1
00:00:00,000 --> 00:00:01,153


2
00:00:01,153 --> 00:00:06,259
Климаттың өзгеруі – білім мен сенім арасындағы адамдар

3
00:00:06,259 --> 00:00:13,440
Климатты саясаткерлер мен БАҚ айтып
жүргендей оңай ықпал етуге бола ма?

4
00:00:13,440 --> 00:00:20,940
Көптеген адамдар үшін тиісті лоббистердің алдын ала
қалыптасқан пікірлері толықтай жеткілікті, ал басқалары бұл

5
00:00:20,940 --> 00:00:25,613
тақырыпты өздері толықтай қарастыруға тым күрделі деп санайды.

6
00:00:25,613 --> 00:00:34,089
Автор, профессор-доктор Вернер Кирштайн, тәжірибелі климатолог
және физик, өңірлік және жаһандық климаттық ауытқулардың

7
00:00:34,089 --> 00:00:39,532
ғылыми процестерін 40 жылдан астам уақыт бойы зерттеп келеді.

8
00:00:39,532 --> 00:00:46,183
Жаңа кітабында «Климаттың өзгеруі – шындық па, қателік пе, өтірік
пе? Білім мен сенім арасындағы адамдар» ол

9
00:00:46,183 --> 00:00:53,330
климаттың өзгеруінің «ыстық тақырыптары» жөніндегі
фактілерді барлығы түсінетіндей етіп түсіндіреді.

10
00:00:53,330 --> 00:01:03,436
Атап айтқанда, ол көрсетеді: Климаттың өзгеруі шынайы,
климаттың өзгеруі қате, және климаттың өзгеруі өтірік.

11
00:01:03,436 --> 00:01:08,969
Осы айқын қайшылықтарға
қарамастан, үш мәлімдеменің әрқайсысы дұрыс.

12
00:01:08,969 --> 00:01:15,211
Бұл қалай болуы мүмкін? Шамамен 200 беттен
тұратын, оқып түсінуге жеңіл кітабында Вернер Кирштайн осы

13
00:01:15,211 --> 00:01:19,153
және тағы басқа көптеген сұрақтарға жауап береді.

14
00:01:19,153 --> 00:01:23,773
Осы «ыстық нүктелердің» кейбірі осы деректі фильмде көрсетілген.

15
00:01:23,773 --> 00:01:28,284
Осы мақсатта кейбір үзінділер тікелей
Вернер Кирштайның кітабынан алынған немесе біздің

16
00:01:28,284 --> 00:01:31,781
сөздерімізбен қысқартылған түрде берілген.

17
00:01:31,781 --> 00:01:35,454
Климаттың өзгеруі – шындық

18
00:01:35,454 --> 00:01:41,776
Жердің климаты әрқашан өзгеріп келген, бұл
климаттың өзгеруінің шындық екенін білдіреді

19
00:01:41,776 --> 00:01:44,582
– атап айтқанда, табиғи климаттық өзгеріс!

20
00:01:44,582 --> 00:01:52,065
Климаттың өзгеруі мен климаттық ауытқулардың іздері климатологтар
мен геологтар тарапынан ұзақ уақыт бойы зерттеліп, ағаш

21
00:01:52,065 --> 00:01:59,980
сақиналарының талдауы, шөгінділерді талдау және Жер беті
рельефінің өзгерістері арқылы, соның ішінде, құжатталған.

22
00:01:59,980 --> 00:02:07,886
Жылы және суық кезеңдердің алмасуымен атмосферадағы CO2
концентрациясы да өзгерді, бірақ ол уақытша кідіріспен жүреді.

23
00:02:07,886 --> 00:02:16,464
Алдымен температура әрқашан көтерілді, ал CO2 концентрациясының
өсуі әлдеқайда кейін байқалды. Температура айырмашылығы 10

24
00:02:16,464 --> 00:02:25,202
°C-қа дейін жетті. Мысалы, бүгінгі температура Жер
тарихындағы жылы кезеңдерге қарағанда шамамен 10 градусқа төмен!

25
00:02:25,202 --> 00:02:33,471
CO2 концентрациялары да жиі бүгінгіге қарағанда айтарлықтай
жоғары болған. Температура өзгерістері әрқашан күн белсенділігі

26
00:02:33,471 --> 00:02:39,320
мен Жердің орбитасының параметрлері сияқты
табиғи себептерге байланысты болған; адамдар

27
00:02:39,320 --> 00:02:43,815
климаттың өзгеруіне ешқашан жауапты болмаған.

28
00:02:43,815 --> 00:02:47,995
Климаттың өзгеруі – жалған тұжырым

29
00:02:47,995 --> 00:02:56,322
1986 жылы Неміс Физикалық Қоғамы Мауна-Лоа қисығы деп
аталатын қате статистикаға негізделген «жақындап келе

30
00:02:56,322 --> 00:03:01,133
жатқан жаһандық климат апаты» туралы ескерту жасады.

31
00:03:01,133 --> 00:03:07,584
Мауна-Лоа қисығы температура мен CO2 мөлшерінің
артуы арасындағы көрінетін корреляцияны көрсетеді.

32
00:03:07,584 --> 00:03:15,964
Содан кейін Жер температурасының ауадағы CO₂
сияқты із газдардың мөлшеріне тәуелді екені айтылды.

33
00:03:15,964 --> 00:03:25,268
Осы фатальды қатеге негізделген компьютерлік симуляциялар
мен модельдік есептеулер нәтижесінде әрқашан жылынуды болжады.

34
00:03:25,268 --> 00:03:33,054
Өткен климаттық өзгерістер мен бұлттардың түзілуі мен
мұхит ағыстарының динамикасын да модельдерде дәл

35
00:03:33,054 --> 00:03:37,801
көрсету мүмкін емес. Бұл мүлде қате болжамдарға әкелді.

36
00:03:37,801 --> 00:03:45,675
Тіпті Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық сарапшылар тобы
(IPCC) 2001 жылы мойындады: «Климатты зерттеу мен модельдеуде біз

37
00:03:45,675 --> 00:03:51,150
бұл – өзара байланысқан сызықты емес хаотикалық
жүйе екенін мойындауымыз керек. Сондықтан

38
00:03:51,150 --> 00:03:55,706
климаттың дамуының ұзақ мерзімді болжамдары мүмкін емес.»

39
00:03:55,706 --> 00:03:59,436
Климаттың өзгеруі – өтірік

40
00:03:59,436 --> 00:04:07,229
Бұл «глобалды жылыну» саяси қауіпін өтіріктің ерекше
үлкен монстріне айналдырып, 2019 жылы Еуропалық Одақ

41
00:04:07,229 --> 00:04:11,923
Парламентін «климаттық төтенше жағдай» жариялауға итермеледі.

42
00:04:11,923 --> 00:04:18,430
Алайда барған сайын көп ғалымдар мен тіпті кейбір саясаткерлер
Климаттың өзгеруі жөніндегі Үкіметаралық сарапшылар тобының

43
00:04:18,430 --> 00:04:23,123
апокалиптикалық мәлімдемелерінен бас тартып
жатыр. Әртүрлі зерттеулер мен температуралық

44
00:04:23,123 --> 00:04:25,725
қисықтар өтірік пен жалғанлау екені әшкереленді.

45
00:04:25,725 --> 00:04:34,528
Мысалы, хоккей таяқшасы графигінде нақты температура ауытқулары
XII ғасырдағы ұзақ жылы кезеңмен теңестіріліп, 800 жыл бойы

46
00:04:34,528 --> 00:04:41,971
дерлік тұрақты климат иллюзиясын туғызды, ал 1900 жылдан
кейінгі температураның көтерілуін өнеркәсіптену

47
00:04:41,971 --> 00:04:47,392
салдарынан шыққан CO2 шығарындыларына жатқызуға мүмкіндік берді.

48
00:04:47,392 --> 00:04:55,472
Осы мойындалған өтіріктерге қарамастан, мемлекеттік қаржыландыру
дәл осы «саяси тұрғыдан басымдық берілген» зерттеуге бағытталуда.

49
00:04:55,472 --> 00:05:00,879
Адамзат тудырған климаттың өзгеруі деп
аталатын бұл құбылыс шындықты кез келген қажетті

50
00:05:00,879 --> 00:05:04,063
құралдармен басуға ұмтылатын сенімге айналды.

51
00:05:04,063 --> 00:05:08,496
Ауа райы климатпен бірдей емес

52
00:05:08,496 --> 00:05:16,500
Жүз жылдан астам бұрын климатологтар климат туралы
мәлімдеме жасау үшін кемінде отыз жыл бойы тіркелген ауа

53
00:05:16,500 --> 00:05:21,216
райы құбылыстары мен параметрлерін бағалауға келісті.

54
00:05:21,216 --> 00:05:29,547
Климат шын мәнінде өткеннен алынған ауа райы деректерінің
алып жиынтығы ғана, сондықтан оны қорғау мүмкін емес.

55
00:05:29,547 --> 00:05:34,580
Климатты тек ұзақ мерзімде және кең аумақта бақылауға болады.

56
00:05:34,580 --> 00:05:41,537
Мемлекеттік қаржыландырылатын метеорологтар негізгі БАҚ-та бірнеше
ыстық әрі құрғақ күнді де экстремалды ауа райы ретінде және

57
00:05:41,537 --> 00:05:45,921
бұрыннан болған климаттық апаттың дәлелі ретінде түсіндіреді.

58
00:05:45,921 --> 00:05:54,789
Алайда, бұлар тек уақытша және жергілікті ауа райы құбылыстары
ғана, олар жұртшылыққа климаттық апаттар ретінде көрсетіледі.

59
00:05:54,789 --> 00:05:59,589
«Ауа райы» мен «климат» ұғымдарын саясаткерлер
мен басты ақпарат құралдары әдейі шатастырып,

60
00:05:59,589 --> 00:06:03,000
жұртты дүрліктіріп, адастыру үшін қолдана ма?

61
00:06:03,000 --> 00:06:08,330
Болашаққа алаңдайтын халықты «климаттық мақсаттарды»
қабылдауға әлдеқайда оңай көндіруге және климаттық

62
00:06:08,330 --> 00:06:12,320
салықтар мен бағаның әрі қарай өсуіне дайындауға болады.

63
00:06:12,320 --> 00:06:20,163
Потсдам климаттық әсерлерді зерттеу институтының (PIK) климат
зерттеушілері де ауа райы мен климат арасындағы шатастыруды

64
00:06:20,163 --> 00:06:28,394
пайдаланып, паника таратуды ұнатады. Мұнда климат зерттеушілерінің
басты мақсаты климаттық дабылшылдыққа қаржы табу ма?

65
00:06:28,394 --> 00:06:32,494
Климаттың өзгеруі жөніндегі
Үкіметаралық сарапшылар тобының (IPCC) рөлі

66
00:06:32,494 --> 00:06:39,488
Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық сарапшылар тобы
(IPCC) 1988 жылы БҰҰ-ның Айналаны қорғау бағдарламасы (UNEP)

67
00:06:39,488 --> 00:06:43,987
мен Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (WMO) тарапынан құрылды.

68
00:06:43,987 --> 00:06:54,349
Бұрынғы неміс канцлері Хельмут Шмидт 2011 жылы Берлиндегі жаһандық
жылыну туралы сөзінде IPCC-ге деген сенімсіздігін білдірді:

69
00:06:54,349 --> 00:07:00,099
Қазіргі уақытқа дейін Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық
сарапшылар тобының (IPCC) ұсынған құжаттары

70
00:07:00,099 --> 00:07:06,197
күмәнмен қабылданды, әсіресе оған қатысқан кейбір
зерттеушілердің алаяқ екені дәлелденгендіктен.

71
00:07:06,197 --> 00:07:17,024
IPCC-тің бастапқы 2 500 сарапшысының ішінен адамзат тудырған
климат өзгерісі гипотезасын ұстанғандар тек 5-еуі ғана қалды.

72
00:07:17,024 --> 00:07:23,049
Дегенмен, қазір IPCC-ті басып алған саясаткерлер
тек қана гипотетикалық модельдерге және

73
00:07:23,049 --> 00:07:27,805
идеологиялық ықпалға ұшыраған тәсілдерге соқыр сенеді.

74
00:07:27,805 --> 00:07:35,333
1980 жылдардың басына дейін климат мамандары IPCC-де
нақты өкілдік етілген жоқ. Мәселе мынада: неге бұл

75
00:07:35,333 --> 00:07:40,166
жұмыс соншалықты ғылыми емес және пропагандалық сипатта?

76
00:07:40,166 --> 00:07:48,668
Адамзат туғызған климаттық апат мифіне қатысты қаржылық
мүдделер айқындала бастады, деп сала мамандары растайды.

77
00:07:48,668 --> 00:07:56,760
Қорқынышты көлемдегі ақшадан пайда тауып жүргендер қатарында
бұрынғы АҚШ вице-президенті Ал Гор, Уоррен Баффет, салық

78
00:07:56,760 --> 00:08:05,335
төлеушілердің ақшасынан 1,5 миллиард АҚШ долларын алған Илон
Маск, Винод Хосла және Джеймс Кэмерон сияқты жеке тұлғалар бар.

79
00:08:05,335 --> 00:08:11,698
Дегенмен қаржыландыру алатын зерттеу топтары мен
институттары, сондай-ақ Әлемдік банк сияқты

80
00:08:11,698 --> 00:08:16,542
әртүрлі салалар мен банктер де осы мифтен пайда көреді.

81
00:08:16,542 --> 00:08:20,582
Паникашылды қабылдау

82
00:08:20,582 --> 00:08:27,672
Джеймс Лавеллок әсерлі түрде климатқа сенушінің «Дамаск
тәжірибесінен» өтіп, Саулдан Павелге қалай

83
00:08:27,672 --> 00:08:34,836
айналғанын көрсетеді: ол сұхбатында өзінің
алаңдатарлық болжамдары қате болғанын түсіндірді.

84
00:08:34,836 --> 00:08:41,703
Ол климаттық апатты болжауға қолданылатын
модельдерді мұқият қарастырған еді. Лавеллоктың

85
00:08:41,703 --> 00:08:45,210
айтуынша, бұл модельдер енді оны сендірмейтін.

86
00:08:45,210 --> 00:08:53,183
"Мәселе мынада: біз әлі де климат туралы тым аз
білеміз. Тек 20 жыл бұрын біз бәрін бақылауда деп ойладық."

87
00:08:53,183 --> 00:08:57,835
Осыдан кейін, оның соншалықты айқын көрінгені
үшін, менікі қоса алғанда, бірнеше үрей

88
00:08:57,835 --> 00:09:01,560
тудыратын кітаптар жарық көрді. Бірақ ол жүзеге аспады.

89
00:09:01,560 --> 00:09:06,857
Климат әдеттегі үлгісін ұстанып отыр.
Негізінен ешқандай ерекше жағдай болған жоқ.

90
00:09:06,857 --> 00:09:12,124
Біз қазір шамадан тыс ысып кеткен әлемге жарты
жолда келеміз деп ойлаған едік. Алайда

91
00:09:12,124 --> 00:09:16,321
мыңжылдық басталғалы бері әлемнің жылынуы өте аз болды.

92
00:09:16,321 --> 00:09:22,891
Температура дерлік өзгеріссіз қалды, тіпті ол
көтерілуі тиіс еді. Сонымен бірге көмірқышқыл

93
00:09:22,891 --> 00:09:27,470
газының деңгейінің өсіп келе жатқанына еш күмән жоқ.

94
00:09:27,470 --> 00:09:32,576
Климаттың өзгеруі: сенім мен білім

95
00:09:32,576 --> 00:09:37,912
Өз еңбегінде Вернер Кирштайн адамдардың «сенім» мен
«білім» арасындағы қайшылықты күштердің арасында

96
00:09:37,912 --> 00:09:40,959
қалай қалып қойғанын көрсетеді. Міне, тек үш мысал:

97
00:09:40,959 --> 00:09:47,402
1. Сенім: Ескі фотосуреттерде Альпі мұздықтары кең көлемде
көрсетілген, ал жақындағы фотосуреттерде

98
00:09:47,402 --> 00:09:54,272
олар салыстырғанда шегінген. Бұл жақындап келе
жатқан климаттық апаттың дабыл белгісі ме?

99
00:09:54,272 --> 00:10:04,105
Білім: Қазір мұздықтар жоқ аймақтардағы ағаш пен өсімдік
қалдықтары бұрын мұнда мұздықтар болмағанын дәлелдейді.

100
00:10:04,105 --> 00:10:12,009
Мұндай дәлелдер соңғы 10 000 жылдың 65 пайызында
Альпі мұздықтары кішірек болып, температура жоғары

101
00:10:12,009 --> 00:10:16,284
болғанын көрсетеді – адамның ешқандай араласуынсыз!

102
00:10:16,284 --> 00:10:24,210
2. Сенім: Поляр аюларының популяциясы адамзат тудырған
жаһандық жылыну салдарынан ауыр қауіп-қатерге ұшырауда.

103
00:10:24,210 --> 00:10:30,879
Факты: Поляр аюлары 600 000 жыл бұрын-ақ Арктика
мұхитында болған. Бұл олардың барлық аралық мұздық кезеңдерден

104
00:10:30,879 --> 00:10:35,223
(мұз дәуірлерінің арасындағы) аман қалғанын білдіреді.

105
00:10:35,223 --> 00:10:41,340
Жылы ауа райында олар сондай-ақ шөптерді, бұталарды және
жидектерді жейді, сондықтан да оларды ақылды аңшылар деп санайды.

106
00:10:41,340 --> 00:10:50,647
Канада үкіметі аң аулауға тыйым салғаннан бері
жануарлар саны шамамен 5 000-нан 25 000-ға дейін өсті.

107
00:10:50,647 --> 00:10:55,841
3. Сенім: Полюстердегі мұз тоқтаусыз ериді.

108
00:10:55,841 --> 00:11:02,656
Жақсы белгілі Ларсен B мұз павильоны мұз массасының
төрттен үш бөлігін жоғалтты. Арктика мен Антарктида

109
00:11:02,656 --> 00:11:07,200
толықтай мұзсыз болуға енді тек уақыт мәселесі ғана қалды.

110
00:11:07,200 --> 00:11:15,880
Білім: Бірнеше онжылдық бойы Арктика мен Антарктида
температураларының ауытқулары қарама-қарсы болатыны белгілі.

111
00:11:15,880 --> 00:11:22,374
Бұл Оңтүстік полюсте температура төмендеп жатқанда,
Солтүстік полюсте ол жоғарылап жатқанын білдіреді.

112
00:11:22,374 --> 00:11:29,440
Бұл құбылыс сондай-ақ «биполярлық тербеліс»
немесе Арктика–Антарктида байланысы деп те аталады.

113
00:11:29,440 --> 00:11:35,423
Жақынырақ қарасаңыз, жағдайдың мүлде
басқа бейнесі көрінуі мүмкін екені анықталды.

114
00:11:35,423 --> 00:11:45,124
Алайда қазіргі климаттық пікірталаста эмоционалды сендіру
фактілік білімге қайшы келсе де маңыздырақ болып көрінеді.

115
00:11:45,124 --> 00:11:48,512
Эко-нигилизм деген не?

116
00:11:48,512 --> 00:11:55,567
Француз жазушысы, философы және әдебиет саласындағы
Нобель сыйлығының лауреаты Альбер Камюге сәйкес, нигилизм

117
00:11:55,567 --> 00:12:00,440
ештеңеге сену емес, керісінше бар нәрсеге сенбеуді білдіреді.

118
00:12:00,440 --> 00:12:08,640
Нигилистер жиі өздері жақсы деп санайтын нәрсеге қол
жеткізу үшін бар күш-жігерін салады, бірақ салдарын ескермейді.

119
00:12:08,640 --> 00:12:15,585
Бұл өте ауыр болуы мүмкін және ғылыми мен
логикалық ойлау қағидаларын толықтай бұзуы мүмкін.

120
00:12:15,585 --> 00:12:21,682
Нигилизм адам қадір-қасиетін бұзуды,
көрінген жақсы мақсат үшін ақталуды қабылдайды.

121
00:12:21,682 --> 00:12:30,431
Эко-нигилизм – қоршаған ортаны қорғауға аса асыра
сілтеген, табанды ниетке негізделген өмір философиясы.

122
00:12:30,431 --> 00:12:37,450
Бұл кейде қатал эко-терроризммен сипатталатын идеология.

123
00:12:37,450 --> 00:12:44,172
Эдгар Гёртнер, «Экологиялық нигилизм: саяси экологияға
сын» кітабының авторы, қазіргі таңда климатты

124
00:12:44,172 --> 00:12:49,203
қорғауды нигилизмнің ең қауіпті түрі деп санауда жалғыз емес.

125
00:12:49,203 --> 00:12:52,544
Бақшашы: «Эко-нигилизм деген не?»

126
00:12:52,544 --> 00:13:00,352
Шығындарды ескермей, бәрін бір картаға тігу арқылы
жасалатын бөліп төленетін экономикалық өзін-өзі жою.

127
00:13:00,352 --> 00:13:07,177
Ойланбастан, «климат саясаты» статистикалық құрылымды
қорғау мақсатында энергия көздері мен азық-түлік бағасын

128
00:13:07,177 --> 00:13:12,000
(қасақана) көтерудің салдары ретінде аштықты қабылдайды.

129
00:13:12,000 --> 00:13:17,208
«Климатты қорғау» – «жаңартылатын» энергия
көздерінің көмегімен CO2 шығарындыларын

130
00:13:17,208 --> 00:13:20,768
азайту – ақымақ, жартылай пісіп-жетілмеген идея.

131
00:13:20,768 --> 00:13:32,787
Күн және жел энергиясы тегін емес; техникалық іске асыру
шығындары аса зор және көміртегі бейтараптылығынан мүлдем алшақ.

132
00:13:32,787 --> 00:13:37,413
Климаттық төтенше жағдай арқылы демократияны әлсірету

133
00:13:37,413 --> 00:13:42,981
Еуропалық Одақ біраз уақыт бұрын климаттық
төтенше жағдайды жариялады, және көптеген неміс

134
00:13:42,981 --> 00:13:47,107
қалалары бұл демократияға қайшы қадамды жасап қойды.

135
00:13:47,107 --> 00:13:53,276
Сәйкессіз жағдайларға арналған өкілеттіктер саяси
қарсыластарды жоюға пайдаланылмақ. Енді ең мықты

136
00:13:53,276 --> 00:13:57,400
дәлелдер емес, идеологиялық мақсаттар басым болады.

137
00:13:57,400 --> 00:14:03,869
Алайда, бұл шектен тыс талаптар әлеуметтік және
экономикалық қақтығыстарға алып әлеует тудырады.

138
00:14:03,869 --> 00:14:14,247
«Төтенше жағдай» терминіне қатысты алаңдаушылықтар толықтай
негізді, себебі ол заң үстемдігіне сұрақ қоюға жол ашуы мүмкін.

139
00:14:14,247 --> 00:14:18,105
Климат манифесті

140
00:14:18,105 --> 00:14:28,000
Бавариялық Құндылықтар Одағы 2020 жылдың басында климаттық
манифест жариялады. Міне, негізгі тармақтардың қысқаша мазмұны:

141
00:14:28,000 --> 00:14:32,886
1. Күн біздің климатымызды басқарады, CO₂ емес.

142
00:14:32,886 --> 00:14:40,060
2. Климатты қорғау шаралары – мысалы, сәтсіз
өткен энергетикалық ауысым – саяси қателік.

143
00:14:40,060 --> 00:14:47,056
3. Германияға тұрақты және
қолжетімді энергиямен қамтамасыз ету қажет.

144
00:14:47,056 --> 00:14:53,907
Бұл тармақтар 2020 жылғы Климат манифестінде егжей-тегжейлі
түсіндірілген. Басқа мәселелермен қатар, WerteUnion

145
00:14:53,907 --> 00:15:01,611
«Жасыл келісімді» және «Федералдық үкіметтің климаттық
пакетінде» көрсетілген CO2 бағасын қатаң түрде қабылдамайды.

146
00:15:01,611 --> 00:15:07,787
Климат манифесті климат мифін жоюға және
климат, күн циклдері мен көмірқышқыл газы тақырыптары

147
00:15:07,787 --> 00:15:11,720
бойынша білім беру науқанын жүргізуге шақырады.

148
00:15:11,720 --> 00:15:18,480
Осы туралы қосымша ақпаратты Бавариялық Құндылықтар
Одағының 2020 жылғы Климат манифестінен табуға болады.

149
00:15:18,480 --> 00:15:24,403
Тек қорқыту мен үрей тудыру арқылы саясаткерлер адамдарды бағынушы
әрі мойынсұнушы ете алады. Қазіргі уақытта климаттық апат

150
00:15:24,403 --> 00:15:28,096
қаупі осы мақсатқа жету үшін қолданылатын құрал болып табылады.

151
00:15:28,096 --> 00:15:36,287
Алайда, бірнеше жылдан кейін жаңа мини мұз дәуірі даусыз болғанда,
«климат ғалымдарына», жаһандық жылыну саясаткерлеріне және

152
00:15:36,287 --> 00:15:40,860
климаттық пропаганда журналистеріне тек бір ғана жауап болады:

153
00:15:40,860 --> 00:15:49,183
Егер орман ішінде айқай салсаң, тіпті мүлде басқаша
естілсе де, эхоны естуге дайын бол. Проф. д-р Вернер Кирштайн