Климаттын өзгөрүүсү – адамдар билим менен ишенимдин ортосунда
Климатты саясатчылар менен басма сөз айтып жаткандай оңой эле таасир этсе болобу?
Көптөгөн адамдар үчүн тиешелүү лоббисттердин алдын ала түзүлгөн пикирлери толук жетиштүү, ал эми башкалар бул
теманы өзү толук карап чыгууга өтө татаал деп эсептешет.
Автор, профессор-доктор Вернер Кирштайн, тажрыйбалуу климатолог жана физик, аймактык жана глобалдык климаттын термелүүлөрүнүн
илимий процесстерин 40 жылдан ашык убакыттан бери изилдеп келет.
Жаңы китебинде «КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРҮШҮ – Чындыкпы, Катепи же Жалганбы? Билим менен Ишенимдин Ортосундагы
Адамдар» ал климаттын өзгөрүшү боюнча «ысык темаларды» ар бир адам түшүнө тургандайча баяндайт.
Айрыкча, ал көрсөтөт: Климаттын өзгөрүүсү чын, климаттын өзгөрүүсү ката, жана климаттын өзгөрүүсү жалган.
Бул көрүнүп турган карама-каршылыктарга карабастан, үч билдирүүнүн ар бири туура.
Бул кантип болушу мүмкүн? Оңой окулуучу, болжол менен 200 беттен турган китебинде Вернер Кирштайн
ушул жана башка көптөгөн суроолорго жооп берет.
Бул документалдык тасмада ушул «ысык чекиттердин» айрымдары баса көрсөтүлгөн.
Бул максатта кээ бир үзүндүлөр Вэрнер Кирштэйндин китебинен түздөн-түз алынган же биздин
сөзүбүз менен кыскартылган түрдө кайталанган.
Климаттын өзгөрүүсү — чындык
Жердин климаты ар дайым өзгөрүп келген, демек климаттын өзгөрүүсү — табигый климаттын өзгөрүүсү — чындык!
Климаттын өзгөрүшүнүн жана климаттын термелүүлөрүнүн издери климатологдор менен геологдор тарабынан узак убакыттан бери
изилденип келет жана алар, мисалы, дарактын жыгач шакектерин баалоо, чөкмө анализдер жана жер бети
рельефиндеги өзгөрүүлөр аркылуу документтештирилген.
Жылуу жана суук мезгилдер алмашканда атмосферадагы CO2 концентрациясы да өзгөрдү, бирок
бул өзгөрүү убакыттык кечигүү менен болду.
Биринчи температура дайыма көтөрүлүп, андан көп убакыт өткөндөн кийин CO2 концентрациясы жогорулаган. Температура айырмасы 10
°Cга чейин жеткен. Мисалы, бүгүнкү температура Жердин тарыхындагы жылуу мезгилдерге салыштырмалуу болжол менен 10 градуска төмөн!
CO2 концентрациялары да көп учурда бүгүнкүдөн кыйла жогору болгон. Температуранын өзгөрүүлөрү ар дайым күн активдүүлүгү жана
Жердин орбитасынын параметрлери сыяктуу табигый себептерден улам болгон; адамдар
климаттын өзгөрүүсүнө эч качан жооптуу болгон эмес.
Климаттын өзгөрүүсү — жаңылыштык
1986-жылы Германия Физикалык Коому Мауна-Лоа ийри сызыгына негизделген туура эмес статистикага таянып, «жакындап келе жаткан
глобалдык климаттык катастрофа» тууралуу эскертүү тараткан.
Мауна-Лоа ийри сызыгы температуранын жана CO2 көлөмүнүн өсүшү арасындагы көрүнгөн корреляцияны* көрсөтөт.
Андан кийин Жердин температурасы абадагы CO₂ сыяктуу изи газдардын көлөмүнө көз каранды экени айтылган.
Бул каталыкка негизделген компьютердик симуляциялар жана модельдик эсептөөлөр натыйжада ар дайым жылуулоону болжолдоп келишкен.
Мурунку климаттык өнүгүүлөрдү жана булут түзүлүштөрүнүн жана океан агымдарынын динамикасын да моделдерде так чагылдыруу
мүмкүн эмес. Бул толугу менен туура эмес божомолдорго алып келди.
2001-жылы Климаттын өзгөрүүсү боюнча Өкмөттөр аралык эксперттик топ (IPCC) да моюнга алган: «Климатты изилдөө жана моделдөө
учурунда биз бул бири-бирине байланышкан сызыктык эмес хаотикалык система экенин таанышыбыз керек. Ошондуктан
климаттын өнүгүүсүн узак мөөнөткө болжолдоо мүмкүн эмес.»
Климаттын өзгөрүүсү — бул жалган
Бул «глобалдык жылуулук» саясий коркунучун өтө чоң, жалганга толгон монстрго айландырып, 2019-жылы Европа Биримдигинин
Парламенти «климаттык өзгөчө кырдаал» жарыялоого түрткү болду.
Бирок илимпоздордун жана айрым саясатчылардын саны күн санап өсүп, алар Климаттын өзгөрүүсү боюнча Өкмөттөр аралык эксперттик
топтун апокалиптикалык билдирүүлөрүнөн баш тартышууда. Ар кандай изилдөөлөр жана температуралык
графиктер жалган жана жасалма экени ачыкка чыкты.
Мисалы, хоккей таягы графигинде чыныгы температуранын термелүүлөрү 12-кылымдагы узак жылуу мезгил менен теңдештирилип,
800 жыл бою дээрлик туруктуу климат бар деген иллюзия жаратылып, андан соң 1900-жылдан тартып температуранын
көтөрүлүшүн өнөр жайлаштыруунун натыйжасында чыккан CO2 эмиссияларына байланыштырылган.
Бул таанылган жалгандыктарга карабастан, өкмөттүк каржылоо так ушул «саясий жактан артыкчылыктуу» изилдөөгө багытталууда.
Адамзаттын таасиринен пайда болгон климаттын өзгөрүүсү деп аталган көрүнүш чындыкты каалаган ыкма
менен басып-жашырууну көздөгөн ишенимге айланды.
Аба ырайы климат сыяктуу эмес
Жүз жылдан ашык мурун климатологдор климат тууралуу билдирүү жасай алуу үчүн кеминде отуз жылдык катталган аба
ырайы окуялары менен параметрлерин баалоого макулдашкан.
Климат чындыгында өткөндөгү аба ырайы тууралуу маалыматтардын чоң жыйнагынан башка эч нерсе эмес, демек
климатты коргоо мүмкүн эмес. Климатты болгону узак мөөнөткө жана кеңири аймактарда байкоого болот.
Мамлекеттик каржыланган метеорологдор негизги масс-медиада бир нече ысык жана кургак күндү да өтө курч аба ырайы жана буга чейин
эле болуп өткөн климаттык апааттын далили катары түшүндүрүшөт.
Бирок булар — климаттык кырсыктар катары коомчулукка көрсөтүлгөн убактылуу жана жергиликтүү аба ырайы көрүнүштөрү гана.
«Аба ырайы» жана «климат» терминдери саясатчылар жана негизги масс-медиа тарабынан атайылап бурмаланып, коомчулукту
тынчсыздандыруу жана адаштыруу максатында колдонулуп жатабы?
Келечекке карата коркуулары бар калк «климаттык максаттарды» кабыл алууга алда канча оңой ынандырылып, климаттык салыктар
менен баалардын мындан ары да өсүшүнө даярдалышы мүмкүн.
Потсдам климаттын таасирин изилдөө институтунун (PIK) климат изилдөөчүлөрү аба ырайы менен климаттын ортосундагы чаташууну
пайдаланып, паника жаратууну да жакшы көрүшөт. Бул жерде климат изилдөөчүлөрдүн негизги максаты климаттык
паниканы жайылтуу үчүн каржылоо алууга багытталганбы?
Климаттын өзгөрүүсү боюнча Өкмөттөр аралык эксперттик топтун (IPCC) ролу
Климаттын өзгөрүүсү боюнча Өкмөттөр аралык эксперттик топ (IPCC) 1988-жылы Бириккен Улуттар Уюмунун
Айлана-чөйрөнү коргоо программасы (UNEP) жана Дүйнөлүк метеорологиялык уюму (WMO) тарабынан түзүлгөн.
Мурунку Германия канцлери Хельмут Шмидт 2011-жылы Берлинде глобалдык жылуулук боюнча сүйлөгөн
сөзүндө IPCCке болгон ишенимсиздигин билдирди:
Климаттын өзгөрүүсү боюнча Өкмөттөр аралык эксперттик топ (IPCC) бүгүнкү күнгө чейин берген документтер шектенүү
менен кабыл алынды, айрыкча ага катышкан айрым изилдөөчүлөрдүн алдамчы экени далилденгендиктен.
IPCCтин баштапкы 2 500 адисинин ичинен адамзаттын климаттык өзгөрүүлөрүнө байланыштуу
гипотезаны кармангандар болгону 5 гана калды.
Бирок азыр IPCCди башкарып жаткан саясатчылар таза гипотетикалык моделдерге жана идеологиялык
таасирге кабылган ыкмаларга көзү караңгы ишенишет.
1980-жылдардын башына чейин климат адистери IPCCде чындап эле өкүлчүлүк кылынган эмес. Суроо:
эмнеге бул иш илимий эмес жана пропагандалык мүнөздө?
Адам жараткан климаттык катастрофа мифиндеги каржылык кызыкчылыктар ачыкка чыгууда,
бул тармактын адистери тастыктап жатышат.
Ушул коркунучтуу суммадагы акчадан пайда көргөндөрдүн катарында мурдагы АКШ вице-президенти Ал Гор, Уоррен Баффет, Элон Маск (ал
салык төлөөчүлөрдүн акчасынан 1,5 миллиард АКШ долларын алган), Винод Хосла жана Джеймс Кэмерон сыяктуу жеке адамдар бар. Бирок
каржылоо алган изилдөө топтору жана институттары, ошондой эле Дүйнөлүк банк сыяктуу ар кандай
тармактар жана банктар да бул мифтен пайда көрүшөт.
Паникачыны кабыл алуу
Джеймс Лавеллок таасирдүү түрдө көрсөтөт: климаттын өзгөрүүсүнө ишенген адам «Дамаск тажрыйбасын» баштан кечирип,
Саулдан Паулга айланганын, ал маегинде өзүнүн паника жараткан божомолдору туура эмес болуп чыкканын түшүндүргөндө.
Ал климаттык апаатты болжолдоого колдонулган моделдерди кылдаттык менен карап чыккан.
Лавеллокко ылайык, бул моделдер ага эми ишендирбейт.
"Маселе, биз климат тууралуу дагы деле өтө аз билебиз. Болгону 20 жыл мурун биз баарын көзөмөлдөп турабыз деп ойлогонбуз."
Бул андан соң бир катар паника жараткан китептердин, анын ичинде менин китебимдин жарык көрүшүнө алып келди,
анткени баары өтө так көрүнгөн. Бирок ал ишке ашкан жок.
Климат адаттагыдай эле жүрүүдө. Негизинен эч кандай өзгөчө окуя болгон жок.
Биз эми ашыкча ысып кеткен дүйнөгө жарым жол жүрүп койдук деп ойлогонбуз. Бирок
миңжылдыктын башынан бери дүйнө дээрлик жылынган жок.
Температура дээрлик туруктуу бойдон калды, бирок ал жогорулашы керек эле. Ошол эле учурда көмүр кычкыл
газынын деңгээлинин өсүп жатканына эч кандай шек жок.
Климаттын өзгөрүүсү: ишеним жана билим
Өзүнүн эмгегинде Вернер Кирштайн адамдардын «ишеним» менен «билим» деген карама-каршы күчтөрдүн
ортосунда калып жатканын көрсөтөт. Мына үч гана мисал:
1. Ишеним: Эски сүрөттөр Альп тоолорундагы кеңири муз катмарларын көрсөтсө, жаңы сүрөттөр алардын салыштырмалуу
артка чегингендигин көрсөтөт. Бул жакындап келе жаткан климаттык апааттын эскертүүсү болуп эсептелеби?
Билим: Азыр мөңгүсүз аймактарда табылган дарактардын жана өсүмдүктөрдүн калдыктары
мурда бул жерде мөңгүлөр болбогонун далилдеди.
Мындай далилдер акыркы 10 000 жылдын 65 пайызында Альп мөңгүлөрү кичирээк болуп, температурасы жогору
болгонун көрсөтөт – адамдын эч кандай кийлигишүүсүз!
2. Ишеним: Поляр аюулардын популяциясы адамзаттын жараткан глобалдык жылуулук
натыйжасында олуттуу коркунучка дуушар болууда.
Факт: Поляр аюулары 600 000 жыл мурун Арктика океанында эле бар болгон. Бул алардын бардык аралык мөңгү мезгилдеринен
(мөңгү доорлордун ортосундагы) аман калганын билдирет.
Жылы аба ырайында алар чөптөрдү, бадалдарды жана жемиштерди да жеп, ошондуктан акылдуу аңчылар деп эсептелет.
Канада өкмөтү аңчылыкты тыйгандан бери жаныбарлардын саны болжол менен 5 000ден 25 000ге чейин өстү.
3. Ишеним: Полюстөгү муз токтобой эрип жатат.
Жакшы белгилүү Ларсен B муз калканы муз массасынын төрттөн үчүн жоготту. Арктика менен Антарктика
толугу менен музсуз болуп калышына эми убакыт гана калды.
Билим: Бир нече он жылдан бери Арктика менен Антарктиданын температуралары тескери термелерин көрсөтөрү белгилүү.
Бул Түштүк полюста температура төмөндөп жатканда, Түндүк полюста температура көтөрүлүп жатканын билдирет.
Бул көрүнүш «биполярдык термелүү» же Арктика-Антарктика байланышы деп да белгилүү.
Көрсө, жакындан карасаң, абалдын башкача сүрөтү ачыкталышы мүмкүн.
Бирок учурдагы климат боюнча талкууда эмоционалдык ынандыруу фактыларга негизделген
билимге каршы келсе да маанилүүрөөк болуп көрүнөт.
Эко-нигилизм деген эмне?
Француз жазуучусу, философу жана адабият боюнча Нобель сыйлыгынын лауреаты Альбер Камус боюнча, нигилизм эч нерсеге
ишенүү эмес, тескерисинче бар нерсеге ишенбөө дегенди билдирет.
Нигилисттер көп учурда жакшы деп эсептеген нерсеге жетүү үчүн колунан келгендин баарын кылышат, бирок кесепеттерин эске албайт.
Булар олуттуу болуп, илимий жана логикалык ой жүгүртүүнүн принциптерин толугу менен бузушу мүмкүн.
Нигилизм адамдын ар-намысын бузууну, жакшы деп эсептелген максат үчүн, кабыл алат.
Эко-нигилизм — бул айлана-чөйрөнү сактоого багытталган өтө ашыкча, тайманбас чечкиндүүлүккө негизделген жашоо фәлсәфасы.
Бул кээде катаал эко-терроризм менен мүнөздөлгөн идеология.
Эдгар Гёртнер, «Экологиялык нигилизм: саясий экологияга сын» китебинин автору, климатты коргоону азыркы учурда нигилизмдин эң
коркунучтуу формасы деп эсептегендердин катарында жалгыз эмес.
Бакчачы: «Эко-нигилизм деген эмне?»
Чыгымдарды эске албай, баарын бир картага коюп жатканы үчүн экономикалык өзүн-өзү жок кылуу бөлүп-бөлүп жүрүүдө.
Ойлонбостон, «климат саясаты» статистикалык түшүнүктү коргоо максатында энергия булактарынын жана
азык-түлүктүн баасын атайылап жогорулатуу натыйжасында ачарчылыкты кесепет катары кабыл алат.
«Климатты коргоо» – «кайра жаралуучу» энергиялардын жардамы менен CO2 бөлүнүштөрүн азайтуу
– акылсыз, жарым-жартылай ойлоп табылган идея.
Күн жана шамал энергиясы бекер эмес; техникалык ишке ашыруу чыгымдары өтө чоң жана көмүртек жагынан нейтралдуу эмес.
Климаттык өзгөчө кырдаал аркылуу демократияны алсыздатуу
Европа Биримдиги бир нече убакыт мурун климаттык өзгөчө кырдаалды жарыялады, жана көптөгөн немис шаарлары
буга чейин эле бул демократияга жат кадамды жасашты.
Саясий атаандаштарды жок кылуу үчүн өзгөчө кырдаал ыйгарым укуктары колдонулат. Эми эң мыкты
аргументтер эмес, идеологиялык максаттар үстөмдүк кылат.
Бирок бул өтө талаптар социалдык жана экономикалык кагылышуулар үчүн зор мүмкүнчүлүк жаратат.
«Кырдаалдык абал» термини боюнча тынчсыздануулар толук негиздүү, анткени ал мыйзам үстөмдүгүн суроого ачууга жол ачышы мүмкүн.
Климат манифести
Бавариялык Баалуулуктар Биримдиги 2020-жылдын башында климат манифести жарыялады. Төмөндө негизги пункттардын кыскача мазмуну:
1. Күн биздин климатты көзөмөлдөйт, CO₂ эмес.
2. Климатты коргоо чаралары – мисалы, ишке ашпай калган энергия өтүүсү – саясий катачылык.
3. Германия туруктуу жана жеткиликтүү энергия менен камсыз болууга муктаж.
Бул пункттар 2020-жылдагы Климат манифестинде кененирээк түшүндүрүлгөн. Башка нерселерден тышкары, WerteUnion
«Жашыл келишимди» жана «Федералдык өкмөттүн климаттык пакетинде» белгиленген CO2 баасын коюуну катуу четке кагат.
Климат манифести климат мифине чекит коюуну жана климат, күн циклдери жана көмүр кычкыл газы темалары
боюнча билим берүү кампаниясын жүргүзүүнү талап кылат.
Бул тууралуу көбүрөөк маалыматты Бавариялык Баалуулуктар Биримдигинин 2020-жылкы Климат Манифестинен таба аласыз.
Саясатчылар адамдарды баш ийүүчү жана буйрукка моюн сунуучу кылуу үчүн гана коркутуу жана үркүтүү аркылуу иштей
алышат. Азыркы учурда муну ишке ашыруу үчүн климаттык катастрофа коркунучу колдонулуп жатат.
Бирок бир нече жылдан кийин жаңы мини-муз доору талашсыз болуп калганда, «климат илимпоздоруна», глобалдык
жылуулукту жактаган саясатчыларга жана климаттык пропагандачыл журналисттерге бир гана жооп болот:
Эгерде токойдо кыйкырсаң, эхону да угууга даяр болушуң керек, ал толугу менен башкача угулса да. проф. д-р Вернер Кирштайн