iphinde izakhe.

826
01:25:39,040 --> 01:25:47,679
Emgqonyeni wazo zonke lezi zinto kune-prothoni nama-elekthroni,
anezishaji ezinhle nezimbi, okwenza yonke impilo ibe namagnethi.

827
01:25:50,093 --> 01:25:55,955
Njengazo zonke izinto eziphilayo,
sinamaseli e-cryptochrome asinika amandla okubona

828
01:25:55,955 --> 01:26:00,179
lawa masimu ngezindlela esingaziqondi kahle.

829
01:26:02,882 --> 01:26:14,523
Singabantu abasebenza
ngamafrekhuwensi, ugesi, ukukhanya kanye namagnethi.

830
01:26:14,523 --> 01:26:22,368
Futhi kwathatha izigidi zeminyaka ukuze kube
njalo; inqubo eqale ngeseli yokuqala kakhulu.

831
01:26:23,930 --> 01:26:30,286
Yize sesamukele ubuchwepheshe obungenantambo futhi
sasingenise empilweni yethu yansuku zonke, imizimba yethu

832
01:26:30,286 --> 01:26:34,480
ayikwazanga ukulandela isivinini salo ezingeni lamaseli.

833
01:26:34,480 --> 01:26:38,805
Amaza asizungezile manje azizwa
zingajwayelekile emaselini ethu njengalokhu azizwa

834
01:26:38,805 --> 01:26:42,942
ngakho emehlweni ethu uma besingakwazi ukuwabona.

835
01:26:48,364 --> 01:26:54,028
Izingane zethu zizalwa emhlabeni umzimba wazo ongawuqondi nje.

836
01:26:57,255 --> 01:27:00,372
Konke lokhu kuzoholela kuphi?

837
01:27:04,508 --> 01:27:13,828
Njengoba le filimu ikhiqizwa, ubuchwepheshe be-4G buyasabalaliswa
emhlabeni wonke. Ukuze lokhu kwenzeke, imingcele iyakhuphuka.

838
01:27:15,961 --> 01:27:22,719
I-Wi-Fi iyatholakala cishe kuwo wonke
amakhaya, izikole nezitolo, futhi isizungezile njalo.

839
01:27:22,719 --> 01:27:28,108
Ubuchwepheshe bokushayela ucingo be-DECT
buyatholakala cishe kuwo wonke amakhaya.

840
01:27:28,108 --> 01:27:36,923
Ngesikhathi imboni bekufanele ibe nesibopho futhi iqaphe,
ikhombisa ukunganaki okungacabangi impilo yethu yesikhathi eside.

841
01:27:36,923 --> 01:27:41,045
Imali ilawula umhlaba.

842
01:27:41,045 --> 01:27:49,224
Futhi amathuba okuthi bazokhula umqondo
wokuziphatha ngalokhu afana nalawa abebewo embonini yetabaku.

843
01:27:49,224 --> 01:27:54,348
Ngakho-ke uma kuzoba neshintsho, ngeke livele kubo.

844
01:27:54,348 --> 01:27:58,055
Kumele kuvele kithi!

845
01:27:58,055 --> 01:28:03,297
Sidinga nje ukuvula amehlo ethu futhi siqaphele inkinga.

846
01:28:18,453 --> 01:28:24,731
Ingabe uhlela ukusebenzisa i-MTHR ukuxhasa
ucwaningo ngomthelela wamagagasi erediyo ku-melatonin?

847
01:28:24,731 --> 01:28:30,363
Uma kubhekwa ukuthi leli yindlela abantu
abayibonisa ngokusobala lapho bethi izingcingo

848
01:28:30,363 --> 01:28:34,098
eziphathwayo ziphazamisa ukukhiqizwa kwe-melatonin.

849
01:28:34,098 --> 01:28:40,231
I-Melatonin iyisivikeli samangqamuzana, umshini
wokuhlanza ama-radicali wamahhala, uma ungathanda.

850
01:28:45,817 --> 01:28:53,813
Lapho sikhipha isiphakamiso socwaningo, okuyikho esikwenzayo
manje, ngenkathi sigcizelela izindawo ezithile ezithakazelisayo,

851
01:28:53,813 --> 01:28:58,448
simema izicelo neziphakamiso kuzo zonke izigaba.

852
01:29:04,215 --> 01:29:12,012
Nokho, lezi kumele zibekwe phambili kanye nezinye
izicelo esizitholayo. Sibhajethi esilinganiselwe.

853
01:29:12,012 --> 01:29:19,342
Kodwa okwamanje asihleli ucwaningo mayelana
ne-melatonin. Akuyona into ephambili okwamanje.

854
01:29:35,705 --> 01:29:44,255
I-MTHR isadinga ukutshala imali ocwaningweni oluhlola
ukuthi izingcingo eziphathwayo zithinta kanjani i-melatonin.

