Կլիմայի փոփոխություն – մարդիկ գիտության և հավատքի միջև
Արդյո՞ք կլիմայի վրա ազդելը նույնքան հեշտ է, որքան քաղաքական գործիչներն ու լրատվամիջոցները մեզ անընդհատ ասում են։
Շատ մարդկանց համար համապատասխան լոբբիստների նախապես ձևավորված կարծիքները լիովին բավարար են, իսկ մյուսները
թեմային այնքան բարդ են համարում, որ չեն կարողանում այն ամբողջությամբ ինքնուրույն ուսումնասիրել։
Հեղինակը՝ պրոֆ. դոկտոր Վերներ Քիրշտայնը, փորձառու կլիմատոլոգ և ֆիզիկոս, ավելի քան 40 տարի ուսումնասիրում է տարածաշրջանային
և համաշխարհային կլիմայական տատանումների գիտական գործընթացները։
Իր նոր գրքում՝ «Կլիմայի փոփոխություն – իրականություն, սխալ թե ստի՞, մարդիկ գիտության և հավատքի միջև», նա պարզ ու հասկանալի
ձևով բացատրում է կլիմայի փոփոխության «տաք թեմաների» փաստերը։
Մասնավորապես, այն ցույց է տալիս, որ՝ Կլիմայի փոփոխությունը իրական է, կլիմայի փոփոխությունը սխալ է, և կլիմայի փոփոխությունը ստ է։
Չնայած այս ակնհայտ հակասություններին, երեք հայտարարություններից յուրաքանչյուրը ճիշտ է։
Ինչպե՞ս կարող է սա լինել? Իր հեշտ ընթերցվող, մոտ 200 էջանոց գրքում Վերներ Քիրշտայնը անդրադառնում է այս և բազմաթիվ այլ հարցերի:
Այս փաստագրական ֆիլմում ընդգծված են այս «տաք կետերից» մի քանիսը։
Այս նպատակով որոշ հատվածներ վերցված են Վերներ Քիրշտայնի գրքից անմիջապես կամ կրճատված ձևով վերարտադրված են մեր սեփական բառերով։
Կլիմայի փոփոխությունը իրականություն է
Երկրի կլիմաը միշտ փոփոխվել է, ինչը նշանակում է, որ կլիմայի փոփոխությունը իրականություն է՝
մասնավորապես բնական կլիմայական փոփոխությունը։
Կլիմայի փոփոխության և կլիմայական տատանումների հետքերը վաղուց ուսումնասիրվել են կլիմատոլոգների և երկրաբանների կողմից և, ի թիվս
այլնի, փաստագրվում են ծառերի օղակների գնահատմամբ, նստվածքների վերլուծություններով և
Երկրի մակերևույթի ռելիեֆի փոփոխություններով։
Ջերմ և սառը շրջանների հերթափոխի հետ մթնոլորտում CO2-ի կոնցենտրացիան նույնպես փոխվել է, թեև հետաձգված ժամանակով։
Առաջին հերթին ջերմաստիճանը միշտ բարձրանում էր, իսկ CO2-ի կոնցենտրացիայի աճը շատ ավելի ուշ էր տեղի ունենում։ Ջերմաստիճանի
տարբերությունները հասնում էին մինչև 10 °C։ Օրինակ՝ այսօր ջերմաստիճանը մոտ 10 °C-ով ցածր է
Երկրի պատմության տաք շրջանների ջերմաստիճանից։
CO2-ի կոնցենտրացիաները նույնպես հաճախ զգալիորեն ավելի բարձր էին, քան այսօր։ Տemperaturային փոփոխությունները միշտ պայմանավորված են
եղել բնական պատճառներով, ինչպիսիք են արևային ակտիվությունը և Երկրի ուղեծրի պարամետրերը; մարդիկ երբեք որևէ
կերպ պատասխանատու չեն եղել կլիմայի փոփոխության համար։
Կլիմայի փոփոխությունը սխալ պատկերացում է
1986 թվականին Գերմանական ֆիզիկական ընկերությունը սխալ վիճակագրության՝ Մաունա Լոա կորի հիման վրա
նախազգուշացրեց «մոտալուտ գլոբալ կլիմայական աղետի» մասին։
Մաունա Լոա կորը ցույց է տալիս ջերմաստիճանի և CO₂ աճների միջև ակնհայտ համընկնում*։
Այն ժամանակ պնդվում էր, որ Երկրի ջերմաստիճանը կախված է օդում առկա հետքի գազերի, օրինակ՝ CO₂, պարունակությունից։
Այս մահացու սխալի վրա հիմնված համակարգչային սիմուլյացիաներն ու մոդելային հաշվարկները հետևաբար միշտ կանխատեսել են տաքացում։
Նախորդ կլիմայական զարգացումները և ամպերի ձևավորման ու օվկիանոսային հոսքերի դինամիկան նույնպես մոդելներում ճշգրիտ
արտացոլել չի կարելի։ Սա հանգեցրել է լիովին սխալ կանխատեսումների։
Նույնիսկ Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովը (IPCC) 2001 թվականին ընդունել է. «Կլիմայի հետազոտություններում և
մոդելավորումներում մենք պետք է ընդունենք, որ սա միացյալ ոչ գծային խառնաշփոթ համակարգ է։ Ուստի կլիմայի
զարգացման երկարաժամկետ կանխատեսումներ հնարավոր չեն։»
Կլիմայի փոփոխությունը ստ է
Սա թույլ տվեց «գլոբալ տաքացման» քաղաքական սպառնալիքին վերածվել անհավանական մեծ ստերի հրեշի, ինչը 2019 թվականին ԵՄ
խորհրդարանին ստիպեց հայտարարել «կլիմայական արտակարգ իրավիճակ»:
Այնուամենայնիվ, ավելի ու ավելի շատ գիտնականներ և նույնիսկ որոշ քաղաքական գործիչներ հրաժարվում են Կլիմայի փոփոխության
միջկառավարական հանձնաժողովի ապոկալիպտիկ հայտարարություններից։ Տարբեր հետազոտություններն ու
ջերմաստիճանի կորերը բացահայտվել են որպես ստեր և կեղծիքներ։
Օրինակ՝ հոկեյի ձողի գրաֆիկում իրական ջերմաստիճանի տատանումները հավասարակշռվել են 12-րդ դարի երկար տաք շրջանի շնորհիվ, ինչը
ստեղծել է մոտ 800 տարվա ընթացքում գրեթե կայուն կլիմայի պատրանք՝ այնուհետև 1900 թվականից սկսած ջերմաստիճանի աճը վերագրելու
արդյունաբերականացման հետևանքով առաջացած CO2 արտանետումներին։
Չնայած այս ընդունված ստերին, պետական ֆինանսավորումը հատուկ ուղղվում է հենց այս «քաղաքականորեն առաջնահերթ» հետազոտությանը։
Այն, ինչը կոչվում է մարդածին կլիմայական փոփոխություն, դարձել է մի հավատալիք, որը ձգտում է
ճնշել ճշմարտությունը ցանկացած անհրաժեշտ միջոցներով։
Եղանակը նույնը չէ, ինչ կլիմա
Ավելի քան հարյուր տարի առաջ կլիմայագետները համաձայնվեցին գնահատել առնվազն երեսուն տարվա գրանցված եղանակային իրադարձություններն
ու պարամետրերը՝ կլիմայի մասին հայտարարություններ անելու համար։
Կլիմա իրականում ոչ այլ ինչ է, քան անցյալի եղանակային տվյալների հսկայական հավաքածու, ինչը նշանակում է, որ
կլիմային պաշտպանել չի կարելի։ Կլիմային կարելի է միայն երկարաժամկետ և լայն տարածքներում դիտարկել։
Պետբյուջեով ֆինանսավորվող մետեորոլոգները հիմնական լրատվամիջոցներում անգամ մի քանի տաք ու չոր օրերը
մեկնաբանում են որպես ծայրահեղ եղանակային երևույթ և արդեն տեղի ունեցած կլիմայական աղետի ապացույց։
Այնուամենայնիվ, դրանք միայն ժամանակավոր և տեղային եղանակային երևույթներ են, որոնք
հանրությանը ներկայացվում են որպես կլիմայական աղետներ։
Արդյո՞ք քաղաքական գործիչներն ու հիմնական լրատվամիջոցները դիտավորությամբ խառնում են «օդերևութաբանություն» և «կլիմա»
տերմինները՝ հանրությանը անհանգստացնելու և շեղելու համար։
Ապագայի հանդեպ վախեր ունեցող բնակչությունը շատ ավելի հեշտությամբ կարելի է համոզել ընդունել «կլիմայական նպատակները» և
պատրաստել կլիմայական հարկերի ու հետագա գների բարձրացմանը։
Պոտսդամի կլիմայական ազդեցության հետազոտությունների ինստիտուտի (PIK) կլիմայական հետազոտողները նույնպես սիրում են օգտագործել
եղանակի և կլիմայի միջև խառնաշփոթը՝ պանիկա տարածելու համար։ Արդյո՞ք այստեղ կլիմայական հետազոտողների հիմնական նպատակը
կլիմայական ահազանգողականության ֆինանսավորումն ապահովելն է։
Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովի (IPCC) դերը
Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովը (IPCC) ստեղծվել է 1988 թվականին ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի ծրագրի (UNEP) և
Համաշխարհային մետեորոլոգիական կազմակերպության (WMO) կողմից։
Նախկին գերմանական կանցլեր Հելմութ Շմիդտը 2011 թվականին Բեռլինում գլոբալ տաքացման վերաբերյալ իր
ելույթում արտահայտել է իր անվստահությունը IPCC-ի նկատմամբ։
Մինչ օրս Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական հանձնաժողովի (IPCC) կողմից ներկայացված փաստաթղթերը դիմավորվել են կասկածանքով, հատկապես
որ որոշ ներգրավված հետազոտողներ ապացուցվել են որպես խաբեբաներ։
IPCC-ի սկզբնական 2 500 փորձագետներից միայն 5-ը շարունակում էին հավատալ մարդածին կլիմայական փոփոխությունների հիպոթեզին։
Այնուամենայնիվ, քաղաքական գործիչները, որոնք այժմ գերիշխում են IPCC-ում, կույրաբար վստահում են բացառապես հիպոթետիկ
մոդելներին և գաղափարական ազդեցության ենթարկված մոտեցումներին։
Մինչև 1980-ականների սկզբները կլիմայական փորձագետները իրականում IPCC-ում ներկայացված չէին։ Հարցն այն է, թե
ինչու է այդ աշխատանքը այդքան ոչ գիտական և քարոզչական։
Մարդածին կլիմայական աղետի առասպելի ֆինանսական շահերը դառնում են ակնհայտ, ինչպես հաստատում են ոլորտի փորձագետները։
Այս ահռելի գումարներից շահում են նաև մասնավոր անձինք, ինչպիսիք են ԱՄՆ նախկին փոխնախագահ Ալ Գորը, Ուորեն Բաֆեթը, Իլոն Մասկը, ով
հարկատուների գումարներից ստացել է 1,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, Վինոդ Խոսլան և Ջեյմս Քեմերոնը։ Բայց ֆինանսավորում ստացող հետազոտական
խմբերը և ինստիտուտները, ինչպես նաև տարբեր արդյունաբերություններն ու բանկերը, օրինակ՝
Համաշխարհային բանկը, նույնպես շահում են այս մითից։
Ահազանգողի ընդունումը
Ջեյմս Լավլոքը տպավորիչ կերպով ցույց է տալիս, թե ինչպես կլիմայական հավատացյալը անցավ «Դամասկոսյան փորձառության»
միջով և Սաուլից դարձավ Պողոս, երբ հարցազրույցում բացատրեց, որ իր ահազանգող կանխատեսումները սխալ էին։
Նա ավելի ուշադիր էր մտածել կլիմայական աղետը կանխատեսելու համար օգտագործվող մոդելների մասին։ Լովելոքի
համաձայն՝ այս մոդելները այլևս նրան չէին համոզում։
"Խնդիրը նրանում է, որ մենք դեռ շատ քիչ ենք իմանում կլիմայի մասին։ Միայն 20 տարի առաջ մենք
կարծում էինք, որ ամեն ինչ վերահսկողության տակ է։"
Սա հանգեցրեց մի շարք ահազանգող գրքերի, այդ թվում՝ իմ գրքին, քանի որ ամեն ինչ այնքան պարզ էր թվում։ Բայց դա տեղի չունեցավ։
Կլիմայը հետևում է իր սովորական օրինաչափին։ Փաստորեն ոչինչ արտասովոր չի եղել։
Մենք ենթադրում էինք, որ այժմ արդեն կես ճանապարհին ենք դեպի գերտաքացած աշխարհ։ Սակայն
հազարամյակի սկզբից ի վեր աշխարհը գրեթե չի տաքացել։
Թերմոաստիճանը մնացել է գրեթե անփոփոխ, չնայած որ այն պետք է բարձրանար։ Միևնույն ժամանակ, կասկած չկա,
որ ածխաթթու գազի մակարդակները շարունակում են աճել։
Կլիմայի փոփոխություն: հավատը ընդդեմ գիտելիքի
Իր աշխատանքում Վերներ Քիրշտայնը պատկերում է, թե ինչպես են մարդիկ հայտնվում «հավատի» և «գիտելիքի»
հակամարտող ուժերի միջև։ Ահա միայն երեք օրինակներ։
1. Հավատք: Հին լուսանկարները ցույց են տալիս լայնածավալ Ալպյան սառցադաշտեր, մինչդեռ ավելի նոր լուսանկարները
ցույց են տալիս համեմատաբար նահանջած սառցադաշտեր։ Արդյո՞ք սա մոտեցող կլիմայական աղետի ազդանշան է։
Գիտելիք: Այժմ սառցադաշտերից զերծ տարածքներում հայտնաբերված ծառերի և բուսական մնացորդները
ապացուցում են, որ նախկինում այստեղ սառցադաշտեր չեն եղել։
Այսպիսի ապացույցները ցույց են տալիս, որ վերջին 10 000 տարիների 65 տոկոսի ընթացքում Ալպյան սառցադաշտերը փոքր էին,
իսկ ջերմաստիճանը բարձր՝ առանց որևէ մարդկային միջամտության։
2. Հավատք: Սպիտակ արջերի բնակչությունը լուրջ վտանգի տակ է մարդածին գլոբալ տաքացման պատճառով։
Փաստ: 600 000 տարի առաջ Արկտիկական օվկիանոսում արդեն գոյություն են ունեցել բևեռային արջերը։ Սա նշանակում է, որ նրանք գոյատևել
են բոլոր միջգլացիալ (մեծ սառնամանիքների միջև ընկած) շրջաններում։
Ամենաշոգ եղանակին նրանք նաև ուտում են խոտեր, թփեր և հատապտուղներ, ուստի համարվում են խելացի որսորդներ։
Քանի որ Կանադայի կառավարությունը արգելել է որսը, կենդանիների թիվը աճել է մոտավորապես 5 000-ից մինչև 25 000։
3. Հավատք: Բևեռների սառույցը անխուսափելիորեն հալվում է։
Հայտնի Լարսեն Բ սառցե վահանակը կորցրել է իր սառույցային զանգվածի չորսից երեք մասը։ Արկտիկան և Անտարկտիդան
ամբողջությամբ առանց սառույցի մնալը միայն ժամանակի հարց է։
Գիտելիք: Մի քանի տասնամյակ է հայտնի է, որ Արկտիկայի և Անտարկտիկայի ջերմաստիճանները ցուցաբերում են հակադիր տատանումներ։
Սա նշանակում է, որ Հարավային բևեռում ջերմաստիճանները նվազում են, իսկ Հյուսիսային բևեռում՝ բարձրանում։
Այս երևույթը հայտնի է նաև որպես «բիփոլյար տատանում» կամ «Արկտիկա-Անտարկտիդա կապակցում»։
Պարզվում է, որ ավելի մանրակրկիտ նայելը կարող է բացահայտել իրավիճակի այլ պատկեր։
Ներկայիս կլիմայական բանավեճում, սակայն, թվում է, որ էմոցիոնալ համոզումը ավելի կարևոր է,
նույնիսկ եթե դա հակասում է փաստական գիտելիքներին։
Ի՞նչ է էկո-նիհիլիզմը?
Ըստ ֆրանսիացի գրող, փիլիսոփա և գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ալբեր Կամյուի՝ նիհիլիզմը չի
նշանակում հավատալ ոչնչի, այլ՝ չհավատալ գոյություն ունեցողին։
Նիհիլիստները հաճախ անում են ամեն ինչ իրենց ուժերի սահմաններում՝ հասնելու այն բանի, որը, ըստ
իրենց, լավ է, սակայն չեն հաշվի առնում հետևանքները։
Դրանք կարող են լինել լուրջ և ամբողջությամբ խախտել գիտական և տրամաբանական մտածողության սկզբունքները։
Նիհիլիզմը ընդունում է մարդկային արժանապատվության ոտնձգությունները իբրև լավ նպատակի համար։
Էկո-նիհիլիզմը կյանքի այն փիլիսոփայությունն է, որը կենտրոնացած է շրջակա միջավայրը
փրկելու խիստ չափազանցված, համառ վճռականության վրա։
Դա մի գաղափարախոսություն է, որը երբեմն բնութագրվում է անխնա էկո-ահաբեկչությամբ։
Էդգար Գարթներ, «Էկո-նիհիլիզմ. քաղաքական էկոլոգիայի քննադատություն» գրքի հեղինակը, միայնակ չէ, որ կլիմայի պաշտպանությունը
ներկայումս համարում է նիհիլիզմի ամենավտանգավոր ձևը։
Բանաստեղծ: «Ի՞նչ է էկո-նիհիլիզմը?»
Տնտեսական ինքնասպանություն վճարումներով, քանի որ ամեն ինչ դրվում է մեկ քարտի վրա՝ առանց ծախսերը հաշվի առնելու։
Անխոհեմաբար «կլիմայական քաղաքականությունը» սովը ընդունում է որպես (դիտավորյալ) էներգիայի աղբյուրների և սննդի գների
բարձրացման հետևանք՝ վիճակագրական կառուցվածքը պաշտպանելու համար։
«Կլիմայի պաշտպանությունը»՝ CO2 արտանետումները «վերականգնվող» էներգիաների օգնությամբ
նվազեցնելու միջոցով, հիմար, կիսատ-պռատ գաղափար է։
Արևային և քամու էներգիան անվճար չեն; տեխնիկական իրականացման ծախսերը ահռելի են և ամենևին ածխածնի չեզոք չեն։
Դեմոկրատիայի թուլացում կլիմայական արտակարգ իրավիճակի միջոցով
ԵՄ-ն որոշ ժամանակ առաջ հայտարարեց կլիմայական արտակարգ իրավիճակ, և բազմաթիվ գերմանական քաղաքներ
արդեն ձեռնարկել են այս ոչ ժողովրդավարական քայլը։
Արտակարգ լիազորությունները պետք է օգտագործվեն քաղաքական հակառակորդներին վերացնելու համար։ Այժմ այլևս լավագույն
փաստարկները չեն, որ պետք է գերիշխեն, այլ գաղափարական նպատակները։
Այնուամենայնիվ, այս ծայրահեղ պահանջները մեծ հնարավորություն են պարունակում սոցիալական և տնտեսական հակամարտության համար։
«Արտակարգ դրություն» տերմինի վերաբերյալ մտահոգությունները ավելի քան արդարացված են, քանի որ այն կարող է բացել հեղեղի դարպասները՝
օրինականության սկզբունքների հարցականի տակ դնելու համար։
Կլիմայի մանիֆեստը
Բավարական արժեքների միությունը 2020 թվականի սկզբին հրապարակեց կլիմայական մանիֆեստ։ Ահա հիմնական կետերի ամփոփագիրը։
1. Արևը վերահսկում է մեր կլիմայը, ոչ թե CO₂-ը։
2. Կլիմայի պաշտպանության միջոցառումները՝ օրինակ՝ ձախողված էներգետիկ անցումը, քաղաքական սխալ են։
3. Գերմանիային անհրաժեշտ է կայուն և մատչելի էներգիայի մատակարարում։
Այս կետերը ավելի մանրամասն բացատրվում են 2020 թ. Կլիմայական մանիֆեստում։ Մյուս բաների թվում՝ ՎերտեՈւնիոնը կտրականապես
մերժում է «Գրին Դիլ»-ը և CO2-ի գների քաղաքականությունը, ինչպես նշված է «Դաշնային կառավարության կլիմայական փաթեթում»։
Կլիմայական մանիֆեստը կոչ է անում վերջ տալ կլիմայական միթոսին և կազմակերպել կրթական արշավ
կլիմայի, արևային ցիկլերի և ածխաթթու գազի թեմայով։
Այս մասին ավելին կարելի է գտնել Բավարական արժեքների միության 2020 թվականի կլիմայական մանիֆեստում։
Միայն վախի և սարսափի տարածման միջոցով քաղաքական գործիչները կարող են մարդկանց ենթարկվող և համաձայնող դարձնել։ Կլիմայական աղետի
սպառնալիքը ներկայումս այն գործիքն է, որով դա իրականացվում է։
Սակայն երբ մի քանի տարվա ընթացքում նոր մինի սառնամանիքը անվիճելի դառնա, «կլիմայական գիտնականներին», գլոբալ
տաքացման քաղաքական գործիչներին և կլիմայական քարոզչական լրագրողներին տալու է միայն մեկ պատասխան:
Եթե անտառում գոռաս, պետք է նաև պատրաստ լինես լսելու արձագանքը, նույնիսկ եթե այն
ամբողջովին այլ է հնչում։ Պրոֆ. դոկտ. Վերներ Քիրշտայն