WEBVTT

00:01.485 --> 00:06.367
Ukuvumelana, izidalwa zama-frequency

00:06.367 --> 00:10.784
Abantu abaningi kakhulu sebebhekene nezinkinga zempilo
ezifana nokuzizwa ujikeleza, izinhlungu zekhanda,

00:10.784 --> 00:14.095
ukungajikelezi kahle kwenhliziyo noma ukungakwazi ukulala.

00:14.095 --> 00:17.238
Ukucindezeleka kuvame ukubhekwa njengimbangela.

00:17.238 --> 00:23.635
Ifilimu yedokhumentari elandelayo yango-2012
ikhombisa ukuthi lezi zimpawu zivame ukuhlotshaniswa

00:23.635 --> 00:28.647
nezimbangela ezahlukene ngokuphelele, ezingaziwa kakhulu.

00:28.647 --> 00:34.435
Ifilimu isihambisa ohambweni kusukela ekuqaleni
kwethu kuze kube ngeminyaka yama-1990, lapho kwaqala

00:34.435 --> 00:38.283
ukunwetshwa kobuchwepheshe bokuxhumana okungenantambo.

00:38.283 --> 00:43.637
Kusukela lapho, isintu sesigcwele
olwandle lwamaza enziwe ngabantu.

00:43.637 --> 00:50.680
Ngokubuka ngamehlo, iplanethi ibonakala
ifana, kodwa ezingeni lamaseli, kuyinguquko

00:50.680 --> 00:55.899
enkulu kunazo zonke umhlaba owake wabhekana nayo.

00:55.899 --> 00:59.418
Imiphumela akufanele ibalwe phansi!

00:59.418 --> 01:04.631
Kla.TV iguqulele futhi yafaka
amazwi kule filimu ngesiJalimane ngawe.

01:04.631 --> 01:11.174
Ososayensi, abamele imboni, odokotela
nabantu abathintekile baveza imibono yabo.

01:11.174 --> 01:17.067
Sithemba ukuthi nizojabulela ukubuka le
filimu yedokhumentari elandelayo kaJames

01:17.067 --> 01:22.103
Russell: "RESONANCE – Izidalwa Zama-Frequency"!

02:04.568 --> 02:10.103
Phakathi neminyaka yama-1980, cishe amaphesenti amathathu abantu
emazweni amaningi babebasebenzisa izingcingo

02:10.103 --> 02:16.340
eziphathwayo; namuhla, cishe amaphesenti
ayikhulu abantu basebenzisa izingcingo eziphathwayo.

02:16.340 --> 02:23.085
Uma sebe neminyaka engu-19 noma engu-20,
sebesebenzisa izelfoni iminyaka eyishumi, futhi

02:23.085 --> 02:27.958
asinalo ulwazi ngengozi ezihambisana nakho.

02:35.618 --> 02:41.748
Sijule olwandle lokukhishwa kwamaza kagesi
kanye nezindunduma. Kusizungeze yonke indawo.

02:41.748 --> 02:44.941
Ayibonakali, asikwazi ukuyibona. Kodwa siyazi ukuthi ikhona.

02:44.941 --> 02:49.045
Njalo lapho usebenzisa ucingo
lwakho lweselula, uyazi ukuthi ikhona.

02:49.045 --> 02:53.120
Kunzima kakhulu ukubuyisela isikhathi emuva. Akwenzeki.

02:53.120 --> 03:00.320
Kodwa sidinga ukuqaphela lezi zingozi zempilo
ukuze sikwazi ukuthatha izinyathelo zokuphepha.

03:00.320 --> 03:05.460
Okwamanje, isitatimende se-WHO ngalokhu sithi kuyiqiniso.

03:05.460 --> 03:08.808
Asisilo iqembu elilodwa labantu
abane-umdlavuza elizungeze umasti; kunezinye iziqoqo

03:08.808 --> 03:12.075
eziningi zabantu abane-umdlavuza ezizungeze amamasti.

03:12.075 --> 03:16.903
Iningi lama-kankere azayo alikafiki lapha okwamanje.

03:16.903 --> 03:25.489
Singacabanga kanjani ukuthi siphephile uma
sithumela imigeleze yamaza e-microwave ebuchosheni bethu?

03:25.489 --> 03:29.942
Asikakayiqondi ngokuphelele ukuthi senza ini.

03:29.942 --> 03:34.255
Ekugcineni sinesimemezelo mayelana nokuthi
ngabe izingcingo eziphathwayo zibangela umdlavuza.

04:20.615 --> 04:32.869
Isazi esingaziwa sesiseduze nokwenza ukutholwa okwakumele
kushintshe konke. Igama lakhe kwakunguWinfried Otto Schumann.

04:32.869 --> 04:38.106
Kusukela ngalolo suku, wafundisa
abafundi bakhe ifiziksi kagesi engu-.

04:38.106 --> 04:49.051
Indlela i-sphere ngaphakathi kwe-sphere engakhiqiza
ngayo i-voltage kagesi. Futhi ngenxa yalokho: i-frequency.

04:49.051 --> 04:52.560
Ikilasi likaSchumann belinobunzima ekuqondeni isihloko.

04:52.560 --> 05:01.540
Ukuze kube lula, uprofesa wabatshela ukuthi bacabange ukuthi
uMhlaba uyisiyingi esisodwa kanti i-ionosphere iyisiyingi esinye.

05:01.540 --> 05:06.512
Wabe esebacela ukuthi babale ingcindezi phakathi kwabo.

05:06.512 --> 05:11.792
Njengoba yena uqobo engazi lutho, uSchumann naye waqala ukubala.

05:11.792 --> 05:16.414
Ekugcineni, wafika kumvamisa cishe amahertz ayi-10.

05:21.801 --> 05:27.889
Nakuba kwakungakholakali kuSchumann, iplanethi
yethu yayinokushaya kwenhliziyo, i-frequency

05:27.889 --> 05:32.936
engalinganiswa engu- eyayizungeza ukuphila emhlabeni.

05:32.936 --> 05:39.727
Yize uprofesa wayezigqaja ngokutholwa
kwakhe, wathi akubalulekile kakhulu.

05:39.727 --> 05:45.014
Ikakhulukazi njengoba kwashicilelwa kuphela
ejenali yesayensi encane, kwagcinwa emakhasi angemuva

05:45.014 --> 05:49.185
ngaphansi kwesihloko esithi "Schumann resonance".

05:49.185 --> 05:54.585
Kuzothatha iminyaka eminingana, kuhlanganise nokujika
okumangalisayo kwesiphetho, ngaphambi kokuba uprofesa

05:54.585 --> 05:58.860
aqaphele ukubaluleka kweqiniso kwe-Schumann resonance.

06:02.492 --> 06:11.151
Lokhu kugudluka kwesiphetho kwaqala eminyakeni engu-30
eyedlule nososayensi waseJalimane owayebizwa ngoHans Berger.

06:11.151 --> 06:16.075
Usebenzisa idivayisi ye-EEG ayakhe yena
uqobo, uBerger wenza ukurekhoda kokuqala

06:16.075 --> 06:21.739
kwesignali kagesi edluliswa ubuchopho bomuntu.

06:21.739 --> 06:27.357
Ekuqaleni kwaphakanyiswa ukuthi igagasi libizwe ngegama lomuntu
owathola lona, kodwa uBerger, owayengumuntu

06:27.357 --> 06:33.478
othobekile, wakhetha igama elisekelwe
ku-alfabhethi. Walibiza ngokuthi: "I-Alpha Wave".

06:36.900 --> 06:44.893
Maduzane ngemva kokutholwa kukaProfesa Schumann, omunye wozakwabo
bakaHans Berger, indoda egama linguAnkermüller, wathola ikhophi

06:44.893 --> 06:50.780
eyonakele yejenali yesayensi encane; yileyo jenali
yesayensi encane lapho ukutholwa kukaProfesa

06:50.780 --> 06:56.733
Schumann kwashicilelwa khona eminyakeni embalwa eyedlule.

06:56.733 --> 07:02.100
Wafunda udaba kaningana waze wavunguza ikhanda engakholwa.

07:02.100 --> 07:07.320
Wabona ngokushesha ubukhulu balokho obumelwe yena phambili.

07:07.320 --> 07:19.327
Isilinganiso samaza e-alpha aqoshwe nguHans Berger sasifana
cishe ngokuphelele nokuzwana kweSchumann: isilinganiso somhlaba.

07:22.339 --> 07:27.646
UDkt. Ankermüller waxhumana ngokushesha noSchumann
ukuze amkhuthaze ukuthi enze ucwaningo olwengeziwe.

07:27.646 --> 07:32.963
USchumann wavuma futhi waqhubeka nokuthuthukisa
okutholakele kwakhe kanye nomunye wabafundi bakhe.

07:32.963 --> 07:39.390
Bacwaninge ngokuningiliziwe ukuthi ivoltage ikhishwa
kanjani ngokudlula kwemibani emgodini we-ionosphere.

07:39.390 --> 07:47.508
Ekugcineni, bafika kumvamisa echanekile:
ukushaya komhlaba, i-Schumann resonance,

07:47.508 --> 07:54.720
kwakungu-7.83 hertz ngqo. Ukutholakala kwakumangalisayo.

07:56.708 --> 08:04.310
Ingabe i-Schumann resonance yayifana nje namagagasi
e-alpha ebuchosheni bomuntu? Cha – yayifana ngokuphelele!

08:05.883 --> 08:12.272
Isignali yobuchopho, elawula ubuciko bethu, ukusebenza kwethu,
ukucindezeleka kwethu, ukwesaba kwethu kanye

08:12.272 --> 08:18.550
nohlelo lwethu lokuzivikela komzimba,
ngandlela thile seyihambisana nesignali yomhlaba.

08:18.550 --> 08:23.466
Isigqi somhlaba sesibe yisigqi sokuphila uqobo.

08:28.842 --> 08:33.221
Ijubane lokuphindaphinda kwelijagajaga
lilinganiswa ngama-hertz. Lokhu kubhekisela

08:33.221 --> 08:37.144
enanini lokuzamazama kwelijagajaga ngomzuzwana.

08:37.144 --> 08:44.953
Amazinga okuphindaphinda asuka kwinxenye
eyitriliyoni ye-athomu kuya kubude bomkhathi uqobo.

08:44.953 --> 08:49.640
Ngokomqondo, amafrequency awapheli nhlobo.

08:49.640 --> 08:55.428
Uma lokho kwakuyihlaya nje, kwakuyinye
yezimangaliso zemvelo ezimangalisayo kakhulu!

08:58.631 --> 09:05.260
Ngakho-ke konke lokhu kwakusho ukuthini? Akuzange
kuthathe isikhathi eside ngaphambi kokuba othile azame ukuthola.

09:05.260 --> 09:12.896
Igama lakhe kwakunguRütger Wever,
isazi esidumile eMax Planck Institute.

09:14.633 --> 09:22.900
Ekuqaleni kweminyaka yama-1960, uprofesa wakha ibhunkera
ngaphansi komhlaba ukuze afunde irhythimu ye-circadian yabantu.

09:22.900 --> 09:30.635
Isigqi se-circadian yisigqi sosuku
nobusuku esibhalwe kuyo yonke impilo .

09:30.635 --> 09:35.957
Phakathi neminyaka engamashumi amathathu, uprofesa wenza
izivivinyo lapho abafundi abazithandela

09:35.957 --> 09:45.226
abangu-1,234,321 behlala ebhunkera amasonto ayisikhombisa,
bevikelwe ngokuphelele ekudlidlizeni kwemvelo komhlaba.

09:45.226 --> 09:50.514
Okutholakele kwakhe kusinikeza ukuqonda okumangazayo.

09:50.514 --> 09:55.278
Wathola ukuthi impilo yomzimba nengqondo
yabafundi yalimala ngokushesha nje lapho

09:55.278 --> 09:59.483
i-Schumann resonance isusiwe ebhunkera engu-.

10:01.364 --> 10:07.860
Wathatha abafundi waya lapho. Akazange azibeke
sengozini ukwenza lokhu nabantu abagulayo noma asebekhulile.

10:07.860 --> 10:15.293
Waletha abafundi abasha lapho ngoba
wayazi—uWever wayazi— ukuthi kuzoba nomthelela.

10:15.293 --> 10:19.652
Ngakho-ke kuyabonakala ukuthi ayikho
i-Schumann resonance ngaphansi komhlaba.

10:19.652 --> 10:24.140
Kwakukhona kuphela izinkambu zomaginethi
eziphambene ezivela ngaphakathi komhlaba.

10:24.140 --> 10:30.249
Ngakho-ke lapho ebaphanga phansi komhlaba, baqala
ukuzizwa begula, babe nezinhlungu zekhanda, futhi

10:30.249 --> 10:35.880
umjikelezo wabo wokusebenza komzimba waphazamiseka ngokuphelele.

10:35.880 --> 10:48.333
Okuthakazelisayo kwakuwukuthi lapho efaka i-7.83 hertz
njengomvamisa ngesijimisi semigqa kazibuthe, yema ngokushesha.

10:51.179 --> 10:57.220
U-Wever wafaka ngokuyimfihlo i-frekwensi engu-7.83
ebhunkera ngokusebenzisa umsakazi owenziwe ngabantu.

10:57.220 --> 11:04.537
Njalo lapho enza lokhu, wathola ukuthi imiphumela emibi
abavolontiya ababebhekana nayo yanyamalala noma yancipha.

11:04.537 --> 11:11.071
Ukucindezeleka kwakhe, izinhlungu zekhanda nokucindezeleka
ngokomzwelo kwehle, futhi impilo yakhe enhle yabuyiselwa.

11:11.071 --> 11:15.290
Kulo lonke ukwethulwa kwe-Schumann resonance.

11:17.652 --> 11:25.193
Ucwaningo lukaWever luthole uxhumano olumangalisayo
phakathi kwezempilo yomuntu kanye nokujiya kwemvelo komhlaba.

11:25.193 --> 11:30.552
Futhi ngo-2011, ucwaningo olusha oluphawulekayo
lwaphakamisa okuthile okumangalisayo nakakhulu:

11:30.552 --> 11:35.753
Ukuvumelana kweSchumann kungase
kuhlotshaniswe nasekuqaleni kokuphila uqobo.

11:37.284 --> 11:42.246
Ukuphumelela okukhulu kwenziwa nguLuc Antoine
Montagnier, isazi esawina umklomelo weNobel

11:42.246 --> 11:47.042
owaba ngowokuqala ukuthola igciwane le-HIV ngo-.

11:47.042 --> 11:52.492
Uprofesa wenza izivivinyo ngenkumbulo
yamanzi futhi wahlola ukuthi amanzi angagcina

11:52.492 --> 11:56.400
kanjani inkumbulo yezinto ezake zanyibilika kuwo.

11:56.400 --> 12:03.177
Ngokwenza kanjalo, wathola into eyayizophikisa izimiso zesayensi.

12:03.177 --> 12:12.202
Yonke impilo ivela empilweni. Lena umgomo
oyisisekelo wesayensi ongakaze uphikwe yiluphi uhlolo.

12:12.202 --> 12:16.428
Impilo ingavela kuphela lapho yayikhona khona ngaphambilini.

12:16.428 --> 12:21.245
Futhi indlela yokusebenza yalokhu
ihlale iqondwa njengento ephathekayo.

12:21.245 --> 12:27.500
Ngakho-ke, njengamaqanda nesidoda,
noma ama-spora nokwahlukaniswa kwamaseli.

12:27.500 --> 12:33.044
Nokho, izivivinyo zikaLuc Montagnier
zaphakamisa umbono ohlukile ngokuphelele.

12:33.044 --> 12:39.439
Uprofesa ukhombisile ukuthi izinhlelo ze-DNA,
okuyizakhi zangempela zokuphila, zixhumana emanzini

12:39.439 --> 12:43.667
ngokukhipha amagagasi kagesi-magnethi anamaza aphansi.

12:43.667 --> 12:52.237
Noma i-DNA yayigcinwe emathubhu okuhlola ahlukene,
uprofesa wasathola ukuxhumana kagesi-magnethi phakathi kwawo.

12:52.237 --> 12:55.072
Lokhu kuxhumana kungaba buhlakaniphile kangakanani?

12:55.072 --> 13:02.544
Kulungile, uLuc Montagnier ukhombisile ukuthi bayakwazi
ukwakha ama-nucleotide – izingxenye eziyisisekelo

13:02.544 --> 13:08.807
ze-DNA – futhi bazihlanganise babe i-DNA entsha ngokuphelele.

13:08.807 --> 13:16.049
Ososayensi sebehlanganise lezi zingxenye izikhathi ezingabaleki,
kodwa akukho ukuhlolwa lapho baphumelele khona

13:16.049 --> 13:24.261
ukuvuselela umlilo wokuphila nokuguqula ama-nucleotide abe
yi-DNA yangempela ngaphandle kokuba i-DNA isivele ikhona.

13:24.261 --> 13:29.265
Phela, impilo ingavela kuphela
lapho yayivele ikhona ngaphambilini.

13:29.265 --> 13:40.105
Nokho, ezilingweni zikaLuc Montagnier, i-DNA yayihlungwe
ngokuphelele emanzini. Noma kunjalo, kwavela i-DNA entsha.

13:42.579 --> 13:49.840
Kwenzeka kanjani lokho? ULuc Montagnier wazuza
kanjani lokho okungakwenzeki ngomunye usosayensi?

13:49.840 --> 13:54.698
Futhi wakha kanjani impilo lapho kwakungekho khona impilo?

13:54.698 --> 14:00.011
Yini eyayihluke kangaka ekuhlolweni kukaLuc Montagnier?

14:00.011 --> 14:07.502
Kwakukhona i-frequency. I-frequency
eyayizokwenza isivivinyo siwehluleke uma isuswa.

14:07.502 --> 14:17.800
Kodwa lapho bekukhona, kwakuqinisekisa impumelelo. Le
frekwensi yayingu-7.83 hertz: i-Schumann resonance.

14:25.768 --> 14:31.346
Uxhumano olubucayi phakathi kokuphila
nokuphindaphinda kwenhlabathi kwakushaywe lapha.

14:31.346 --> 14:39.471
Ubudlelwano phakathi kwezidalwa eziphilayo namaza
kagesi kanye namaza womagnethi. Ukuncika, uxhumano.

14:39.471 --> 14:44.521
Ubufakazi balokhu bungatholakala ngokufunda
izindatshana zesayensi, kodwa ubufakazi obucacile

14:44.521 --> 14:48.599
kakhulu bungatholakala ngokuphuma nje ngaphandle.

14:53.556 --> 15:01.971
Kwenzeke kanjani konke lokhu? Hhayi-ke, uma
ubheka umlando womhlaba, kubonakala kucacile.

15:01.971 --> 15:06.807
Amagagasi kaSchumann abe yingxenye
yale planethi kusukela ekuqaleni.

15:06.807 --> 15:14.318
Impilo yathuthuka, izungezwe yizona,
futhi ngokungagwemeki yazivumelanisa nazo.

15:14.318 --> 15:24.700
Eqinisweni, ukuzwela kwethu kumvamisa kuxhumene
ngokujulile nekhono lethu lokubona enye imvelo yomhlaba.

15:35.383 --> 15:39.694
Eminyakeni eyizigidigidi ezimbili edlule, amabhaktheriya
ahamba ngokuvumelana nensimu kazibuthe womhlaba akhe ubudlelwano

15:39.694 --> 15:43.936
olulula kodwa olumangalisayo nensimu kazibuthe womhlaba.

15:43.936 --> 15:48.673
Isidalwa esinangqimba eyodwa sasinezinhlayiya zento enamagnethi.

15:48.673 --> 15:57.131
Lokhu kwamvumela ukuthi aziphathe njengomjovo wekhampasi
futhi azihlole ngokulandela imigqa yamagnethi yomhlaba.

15:57.131 --> 16:04.084
Njengoba izidalwa zaba yinkimbinkimbi kakhulu,
ukuncika kwazo emasimini kazibuthe omhlaba nakho kwakhula.

16:22.751 --> 16:30.972
Siyazi ukuthi izinyosi ziyazwela emikhakheni kazibuthe.
Siyazi ukuthi zinezicucu ze-magnetite emizimbeni yazo.

16:30.972 --> 16:36.786
Futhi izivivinyo zaselebhorethri zikhombisile
ukuthi empeleni ziyazwela emikhakheni ye-magnethi.

16:36.786 --> 16:42.134
Ukuhlolwa kwezilabhorethri kukhombisile ukuthi kungenzeka
ukulawula indlela izinyosi ezakha ngayo izindonga zobusi

16:42.134 --> 16:46.262
ngokudala insimu yemagnethi eyenziwe ngabantu,
futhi kubonakala kucacile ukuthi izinyosi

16:46.262 --> 16:49.481
zisebenzisa izinsimu zemagnethi ukuze zithole indlela.

16:49.481 --> 16:57.763
Ibhalansi ebucayi yokuphila emhlabeni ivezwe ngokuphelele
ngokuthembela kwethu ezinyezeni nokuphotha kwazo izitshalo.

16:57.763 --> 17:04.227
Kukholakala ukuthi impilo
ngaphandle kwezinyosi ngeke ibe nethuba.

17:04.227 --> 17:08.790
Ukufakwa kwezimbali yizinambuzane kuyadingeka
cishe kukho konke okwenza ukudla kuthakazelise:

17:08.790 --> 17:13.416
Ngakho-ke izithelo namantongomane konke lokhu kudinga ukuthelelwa
ngokuthwala impuphu yopollen yizilwanyana ezincane, kanti

17:13.416 --> 17:17.285
izinyosi yizo iqembu elibaluleke kakhulu labathwali be-pollen.

17:33.860 --> 17:36.064
Uma kwakungekho izinyosi...

17:36.064 --> 17:40.697
Yebo, uma kungekho izinyosi, besizoba nokudla okudikayo kakhulu.

17:40.697 --> 17:46.800
Yebo, besizoba nokuphila okuncane kakhulu. Ngicabanga
ukuthi yilokho okubalulekile, ngaphandle kwezinyosi...

17:46.800 --> 17:50.964
Futhi, vele, ngaphezu kwezitshalo esizidingayo ukudla, ziphinde
zidlulisele impuphu yokuqhakaza ezitshalweni

17:50.964 --> 17:55.226
zasendle, futhi ezimweni eziningi asazi ngisho
imininingwane yokudluliselwa kwempuphu yokuqhakaza.

17:55.226 --> 18:00.392
Kodwa singaqiniseka ukuthi izitshalo zethu zasendle
eziningi zinganyamalala ngaphandle kwezinyosi ezizipholinethayo.

18:13.925 --> 18:20.976
Sihlangene noMaryann Fraizer, uMlingani Omkhulu
Wezandiso Kwezolimo Bezinyosi ePennsylvania State University.

18:20.976 --> 18:27.352
Yiziphi izimfuneko ezijwayelekile zokufa kwezinyosi umgcini
wezinyosi angazisebenzisa ukuphuma aye kubo, abheke izinyosi

18:27.352 --> 18:31.443
bese ethi, "Lokhu kubonakala kuyicala elijwayelekile lalokho"?

18:31.443 --> 18:39.517
Izimpawu zithi nakuba izinyosi ziphilile futhi
zinamandla, inani lezinyosi ezindala esidlekeni liyancipha

18:39.517 --> 18:43.990
kungakapheli isikhathi esifushane; lishiya ikoloni.

18:43.990 --> 18:50.603
Futhi okusele kungumthwalo omningi, okusho
izinyosi ezincane, ubusi kanye nepollen.

18:52.492 --> 18:57.312
Eziphi izwekazi lapho sekubonwe khona ukufa kwalezi zinyosi?

18:57.312 --> 19:01.967
Ukwehla kwenani lezinyosi zobusi kwenzeke emhlabeni wonke.

19:01.967 --> 19:06.140
Amakolunye amazwe amaningi abika
ukwehla kwenani lezinyosi zobusi.

19:06.140 --> 19:12.050
Noma lokhu ngempela kungenxa yomcimbi wokufa
kwezinyosi okuthiwa yi-"colony collapse

19:12.050 --> 19:16.437
disorder" (CCD), onemigomo ethile, kuyindaba ehlukile.

19:16.437 --> 19:24.562
Futhi lokho kungomunye wamaphuzu esizama ukuqonda
ngokuxhumana nabantu abavela kwezinye izingxenye zomhlaba.

19:26.492 --> 19:32.925
Lolu daba okwamanje selukhona kusukela cishe ngo-2006,
ikakhulukazi e-United States, lapho abagcini bezinyosi abaningi

19:32.925 --> 19:38.103
abaqeqeshiwe bethola ngokuzumayo ukuthi izinyosi
zabo, ezaziphilile kuze kube yilapho ngonyaka,

19:38.103 --> 19:41.898
zazibhekene nokulahlekelwa okukhulu ekupheleni kwehlobo.

19:41.898 --> 19:45.961
Futhi babonakala behlukile
kunanoma yini eyake yabonwa ngaphambili.

19:45.961 --> 19:52.844
Ngakho-ke abantu bafika ezindlini zabo
zezinyosi bathola ukuthi izinyosi zazingenasele.

19:52.844 --> 20:00.064
Lolu hlobo lokufa kwezinyosi, olwaziwa nangokuthi i-CCD (Colony
Collapse Disorder), luthinta amaqembu ezinyosi emhlabeni wonke,

20:00.064 --> 20:04.015
kanti kwamanye amazwe kubikiwe ukulahlekelwa okungafika ku-70%.

20:04.015 --> 20:06.807
Izizathu ezahlukene zashwethwa njengokuvusa izimpawu.

20:06.807 --> 20:12.021
Kodwa akekho kubo okwaziyo ngokuqinisekile
ukuthi kungani izinyosi ngokuzumayo zayeka

20:12.021 --> 20:15.430
ukubuyela emakhaya azo – ngaphandle komunye:

20:15.430 --> 20:19.666
Umsebenzi wocwaningo omangalisayo kaJochen Kuhn nethimba lakhe.

20:19.666 --> 20:23.593
Ekuhlolweni, udokotela wasebenza
nezinhlangano zezinyosi eziyisishiyagalombili wabeka

20:23.593 --> 20:26.218
ucingo olujwayelekile lwe-DECT ezine zazo.

20:26.218 --> 20:31.989
Kamuva ososayensi bahlola ukuthi ukuba khona
kwefoni ye-DECT kwaba nomthelela yini ekubuyeni

20:31.989 --> 20:38.490
kwezinyosi esidlekeni sazo. Imiphumela yayimangalisayo.

20:38.490 --> 20:46.104
Izinyosi zabuyela ezindlini zazo ngenani
elijwayelekile lapho kwakungekho amafoni e-DECT abekwe khona.

20:46.104 --> 20:52.596
Nokho, cishe azibuyanga izinyosi eziningi
ezindlini zezinyosi ezaziqukethe ucingo lwe-DECT.

20:52.596 --> 20:58.338
Akekho noyedwa indlovukazi ebuyele kwenye
yezindlunkulu zezinyosi eyayiqukethe ucingo lwe-DECT.

20:58.338 --> 21:01.932
Ukuze siqonde ngokuphelele ukubaluleka
kwezivivinyo zikaDkt. Kuhn, kumele siqale

21:01.932 --> 21:04.975
siqonde ukuthi ucingo lwe-DECT lusebenza kanjani.

21:04.975 --> 21:09.986
Isizathu ongahamba ngaso yonke indlu yakho futhi ushaye
izingcingo ngocingo lwakho lwe-DECT ukuthi isiteshi

21:09.986 --> 21:16.778
esiyinhloko socingo lwakho lwe-DECT sithumela amagagasi
kagesi, abizwa ngokuthi ama-microwave, ku-handset yakho.

21:18.545 --> 21:24.310
Lena yindlela efanayo ngqo i-mast yocingo
lweselula exhumana ngayo necingo lweselula.

21:28.482 --> 21:34.080
Ucingo lwe-DECT empeleni luyinguqulo encane yomasta weselula.

21:44.326 --> 21:52.537
Uma indinyane ithinteka yilokho okuphuma kuthilufoni ye-DECT,
nakanjani izothinteka futhi yilokho okuphuma kumasti weselula.

21:57.584 --> 22:01.503
Futhi ngenxa yokuthi kunezisebenzisi zocingo
lweselula eziyizigidigidi ezine emhlabeni wonke, kwavela

22:01.503 --> 22:04.982
ngokuzumayo inani elishaqisayo lezinduku zeselula.

22:13.220 --> 22:18.832
Umuzwa wemagnethi wokuzola indlela wezinyosi uyenza ikwazi
ukuzibeka kahle isebenzisa imigqa yensimu yemagnethi yoMhlaba.

22:18.832 --> 22:24.335
Ubuciko lapho kube sekutshalwe khona izigidi
zeminyaka zokuthuthukiswa nokulungiswa ngokucophelela.

22:24.335 --> 22:33.444
Akucaci yini ukuthi ukuzwela okuphezulu kangaka kungathinteka
ngisho nezinguquko ezincane kakhulu emvelweni kagesi-magnethi?

22:33.444 --> 22:39.428
Yini-ke okusho lolu shintsho olukhulu
kangaka, olwenzeke cishe ebusuku bonke?

22:43.538 --> 22:47.913
Ingabe kukhona ezinye izinhlobo ezizwela amagumbi kagesi?

22:47.913 --> 22:54.827
Ubucayi ekugcineni obubenza babe
sesichengeni sezamafrekhuwensi ezenziwe ngabantu?

22:54.827 --> 22:59.646
Ngeshwa, ukutholakala kweprotein entsha
ebizwa ngokuthi i-cryptochrome kukhombisa ukuthi

22:59.646 --> 23:03.522
zonke izinto eziphilayo zinezwelo lomaginethi.

23:13.803 --> 23:19.405
Zatholakala ezitshalweni ngeminyaka yama-1990.
Umsebenzi wazo ukumunca ukukhanya okuluhlaza

23:19.405 --> 23:22.975
okwesibhakabhaka, okudingekayo ukulawula ukukhula.

23:22.975 --> 23:30.217
Kusukela lapho, zitholakale ezinambuzaneni,
ezilwaneni, ezilwaneni ezinobele, kubantu nasemashonini.

23:30.217 --> 23:34.700
Ama-cryptochrome yizakhi zomzimba obizwa ngokuthi amaprotheni.

23:34.700 --> 23:39.078
Zikhiqizwa ezinye zezigene zethu,
ezibizwa ngokuthi izigene ze-CRY.

23:39.078 --> 23:43.498
Futhi imolekyuli ye-cryptochrome empeleni ilawula umgqi wethu
we-circadian, umgqi wangaphakathi onezikhathi cishe zamahora

23:43.498 --> 23:50.040
angama-24 futhi onethonya elikhulu emisebenzini yomzimba ezintweni
eziningi eziphilayo, kuhlanganise nokukhiqizwa kwe-melatonin.

23:50.040 --> 23:57.204
Ezinye zama-cryptochrome zibonakala zisebenza ngokumunca
ukukhanya, zisebenza njengemitholi yewashi le-circadian.

23:57.204 --> 24:06.222
Ngakho-ke ziyisingeniso kwisigqi sosuku nobusuku esibonakala
sinazo izinhlobo eziningi, izitshalo kanye nezilwane.

24:11.176 --> 24:18.630
Kodwa ngo-2000, uThorsten Ritz wembula
indima emangalisayo nakakhulu ye-cryptochrome.

24:18.630 --> 24:24.138
Ochwepheshe wenza uchungechunge lwezivivinyo nama-robin,
waphakamisa ukuthi umqondo wabo wokuhamba

24:24.138 --> 24:30.708
awuthembele kuphela kumagnethi, kodwa uvela ngqo
emaselini e-cryptochrome atholakala ngemuva kwamehlo.

24:30.708 --> 24:37.135
Ngicabanga ukuthi izincwadi ezishicilelwe nguRitz
zimelela enye yalezo zimpawu ezibalulekile kwisayensi.

24:37.135 --> 24:45.105
Ngoba uphakamisa ukuthi le molekhula ye-cryptochrome – khumbula,
iyona ebhekele ukuthonya nokulawula imisindo

24:45.105 --> 24:53.731
ye-circadian – futhi yile molekhula ngqo ebhekele
ukunikeza izinyoni ikhampasi, ikhampasi yemagnethi.

24:53.731 --> 24:58.190
Izinyoni ngempela zibona amasimu kazibuthe
omhlaba, mhlawumbe njengendawo ekhanyayo

24:58.190 --> 25:01.513
noma emnyama ebekwe phezu kwendawo abayibonayo.

25:01.513 --> 25:06.773
Futhi lapho behambisa ikhanda noma umzimba wabo,
indawo noma uphawu luhamba nabo – kufana

25:06.773 --> 25:10.669
nesibonisi esiphezulu sekhanda somshayeli wezindiza zempi.

25:10.669 --> 25:18.729
Bane into abayibona eyabasiza
ukuzibeka kahle ngenkathi beba indiza.

25:20.401 --> 25:26.734
Indlela ayihlolile ngayo lokhu kwakuwukubeka izinyoni
emikhakheni yamaza anamazinga aphezulu ukuze abone ukuthi

25:26.734 --> 25:30.565
lokhu kungaphazamisa ngempela ikhompyisi yazo yomaginethi.

25:30.565 --> 25:36.337
Kwavela ukuthi akugcini nje ngokuthi insimu yamaza aphezulu
yaphazamisa ngempela ukufuduka kwezinyoni ze-robin, kodwa lokhu

25:36.337 --> 25:39.330
kwenzeka ngisho nasezinga eliphansi kakhulu lamandla ensimu.

25:39.330 --> 25:43.692
Kubalulekile kakhulu futhi kuyathakazelisa
ukuthi ngisho nezinkambu zamaza aphezulu

25:43.692 --> 25:48.083
ezibuthakathaka kakhulu zathinta ikhompasi yama-robin.

25:52.465 --> 25:58.967
Izivivinyo zikaRitz zaveza ngokusobala ukuthi iseli
le-cryptochrome, elisetshenziselwa ukuhamba endleleni,

25:58.967 --> 26:03.752
lichatshazelwa kakhulu amafrequency enziwe
ngabantu – ngisho nalawa angaphansi

26:03.752 --> 26:08.415
kakhulu kwalawa abhekwa njengephephile yi-ICNIRP.

26:08.415 --> 26:16.118
Zonke izifundo zokuhamba kwezilwane, kumagundane omhlaba,
kumazinyoni e-zebra finch, ezinkukhu, kumarobini – kuzo zonke

26:16.118 --> 26:22.073
kutholakale ukuthi ikhompasi yazo yemagnethi
yaphazamiseka ngenxa yezinkambu zamaza aphakeme

26:22.073 --> 26:26.407
kakhulu ngaphansi kwemingcele echazwe yi-ICNIRP.

26:26.407 --> 26:30.493
Ngisebenza ngezinyoni, ikakhulukazi izinyoni nezimbungulu.

26:30.493 --> 26:40.665
Ngibonise ukuthi bayasabela emikhakheni kude kakhulu
ngaphansi kwezinga le-ICNIRP elithi liphephile kithi abantu.

26:40.665 --> 26:48.101
Uma ubheka lezi zilinganiso, ucwaningo lukhombisa ukuthi izilwane
ziphendula ngokuzwela kuzo – kunemibhalo emihle kakhulu ngalokhu

26:48.101 --> 26:54.164
ekhombisa ukuthi lezi zilinganiso ziphansi kakhulu
kunezilinganiso esivunyelwe ukuba sizibekwe kuzo, futhi

26:54.164 --> 26:57.490
ngenxa yalokho izilwane ezisemvelweni nazo ziyabhekana nazo.

26:57.490 --> 27:03.618
Kukhona izizathu zesayensi eziqinile kakhulu zokukholelwa
ukuthi izinkambu zamagnethi, izinkambu zamagnethi ezenziwe

27:03.618 --> 27:08.340
ngabantu, zizobhubhisa indawo yokuhlala yezinhlobo eziningi.

28:18.519 --> 28:22.836
Imvelo yethu isishintshe kangakanani
ngenxa yezinkambu zikagesi nezomagnethi?

28:22.836 --> 28:27.460
Eminyakeni engu-25 edlule,
sekushintshe kangangokuthi sekungasabonakali...

28:27.460 --> 28:33.055
Kukhulu izigidi zamazikhathi
ngokwamandla kagesi kanye namagnethi.

28:33.055 --> 28:40.075
I-National Radiological Protection Board yangaphambilini yathi
kwelinye lamadokhumenti ayo ukuthi ilinganisa ukuthi imvelo

28:40.075 --> 28:45.850
yokukhipha imisebe – uma ufuna ukuyibiza kanjalo – inyuke
izigidi eziningi kakhulu uma kuqhathaniswa nalokho

28:45.850 --> 28:50.049
eyayinjalo eminyakeni engu-50 edlule – izigidi eziningi kakhulu.

28:50.049 --> 28:55.948
Kuyinguquko enkulu emvelweni emhlabeni, futhi
kugcwalisa ngokuphelele zonke lezi zimpawu zemvelo,

28:55.948 --> 29:00.046
kuhlanganise namagagasi kaSchumann esikhulile nazo.

29:04.030 --> 29:10.150
"Ukungcola kagesi okubangelwa yizelfoni eselula kusiphoqe
ukuthi senze izilinganiso zethu olwandle." Isicaphuno sikaDkt.

29:10.150 --> 29:17.293
Esinye sezizathu ezenza ama-cryptochrome abe nentshisekelo
enkulu, ikakhulukazi maqondana nokuthi abantu bayakwazi ukubona

29:17.293 --> 29:24.729
amasimu kazibuthe, wukuthi kunocwaningo lwakamuva lukaDkt Foley
nabalingani bakhe olukhombisa ukuthi uma ufaka ama-cryptochrome

29:24.729 --> 29:32.787
abantu kumiyane yezithelo, le miyane iba nokuzwela
kazibuthe ngenxa yokuba khona kwala ma-cryptochrome abantu.

29:42.256 --> 29:50.600
Lokhu ngempela kukhombisa ukuthi ama-cryptochrome abantu
azwela imagnethi, okusho ukuthi athola amasimu wemagnethi.

29:55.865 --> 30:00.473
Ukutholakala kweseli ye-cryptochrome kuvuse intshisekelo entsha
emqondweni wobuntu wokuzwa imagnethi,

30:00.473 --> 30:06.506
umqondo owawubikezelwe nguRobin Baker (isazi
sezinto eziphilayo) eminyakeni engu-40 edlule.

30:06.506 --> 30:10.951
Lokhu akuyona indiza engabonakali
yesayensi. Kuyisivivinyo sokuthola ukuthi izingane

30:10.951 --> 30:13.670
zinomqondo wokuhamba ngendlela efanele yini.

30:13.670 --> 30:18.466
Evalwe amehlo futhi egqoke izivikeli
zezindlebe, umuntu ohlolwayo ujikeleziswa esihlalweni

30:18.466 --> 30:21.498
esikhethekile kuze angasazi ukuthi ubheke ngaphi.

30:21.498 --> 30:26.800
Isihlalo siyema futhi umuntu ovivinywayo uqagela ukuthi ngabe
ubheke empumalanga, entshonalanga, enyakatho noma eningizimu.

30:26.800 --> 30:29.983
Ukuqagela kubhalwe kukhompyutha encane.

30:29.983 --> 30:35.295
Uma izingane zingenalo umqondo wokuthi indlela ihamba
kanjani, izilingo zazo bezizoba ngokungahleliwe. Kodwa azinjalo.

30:35.295 --> 30:38.848
Izingane ezineminyaka eyishumi noma
eyishumi nanye zingaqagela kahle kakhulu.

30:38.848 --> 30:44.865
Kubonakala sengathi banomqondo wangempela wokuhola
indlela. Futhi kubonakala kuwumqondo onamandla wokudonsa.

30:44.865 --> 30:52.811
Lapho ososayensi befaka imagnethi ekhanda labahlanganyeli,
kubhidliza kakhulu umqondo wabo wokuhamba ngendlela efanele.

30:52.811 --> 30:57.166
Kuyisinyathelo esikhulu phambili ekuqondeni.

30:57.166 --> 31:02.923
Futhi, impela, lokhu kuvusa imibuzo ehlukahlukene, njengokuthi
ngabe abantu bangempela bangakwazi ukuhamba besebenzisa insimu

31:02.923 --> 31:08.830
yemagnethi yoMhlaba, futhi uma bengakwenzi njalo namuhla,
mhlawumbe babekwenza lokhu eminyakeni eyizinkulungwane eyedlule?

31:08.830 --> 31:16.258
Impela, lokhu futhi kuvusa umbuzo wokuthi ngabe kukhona inqubo
lapho amasimu kazibuthe empeleni atholakala khona emzimbeni

31:16.258 --> 31:20.392
womuntu, okuholela ekuphazamisekeni kwemijikelezo ye-circadian.

31:20.392 --> 31:25.868
Lokho kungachaza zonke imiphumela emibi
yezempilo esiyibona kakhulu ocwaningweni lwezifo

31:25.868 --> 31:32.181
zomphakathi mayelana nezempilo nezinkambu zamagnethi.

31:32.181 --> 31:39.728
Uma abantu benekhono lokubona amasimu kazibuthe, uma benalo
ikhono elifanayo nelinye lezinyosi, izinyoni

31:39.728 --> 31:49.072
nezimpukane, ingabe lokho kusho ukuthi nathi silula
ukuthinteka ezimwazweni ezenziwe ngabantu njengabo?

31:49.072 --> 31:56.017
Ingabe izinguquko emvelweni wethu
zizosithinta ngendlela efanayo naleyo eziyithinta ngayo?

32:03.989 --> 32:07.595
Ungachaza kanjani ukuzwela kagesi?

32:10.283 --> 32:17.787
Ukuzwela kagesi yilapho abantu beqala ukuphendula,
imizimba yabo iqala ukuphendula emasimini kagesi-magnethi.

32:17.787 --> 32:22.264
Ngokuvamile, izinkambu zikagesi
nezomagnethi eziphendula kuzo azinayo intambo.

32:22.264 --> 32:27.417
Ngakho-ke kuyokuxhumana okungenantambo, i-Wi-Fi,
izingcingo ezingenantambo, izingcingo ze-DECT,

32:27.417 --> 32:32.514
izingcingo eziphathwayo, namasiteshi ezingcingo eziphathwayo.

32:32.514 --> 32:38.631
Bonke bathumela izimpawu umzimba
wethu ongazange ube nakho ngaphambili.

32:42.271 --> 32:49.603
Futhi lapho kuqala ukuthinta abantu – lapho
kwaqala ukungithinta mina – kuvamise

32:49.603 --> 32:54.881
ukuqala ekhanda – uqala ukuzwa ubuhlungu ekhanda.

32:54.881 --> 33:00.496
Ngiyazibeka kancane ukusho ukuthi kuwukuhlabeka
kwekhanda, ngoba kuwubuhlungu ekhanda lakho ongenakuthelekiswa

33:00.496 --> 33:04.561
nanoma yiluphi uhlobo lokuhlabeka kwekhanda owake waba nalo.

33:06.608 --> 33:12.039
Abantu abaningi bakhalaza ngezimpawu ezifana nokuphazamiseka
kwenhliziyo, ukungakwazi ukulala, izinhlungu zekhanda,

33:12.039 --> 33:18.264
ukuphazamiseka kokubona, ukuzizwa ujikeleza, izinhlobo
ezahlukene zokuphazamiseka kwemvakashi noma i-neurosis.

33:18.264 --> 33:24.777
Bachaza ukuthi bazizwa izizwa ezingajwayelekile emizimbeni yabo.

33:27.941 --> 33:35.490
Ngempela kungase futhi kuthinte uhlelo
lwe-endocrine nokusebenza kwe-thyroid. Uhlu alupheli ngempela.

33:35.490 --> 33:45.617
Esimweni sami esithile, futhi akusona sonke isimo, uma ngingaphumi
endaweni, ngiqala ukuba nobuhlungu obukhulu esiswini – futhi

33:45.617 --> 33:51.580
lokho kusho ukuthi sekwephuzile, nginegazi eliphuma ngaphakathi.

33:53.256 --> 33:57.845
Ngicabanga ukuthi izimpawu ziyahlukahluka kakhulu futhi
izixhumanisi abantu abazidalayo kunzima

33:57.845 --> 34:02.986
kakhulu ukuzemukela uma ungenalo ulwazi ngalesi
sihloko, okungukuthi iningi lodokotela alinalo.

34:02.986 --> 34:07.546
Futhi akuyona icala labo. Asifundiswanga ukuqaphela lesi simo.

34:07.546 --> 34:14.701
Kuyinto entsha kakhulu, futhi ukuqonda kwethu kusekhula
kakhulu kulesi sigaba – kuthathwa izinyathelo zokuqala

34:14.701 --> 34:19.779
ukuze kucaciswe ngokuphelele futhi kuqondwe lesi simo.

34:22.120 --> 34:29.979
Njengabaningi abantu abahlushwa ukuzwela kagesi, uBrian
uphoqelekile ukwenza izinguquko ezinkulu ekhaya lakhe.

34:29.979 --> 34:39.358
Lezi zindlu ezimbili zazivikelwe
ngokuphelele ngefolishi yensimbi.

34:39.358 --> 34:47.559
Leli gumbi negumbi lokulala ngaleyo ndlela
ziyizindlu zokuqinisekisa ukuthi amaza awangeni.

34:47.559 --> 34:57.401
Futhi uma ngempela uhlole amasimu kagesi kanye nezintambo
zikagesi noma amaza e-microwave – kanti leli divayisi liguqula

34:57.401 --> 35:04.946
nje amaza e-microwave abe yizimpawu zomsindo –
uzothola ukuthi isigxobo semast esikude cishe

35:04.946 --> 35:10.716
isigamu semayela asibangeli noma yiziphi izinkinga kimi.

35:10.716 --> 35:22.640
Lapho ngivikela igumbi, ngafaka ingilazi yefasitela egqokwe
insimbi, okungivumela ukususa iningi lemikhakha kagesi-magnethi.

35:22.640 --> 35:30.211
Izinhlangothi zesisindo eziphilayo ezikwenza sikwazi
ukuthola nokuphendula emikhakheni kagesi-magnethi –

35:30.211 --> 35:34.746
kungathiwa la magama asetshenziswa ezimweni ezahlukene.

35:34.746 --> 35:41.889
Futhi uma uyihlukanisa ibe 'ukuzwela kagesi' –
ungathi empeleni lokhu kuyimpendulo ekuphileni uqobo.

35:41.889 --> 35:49.653
Isibonelo, lapho sihlola isidalwa ukuze sinqume ukuthi ingabe
ukuphila kukhona, empeleni sifuna ubukhona kagesi –

35:49.653 --> 35:56.998
isibonelo, nge-electrocardiogram (umsebenzi
wenhliziyo), i-ECG, kanye ne-electroencephalogram, i-EEG.

35:56.998 --> 36:03.053
Esikucwaninga lapha wukuba khona kukagesi okuvela
kulezi zitho ezigxile kuzo, ubuchopho nenhliziyo.

36:03.053 --> 36:06.791
Futhi lapho sikubona lokho,
kuyisibonakaliso sokuthi ukuphila kukhona.

36:06.791 --> 36:11.609
Ngokomqondo, izinkambu zikagesi nezomagnethi
ziyingxenye yempilo uqobo ezingeni lamaseli.

36:11.609 --> 36:15.654
Kungashiwo ukuthi yonke impilo iyazwela ugesi.

36:18.019 --> 36:24.425
Besesaba ukukholisa abantu ukuthi ukuzwela kagesi
kuyiqiniso, uBrian nabanye abaningi abahlushwayo

36:24.425 --> 36:28.889
babhalisela isivivinyo esisha eNyuvesi yase-Essex.

36:28.889 --> 36:35.537
Ucwaningo olwenzelwe ngaphansi kuka-Elaine Fox,
ngokudabukisayo, lwaba ngumsebenzi wokugcina kulesi sihloko.

36:39.673 --> 36:42.475
Kufanele ungene egumbini elivikeliwe.

36:42.475 --> 36:49.756
Ungena lapho isikhathi esifushane nje, i-mast ivuliwe
imizuzu eyishumi, icinyiwe imizuzu eyishumi, bese ivuliwe futhi

36:49.756 --> 36:54.532
imizuzu eyishumi – bese ungabona ukuthi uyayizwa noma cha.

36:54.532 --> 37:02.486
Ngahamba ngangena egumbini ngabatshela ukuthi ngeke
ngikwazi ukusho ukuthi umasthi wawuvuliwe noma wawucishiwe.

37:02.486 --> 37:07.138
Kungani kunjalo? Ngoba ukuqonda kwabo
kokuthi bangaphendula kanjani kukho akulungile.

37:07.138 --> 37:14.286
Kubantu abaningi, akunjalo ukuthi uvule
umast bese bethi, "Owu, ngiyazizwa lokho."

37:16.828 --> 37:22.191
Bese behudula phansi isigxobo somkhumbi, umuntu uthi:
Ah, manje sengizizwa ngiphilile futhi. Akusebenzi kanjalo.

37:22.191 --> 37:25.878
Nginesifo sokuzwela uthuli lwezitshalo, futhi
lapho ngingena ensimini enjengale, kuthatha

37:25.878 --> 37:28.454
isikhathi ngaphambi kokuba ngizwe imiphumela.

37:28.454 --> 37:32.559
Kodwa kuthatha isikhathi eside ngaphambi kokuba
ngingasazizwa, ngaphambi kokuba ngingasathinteki kulo.

37:32.559 --> 37:37.034
Ngingasuswa ensimini yotshani, kodwa
ngisazozwa okuthile ngemuva kwamahora angama-24.

37:37.034 --> 37:41.683
Ukuzwela kagesi kuvela kubantu
abaningi cishe ngale ndlela elandelayo.

37:41.683 --> 37:47.047
Indlela ithimba elalilungiselele ngayo ukuhlolwa kwenza
kwaba cishe kungabi nokwenzeka kuBrian nakwabanye

37:47.047 --> 37:50.520
abavolontiya ukufakazela ukuthi babebhekene nokuzwela kagesi.

37:50.520 --> 37:56.946
Bekungathi akubalulekile, njengoba iqembu ngokungachazeki
linqume ukwenqaba noma yiluphi uhlobo lokubuyekezwa.

37:56.946 --> 38:00.809
Ngakolunye uhlangothi, kubonakala
sengathi abantu bayazwela ezintweni ezahlukene.

38:00.809 --> 38:07.166
Ngibucayi kumafoni weselula we-3G, isibonelo amafoni weselula
we-GSM. Kunezihluko endleleni i-modulation esebenza ngayo.

38:07.166 --> 38:14.237
Angazi noma benza kahle yini lapho besho ukuthi
bayasabela, kodwa uma unenkinga, kunengqondo ukuveza abantu

38:14.237 --> 38:18.499
ocwaningweni lwakho ngqo kusiginali abathi bayasabela kuyo.

38:18.499 --> 38:23.864
Uma, isibonelo, kunomuntu ohlale ethinteka ku-Wi-Fi kodwa
engathinteki kumafoni weselula – uma lowo muntu

38:23.864 --> 38:28.304
ekhona – kungcono ukuqinisekisa ukuthi
okuthinta yena yi-Wi-Fi kuphela, hhayi amafoni weselula.

38:28.304 --> 38:31.689
Phela, ufuna ukufakazela ukuthi baphendula kulokho abakubikayo.

38:31.689 --> 38:34.773
Futhi akwenziwanga lapha noma yiluphi lolu hlobo lwezihlukaniso.

38:34.773 --> 38:41.425
Empeleni, uma wawuzibiza ukuthi uyasabela kagesi
entweni ethile, kwakusho ukuthi wawubandakanyekile.

38:41.425 --> 38:48.860
Esinye isizathu engangicabanga ukuthi kubalulekile kakhulu
kwakuwukuthi ngangisiza abantu abanezinkinga zokuzwela kagesi.

38:48.860 --> 38:56.715
Ezinyangeni ezimbalwa ngaphambilini ngangivakashela owesifazane –
owayezibheka njengomuntu obuthakathaka kagesi – futhi ngangikhona

38:56.715 --> 39:03.871
nje ukuze ngizame ukumsize; ngichazele ukuthi ukubuthakathaka
kagesi kuyini nokuthi yini engabangela inkinga yakhe.

39:03.871 --> 39:08.915
Ukuze ngifinyeze indaba ende, kwacaca ukuthi
lo wesifazane wayenkinga, kodwa wayengekho

39:08.915 --> 39:12.545
ukuzwela kagesi. Impela wayengekho ukuzwela kagesi.

39:12.545 --> 39:22.014
Kodwa ngesikhathi sixoxa, ngabona ukuthi wayebhalisele izifundo
zase-Essex ukuze athole ukuthi wayenokuzwela kagesi yini.

39:22.014 --> 39:29.411
Inhliziyo yami cishe yema. Nansi umuntu ongazweli
ugesi, futhi lo muntu ubhalisele eNyuvesi yase-Essex.

39:29.411 --> 39:32.919
Futhi u-Essex ungitshela ukuthi abanazo izinqubo zokuhlola!

39:32.919 --> 39:38.716
Lokho abakutholile ngempela – futhi lokhu kusekelwe
embhalweni wesihloko uqobo – ngizofingqa ngamazwi ami.

39:38.716 --> 39:45.171
Kuthiwa, ngokwesilinganiso sokuphendula abakulindele,
bazodinga cishe abahlanganyeli abangama-132 ocwaningweni

39:45.171 --> 39:49.016
lwabo ukuze babonise umphumela obalulekile ngokwezibalo.

39:49.016 --> 39:54.865
Ngenxa yokuba nabantu abaningi kakhulu, bazodinga
idatha eningi kakhulu ocwaningweni lwabo ukuze

39:54.865 --> 39:58.632
baphothule ukuthi leli qembu liyazwela kakhulu kunalelo.

39:58.632 --> 40:03.370
Lokhu kwakusho ukuthi, kusukela ekuqaleni, babe nokufinyelela
kuphela engxenyeni eyodwa kwezintathu yedatha ababekulindele

40:03.370 --> 40:05.140
ukuthi bazoyithola ukuze bakwazi ukuthola noma yini nhlobo.

40:05.140 --> 40:11.733
Umphumela waba ukuthi bathola ingozi
ebalulekile ngokwezibalo eyayisobala kusukela ezibalweni.

40:11.733 --> 40:17.522
Kubo bonke abantu abathi bazwela, lokhu
kwaphinde kwabonakala ngokubaluleka cishe okungu-90%.

40:17.522 --> 40:23.860
Ngakho-ke, umkhawulo lapho iphepha lesayensi
libona into njengokubalulekile ngokwezibalo ungama-95%.

40:23.860 --> 40:27.713
Uma leli zinga lokuqiniseka lingafezeki,
akubhekwa njengesehlakalo sezibalo. Kungaba

40:27.713 --> 40:30.314
ukuhlangana kwemicimbi, inhlanhla noma okuthile okunye.

40:30.314 --> 40:36.164
Babe nokuqiniseka okungu-90% ukuthi ingozi izokwanda,
futhi kunjalo ayifinyeleli emkhawulweni wemilingo lapho

40:36.164 --> 40:39.384
kubhekwa khona njengesehlakalo esibalulekile ngokwezibalo.

40:39.384 --> 40:47.862
Ngakho-ke kwaphoswa ngamazwi athi, "Lokhu kukhombisa ukuthi
abantu abanazwelo." Kodwa lokho kwakungeyona nhloso nhlobo.

40:47.862 --> 40:52.753
Ukuchayeka okuqhubekayo kumasti kushiye uphawu
kubantu abaningana ababengabahlanganyeli ekuhlolweni.

40:52.753 --> 40:57.680
Abanye bagula kakhulu kangangokuba
kwadingeka ukuthi baphume kulolu vivinywa.

40:57.680 --> 41:05.039
UBrian waqhubeka ezwa imiphumela yokuhlolwa
isikhathi eside ngemuva kokushiya e-Essex.

41:05.039 --> 41:10.263
Ngahlinzwa i-colonoscopy yami yokuqala eminyakeni
eyisikhombisa edlule, eyesibili eminyakeni emine

41:10.263 --> 41:12.758
edlule, kanti eyesithathu cishe unyaka owedlule.

41:12.758 --> 41:19.634
Konke kulungile kimi. Konke kulungile kimi.
Yebo, usubike kahle: nginomdlavuza wamathumbu.

41:22.700 --> 41:29.457
Ngakho-ke, kusukela ngokuqala ukopha kuze kube
sekususwa kwesibumbu sami, kwakuyiminyaka eyisikhombisa ngqo.

41:29.457 --> 41:32.699
Ngesikhathi ngibuza udokotela ukuthi kuthatha
isikhathi esingakanani ukuthi lo mdlavuza

41:32.699 --> 41:35.724
ukhule, waphendula wathi, "Iminyaka eyisikhombisa."

41:35.724 --> 41:40.817
Ngakho-ke ungakwazi ngempela ukulandelela sonke isikhathi
engangikhona e-Essex, futhi kwakukhona

41:40.817 --> 41:47.198
okwenzeka ngaphambi kwalokho lapho ngangiqala
ukopha, ukopha okwaqala umdlavuza wamathumbu.

41:51.159 --> 41:57.234
Kungani isivivinyo esidlulele kanje
singabekwa phezulu njengocwaningo olunamandla?

41:57.234 --> 42:04.553
Kungani iqembu elinolwazi oluningi lingenza
amaphutha ayisisekelo futhi acacile emsebenzini walo?

42:04.553 --> 42:09.665
Kungaba yini ukuthi kuhlobene nalabo abahlinzeke ngemali?

42:11.518 --> 42:19.440
Uhlolo lwase-Essex luyingxenye
nochungechunge lwezivivinyo ezixhaswe yi-MTHR.

42:19.440 --> 42:26.055
Le nkampani isebenza futhi ixhaswa
ngemali ngemboni yocingo lweselula uqobo.

42:26.055 --> 42:30.748
Ungangitshela ukuthi i-MTHR iyini nokuthi ixhaswa kanjani?

42:30.748 --> 42:38.648
Yebo, uhlelo lwe-MTHR luxhaswa ngemali ngokubambisana nguhulumeni
waseBrithani nomkhakha wezocingo lweselula futhi

42:38.648 --> 42:49.405
lusebenza ukucwaninga ngemiphumela engase ibe yingozi
empilweni ehlotshaniswa nobuchwepheshe bocingo lweselula.

42:49.405 --> 42:54.373
Isihloko sethu, ukuthi ubani oxhasa
ucwaningo lwesayensi, siyisihloko esibucayi.

42:54.373 --> 43:00.359
Ngiyazi ososayensi abaningi abafana nami, lapho
bethola ucwaningo olusha lokufunda, baqala ngokuvula

43:00.359 --> 43:06.060
ikhasi lasemva ukuze babone ukuthi lwaxhaswa ngubani.

43:06.060 --> 43:10.494
Ucabanga ukuthi kungaba nokuphikisana kwezintshisekelo
maqondana nokuxhaswa kwezimali okuvela embonini yocingo

43:10.494 --> 43:14.080
lweselula uma kukhulunywa ngocwaningo ngemiphumela eyingozi?

43:14.080 --> 43:19.353
Yebo, impela kunezimo ezingase zibe khona
zokungqubuzana kwezintshisekelo, yingakho lolu

43:19.353 --> 43:24.169
hlelo locwaningo kumele luphathwe ngokucophelela.

43:24.169 --> 43:30.645
Ngisebenze kabanzi nomkhakha wezokuxhumana ngoba
ngihlela imisebenzi yokuxhumana njengommeli lapha,

43:30.645 --> 43:34.220
ngakho sengikhuluma nalaba bantu isikhathi eside.

43:34.220 --> 43:40.844
Ngicabanga ukuthi bangathanda ukuba nezimvo ezingakhethi, kodwa
ikakhulu bagqugquzelwa inzuzo, ikakhulukazi emakethe lapho

43:40.844 --> 43:47.680
bekhuphisanayo khona ngokwabelana ngemakethe, ngakho bangase
baxhase ucwaningo, kodwa bafana kakhulu nomkhakha wemithi.

43:47.680 --> 43:52.281
Kuyacaca ukuthi baqasha abantu asebekuseceleni kwabo.

43:52.281 --> 43:55.359
Ososayensi abangewona ama-pop star; abatholi mali eningi.

43:55.359 --> 43:59.941
Bane izindlu okufanele bazixhase
ngemali, banezindeni okufanele bazinakekele.

43:59.941 --> 44:03.991
Ubani ongabasola uma befika eziphethweni ezingalungile?

44:03.991 --> 44:09.603
Awusoze uthole omunye umsebenzi, okungenani hhayi lapho.

44:09.603 --> 44:13.857
Kukhona ukucindezeleka kwengqondo, ngisho
naphandle kokucindezeleka kwangempela, okungase kube

44:13.857 --> 44:16.897
khona noma kungabi khona ezimweni zabantu ngabanye.

44:16.897 --> 44:24.749
Kodwa ingcindezi yengqondo yokuhambisana
nokwanelisa inhlangano ebaxhasayo ngempela idlala indima.

44:24.749 --> 44:26.249
Uzizwa uphoqelekile?

44:26.249 --> 44:30.547
Yebo, umuntu uzizwa ephoqelekile. Umuntu uzizwa ephoqelekile.

44:30.547 --> 44:41.363
Kukhona izibalo eziqinile ngempela ezikhombisa ukuthi uma
kukhulunywa ngemiphumela yamaza kagesi, izifundo ezixhaswe

44:41.363 --> 44:52.043
izinkampani zikagesi, okungukuthi imboni kagesi, imboni
yomsakazo noma imboni yocingo lweselula, zinobandlululo.

44:52.043 --> 44:55.451
Lezi zifundo zivame ukuba nemiphumela engemihle kakhulu.

44:55.451 --> 45:02.131
Izifundo ezixhaswa ngokuzimele ngaphakathi kwamanyuvesi
nokunye okunjalo, ngakolunye uhlangothi, ngokuvamile azixhaswa.

45:03.819 --> 45:07.409
Kuyinsimu yocwaningo enzima.

45:07.409 --> 45:13.801
Akulula ukwenza izifundo zalo hlobo, futhi
ngenxa yezithiyo ocwaningweni olubandakanya

45:13.801 --> 45:17.908
abantu, ngeke kube khona indawo yocwaningo ephelele.

45:17.908 --> 45:21.408
Kuzohlale kunemikhawulo.

45:26.367 --> 45:30.898
Ingabe lokhu kuwukugula kwangempela? Yebo, impela kunjalo.

45:30.898 --> 45:37.518
Okwamanje, i-WHO ithi lokhu kuyiqiniso futhi
izimpawu zingaba zimbi kakhulu futhi zidale ukukhubazeka.

45:37.518 --> 45:42.701
Izinombolo eziphathelene nokuzwela
ngokweqile kukagesi zingaba cishe u-2% kuya ku-3%.

45:42.701 --> 45:47.272
Laba ngabantu abaphila impilo yabo ethinteke kakhulu yilesi simo.

45:47.272 --> 45:52.740
Kodwa njengoba ngishilo ngaphambilini, abantu
abayikhulu ekhulwini bayiphendula ezingeni lamaseli.

45:52.740 --> 45:59.736
Lokhu kusho ukuthi imiphumela ohlelweni lwezempilo ingaba mkhulu
kakhulu uma lokhu kungathathwa ngokungathi sína noma kungabonwa.

45:59.736 --> 46:03.755
Futhi inani labantu abanezimo zokuzwela
kagesi ezilula noma eziphakathi cishe liphezulu

46:03.755 --> 46:07.473
kakhulu kunalokho esasikucabanga ngaphambilini.

46:21.754 --> 46:25.144
Lokho kusho ukuthini kithi?

46:25.144 --> 46:29.757
Kubhekisela ekurekhodweni kwekhasethi
kokuxhumana okuhlolwayo phakathi kwefoni evamile

46:29.757 --> 46:33.823
nesibambo sefoni ephathekayo esiyingqayizivele.

46:33.823 --> 46:37.627
Umsindo wokuxhuma – futhi lokho kuwumphumelelo omkhulu!

46:37.627 --> 46:43.873
Ngoba kuwumsebenzi owodwa ukudlulisa ingxoxo, kodwa kuwumsebenzi
ohlukile ngokuphelele ukudlulisa ulwazi lwedijithali olunembile.

46:43.873 --> 46:48.410
Manje sekukhona inombolo yokushayela ngqo eyiya
esikhungweni socwaningo eChelmsford (e-Essex,

46:48.410 --> 46:51.750
eNgilandi), esithuthukisile lobu buchwepheshe.

46:51.750 --> 46:54.604
ULiz Charnock kufanele abe kwelinye icala.

46:54.604 --> 47:01.392
Ngenxa yokwethulwa kwocingo lweselula ngeminyaka
yama-1980, kwadingeka inethiwekhi yama-antenna.

47:01.392 --> 47:07.845
Kusukela lapho, izinkampani zezokuxhumana sezimise
izigxobo ezingaphezu kwezigidi ezinhlanu emhlabeni wonke.

47:07.845 --> 47:14.091
Baziqhenya ngokugcwalisa umoya ngamaza e-microwave,
kodwa abakaze benze ucwaningo olulodwa ukuze baqinisekise

47:14.091 --> 47:18.605
ukuthi ngeke kube nomonakalo wesikhathi eside empilweni.

47:18.605 --> 47:23.096
Zakhiwe ngaphandle kokuqala ukuqinisekisa ukuthi ziphephile.

47:23.096 --> 47:25.615
Ngiyabonga ngosizo lwakho.

47:42.930 --> 47:44.719
Akumnandi nhlobo, akunjalo?

47:44.719 --> 47:48.388
Yebo, futhi ihlala ikhona ngaso sonke
isikhathi, into ephawulekayo wukuthi ayimi.

47:48.388 --> 47:54.294
Ihlala ikhipha imisebe – ivela ema-masti
– uma ubona ama-masti, usengozini yayo.

47:54.294 --> 47:59.175
Ukuthi qiniso, noma ingekho, usasesekelwe kuyo kule
mibanga, njengoba idlula odongeni lwekhonkrithi nakwezinye

47:59.175 --> 48:02.051
izinto. Iyancishiswa kancane umsindo wayo, kodwa kancane nje.

48:02.051 --> 48:07.012
Kumamitha angu-200 kuya kwangu-300
ukusuka kumasti, uhlala usesichibiyelweni sawo.

48:07.012 --> 48:11.720
Uma usuwuzwa, kushintsha konke. Yebo. Kwenzekani uma ungakubona?

48:16.285 --> 48:19.920
Kungaba sengathi ubona umsoghu nsuku zonke.

48:31.707 --> 48:37.745
Ngenxa yothuli lwamaza enziwe ngabantu olusihlala
lusizungeze njalo ngaphandle kokuhlola ukuphepha kwawo –

48:37.745 --> 48:43.688
akumangazi yini ukuthi umzimba womuntu usuqala ukuphendula kuwo?

48:43.688 --> 48:47.891
Kwaba cishe iminyaka eyishumi edlule.
Bengineminyaka engamashumi amathathu.

48:47.891 --> 48:53.300
Akukho umdlavuza wamabele emndenini wami kuze
kube manje. Bengiphila impilo enempilo kakhulu.

48:53.300 --> 48:59.511
Ngahlala eduze kwepali yocingo iminyaka eminingi,
kwathi ngaleso sikhathi kwakuyiminyaka eyisikhombisa.

48:59.511 --> 49:02.628
Wayemi ngamamitha ayikhulu kude nendlu yami.

49:02.628 --> 49:13.019
Iminyaka eminingi nganginezimpawu ezingahlangene namamasti,
ngoba ngaleso sikhathi angazi lutho ngokuzwela kukagesi.

49:13.019 --> 49:17.722
Bengizizwa ngijikeleza, nginenkinga yokulala,
nginobuhlungu bekhanda, ubuhlungu obukhali

49:17.722 --> 49:20.472
ekhanda lami, futhi ngangivame ukuya kudokotela.

49:20.472 --> 49:26.751
Ngatshelwa ukuthi bekuyingozi yokucindezeleka noma
i-virus. Kwathi-ke, ngokungazelelwe, ngatholakala nginomdlavuza

49:26.751 --> 49:32.793
wamabele. Kwaba yisimanga esikhulu kakhulu empilweni yami.

49:32.793 --> 49:41.432
Ekuqaleni ngangicabanga ukuthi ngingelashwa nje,
ukuthi bekuyiphutha lami. Bese kwaqala ukwelashwa.

49:41.432 --> 49:47.300
Ngahlangana nabanye omakhelwane lapho
esibhedlela – ngangihlala emzaneni omncane kakhulu.

49:47.300 --> 49:53.860
Futhi ngahlangana nalaba omakhelwane, abesifazane abasha – mina
ngangisemncane kunabo bonke, ngisemashumini amathathu, kanti

49:53.860 --> 49:57.915
abanye babe semashumini amane noma ekuqaleni kwemashumi amahlanu.

49:57.915 --> 50:01.997
Besihlanu thina, sonke sasikhona ngesikhathi
esisodwa phakathi kwezinyanga eziyisithupha,

50:01.997 --> 50:06.836
sithola ukuxilongwa okufanayo komdlavuza wamabele.

50:06.836 --> 50:10.975
Kwakukhona izindlu eziyi-18 kuphela emzaneni
wethu, ezazizungeze isigxobo sefoni ephathekayo.

50:10.975 --> 50:16.249
Ngakho-ke u-Eileen wanquma ukuqala ucwaningo ukuze
abone ukuthi nabanye babhekana nokugula okungazelelwe.

50:16.249 --> 50:23.373
Imiphumela yasenza sathuthumela. Abantu abaningi
babike izimpawu ezifanayo engangibhekana nazo iminyaka

50:23.373 --> 50:26.235
eminingi. Izinhlungu zekhanda, ukuzizwa ujikeleza.

50:26.235 --> 50:31.277
Kodwa kwakukhona nezinye izintokazi emzaneni
ezazinezinkinga zokuzala nezilonda zesibeletho ezingaphambi

50:31.277 --> 50:34.814
komdlavuza – noma owesifazane onezicubu zomdlavuza wamabele.

50:34.814 --> 50:39.095
Futhi kwakukhona nezinye izinhlobo zomdlavuza kule ndawo.

50:39.095 --> 50:45.813
Umakhelwane, owayeneminyaka engu-51 kuphela,
wathola isifo se-motor neuron futhi

50:45.813 --> 50:51.930
ngokudabukisayo washona. Ukuze ngibe qotho: isifo esesabekayo.

50:56.289 --> 51:00.851
Kuthinte abantu abangama-77 abavela kulezi zindlu.

51:05.143 --> 51:11.337
Yebo, cishe amaphesenti angama-70 abantu abake bahlangabezana
nemiphumela yezinto eziphilayo eminyakeni

51:11.337 --> 51:16.993
edlule – izinkinga zokulala, ukuvuvukala
kwesikhumba, amabala ezinhlanzi noma umdlavuza.

51:16.993 --> 51:22.415
Yebo, kwaba nomthelela omkhulu kubantu baleli mzaneni.

51:22.415 --> 51:26.399
Ngicabanga ukuthi kuyinkinga enkulu yomhlaba wonke.

51:26.399 --> 51:31.237
Kusukela lapho sithole ukuthi asiyona yedwa iqoqo
lezigameko zomdlavuza ezizungeze isigxobo sefoni ephathekayo.

51:31.237 --> 51:33.862
Kunezihlanganiso eziningi zomdlavuza eduze kwamapayiloni.

51:33.862 --> 51:40.017
Sasebenza nososayensi endaweni, lapho sihlola eminye
imigqomo eyayimi kwezinye izindawo isikhathi eside.

51:40.017 --> 51:45.699
Futhi senza ezinye izivivinyo futhi sathola
izinga eliphezulu lokubakhona komdlavuza.

51:53.076 --> 51:59.391
Ngenxa yezingcingo eziphathwayo eziningi kakhulu, izimasti zazo,
kanye nomkhakha wezingcingo eziphathwayo onenani lamatriliyoni,

51:59.391 --> 52:04.846
umuntu angathemba ukuthi manje sekusunguliwe umnyango kahulumeni
oqinile, igunya eliqinisekisa ukuthi umkhakha wezokuxhumana

52:04.846 --> 52:09.341
uphephile uma kukhulunywa ngokudluliswa kwezimpawu.

52:09.341 --> 52:14.887
Umuntu obeka imingcele eqinile evikela
umphakathi – umuntu oqinisekisa ukuthi konke

52:14.887 --> 52:19.748
esibhekana nakho kuphephile ngokuphelele.

52:19.748 --> 52:27.716
Ngeshwa, akukho kwalokho okukhona. Esinakho yi-ICNIRP.

52:27.716 --> 52:33.093
ICNIRP yasungulwa eYurophu cishe eminyakeni engu-20
edlule ukuze ifunde ngemisebe engahambi ngama-ion.

52:33.093 --> 52:39.393
Ikomidi Yamazwe Ngamazwe Yokuvikelwa Ekuchayekeni Kumaza
Angenayo I-Ionisation, futhi umsebenzi walo ukuhlaziya

52:39.393 --> 52:42.660
yonke imibhalo eshicilelwe nokuyifingqa ngokuyisisekelo:

52:42.660 --> 52:45.957
Yilokho okushiwo ngokuqinisekile yisayensi.

52:45.957 --> 52:52.608
Awukwazi ukungena ngokuvota. Umenyiwe ukuba
ujoyine uma ungomunye wabantu abakhethiwe.

52:52.608 --> 52:58.133
Ngakho-ke, kuhlala kunqunywa
yimboni, ngoba yilapho izimpande zikhona.

52:58.133 --> 53:05.074
Ngakho-ke, sinayo i- ibhentshimakhi abayibekile, eyamukelwe
yizizwe eziningi zaseYurophu, futhi iyinto ecetyiswa

53:05.074 --> 53:09.568
yiKhomishini Yurophu uqobo, kuhlanganise nephaneli yochwepheshe.

53:09.568 --> 53:14.234
Nokho, lezi zikhombisi zisekelwe ezindleleni
zokwakha esazi ukuthi zinebudlelwano obubangela nomphumela

53:14.234 --> 53:16.568
nokukhanya okunezindawo eziphindaphindayo eziphezulu.

53:16.568 --> 53:22.887
Isimo esisodwa kuphela esikhona njengamanje mayelana namandla
asizungezile kule frekwensi, njengemisebe evela kumafoni eselula,

53:22.887 --> 53:29.106
kumamasti wamafoni eselula nakumafoni angenantambo – ngamanye
amazwi, yonke imishini yokuxhumana esiyisebenzisa nsuku zonke –

53:29.106 --> 53:32.473
siyafana nalokho esijwayele ukukubona kuma-oveni e-microwave.

53:32.473 --> 53:38.396
Uma sisebenzisa amandla anele futhi siwagxila
endaweni encane ngokwanele, siyo shisa izicubu, bese

53:38.396 --> 53:43.181
siyo shisa yonke into equkethe inani elithile lamanzi.

53:43.181 --> 53:47.811
Akukho kuzinhlelo zomhlahlandlela zamanje
okuxhumene nokulimala kwempilo okuqhubekayo

53:47.811 --> 53:50.682
noma umdlavuza. Akukho nakunye, akukho noyedwa.

53:50.682 --> 53:54.331
Zonke zenzelwe ukudala imiphumela yokushisa noma
imiphumela esheshayo efana nokuzwa ukudlikiza kwesikhumba

53:54.331 --> 53:56.686
noma ukuvunguza kwamaqhuzu noma okuthile okufana nalokho.

53:56.686 --> 54:00.809
Akekho ongakwazi ukunquma umonakalo wesikhathi eside empilweni.

54:00.809 --> 54:04.924
Ngakho ucabanga ukuthi ngaphansi
kweminyaka engu-40 akunandaba, akunangqondo...

54:04.924 --> 54:10.910
Akusho lutho. Akukho hloso lokuvikela
umonakalo wezempilo wesikhathi eside.

54:10.910 --> 54:16.722
ICNIRP… kahle, ICNIRP ayibalulekile nhlobo.

54:16.722 --> 54:23.251
Isibonelo: Uma ufuna ukuqinisekisa ukuthi akekho
odlula umkhawulo wesivinini esikoleni, setha umkhawulo

54:23.251 --> 54:28.046
wesivinini ube ngamakhilomitha ayi-10 000 ngehora.

54:28.046 --> 54:32.957
Ngale ndlela, wonke umuntu uzoyilandela
futhi akekho ozoshayela ngokushesha kakhulu.

54:32.957 --> 54:39.918
Ungashayela udlule esikoleni ngesivinini
esingu-999 km/h futhi usahlangabezana nomkhawulo.

54:39.918 --> 54:46.105
Ikomidi elelulekayo okwamanje alinakho isibopho
sokubuyekeza ubufakazi obuhambisana nokuvikelwa komphakathi.

54:46.105 --> 54:50.914
Ngakho-ke i-ICNIRP ikhona kuphela ukuqinisekisa
ukuthi yini engama-100% eqiniso, futhi noma yini

54:50.914 --> 54:54.175
engelona iqiniso elingu-100% ayiyona into eyikhathazayo.

54:54.175 --> 55:00.920
Kunjalo. Bazoxoxa ngakho, bazofingqa ukuthi yini
ekhona, yini engakho nokuthi yini okusadingeka ukuthola.

55:00.920 --> 55:05.979
Futhi yilokho nje. Bayishiya kanjalo. Akukho
izincomo – lutho, ngoba abakuboni njengomthwalo wabo.

55:16.768 --> 55:18.425
Hhayi-ke, ngizozama ukwenza ucingo.

55:18.425 --> 55:21.951
Uma uzama ukushayela umuntu, cishe kuhlala
njalo lapho ukuhanjiswa kwama-frequency

55:21.951 --> 55:24.424
aphezulu kuqala ngakolunye uhlangothi nangakolunye.

55:24.424 --> 55:27.226
Kulungile, masizame. Hawu!

55:27.226 --> 55:31.943
Ngesikhathi sixhuma; lokho kubizwa ngokuthi
imodi yokubiza, yilokho okwenzwa ucingo lweselula.

55:31.943 --> 55:36.656
Lawa ngamagagasi asuka kusefoni yami ephathekayo aya
esiteshini esiyisisekelo bese adluliselwa kusukela lapho?

55:36.656 --> 55:41.577
Lokho ngokuyisisekelo yilokho ifoni yakho ephathekayo eyenza
ngaso sonke isikhathi lapho ithola isignali futhi uyisebenzisa.

55:41.577 --> 55:42.682
Kubi kakhulu.

55:42.682 --> 55:46.708
Futhi ucingo lwakho lweselula ngempela luthumela
lokhu ekhanda lakho ngaso sonke isikhathi lapho ushayela

55:46.708 --> 55:50.867
isiteshi esiyisisekelo bese usebenzisa ucingo lwakho.

56:06.533 --> 56:14.889
Kunzima ukucabanga ngomkhiqizo wobuchwepheshe ongenile
ezimpilweni zethu ngokushesha njengocingo lweselula.

56:14.889 --> 56:19.975
Eminyakeni engamashumi amabili nanhlanu
edlule, kwakubhekwa njengento nje yokudonsa amehlo.

56:21.810 --> 56:26.320
Namuhla, abantu abayizigidi ezine banezabo.

56:27.967 --> 56:32.615
Ngokwesilinganiso, izingane zithola ucingo lwazo
lweselula lokuqala zineminyaka eyisishiyagalombili.

56:36.764 --> 56:43.771
Amanye amafoni eselula asebenza ngokudlulisa
nokwamukela amaza e-microwave kusuka esiteshini esiyisisekelo.

56:43.771 --> 56:49.912
Uma ubamba ucingo lweselula endlebeni yakho,
ubuchopho bakho ngokungagwemeki buyavezwa kule migqa.

56:51.593 --> 56:55.381
Ingabe ubuchopho busabela kulomthelela?

56:55.381 --> 57:01.764
Ucwaningo olusha lwaseMelika
lubonisa ukuthi lokhu ngempela kunjalo.

57:01.764 --> 57:05.295
UDkt. Nora Volkow wenza lolu cwaningo.

57:05.295 --> 57:10.834
UDkt. Volkow nethimba lakhe bacwaninge
abantu abangama-47 abaphilile unyaka wonke.

57:10.834 --> 57:15.371
Abahlanganyeli babe nezingcingo eziphathwayo
ezindlebeni zabo zasekunene nezangakwesobunxele.

57:15.371 --> 57:19.381
Enye yazo yayisebenza kodwa ithule, enye yayicishiwe.

57:19.381 --> 57:23.724
UDkt. Volkow wasebenzisa imishini yokuthwebula
isithombe sobuchopho ukuze athole ukuthi ubuchopho

57:23.724 --> 57:27.732
buzosebenzisa malini i-glucose ngesikhathi sokuchayeka.

57:30.756 --> 57:36.699
Kuyisibonakaliso esibucayi kakhulu sokuthi
ngabe kunezinguquko emsebenzini wobuchopho

57:36.699 --> 57:43.500
ezingabangelwa isivuseleli – kulokhu, ucingo lweselula.

57:43.500 --> 57:50.982
Lapho ubuchopho bukhuthazwa, busebenzisa
iglukosi, njengemoto esebenzisa uphethiloli.

57:50.982 --> 57:58.889
Ukuchayeka kumafoni eselula imizuzu engu-15 kuhambisana
nokwanda kokusetshenziswa kwe-glucose ebuchosheni, okukhombisa

57:58.889 --> 58:03.304
ukuthi ubuchopho buvuselelwe ngamaza erediyo wamafoni eselula.

58:03.304 --> 58:07.874
Uhlangothi lwesokudla lobuchopho, olwaluseduze kakhulu
ne-antenna, lwabonisa ukwanda okukhulu kakhulu

58:07.874 --> 58:14.035
kwemisebenzi yokushintshisana kwamakhemikhali uma
kuqhathaniswa nesikhathi ifoni ephathekayo icishiwe.

58:17.993 --> 58:24.868
Nakuba amaza eradio akhishwa ubuchwepheshe
bamanje bamafoni eselula ebuthakathaka kakhulu,

58:24.868 --> 58:30.665
ayakwazi ukuvusa ubuchopho bomuntu nokuba nomthelela.

58:30.665 --> 58:34.731
Lapho usebenzisa ucingo lweselula kumodi ethule, isivivinyo
sikaDkt. Volkow siveze ukuthi ubuchopho bomuntu

58:34.731 --> 58:41.760
buveza impendulo yokushintshwa kwamandla emikhiqizo
yemisoco ngenxa yamagagasi amafushane ocingo lweselula.

58:41.760 --> 58:46.848
Ukuphenduka kwemetabolism ezingeni
eliphansi kakhulu kunomkhawulo osemthethweni.

58:46.848 --> 58:52.126
Okuthile abaningi abathi akunakwenzeka.

58:54.925 --> 59:00.705
Futhi impendulo eqoshiwe nguDkt.
Volkow ingemuva kwenkinga enkulu kunale:

59:00.705 --> 59:09.420
Indlela imisebe ye-microwave eyamukelwa ngayo
emphefumulweni. Lokhu kwaziwa njenge-SAR value.

59:15.873 --> 59:19.565
I-SAR imele izinga elithile lokumuncwa.

59:19.565 --> 59:30.128
Futhi lokho kuwukukala ukuthi amaza omsakazo amunca kangakanani
umzimba womuntu esikhathini esithile nasesivolumu ethile.

59:30.128 --> 59:36.839
Kuyilinganiso yemiphumela yokushisa
okubangelwa umsakazo womsakazo emzimbeni womuntu.

59:38.880 --> 59:45.792
I-SAR ilinganiswa ngale ndlela elandelayo.
Kusetshenziswa ikhanda elenziwe ngobuciko.

59:45.792 --> 59:50.690
Igcwele inhlanganisela ye-glucose
eyenzelwe ukumela ubuchopho bomuntu.

59:50.690 --> 59:57.995
Idivayisi yokuhlola ilinganisa inani lekhaza
le-microwave elidlulela ebunqeni bekhanda lomfuziselo.

59:57.995 --> 01:00:03.815
Inani le-SAR libalwa ngokuya ngokuthi amandla angakanani amuncwe.

01:00:08.112 --> 01:00:13.395
Ku-EU, umkhawulo uwu-2 watts ngekilogremu ngakunye
kwesicucu sezicubu esinesisindo esimaphakathi esingu-10 g.

01:00:13.395 --> 01:00:18.929
E-USA, kungu-1.6 W/kg phezu kwe-1 g elilinganiselwe yezicubu.

01:00:18.929 --> 01:00:23.966
I-US inomkhawulo ophezulu oqinile
kunowase-EU, kodwa kwamanye amazwe afana ne-Australia

01:00:23.966 --> 01:00:29.291
ne-New Zealand asebenzisa imikhawulo ye-EU.

01:00:29.291 --> 01:00:34.026
Ezinye zamafoni eselula adume kakhulu emakethe
zikhupha imisebe ye-microwave eningi kangangokuba

01:00:34.026 --> 01:00:38.042
inani lazo le-SAR lisondele emkhawulweni ophezulu.

01:00:50.560 --> 01:00:54.457
Wonke ummillimitha wesigaxa sekhanda usiza
ukuvikela ubuchopho ekukhanyeni kwemikrowave futhi

01:00:54.457 --> 01:00:59.540
ngaleyo ndlela wehlisa inani le-SAR lomakhalekhukhwini.

01:00:59.540 --> 01:01:03.640
Izingane zithola ucingo lwazo lweselula lokuqala
zineminyaka eyisishiyagalombili ngokwesilinganiso.

01:01:03.640 --> 01:01:08.366
Ukhanda lomntwana oneminyaka
eyisishiyagalombili luncane kakhulu kunolomuntu omdala.

01:01:08.366 --> 01:01:16.663
Umuntu angathemba ukuthi amafoni eselula avivinywa
ngobukhulu bengqimba yengqondo obulingana nobomntwana.

01:01:16.663 --> 01:01:23.243
Ikhanda le-SAM liyikhanda lomuntu
elikhulu elinobunjwa obujwayelekile.

01:01:23.243 --> 01:01:30.028
Isilinganiso sezilinganiso zekhanda eziyi-10 000
ezithathwe kubantu sasetshenziswa ukwenza le nhloko

01:01:30.028 --> 01:01:37.071
ye-phantom ye-SAM, emele isigaxa sekhanda somuntu esimaphakathi.

01:01:37.071 --> 01:01:43.210
Impela, ikhanda lomuntu omdala ojwayelekile likhulu
kakhulu kunelomntwana oneminyaka eyisishiyagalombili.

01:01:45.971 --> 01:01:54.240
Kodwa lapho sibuza inkampani ekhiqiza ikhanda
le-SAM phantom, sithole ukuthi iqiniso libi kakhulu.

01:01:55.764 --> 01:02:00.226
Imodeli yokuhlolwa kwe-SAM ayiyona nje isilinganiso sabantu
abayizinkulungwane eziyishumi, kodwa

01:02:00.226 --> 01:02:06.096
isilinganiso sabasosha abayizinkulungwane
eziyishumi eMbuthanweni Wezempi wase-United States.

01:02:08.268 --> 01:02:16.028
Futhi abasebenzi be-US Army ngempela banezinhloko ezinkulu
nezijulile kunalezo zomntwana oneminyaka eyisishiyagalombili.

01:02:17.997 --> 01:02:22.379
Ngakho-ke kungenzeka kakhulu ukuthi uma izingcingo
eziphathwayo zivivinywa ekhanda lomntwana

01:02:22.379 --> 01:02:26.737
oneminyaka eyisishiyagalombili, iningi lazo lingaphumeleli.

01:02:28.952 --> 01:02:30.812
Ubani ohlela iziqondiso?

01:02:30.812 --> 01:02:35.800
Laba ngabantu abavela ekhomitini ebizwa ngokuthi ICNIRP.

01:02:46.030 --> 01:02:49.399
Abantu abasebenza kumafoni eselula
bangabunjiniyela bezinto eziphilayo.

01:02:49.399 --> 01:02:56.500
Abanawo umqondo wokuthi kwenzekani ngaphakathi
kweseli eliphilayo, kodwa bakhuluma ngayo ngokuzigqaja.

01:02:56.500 --> 01:03:02.758
Bacabanga ukuthi into eyodwa kuphela
engathinta inhlalakahle yesidalwa esiphilayo wukuthi

01:03:02.758 --> 01:03:07.232
ingabe sinamandla anele yini ukufudumeza izicubu.

01:03:07.232 --> 01:03:13.674
Kodwa lokho kufana nokusho ukuthi, "Siyazi
ukuthi lapho siphehla iqanda, liyoba liyinqaba."

01:03:13.674 --> 01:03:18.830
Abangakwazi ukuthi uma bengibilisi iqanda, lizoba inkukhu.

01:03:18.830 --> 01:03:25.986
Abanawo umqondo omncane wokuthi kwenzeka
kanjani. Kodwa-ke basakhuluma sengathi bayazi.

01:03:38.462 --> 01:03:47.563
Ngo-2011, iNhlangano Yezempilo Yomhlaba Wonke yashintsha
ukuhlukaniswa kobungozi bamafoni eselula, yawabeka kabusha

01:03:47.563 --> 01:03:56.584
njengokungenzeka ukuthi abangele umdlavuza kubantu ngenxa
yokwanda kobungozi bokuthola i-glioma, uhlobo lomdlavuza

01:03:56.584 --> 01:04:02.917
wobuchopho oluhlotshaniswa nokusetshenziswa kwamafoni eselula.

01:04:02.917 --> 01:04:07.170
Yini ebangele lesi siguquko esisheshayo sesimo?

01:04:09.279 --> 01:04:15.432
Sekube nezifundo ezingabali ngemiphumela
engaba khona kwezempilo yocingo lweselula.

01:04:15.432 --> 01:04:20.536
Abanye babonisa umphumela. Abanye ababonisi lutho.

01:04:22.189 --> 01:04:26.769
Kodwa ucwaningo oluqinisekisa kakhulu lwavela kuLennart Hardell.

01:04:26.769 --> 01:04:32.190
Uholele iphrojekthi yocwaningo enkulu futhi
enokuqonda okujulile kunazo zonke eyake yenzeka.

01:04:32.190 --> 01:04:37.867
Wahlanganisa umsebenzi wakhe
nomsebenzi wabanye abavela emhlabeni wonke.

01:04:37.867 --> 01:04:41.898
Kusukela ekuqaleni kweminyaka yama-1990,
bahlolisise imikhuba yokusebenzisa ucingo

01:04:41.898 --> 01:04:45.048
yabantu abangaphezu kuka-2 000 emhlabeni wonke.

01:04:45.048 --> 01:04:52.692
Abantu abane-tumor ezifana ne-astrocytoma ne-acoustic
neuroma, ama-tumor ebuchosheni avame kakhulu ukuhlotshaniswa

01:04:52.692 --> 01:04:58.700
nokusetshenziswa kweselula ngenxa yokuba seduze kwendlebe.

01:04:58.700 --> 01:05:08.571
Imiphumela iyamangaza. Baphetha ukuthi ukusetshenziswa kwamafoni
eselula ngempela kwandisa ingozi yokuthola izibungu zobuchopho.

01:05:08.571 --> 01:05:15.020
Futhi baphinde bathole ukuthi kungani
izifundo zangaphambilini zingakhombisi miphumela.

01:05:24.450 --> 01:05:30.997
Ngicabanga ukuthi kunobufakazi obuningi bokuthi iyabangela
umdlavuza kunokuthi kungenzeka ukuthi iyabangela umdlavuza.

01:05:30.997 --> 01:05:39.767
Kodwa ngicabanga ukuthi ngiyakuqonda ngendlela ethile,
ngoba iningi lama-kankere azayo alikafiki okwamanje.

01:05:41.505 --> 01:05:47.876
Abantu abakakasebenzisi izingcingo eziphathwayo
isikhathi esanele ukuze imiphumela yangempela ivelele.

01:05:51.224 --> 01:05:59.251
Njengokunye okubangela umdlavuza, kuthatha okungenani
iminyaka eyishumi ukuze kubonakale umphumela wokuchayeka.

01:05:59.251 --> 01:06:05.934
Njengoba ukuqhuma kwamafoni eselula kwaqala kuphela
ekupheleni kweminyaka yama-1990, akumangazi ukuthi sisanda

01:06:05.934 --> 01:06:10.959
kuqala ukubona imiphumela. Futhi lokho kwenzeka manje.

01:06:10.959 --> 01:06:17.680
Ngakho-ke imboni yezokuxhumana yenza ini ukuvikela
abasebenzisi bayo ekutholeni amathumba ebuchosheni?

01:06:17.680 --> 01:06:25.636
Ukubuka nje izincwadi zemihlahlandlela yokuphepha
kukhombisa ukuthi bakhathazeka kakhulu ngokuzivikela kwabo.

01:06:29.766 --> 01:06:33.419
Leli modeli lomshini ongenantambo lihambisana nezimfuneko
zomthetho mayelana nokuchayeka emagagasi

01:06:33.419 --> 01:06:37.247
omsakazo. Uma lisetshenziswa njengoba kuchazwe kulesi
sigaba, lihambisana nemihlahlandlela yomthetho.

01:06:37.247 --> 01:06:46.294
Gcina idivayisi ye-BlackBerry okungenani amayintshi
angu-2.5 kude nomzimba wakho, kuhlanganise nesisu

01:06:46.294 --> 01:06:54.678
sabesifazane abakhulelwe nabasha! Yehlisa isikhathi sokushayela!

01:06:54.678 --> 01:07:02.063
Ngemuva cishe kuyo yonke ifoni ephathekayo, kunemiyalelo
yokuthi kufanele ibanjwe ibanga elingakanani ukusuka emzimbeni.

01:07:10.453 --> 01:07:15.815
Imiyalelo engasebenzi nhlobo ezimweni eziningi.

01:07:19.079 --> 01:07:25.540
Kwenzekani uma imboni yezokuxhumana
ixhasa ucwaningo ngokulimala ekubangelayo?

01:07:28.485 --> 01:07:36.214
Futhi lolu cwaningo luphetha ngokuthi kukhona
umthelela, nokuthi ukusetshenziswa kwocingo

01:07:36.214 --> 01:07:42.403
lweselula kudlala indima ekuthuthukisweni komdlavuza.

01:07:45.590 --> 01:07:50.090
Nokho, bavame ukugcina lolu cwaningo kubo bodwa.

01:07:54.242 --> 01:08:01.620
Asazi nje ukuthi siyigcina ini ngama-EMF ngoba
imiphumela yazo ingokwesikhathi eside kakhulu,

01:08:01.620 --> 01:08:05.809
futhi, njengoba usho, sinokuchayeka okubanzi.

01:08:05.809 --> 01:08:10.283
Futhi ukuthembela okubanzi kulezi zingozi.

01:08:10.283 --> 01:08:14.126
Asikakayiqondi ngokuphelele into esiyenzayo.

01:08:20.399 --> 01:08:27.376
Nakuba i-epidemiology ikhombisa ngokusobala ukuthi ukusebenzisa
ucingo lweselula kwandisa ingozi yokuthola umdlavuza wobuchopho.

01:08:27.376 --> 01:08:34.228
Abantu be-ICNIRP badinga ukubona imbangela nomphumela
ocacile; ukuthi kwenzeka kanjani, ukuthi iyiphi indlela

01:08:34.228 --> 01:08:40.840
esebenza ngayo, nokuthi ngempela umdlavuza ubangelwa kanjani.

01:08:40.840 --> 01:08:48.427
Kungabonakala kucacile ukuthi isidalwa esihambelana kangaka
namaza omhlaba futhi esibucayi kakhulu emkhakheni walo wemagnethi

01:08:48.427 --> 01:08:54.600
sizoba nomphendulo ngokwemvelo emaza e-microwave enziwe ngabantu.

01:08:54.600 --> 01:08:59.971
Kodwa iminyaka eminingi imboni yezokuxhumana iye
yazivikela izenzo zayo ngokubuza umbuzo ofanayo.

01:09:02.785 --> 01:09:05.959
Njengoba kwavela, babuze umbuzo ongafanele.

01:09:09.461 --> 01:09:13.125
Impendulo ithi: melatonin.

01:09:17.052 --> 01:09:23.387
Uyazi, i-melatonin iyihomoni, futhi noma
ungakukholwa noma cha, ikhiqizwa ebuchosheni.

01:09:23.387 --> 01:09:28.657
Ikhiqizwa eglandini ye-pineal ebuchosheni futhi
inezakhiwo ezinamandla kakhulu zokulwa nokuguga

01:09:28.657 --> 01:09:32.586
kwamangqamuzana uma kuqhathaniswa namavithamini, isibonelo:

01:09:32.586 --> 01:09:42.524
I-Melatonin inamandla izikhathi ezinhlanu
kunawokuvithamini C futhi inamandla kabili kunawokuvithamini E.

01:09:42.524 --> 01:09:45.180
Futhi isatshalaliswa kuphela ebusuku.

01:09:45.180 --> 01:09:49.579
Futhi kuyikho ebusuku lapho siyidinga
khona, ngoba yilapho siphumula khona futhi

01:09:49.579 --> 01:09:53.563
ubuchopho bethu bulungisa amaseli omzimba wethu.

01:09:53.563 --> 01:09:57.781
Futhi yilapho i-melatonin iqala ukusebenza.

01:10:04.808 --> 01:10:09.931
Nsuku zonke, imizimba yethu ilahlekelwa cishe
izigidi ezingamakhulu amahlanu zamangqamuzana.

01:10:09.931 --> 01:10:20.315
Futhi ebusuku umzimba wethu ushintsha lezi seli ngenqubo
ebizwa ngokuthi i-mitosis yamaseli, ukuhlukaniswa kwamaseli.

01:10:22.234 --> 01:10:27.883
Lokho okwenzayo: Kubamba okwaziwa
ngokuthi ama-radical akhululekile.

01:10:27.883 --> 01:10:33.935
Lezi zinsalela zamandla zama-radical empeleni
ama-elekthroni angeziwe asele enqubweni

01:10:33.935 --> 01:10:39.280
yokukhiqiza amandla, esiwadingayo ukuze sizivuselele.

01:10:41.536 --> 01:10:47.159
Njalo ebusuku, lapho imizimba yethu izivuselela,
izigidi zamangqamuzana ama-radical akhululekile

01:10:47.159 --> 01:10:52.280
akhiqizwa njengomkhiqizo osele ekwahlukaneni kwamaseli.

01:10:52.280 --> 01:10:56.511
Lezi zicubu ze-radical
ezikhululekile zihlasela izicubu ezinempilo.

01:11:01.590 --> 01:11:05.549
Kuyamukelwa ngokujwayelekile ukuthi amaseli
e-radical wamahhala ayimbangela enkulu noma

01:11:05.549 --> 01:11:08.669
isici esiyinhloko kumasistimu amaningi omdlavuza.

01:11:08.669 --> 01:11:16.720
Ukuvikelwa okubaluleke kakhulu komzimba wethu kulezi zikhalo
zamahhala yi-antioxidant yawo enamandla kakhulu: i-melatonin.

01:11:19.087 --> 01:11:27.086
Kungenela egazini futhi kusebenza njengomvimba wemvelo wokuguga
kwamangqamuzana, njengomuthi wemvelo wokulwa nomdlavuza.

01:11:27.086 --> 01:11:32.499
I-Melatonin iyisibulala-mhlaza esinamandla kakhulu kakhulu.

01:11:32.499 --> 01:11:37.629
Isiza njengento ebizwa ngokuthi
i-oncostatic, evikela umzimba wakho emdlavuzaneni.

01:11:37.629 --> 01:11:42.630
Kuphinde kulawule umjikelezo wakho wokulala
nokuvuka, kuqinisekisa ukuthi uthola ubuthongo

01:11:42.630 --> 01:11:46.023
obuhle ebusuku nomthamo ofanele we-melatonin.

01:11:46.023 --> 01:11:58.080
Imolekhula yokulwa nokuguga. Ngamanye amazwi, ibamba ama-radical
akhululekile futhi yenza isikhumba sakho sibonakale sisencane.

01:12:03.342 --> 01:12:10.716
Sinezifundo eziyi-12 000 elabhorethri yethu esiziqoqe eminyakeni
edlule, okungaphezulu kwezifundo ezake

01:12:10.716 --> 01:12:18.561
zashicilelwa ngeparacetamol, umuthi wokuqeda
ukukhathala kwekhanda osebenzisa kakhulu.

01:12:18.561 --> 01:12:25.001
Kukhona intshisekelo yesayensi enkulu
kakhulu ku-melatonin kunaku-paracetamol.

01:12:27.196 --> 01:12:30.584
Yiziphi imiphumela yokuncipha kokukhululwa kwe-melatonin?

01:12:30.584 --> 01:12:38.080
Yebo, uma izinga lakho le-melatonin
lehle, amasosha akho omzimba ayabuthaka.

01:12:38.080 --> 01:12:46.368
Ekuqaleni, uvame ukuba nobunzima bokulala, okusho ukuthi
awukwazi ukulala, noma uma ulele, awukwazi ukuphinda ulale.

01:12:46.368 --> 01:12:53.660
Ungase ube nezinkinga zenhliziyo ngoba
i-melatonin iphinde ivikele inhliziyo yakho.

01:12:58.359 --> 01:13:05.343
Futhi ulula kakhulu ukugula ngoba uhlelo
lwakho lokuzivikela lomzimba alusebenzi kahle.

01:13:05.343 --> 01:13:10.169
Lezi ezinye zezinto ezenzeka uma izinga lakho le-melatonin lehle.

01:13:10.169 --> 01:13:15.094
Futhi, isibonelo, owesifazane ojwayelekile onomdlavuza
wamabele unomelatonin ongamashumi ayisishiyagalolunye kuphela

01:13:15.094 --> 01:13:19.227
uma kuqhathaniswa nowesifazane ojwayelekile oneminyaka yakhe.

01:13:22.375 --> 01:13:30.871
Futhi kubantu abane-umdlavuza we-prostate, banezingeni
le-melatonin elingaphansi kwesigamu salokho okufanele babe nakho.

01:13:30.871 --> 01:13:38.078
Izingane ezine-autismu zinezinga le-melatonin
elingaphansi kwesigamu salokho okufanele zibe nalo.

01:13:38.078 --> 01:13:43.335
Ukuncipha kwe-melatonin kubasebenzi abasebenza
ebusuku ngoba basebenza ebusuku futhi babhekene nokukhanya.

01:13:43.335 --> 01:13:50.302
Abakhiqizi melatonin ebusuku, okwaziwa ukuthi
kwandisa ingozi yomdlavuza wamabele ngo-50%.

01:13:50.302 --> 01:13:57.062
Futhi i-International Agency for Research on Cancer (IARC)
ihlele kancane kancane umsebenzi wobusuku njengento engase ibe

01:13:57.062 --> 01:14:01.970
yingozi yokubangela umdlavuza ngenxa yokwehla kwe-melatonin.

01:14:04.956 --> 01:14:10.734
Manje sekunezifundo eziningi ezikhombisa ukuthi abantu
abasebenza ebusuku noma abantu abangaboniyo banezilinganiso

01:14:10.734 --> 01:14:14.320
ezihlukile zomdlavuza kunalabo abasemiphakathini evamile.

01:14:14.320 --> 01:14:25.322
Futhi iningi lalolu cwaningo lixhasa umbono wokuthi ukuntuleka
noma ukwehla kwezinga lomelatonin kunomthelela omubi empilweni.

01:14:25.322 --> 01:14:34.269
Njengoba umzimba uvuselelwa kuphela ebusuku, i-melatonin ikhiqizwa
kuphela lapho igland ye-pineal izwa ukuthi akukho ukukhanya.

01:14:36.182 --> 01:14:39.769
Futhi okwenzeka wukuthi iglandu ye-pineal iyazwela ekukhanyeni.

01:14:39.769 --> 01:14:46.211
Itholakala ngqo lapho ubuchopho bakho bamukela khona
izimpawu ezivela emehlweni akho futhi kudlula khona emaphakathi.

01:14:46.211 --> 01:14:49.511
Kubizwa ngokuthi i-suprachiasmatic nucleus.

01:14:49.511 --> 01:14:56.107
Futhi izixhumanisi ezivela lapho ziya ngqo eglandini
ye-pineal ukuze zitshele ukuthi ukukhanya kukhona noma cha.

01:14:56.107 --> 01:15:01.036
Uma kukhona ukukhanya, kuba nokuphazamiseka
ngasikhathi sinye emisebalweni ubuchopho obufuna

01:15:01.036 --> 01:15:03.573
ukuyithumela emaselini ethu ukuze ayilungise.

01:15:03.573 --> 01:15:10.711
Ngakho-ke akunangqondo ukuthi ubuchopho bathumele lezi
zimpawu emaseluleni ethu ukuze zizilungise zona uqobo

01:15:10.711 --> 01:15:14.288
uma kunokuphazamiseka okuningi kangaka okwenza zingazizwa.

01:15:14.288 --> 01:15:18.620
Ngakho liyalinda, ubuchopho buyalinda kuze kube mnyama.

01:15:33.624 --> 01:15:38.591
Yiluphi ucwaningo olukhombisile ukuthi
izinkambu zikagesi, izinkambu zamagnethi noma amagagasi

01:15:38.591 --> 01:15:42.752
erediyo zinephutha ekukhiqizweni kwe-melatonin?

01:15:42.752 --> 01:15:52.861
Yebo, i-Battelle Institute eMelika isebenza kakhulu
kulesi sihloko kusukela ekupheleni kweminyaka yama-1970.

01:15:52.861 --> 01:16:02.505
Futhi ososayensi bakhe, uBarry Wilson, uDick Stevens
nalaba bantu baqala ukucabanga ngalokho, ngoba siyazi ukuthi

01:16:02.505 --> 01:16:08.860
ubuchopho buyeka ukukhiqiza i-melatonin uma uvula ukukhanya.

01:16:08.860 --> 01:16:16.888
Ngakho bacabanga ukuthi mhlawumbe ubuchopho bethu abukwazi
ukuhlukanisa phakathi kwemikhakha kagesi esiyidalile

01:16:16.888 --> 01:16:25.581
ngokwethu nokukhanya kwemvelo esikwaziyo sonke
ukuthi kukhona emini, ngoba asikhiqizi i-melatonin emini.

01:16:25.581 --> 01:16:28.019
Kukhona izizathu ezinhle kakhulu zebhayoloji ngalokhu.

01:16:28.019 --> 01:16:34.941
Ngakho bacabanga ukuthi lawa maphuzu kagesi azokwehlisa
ukukhiqizwa kwe-melatonin, okuzoholela

01:16:34.941 --> 01:16:44.250
emdlavuzweni, ikakhulukazi umdlavuza wamabele kwabesifazane,
ngoba ngeke basabe nokuvikelwa komzimba okuvamile.

01:16:44.250 --> 01:16:47.840
Ngakho-ke ubuchopho buhumusha
amagagasi erediyo njengamagagasi okukhanya?

01:16:47.840 --> 01:16:51.240
Yebo, asikwazi ukuwahlukanisa phakathi kwabo.

01:17:01.284 --> 01:17:08.283
Umbono wokuthi iglandu ye-pineal ayikwazi ukuhlukanisa phakathi
kwamafrekhuwensi wokukhanya namafrekhuwensi enziwe ngabantu

01:17:08.283 --> 01:17:11.665
usufakazelwe ngaphandle kokungabaza ngobuningi bocwaningo.

01:17:11.665 --> 01:17:13.440
Imiphumela eqondile yokucindezela yamabala kazibuthe abuthakathaka
(50 Hz kanye no-16 2/3 Hz) ekukhiqizweni kwe-melatonin

01:17:13.440 --> 01:17:16.094
eglandini ye-pineal yama-hamster aseDzungaria (Phodopus sungorus)

01:17:16.094 --> 01:17:18.368
Imiphumela yocwaningo lwamanje ikhombisa ukuthi amasimu
kazibuthe anamaza aphansi angakwazi ukunciphisa ukukhiqizwa

01:17:18.368 --> 01:17:19.153
kwe-melatonin emithanjeni ye-pineal ye-hamster ehlukanisiwe.

01:17:19.153 --> 01:17:21.829
... yehlisa ukukhiqizwa kwe-melatonin ...

01:17:21.829 --> 01:17:24.032
… Imiphumela yezinkambu zikagesi kanye
nezomaginethi ekugcineni kokuqukethwe kwe-melatonin

01:17:24.032 --> 01:17:25.075
ejikelezayo ngesikhathi sokukhanya kuma-kestrel aseMelika …

01:17:25.075 --> 01:17:28.760
Ngokufingqa, i-EMF yathinta i-melatonin
eplasmeni kumasosikazi aseMelika abesilisa, ...

01:17:28.760 --> 01:17:31.310
Ama-EMF angathonya ukufuduka kwazo...

01:17:31.310 --> 01:17:35.335
… Ukuntuleka komthelela ongapheli wokuchayeka
kumasiginali erediyo amafulegi amafushane ekugxileni

01:17:35.335 --> 01:17:39.324
kwe-melatonin emlonyeni wobisi lwezinkomo zobisi.

01:17:39.324 --> 01:17:42.649
Ngakho-ke, umphumela osheshayo
obambezelwe we-EMF ekugxileni kwe-melatonin ...

01:17:42.649 --> 01:17:46.009
A 0.5 G, 60 Hz insimu yemagnethi inciphisa
ukukhiqizwa kwe-melatonin kuma-pinealocytes.

01:17:46.009 --> 01:17:49.631
… ukuncipha okungaba ngu-46% ngokwesilinganiso ekukhiqizweni
kwe-melatonin okubangelwa yi-noradrenaline kuma-pinealocyte.

01:17:49.631 --> 01:17:51.753
Imiphumela isekela umbono wokuthi ukuchayeka
kuma-EM kungaholela ekucindezelweni kwe-melatonin

01:17:51.753 --> 01:17:53.134
engxenyeni ye-pineal ngokuthinta amaseli ngamunye.

01:17:53.134 --> 01:17:54.712
Ukuchayeka ekucindezelweni kwe-melatonin

01:17:54.712 --> 01:17:56.775
ingakhiqiza eglandini ye-pineal,

01:17:56.775 --> 01:17:59.253
ngokuthonya amaseli ngamunye.

01:17:59.253 --> 01:18:00.619
EMF/EMR yehlisa i-melatonin ezilwaneni nasebantwini UDkt. Neil
Cherry 2 Septhemba 2002 Izifundo eziyishumi nesikhombisa

01:18:00.619 --> 01:18:01.974
zikhombisa ukuthi ukuchayeka ku-ELF ne-RF/MW kunciphisa
i-melatonin. Izifundo eziyishumi nesithupha zibonise ukuncipha

01:18:01.974 --> 01:18:02.089
okubalulekile kwe-melatonin kubantu okuhambisana ne-EMR.

01:18:02.089 --> 01:18:06.786
Ucabanga ukuthi kunobufakazi obuqinile bokuthi
izinkambu zikagesi, izinkambu zamagneti

01:18:06.786 --> 01:18:10.952
namagagasi eradio zithinta ukukhiqizwa kwe-melatonin?

01:18:10.952 --> 01:18:19.886
Lolu cwaningo, olukhombisa ukuthi amazinga e-melatonin e-kestrel
ayehla lapho ethinteka; ukuthi izinyoni ze-stork zasendle ezakha

01:18:19.886 --> 01:18:28.128
izidleke ezakhiweni eduze kwemasti zomsakazo zinezinsana
ezimbalwa uma kuqhathaniswa nezidleke ze-stork ezikude nemasti

01:18:28.128 --> 01:18:34.500
zomsakazo; izifundo ngezimbungulu, izinyosi
nezinhlobo ezahlukene zezinyoni, kanye nezifundo

01:18:34.500 --> 01:18:40.169
ngezilwane zasolwandle zonke zikhomba ngendlela efanayo.

01:18:40.169 --> 01:18:48.586
Kodwa-ke kukhona izifundo zaselebhorethri zamangqamuzana
eglandini ye-pineal ezikhiqiza ngempela i-melatonin.

01:18:48.586 --> 01:18:52.410
Ngibheka umthelela wamabala kazibuthe kulezi seli.

01:18:52.410 --> 01:18:57.258
Futhi kuzo zonke izigaba zokuhlolwa
kwe-melatonin, kuye kwavezwa ukuthi izinkambu

01:18:57.258 --> 01:19:01.525
zamagnethi ziphazamisa ukukhiqizwa kwe-melatonin.

01:19:04.342 --> 01:19:09.706
Ngakho-ke, ubufakazi bucacile kuzo zonke
izici zokukhiqizwa kwe-melatonin

01:19:09.706 --> 01:19:13.542
nokuvinjelwa kokukhiqizwa kwayo ngamabala kazibuthe.

01:19:13.542 --> 01:19:18.180
Ucwaningo ngempela luhlanganisa zonke izici zale ndlela.

01:19:21.180 --> 01:19:26.063
Ungathi sekunomphumela oqinisekile ngokwanele?

01:19:26.063 --> 01:19:30.314
Yebo, ngithi lokho kuyaphothula.

01:19:42.441 --> 01:19:52.375
Okumangalisayo ngemizimba yethu wukuthi iyakwazi ukumelana
nokukhiqizwa kwama-radical akhululekile ngokukhiqiza i-melatonin.

01:19:52.375 --> 01:19:59.664
Sidalile ngaphakathi kwethu ibhalansi
ecacile, uhlelo oluphelele lokuzivikela.

01:20:01.343 --> 01:20:06.750
Imizimba yethu ithathe izigidi
zeminyaka ukuze ithuthukise lobu buchule.

01:20:06.750 --> 01:20:12.540
Ubuchwepheshe obudalwe ngokususelwa emvelweni esikhule kuyo.

01:20:14.522 --> 01:20:22.993
Kodwa ingabe imvelo yethu ayishintshanga emashumini
eminyaka edlule, futhi ishintshe ngokuphindaphindiwe?

01:20:22.993 --> 01:20:29.591
Ngamehlo angaboniyo, umhlaba ubonakala ufana,
kodwa ezingeni lamaseli, kuyinguquko enkulu kakhulu

01:20:29.591 --> 01:20:34.424
kwemvelo impilo yethu eyake yahlangabezana nayo.

01:20:38.517 --> 01:20:47.810
Kuyabonakala ukuthi ushintsho olukhulu kangaka
luzophazamisa ngokungagwemeki ibhalansi ebucayi kangaka.

01:20:47.810 --> 01:20:54.628
Futhi imiphumela yokungakhiqizi komzimba wethu
inani elifanele le-melatonin ingaba yingozi empilweni.

01:20:54.628 --> 01:20:59.853
Ososayensi emhlabeni wonke manje bakholelwa ukuthi
ama-radical akhululekile angaba imbangela noma isici esihilela

01:20:59.853 --> 01:21:03.634
ekubeni nesifo ngasinye esaziwayo, hhayi nje umdlavuza kuphela.

01:21:03.634 --> 01:21:09.493
Ekuqaleni kwekhulu lama-20, i-leukemia
yezingane yayingavamile kwezokwelapha.

01:21:09.493 --> 01:21:13.696
Kusukela lapho, sesibonile kuphela
ukwanda kwe-leukemia ezinganeni.

01:21:13.696 --> 01:21:17.172
Kuyanda cishe ngo-2% ngonyaka.

01:21:17.172 --> 01:21:23.146
Futhi lokhu kusebenza nezinye izifo eziningi:
i-autism, amathumba ebuchosheni, umdlavuza.

01:21:23.146 --> 01:21:29.034
Izinga lomdlavuza ngeminyaka yama-1910 cishe
laliphindwe kabili kuphela kunalelo lanamuhla.

01:21:29.034 --> 01:21:37.736
Ezinye izifo eziningi zixhunyaniswe nokuchayeka emikhakheni
kagesi kanye nokukhishwa kwemisebe ocwaningweni

01:21:37.736 --> 01:21:45.637
lwezesayensi; hhayi imigqa kagesi kuphela,
kodwa nemikhakha yomsakazo nemikhakha ye-microwave.

01:21:45.637 --> 01:21:53.899
Eminyakeni engu-50 edlule, besiphila olwandle lokukhishwa
kukagesi kanye nemisebe yemagnethi. Kusizungeze yonke indawo.

01:21:53.899 --> 01:21:57.111
Okungabonakali, asikwazi ukukubona. Kodwa siyazi ukuthi likhona.

01:21:57.111 --> 01:22:02.999
Njalo lapho usebenzisa ucingo
lwakho lweselula, uyazi ukuthi ikhona.

01:22:02.999 --> 01:22:06.849
Kunzima kakhulu ukubuyisela isikhathi emuva. Akwenzeki.

01:22:06.849 --> 01:22:14.280
Kodwa sidinga ukuba siqaphele lezi zingozi zempilo
ukuze sibe nenketho yokuthatha izinyathelo zokuphepha.

01:22:14.280 --> 01:22:17.819
Uma sifuna lokho, kumele sikwenze.

01:22:17.819 --> 01:22:23.664
Engikhathazayo yizinto ezenzeka ngempela manje .

01:22:25.227 --> 01:22:30.288
Kungenzeka ukuthi asizange sinake ngokwanele.

01:22:30.288 --> 01:22:40.739
Enye yezinto ezenzeka manje yi-autism, noma masibize
ngokwayo ngegama layo elifanele: isifo sohlaka se-autism.

01:22:40.739 --> 01:22:46.799
Ucabanga ukuthi sesifike esigabeni sesayensi lapho cishe
kungasekho khona iqembu lokulawula lokuhlola izinto ezinjalo,

01:22:46.799 --> 01:22:51.831
ngoba cishe wonke umuntu unocingo lweselula,
cishe wonke umuntu une-Wi-Fi futhi cishe wonke umuntu

01:22:51.831 --> 01:22:55.905
uvezwe emasimini kagesi kanye nezindawo zikagesi?

01:22:55.905 --> 01:23:03.407
Yebo, sonke sesifinyelela ezingeni lapho abantu abaningi kangaka
sebebhekene nezinkambu zikagesi ezivela kumafoni eselula

01:23:03.407 --> 01:23:09.234
nakwi-Wi-Fi, kangangokuba asisekho iqembu
lokulawula ukuze sibone umehluko phakathi kwezempilo

01:23:09.234 --> 01:23:15.472
yabantu abathintekayo nezempilo yabantu abangathintekayo.

01:23:15.472 --> 01:23:18.325
Uma ngingenza isibonelo:

01:23:18.325 --> 01:23:21.841
Sithole ukuthi ukubhema kungabangela umdlavuza wamaphaphu.

01:23:21.841 --> 01:23:26.364
Lokhu kwakungenxa yokuthi abanye abantu
babengagwayi, futhi basungula iqembu lokulawula.

01:23:26.364 --> 01:23:31.812
Uma wonke umuntu wayecuba, besingasoze sathola
ukuthi ukubhema kungabangela umdlavuza wemiphaphu.

01:23:31.812 --> 01:23:36.397
Futhi wonke umuntu wayezofa ngomdlavuza
wemiphunga, futhi bekuzobhekwa njengesifo

01:23:36.397 --> 01:23:39.553
sikazwelonke ngaphandle kokuxhumeka ekubhembeni.

01:23:39.553 --> 01:23:46.703
Okwenzeka ngokuphazamiseka kwamafoni eselula ukuthi silahlekelwa
zonke lezo zigaba zabantu ezingazange zibe ngaphansi kwako.

01:23:46.703 --> 01:23:52.606
Ngisho nalabo abambalwa abangenawo ifoni ephathekayo
bayazungezwe ukukhishwa kwemisebe okuvela kumafoni ephathekayo;

01:23:52.606 --> 01:23:56.015
lapho beya ezitolo, esitimeleni, noma kuphi abaya khona!

01:23:56.015 --> 01:23:59.729
Akuyona nje i-"canary emgodini wamalahle", njengami.

01:23:59.729 --> 01:24:06.084
Ekugcineni, uma nje ukhuphula izinkambu zikagesi nezomagnethi
emkhathini, okuyikho esikwenzayo ngempela, manje sesinamakhulu

01:24:06.084 --> 01:24:12.709
ezinkulungwane izinkambu zikagesi nezomagnethi namaza e-microwave
emvelweni kunalokho esasinakho eminyakeni engu-30 edlule.

01:24:12.709 --> 01:24:16.552
Ngesinye isikhathi, kuzoqala ukukuthinta nawe!

01:24:16.552 --> 01:24:20.576
Kunzima kakhulu ukusho ukuthi
sizobe sikuphi eminyakeni engu-15 ezayo.

01:24:20.576 --> 01:24:28.057
Kodwa ngithi eminyakeni embalwa edlule nje,
sesiyabona ukuthi lezi zingozi ziyibiza kangakanani abantu.

01:24:28.057 --> 01:24:34.716
Bese sivuka sibheke izimbangela. Futhi
kuzofanele senze okuthile ngezimbangela.

01:24:44.751 --> 01:24:48.079
Singumhlaba onobuhlakani kodwa oyinkimbinkimbi.

01:24:48.079 --> 01:24:55.241
Indlela imizimba yethu esebenza ngayo ayihlelekanga
nje futhi ayiyona into eyenzeka ngobusuku obubodwa.

01:24:56.795 --> 01:25:04.144
Njengazo zonke ezinye izidalwa eziphilayo kulo
mhlaba, siye sazivumelanisa nemvelo esiphila kuyo.

01:25:08.964 --> 01:25:17.042
Imvelo ekhombise ibhalansi ebucayi
yezinkambu nokuzwana kusukela ekuqaleni kwesikhathi.

01:25:18.665 --> 01:25:24.123
Lezi zimo azisizungezanga nje
kuphela, kodwa zisenza sibe abantu esingabo.

01:25:24.123 --> 01:25:30.766
Amaseli emizimbeni yethu axhumana omunye nomunye
ngokusebenzisa amafrequensi okukhanya, njengoba i-DNA yethu

01:25:30.766 --> 01:25:36.080
isebenzisa amafrequensi kagesi-magnethi ukuze iphinde izakhe.

01:25:39.040 --> 01:25:47.679
Emgqonyeni wazo zonke lezi zinto kune-prothoni nama-elekthroni,
anezishaji ezinhle nezimbi, okwenza yonke impilo ibe namagnethi.

01:25:50.093 --> 01:25:55.955
Njengazo zonke izinto eziphilayo,
sinamaseli e-cryptochrome asinika amandla okubona

01:25:55.955 --> 01:26:00.179
lawa masimu ngezindlela esingaziqondi kahle.

01:26:02.882 --> 01:26:14.523
Singabantu abasebenza
ngamafrekhuwensi, ugesi, ukukhanya kanye namagnethi.

01:26:14.523 --> 01:26:22.368
Futhi kwathatha izigidi zeminyaka ukuze kube
njalo; inqubo eqale ngeseli yokuqala kakhulu.

01:26:23.930 --> 01:26:30.286
Yize sesamukele ubuchwepheshe obungenantambo futhi
sasingenise empilweni yethu yansuku zonke, imizimba yethu

01:26:30.286 --> 01:26:34.480
ayikwazanga ukulandela isivinini salo ezingeni lamaseli.

01:26:34.480 --> 01:26:38.805
Amaza asizungezile manje azizwa
zingajwayelekile emaselini ethu njengalokhu azizwa

01:26:38.805 --> 01:26:42.942
ngakho emehlweni ethu uma besingakwazi ukuwabona.

01:26:48.364 --> 01:26:54.028
Izingane zethu zizalwa emhlabeni umzimba wazo ongawuqondi nje.

01:26:57.255 --> 01:27:00.372
Konke lokhu kuzoholela kuphi?

01:27:04.508 --> 01:27:13.828
Njengoba le filimu ikhiqizwa, ubuchwepheshe be-4G buyasabalaliswa
emhlabeni wonke. Ukuze lokhu kwenzeke, imingcele iyakhuphuka.

01:27:15.961 --> 01:27:22.719
I-Wi-Fi iyatholakala cishe kuwo wonke
amakhaya, izikole nezitolo, futhi isizungezile njalo.

01:27:22.719 --> 01:27:28.108
Ubuchwepheshe bokushayela ucingo be-DECT
buyatholakala cishe kuwo wonke amakhaya.

01:27:28.108 --> 01:27:36.923
Ngesikhathi imboni bekufanele ibe nesibopho futhi iqaphe,
ikhombisa ukunganaki okungacabangi impilo yethu yesikhathi eside.

01:27:36.923 --> 01:27:41.045
Imali ilawula umhlaba.

01:27:41.045 --> 01:27:49.224
Futhi amathuba okuthi bazokhula umqondo
wokuziphatha ngalokhu afana nalawa abebewo embonini yetabaku.

01:27:49.224 --> 01:27:54.348
Ngakho-ke uma kuzoba neshintsho, ngeke livele kubo.

01:27:54.348 --> 01:27:58.055
Kumele kuvele kithi!

01:27:58.055 --> 01:28:03.297
Sidinga nje ukuvula amehlo ethu futhi siqaphele inkinga.

01:28:18.453 --> 01:28:24.731
Ingabe uhlela ukusebenzisa i-MTHR ukuxhasa
ucwaningo ngomthelela wamagagasi erediyo ku-melatonin?

01:28:24.731 --> 01:28:30.363
Uma kubhekwa ukuthi leli yindlela abantu
abayibonisa ngokusobala lapho bethi izingcingo

01:28:30.363 --> 01:28:34.098
eziphathwayo ziphazamisa ukukhiqizwa kwe-melatonin.

01:28:34.098 --> 01:28:40.231
I-Melatonin iyisivikeli samangqamuzana, umshini
wokuhlanza ama-radicali wamahhala, uma ungathanda.

01:28:45.817 --> 01:28:53.813
Lapho sikhipha isiphakamiso socwaningo, okuyikho esikwenzayo
manje, ngenkathi sigcizelela izindawo ezithile ezithakazelisayo,

01:28:53.813 --> 01:28:58.448
simema izicelo neziphakamiso kuzo zonke izigaba.

01:29:04.215 --> 01:29:12.012
Nokho, lezi kumele zibekwe phambili kanye nezinye
izicelo esizitholayo. Sibhajethi esilinganiselwe.

01:29:12.012 --> 01:29:19.342
Kodwa okwamanje asihleli ucwaningo mayelana
ne-melatonin. Akuyona into ephambili okwamanje.

01:29:35.705 --> 01:29:44.255
I-MTHR isadinga ukutshala imali ocwaningweni oluhlola
ukuthi izingcingo eziphathwayo zithinta kanjani i-melatonin.
