Тағйирёбии иқлим – одамон миёни дониш ва эътиқод
Оё иқлимро ба осонӣ тағйир додан мумкин аст, тавре сиёсатмадорон ва ВАО ҳамеша ба мо мегӯянд?
Барои бисёриҳо, ақидаҳои пешакӣ ташаккулёфтаи лоббистони дахлдор комилан кофӣанд, дар ҳоле ки дигарон
мавзӯъро барои пурра баррасӣ кардан хеле мураккаб мешуморанд.
Муаллиф, профессор доктор Вернер Кирштайн, як климатолог ва физик бо таҷрибаи бой, беш аз 40 сол аст, ки равандҳои илмии
тағйирёбии иқлим дар сатҳи минтақавӣ ва глобалӣ-ро меомӯзад.
Дар китоби нави худ «ТАҒЙИРИ ИҚЛИМ – воқеият, хато ё дурӯғ? Одамон байни дониш ва эътиқод», ӯ далелҳоро дар
бораи «мавзӯъҳои доғ» дар бораи тағйири иқлим ба тавре шарҳ медиҳад, ки ҳар кас метавонад фаҳмад.
Хусусан, он нишон медиҳад, ки: Тағйирёбии иқлим воқеист, тағйирёбии иқлим хато аст ва тағйирёбии иқлим дурӯғ аст.
Бо вуҷуди ин мухолифатҳои зоҳирӣ, ҳар се изҳорот дурустанд.
Чӣ гуна ин мумкин аст? Дар китоби осонхонии худ, ки тақрибан 200 саҳифа дорад, Вернер
Кирстейн ба ин ва бисёр саволҳои дигар посух медиҳад.
Баъзе аз ин «нуқтаҳои гарм» дар ин филми ҳуҷҷатӣ таъкид шудаанд.
Барои ин мақсад, баъзе иқтибосҳо бевосита аз китоби Вернер Кирстейн гирифта шудаанд ё дар
шакли мухтасар бо калимаҳои худи мо бозгӯ шудаанд.
Тағйирёбии иқлим воқеият аст
Иқлими Замин ҳамеша тағйир ёфтааст, ки ин маънои онро дорад, ки тағйири иқлим воқеият аст – яъне тағйири табиии иқлим!
Нишонаҳои тағйирёбии иқлим ва тағйирёбии обуҳавошиносӣ аз дер боз аз ҷониби иқлимшиносон ва геологҳо мавриди омӯзиш қарор гирифта,
дар баробари дигар усулҳо тавассути таҳлили ҳалқаҳои дарахт, таҳлили пасмондаҳо ва тағйирот
дар релефи сатҳи Замин ҳуҷҷатгузорӣ шудаанд.
Бо навбатгирии давраҳои гарм ва сард, консентратсияи CO2 дар атмосфера низ тағйир ёфтааст, ҳарчанд бо таъхир.
Аввал ҳарорат ҳамеша боло мешуд, ва бисёр дертар консентратсияи CO2 меафзуд. Фарқи ҳарорат то 10 °C буд.
Масалан, ҳарорат имрӯз тақрибан 10 дараҷа пасттар аст нисбат ба давраҳои гарм дар таърихи Замин!
Консентратсияи CO2 низ аксаран ба таври назаррас баландтар аз сатҳҳои имрӯза буд. Тағйироти ҳарорат ҳамеша аз сабабҳои табиӣ,
ба монанди фаъолияти Офтоб ва параметрҳои орбитаи Замин, ба вуҷуд меомаданд; инсонҳо ҳеҷ гоҳ дар
ягон шакл барои тағйирёбии иқлим масъул набуданд.
Тағйирёбии иқлим як фиреб аст
Дар соли 1986 Ҷамъияти физикии Олмон бо такя ба омори нодуруст, яъне қисси Мауна-Лоа, ҳушдор
дод, ки «фалокати глобалии иқлим наздик аст».
Криваи Мауна-Лоа ҳамбастагии зоҳириро* байни афзоиши ҳарорат ва CO2 нишон медиҳад.
Он вақт иддао мешуд, ки ҳарорати Замин ба миқдори газҳои изи, ба монанди CO₂, дар ҳаво вобаста аст.
Моделсозӣ ва ҳисобкуниҳои компютерӣ, ки бар асоси ин хатои фоҷеабор буданд, дар натиҷа ҳамеша гармшавиро пешгӯӣ мекарданд.
Таҳаввулоти иқлими гузашта ва динамикаи ташаккули абрҳо ва ҷараёнҳои уқёнусӣ низ дар моделҳо дақиқ инъикос карда
намешаванд. Ин боис ба пешгӯиҳои комилан нодуруст шудааст.
Ҳатто Гурӯҳи байниҳукуматии тағйирёбии иқлим (IPCC) дар соли 2001 эътироф кард: «Дар тадқиқот ва моделсозии иқлим бояд эътироф
кунем, ки ин як низоми ҳамгирошудаи ғайрихатӣ ва хаотикӣ аст. Аз ин рӯ, пешгӯии дарозмуддати рушди иқлим ғайриимкон аст.»
Тағйирёбии иқлим дурӯғ аст
Ин имкон дод, ки таҳдиди сиёсии «гармшавии глобалӣ» ба як монстри бениҳоят бузурги дурӯғҳо табдил ёбад ва
Парлумони Иттиҳоди Аврупоро водор созад, ки дар соли 2019 «вазъияти фавқулоддаи иқлимӣ» эълон кунад.
Аммо ҳарчӣ бештар олимон ва ҳатто баъзе сиёсатмадорон аз изҳороти апокалиптикии Гурӯҳи байниҳукуматии тағйирёбии
иқлим рӯ мегардонанд. Таҳқиқотҳои гуногун ва графикҳои ҳароратӣ ҳамчун дурӯғ ва сохтакорӣ ошкор шудаанд.
Масалан, дар графики «чӯби хоккей» тағйирёбии воқеии ҳарорат бо давраи тӯлонии гарм дар асри XII мувозинат карда шуд, ки иллюзияи
иқлими қариб устувор дар тӯли 800 солро ба вуҷуд овард, то сипас болоравии ҳарорат аз соли 1900 ба баъд ба
партоби CO₂-и натиҷаи саноатикунонӣ нисбат дода шавад.
Бо вуҷуди ин дурӯғҳои эътирофшуда, маблағгузории давлатӣ ба ин тадқиқоти «аз ҷиҳати сиёсӣ афзалиятдодашуда» идома дорад.
Тағйири иқлим, ки онро «башаристӣ» меноманд, ба як эътиқод табдил ёфтааст, ки бо ҳар воситаи зарурӣ мехоҳад ҳақиқатро саркӯб кунад.
Ҳаво бо иқлим якхела нест
Беш аз сад сол пеш климатологҳо розӣ шуданд, ки рӯйдодҳои обу ҳаво ва параметрҳоро ҳадди ақал аз сӣ сол сабтшуда
арзёбӣ кунанд, то тавонанд дар бораи иқлим изҳори назар кунанд.
Иқлим дар асл чизе беш аз маҷмӯи бузурги маълумотҳои обу ҳаво аз гузашта нест, ки маънои онро дорад, ки иқлимро ҳифз
кардан ғайриимкон аст. Иқлимро танҳо дар дарозмуддат ва дар минтақаҳои васеъ мушоҳида кардан мумкин аст.
Метеорологҳои бо маблағгузории давлатӣ дар ВАО-и асосӣ ҳатто чанд рӯзи гарм ва хушкро ҳамчун обуҳавои шадид ва
далели фалокати иқлим, ки аллакай рух додааст, тафсир мекунанд.
Аммо инҳо танҳо падидаҳои муваққатӣ ва маҳаллии обу ҳаво мебошанд, ки ба мардум ҳамчун офатҳои иқлимӣ муаррифӣ мешаванд.
Оё истилоҳоти «ҳаво» ва «иқлим» аз ҷониби сиёсатмадорон ва ВАО-и асосӣ бо ҳадафи ноором кардани
ҷомеа ва гумроҳ сохтани мардум қасдан омехта мешаванд?
Аҳолие, ки нисбат ба оянда метарсанд, метавонад хеле осонтар бовар карда шавад, ки «ҳадафҳои иқлимӣ»-ро қабул кунанд ва
барои андозҳои иқлимӣ ва афзоиши минбаъдаи нархҳо омода гарданд.
Тадқиқотчиёни иқлим дар Институти Потсдам оид ба таҳқиқи таъсири иқлим (PIK) низ дӯст медоранд, ки бо омехта кардани обу ҳаво
ва иқлим паникаро паҳн кунанд. Оё ҳадафи асосии тадқиқотчиёни иқлим дар ин ҷо таъмини маблағгузорӣ барои аллармизми иқлим аст?
Нақши Гурӯҳи байниҳукуматии тағйирёбии иқлим (IPCC)
Гурӯҳи байниҳукуматии тағйирёбии иқлим (IPCC) дар соли 1988 аз ҷониби Барномаи муҳити зисти Созмони Милали Муттаҳид
(UNEP) ва Созмони ҷаҳонии обуҳавошиносӣ (WMO) таъсис дода шуд.
Садри аъзами собиқи Олмон Ҳелмут Шмидт дар суханронии худ дар бораи гармшавии глобалӣ
дар Берлин соли 2011 ба IPCC эътимод надошт:
Ҳуҷҷатҳое, ки то имрӯз аз ҷониби Гурӯҳи байниҳукуматии тағйирёбии иқлим (IPCC) пешниҳод шудаанд, бо шубҳа қабул
шудаанд, хусусан аз он сабаб, ки баъзе аз муҳаққиқони иштирокдошта сохтакор буданашон исбот шудааст.
Аз 2 500 коршиноси ибтидоии IPCC танҳо 5 нафар боқӣ монданд, ки ба гипотезаи тағйирёбии иқлим аз ҷониби инсон бовар доштанд.
Бо вуҷуди ин, сиёсатмадороне, ки ҳоло дар IPCC ҳукмронӣ мекунанд, беандеша ба моделҳои пурра гипотетикӣ
ва равишҳои таҳти таъсири идеологӣ эътимод мекунанд.
Танҳо дар аввали солҳои 1980 коршиносони иқлим воқеан дар IPCC намояндагӣ мешуданд. Савол ин аст, ки
чаро ин кор то ин қадр ғайриилмӣ ва таблиғотӣ аст.
Манофеи молиявӣ дар афсонаи фалокати иқлимӣ, ки аз тарафи инсон эҷод шудааст, рӯшан
мешаванд, чунки коршиносони соҳа инро тасдиқ мекунанд.
Дар миёни онҳое, ки аз ин маблағҳои даҳшатнок фоида мебинанд, шахсони алоҳида, аз ҷумла Ал Гор, собиқ муовини президенти ИМА,
Уоррен Баффет, Илон Маск, ки 1,5 миллиард доллари ИМА-ро аз ҳисоби маблағҳои андозсупорандагон гирифтааст, Винод Хосла ва
Ҷеймс Кэмерон ҳастанд. Аммо гурӯҳҳои тадқиқотӣ ва муассисаҳое, ки маблағгузорӣ мегиранд, инчунин саноатҳо ва бонкҳои гуногун,
аз ҷумла Бонки Ҷаҳонӣ, низ аз ин афсона манфиат мебаранд.
Эътирофи як тарснок
Ҷеймс Лавеллок ба таври ҳайратангез нишон медиҳад, ки чӣ гуна як тарафдори тағйирёбии иқлим таҷрибаи «Дамашқ»-ро аз сар
гузаронд ва аз Саул ба Павл табдил ёфт, вақте ки дар мусоҳиба фаҳмонд, ки дар пешгӯии ҳаяҷоноваронаш хато карда буд.
Ӯ бодиққаттар дар бораи моделҳое, ки барои пешгӯии фалокати иқлим истифода мешуданд, фикр карда буд. Ба
гуфтаи Лавеллок, ин моделҳо дигар ӯро бовар намекарданд.
"Мушкилот дар он аст, ки мо ҳанӯз дар бораи иқлим хеле кам медонем. Танҳо 20 сол пеш мо
фикр мекардем, ки ҳама чизро зери назорат дорем."
Ин сипас боиси нашри як қатор китобҳои ҳаяҷонталобона, аз ҷумла китоби ман, шуд, зеро
ҳама чиз хеле возеҳ менамуд. Аммо ин рӯй надод.
Иқлим ба тарзи маъмулӣ идома дорад. Аслан, ҳеҷ чизи ғайриоддӣ рух надодааст.
Мо гумон мекардем, ки ҳоло мо дар нимароҳи ҷаҳони аз ҳад гармшуда хоҳем буд. Аммо аз
оғози ҳазорсолаи нав ҷаҳон қариб гарм нашудааст.
Ҳарорат қариб доимӣ боқӣ мондааст, гарчанде ки бояд боло мешуд. Дар ҳамин вақт, бе шубҳа,
сатҳҳои диоксиди карбон идома доданд ба боло рафтан.
Тағйирёбии иқлим: эътиқод бар зидди дониш
Дар асари худ Вернер Кирстейн нишон медиҳад, ки инсонҳо дар байни қувваҳои муқобили «имон» ва «донish»
даргир шудаанд. Инҷо танҳо се мисол оварда шудааст:
1. Эътиқод: Аксҳои қадимӣ пиряхҳои васеи Алпро нишон медиҳанд, дар ҳоле ки аксҳои навтар нишон медиҳанд, ки
онҳо нисбатан ақибнишастаанд. Оё ин сигнали ҳушдор аз фалокати наздикшавандаи иқлим аст?
Дониш: Мондагори дарахтҳо ва растаниҳо, ки дар минтақаҳое пайдо шудаанд, ки ҳоло аз пиряхҳо озоданд, собит
мекунанд, ки дар замонҳои қадим дар ин ҷо пиряхҳо набуданд.
Ин гуна далелҳо нишон медиҳанд, ки дар тӯли 65 фоизи 10 000 соли охир пиряхҳои Алп хурдтар буданд ва
ҳароратҳо баландтар буданд – бидуни ягон дахолати инсон!
2. Боварӣ: Аҳолии хирсони полярии шимолӣ аз гармшавии глобалии сунъӣ ҷиддан таҳдид мешавад.
Ҳақиқат: Қутбӣ гургҳо аллакай 600 000 сол пеш дар Уқёнуси Арктика вуҷуд доштанд. Ин маънои онро дорад, ки онҳо ҳамаи давраҳои
байни яхбандӣ (миёни давраҳои яхбандӣ)-ро паси сар кардаанд.
Дар ҳавои гарм онҳо инчунин алафҳо, буттаҳо ва меваҳоро мехӯранд ва аз ин рӯ шикорчиёни зирак ҳисоб мешаванд.
Аз замоне, ки ҳукумати Канада шикорро манъ кард, шумораи ҳайвонот аз тақрибан 5 000 то 25 000 афзудааст.
3. Боварӣ: Ях дар қутбҳо бебозгашт об мешавад.
Машҳури шиткаи яхбандии Ларсен B се-чоряк аз массаи яхбандии худро аз даст додааст. Ин танҳо масъалаи вақт
аст, то Арктика ва Антарктика пурра аз ях озод шаванд.
Дониш: Дар тӯли чанд даҳсола маълум аст, ки ҳароратҳо дар Арктика ва Антарктика тағйироти муқобилро нишон медиҳанд.
Ин маънои онро дорад, ки дар ҳоле ки ҳароратҳо дар Қутби Ҷанубӣ коҳиш меёбанд, онҳо дар Қутби Шимолӣ боло мераванд.
Ин падида инчунин ҳамчун «оссилятсияи биполярӣ» ё пайвастшавии Арктика-Антарктида маъруф аст.
Маълум мешавад, ки бо назари дақиқтар метавонад тасвири дигари вазъиятро ошкор кунад.
Аммо дар баҳси кунунии иқлим ба назар мерасад, ки боваркунии эҳсосӣ муҳимтар аст, ҳатто
агар он бо донишҳои воқеӣ мухолифат кунад.
Эко-нигилизм чист?
Ба гуфтаи Албер Камю, нависандаи фаронсавӣ, файласуф ва барандаи Ҷоизаи Нобели адабиёт, ниҳилизм маънои бовар кардан ба ҳеҷ
чизро надорад, балки маънои бовар накардан ба он чи ҳаст дорад.
Нигилистҳо аксаран ҳама кореро мекунанд, ки метавонанд, то ба он чизе ноил шаванд, ки онро нек
мешуморанд, аммо оқибатҳоро ба назар намегиранд.
Инҳо метавонанд ҷиддӣ бошанд ва комилан принсипҳои тафаккури илмӣ ва мантиқиро вайрон кунанд.
Нигилизм барои расидан ба ҳадафе, ки гӯё нек аст, нақзи шаъну шарафи инсонро қабул мекунад.
Эко-нигилизм фалсафаи ҳаёт аст, ки ба иродаи шадидан муболағашуда ва саркашии қатъӣ барои ҳифзи муҳити зист тамаркуз мекунад.
Ин идеологияест, ки баъзан бо терроризми бераҳмонаи экологӣ тавсиф мешавад.
Эдгар Гёртнер, муаллифи китоби «Эко-нигилизм: интиқод аз экологияи сиёсӣ», дар дидани ҳифзи иқлим ҳамчун
хатарноктарин шакли нигилизм дар ҳоли ҳозир танҳо нест.
Боғбон: «Эко-нигилизм чист?»
Худазори иқтисодӣ дар қистҳо, зеро ҳама чиз бе дарназардошти хароҷот ба як корт гузошта мешавад.
Беандеша, «сиёсати иқлимӣ» гуруснагиро ҳамчун оқибати болоравии (қасдан) нархи манбаъҳои энергия ва ғизо
қабул мекунад, то як сохтори оморӣ ҳифз карда шавад.
«Муҳофизати иқлим» – бо коҳиш додани партоби CO2 бо ёрии энергияҳои «қайта
барқароршаванда» – як идеяи беақл ва нимтайёр аст.
Энергияи офтобӣ ва бодӣ ройгон нестанд; хароҷоти татбиқи техникӣ хеле калон аст ва онҳо аз ҷиҳати карбон комилан бетараф нестанд.
Заиф кардани демократия тавассути ҳолати фавқулоддаи иқлим
Иттиҳоди Аврупо чанд вақт пеш ҳолати фавқулоддаи иқлимро эълон кард ва бисёре аз шаҳрҳои Олмон
аллакай ин қадами ғайридемократиро бардоштаанд.
Қудрати фавқулодда барои нест кардани рақибони сиёсӣ истифода мешавад. Акнун дигар беҳтарин
далелҳо не, балки ҳадафҳои идеологӣ ҳукмфармо мешаванд.
Аммо ин талаботи шадид имконияти бузурги низоъҳои иҷтимоӣ ва иқтисодиро дар бар мегиранд.
Нигарониҳо дар бораи истилоҳи «вазъияти фавқулодда» беш аз асосноканд, зеро он метавонад дарҳои
саволгузориро нисбат ба ҳокимияти қонун боз кунад.
Манифести иқлим
Иттиҳоди арзишҳои Бавария дар аввали соли 2020 манифести иқлимро нашр кард. Ин аст хулосаи нуқтаҳои асосӣ:
1. Офтоб иқлими моро назорат мекунад, на CO₂.
2. Чораҳои ҳифзи иқлим – ба монанди гузариши ноком ба энергияи алтернативӣ – хатои сиёсӣ мебошанд.
3. Олмон ба таъминоти устувор ва дастрас ба энергия ниёз дорад.
Ин нуқтаҳо дар Манифести иқлими соли 2020 бо тафсилоти бештар шарҳ дода шудаанд. Аз ҷумла, WerteUnion қатъиян
«Созишномаи Сабз» ва нархгузории CO2-ро, ки дар «Пакет иқлими Ҳукумати Федералӣ» пешбинӣ шудаанд, рад мекунад.
Манифести иқлим даъват мекунад, ки ба афсонаи иқлим хотима дода шавад ва маъракаи таълимӣ оид ба мавзӯъҳои
иқлим, давраҳои офтобӣ ва диоксиди карбон баргузор гардад.
Маълумоти бештар дар ин бора дар Манифести иқлимии соли 2020-и Иттиҳоди арзишҳои Бавария дастрас аст.
Танҳо тавассути тарс ва паҳн кардани овозаҳои тарсонанда сиёсатмадорон метавонанд мардумро
фармонбардор ва мутобиқ гардонанд. Ҳоло таҳдиди фалокати иқлим абзорест, ки барои ин истифода мешавад.
Аммо вақте ки дар чанд соли оянда мини-даври нави яхбандӣ ғайриимкон барои рад кардан мешавад, танҳо як посух
ба «илмдониёни иқлим», сиёсатмадорони гармшавии глобалӣ ва рӯзноманигорони пропагандаи иқлим хоҳад буд:
Агар дар ҷангал фарёд кунед, шумо бояд омода бошед, ки эхоро низ бишнавед, ҳатто агар он
комилан дигар садо диҳад. Проф. д-р Вернер Кирштайн