WEBVTT

00:01.153 --> 00:06.259
Климат үзгәреше – кешеләр белем белән ышану арасында

00:06.259 --> 00:13.440
Климатны сәясәтчеләр һәм матбугат
безгә әйткәнчә җиңел генә үзгәртеп буламы?

00:13.440 --> 00:21.251
Күп кеше өчен тиешле лоббистларның алдан
формалашкан фикерләре тулысынча җитә, ә башкалар бу теманы

00:21.251 --> 00:25.613
үзе җентекләп өйрәнү өчен бик катлаулы дип саный.

00:25.613 --> 00:33.733
Автор, профессор-доктор Вернер Кирштайн, тәҗрибәле
климатолог һәм физик, төбәк һәм глобаль климат

00:33.733 --> 00:39.532
тибрәнүләренең фәнни процессларын 40 елдан артык өйрәнә.

00:39.532 --> 00:46.327
Яңа китабында «Климат үзгәреше – чынбарлыкмы, хатамы, ялганмы?
Белем белән ышану арасындагы кешеләр» дип

00:46.327 --> 00:53.330
аталган ул климат үзгәрешенең «кызу темалары»
турында фактларны һәркем аңларлык итеп аңлата.

00:53.330 --> 01:03.436
Аерым алганда, ул күрсәтә: Климат үзгәреше чын,
климат үзгәреше хата, һәм климат үзгәреше ялган.

01:03.436 --> 01:08.969
Бу күренеп торган каршылыкларга
карамастан, өч белдерүнең һәркайсы дөрес.

01:08.969 --> 01:19.153
Бу ничек мөмкин? Якынча 200 битлек, укырга җиңел китабында
Вернер Кирштайн шушы һәм башка бик күп сорауларга җавап бирә.

01:19.153 --> 01:23.773
Бу документаль фильмда шушы «hot
spots»ның кайберләре ассызыкланган.

01:23.773 --> 01:28.232
Шуның өчен кайбер өзекләр турыдан-туры
Вернер Кирштайның китабыннан алынган яки безнең

01:28.232 --> 01:31.781
сүзләр белән кыскартылган рәвештә бирелгән.

01:31.781 --> 01:35.454
Климат үзгәреше чын

01:35.454 --> 01:44.582
Җирнең климаты һәрвакыт үзгәреп килгән, димәк, климат
үзгәреше чынбарлык – ягъни табигый климат үзгәреше!

01:44.582 --> 01:51.749
Климат үзгәрешләре һәм климат тибрәнүләре эзләре климатологлар
һәм геологлар тарафыннан күптәннән өйрәнелә һәм

01:51.749 --> 01:59.980
документлаштырыла, мәсәлән, агач боҗраларын бәяләү, осадок
анализлары һәм Җир өсте рельефы үзгәрешләре нигезендә.

01:59.980 --> 02:04.778
Җылы һәм салкын чорлар алмашынып тору белән
атмосферадәге CO2 концентрациясе дә үзгәрде,

02:04.778 --> 02:07.886
ләкин бу үзгәреш вакыт тоткарлыгы белән барды.

02:07.886 --> 02:16.328
Беренчедән, температура һәрвакыт күтәрелде, аннан күпкә соң CO2
концентрациясе артты. Температура аермалары 10 °C

02:16.328 --> 02:25.202
кадәр булды. Мәсәлән, бүгенге температура Җир тарихындагы
җылы чорларга караганда якынча 10 градуска түбәнрәк!

02:25.202 --> 02:33.806
CO2 концентрацияләре дә еш кына бүгенгедән сизелерлек югарырак
булган. Температура үзгәрешләре һәрвакыт кояш активлыгы һәм

02:33.806 --> 02:43.815
Җирнең орбита параметрлары кебек табигый сәбәпләргә бәйле
булган; кешеләр климат үзгәрешенә беркайчан да җаваплы булмаган.

02:43.815 --> 02:47.995
Климат үзгәреше – ялгыш фикер

02:47.995 --> 02:56.216
1986 елда Германия Физика Җәмгыяте хаталы статистика
– Мауна-Лоа сызыгына нигезләнеп, «якынлашып килүче

02:56.216 --> 03:01.133
глобаль климат фаҗигасе» турында кисәтү игълан итте.

03:01.133 --> 03:07.584
Мауна-Лоа сызыгы температура һәм CO2 артулары
арасында күренеп торган бәйләнешне күрсәтә.

03:07.584 --> 03:15.964
Аннан соң Җир температурасының һавадагы CO₂
кебек эз газлары күләменә бәйле булуы дип әйтелде.

03:15.964 --> 03:25.268
Бу фаталь хата нигезендәге компьютер симуляцияләре һәм
модель исәпләүләре нәтиҗәдә һәрвакыт җылынуны фаразлады.

03:25.268 --> 03:33.026
Үткән климат үсешләре һәм болытлар барлыкка килү, океан
агымнарының динамикасын да модельләрдә төгәл чагылдыру

03:33.026 --> 03:37.801
мөмкин түгел. Бу бөтенләй дөрес булмаган фаразларга китерде.

03:37.801 --> 03:45.948
Хәтта Хөкүмәтләр арасы климат үзгәреше панеле (IPCC) 2001 елда да
таныды: «Климатны өйрәнү һәм модельләштерүдә без моны

03:45.948 --> 03:55.706
бәйләнгән, сызыклы булмаган хаотик система итеп танырга тиешбез.
Шуңа күрә климат үсешенең озак вакытлы фаразлары мөмкин түгел.»

03:55.706 --> 03:59.436
Климат үзгәреше ялган

03:59.436 --> 04:07.329
Бу «глобаль җылыну» сәяси куркынычын гаять зур ялган
монстрына әверелдерде, һәм шуның нәтиҗәсендә 2019 елда Европа

04:07.329 --> 04:11.923
Берлеге парламенты «климат буенча гадәттән тыш хәл» игълан итте.

04:11.923 --> 04:18.916
Ләкин көннән-көн күбрәк галимнәр һәм хәтта кайбер сәясәтчеләр
Хөкүмәтләр аралык климат үзгәреше панеленең апокалиптик

04:18.916 --> 04:25.725
белдерүләреннән читләшә. Төрле тикшеренүләр һәм температура
графиклары ялган һәм фальсификация икәнен ачыкладылар.

04:25.725 --> 04:34.319
Мәсәлән, «хоккей таягы» графигында чын температура тибрәнүләре
XII гасырдагы озак җылы чор белән тигезләнеп, 800 ел дәвамында

04:34.319 --> 04:42.638
климатның диярлек тотрыклы булуы турында иллюзия тудырды, ә
аннары 1900 елдан башлап температура күтәрелешен сәнәгатьләшү

04:42.638 --> 04:47.392
нәтиҗәсендә барлыкка килгән CO2 эмиссияләренә бәйләделәр.

04:47.392 --> 04:55.694
Бу танылган ялганнарга карамастан, дәүләт финанслары нәкъ менә бу
«сәяси яктан өстенлекле» тикшеренүләргә юнәлтелә. Шул рәвешле

04:55.694 --> 05:04.063
«кеше ясаган климат үзгәреше» дигән төшенчә чынлыкны кирәк
булган барлык ысуллар белән бастырырга омтылучы ышануга әйләнде.

05:04.063 --> 05:08.496
Һава торышы климат белән бер үк түгел

05:08.496 --> 05:16.502
Йөз елдан артык элек климатологлар климат турында фикер
йөртә алу өчен ким дигәндә утыз ел дәвамында теркәлгән һава

05:16.502 --> 05:21.216
торышы вакыйгалары һәм параметрларын бәяләргә килештеләр.

05:21.216 --> 05:27.738
Климат чынлыкта үткәннән алынган һава торышы мәгълүматларының зур
җыелмасыннан башка берни түгел, шуңа күрә

05:27.738 --> 05:34.580
климатны саклап булмый. Климатны бары тик озак вакыт
дәвамында һәм киң территорияләрдә күзәтеп кенә була.

05:34.580 --> 05:39.816
Хөкүмәт акчасы белән тәэмин ителгән метеорологлар төп массакүләм
мәгълүмат чараларында хәтта берничә эссе һәм коры

05:39.816 --> 05:45.921
көнне дә экстремаль һава торышы дип аңлаталар һәм моны
климат фаҗигасе инде булган дигән дәлил итеп күрсәтәләр.

05:45.921 --> 05:54.789
Ләкин болар бары тик вакытлы һәм җирле һава торышы күренешләре
генә, аларны халыкка климат бәла-казалары итеп күрсәтәләр.

05:54.789 --> 05:59.500
Сәйәсәтчеләр һәм төп массакүләм мәгълүмат чаралары
«һава торышы» һәм «климат» төшенчәләрен халыкны борчуга

05:59.500 --> 06:03.000
салу һәм адаштыру максатыннан махсус бутап җибәрәләрме?

06:03.000 --> 06:08.491
Киләчәккә курку хисе белән яшәүче халыкны «климат максатларын»
кабул итәргә күпкә җиңелрәк ышандырырга һәм климат салымнарына,

06:08.491 --> 06:12.320
шулай ук башка бәяләрнең тагын да күтәрелүенә әзерләргә мөмкин.

06:12.320 --> 06:19.394
Потсдам климат йогынтысын тикшерү институтында (PIK) эшләүче
климат тикшерүчеләре дә һава торышы белән климат арасындагы

06:19.394 --> 06:24.994
буталчыклыкны файдаланып, паника таратырга
яраталар. Биредә климат тикшерүчеләренең төп максаты

06:24.994 --> 06:28.394
климат тревогизмы өчен финанслауны тәэмин итүме?

06:28.394 --> 06:32.494
Хөкүмәтләр аралык климат үзгәреше панеле (IPCC) роле

06:32.494 --> 06:37.977
Климат үзгәреше буенча Хөкүмәтләр арасы экспертлар төркеме (IPCC)
1988 елда Берләшкән Милләтләр Оешмасының

06:37.977 --> 06:43.987
Тирә-як мохитне саклау программасы (UNEP) һәм Дөнья
метеорология оешмасы (WMO) тарафыннан оештырылды.

06:43.987 --> 06:54.349
Элеккеге Германия канцлеры Хельмут Шмидт 2011 елда Берлинда
глобаль җылыну турында чыгышында IPCCка ышанмавын белдерде:

06:54.349 --> 06:59.981
Хәзерге вакытка кадәр Хөкүмәтләр аралык климат үзгәреше панеле
(IPCC) тәкъдим иткән документлар шик-шөбһә белән

06:59.981 --> 07:06.197
кабул ителде, бигрәк тә анда катнашкан кайбер
тикшеренүчеләрнең алдаучылар булып чыгуы ачыкланганнан соң.

07:06.197 --> 07:17.024
IPCCның баштагы 2500 эксперты арасыннан кеше ясаган климат
үзгәреше гипотезасын яклаганнар бары тик 5 кеше генә калды.

07:17.024 --> 07:22.959
Шулай да хәзер IPCCны контрольдә тотучы
сәясәтчеләр чиста гипотетик модельләргә һәм

07:22.959 --> 07:27.805
идеологик йогынтыда калган алымнарга күзсез ышаналар.

07:27.805 --> 07:35.574
1980 еллар башында гына климат белгечләре чынлап
та IPCC-та вәкиллек итә башлады. Сорау шунда: ни

07:35.574 --> 07:40.166
өчен бу эш шулкадәр фәнсез һәм пропагандага бай?

07:40.166 --> 07:48.668
Кеше ясаган климат катастрофасы мифындагы финанс
мәнфәгатьләре ачыклана бара, дип раслый бу өлкә белгечләре.

07:48.668 --> 07:57.417
Бу коточкыч зур акчалардан файда күрүчеләр арасында элекке АКШ
вице-президенты Ал Гор, Уоррен Баффет, Элон Маск (ул салым

07:57.417 --> 08:05.948
түләүчеләр акчасыннан 1,5 миллиард АКШ доллары алган), Винод
Хосла һәм Джеймс Кэмерон кебек шәхси затлар да бар. Ләкин

08:05.948 --> 08:12.166
финанслау алучы тикшеренү төркемнәре һәм
институтлар, шулай ук Дөнья банкы кебек төрле

08:12.166 --> 08:16.542
тармаклар һәм банклар да бу мифтан файда күрә.

08:16.542 --> 08:20.582
Паникага салучының кабул ителеше

08:20.582 --> 08:29.745
Джеймс Лавеллок сокланырлык итеп күрсәтә: климат ышанучы ничек
«Дамаск тәҗрибәсе»н кичерде һәм Саулдан Павелгә әйләнде, ә ул

08:29.745 --> 08:34.836
әңгәмәдә үзенең куркытучан фаразларында хата киткәнен аңлатты.

08:34.836 --> 08:41.215
Ул климат катастрофасын фаразлау өчен кулланылган
модельләрне җентекләп уйлаган иде. Лавеллок

08:41.215 --> 08:45.210
сүзләренә караганда, бу модельләр аңа инде ышандыра алмады.

08:45.210 --> 08:53.183
"Проблема шунда ки, без һаман да климат турында бик аз беләбез.
Егерме ел элек без барысын да контрольдә тотабыз дип уйлый идек."

08:53.183 --> 08:58.288
Бу соңыннан минеке дә кертеп берничә паника
тудыручы китаплар чыгуга китерде, чөнки бу

08:58.288 --> 09:01.560
бик ачык күренде. Ләкин ул тормышка ашмады.

09:01.560 --> 09:06.857
Климат гадәти үрнәгендә бара. Нигездә,
бернинди гадәти булмаган хәл дә булмады.

09:06.857 --> 09:16.321
Без хәзер артык эссе дөньяга ярты юлда булырбыз дип уйлаган
идек. Ләкин меңъеллык башыннан бирле дөнья бик аз гына җылыган.

09:16.321 --> 09:23.276
Температура, күтәрелергә тиеш булса да, диярлек
үзгәрешсез калды. Шул ук вакытта углекислый газ

09:23.276 --> 09:27.470
дәрәҗәләренең күтәрелеүен дәвам итүенә шик юк.

09:27.470 --> 09:32.576
Климат үзгәреше: ышану һәм белем

09:32.576 --> 09:37.698
Үз эшендә Вернер Кирштайн кешеләрнең «ышану»
һәм «белем» каршылыклы көчләре арасында

09:37.698 --> 09:40.959
ничек эләккәнен күрсәтә. Менә бары тик өч мисал:

09:40.959 --> 09:47.200
1. Инану: Иске фотосурәтләр Альп тауларында киң таралган бозлыкны
күрсәтә, ә соңгы фотосурәтләр аларның

09:47.200 --> 09:54.272
чагыштырмача кими баруын күрсәтә. Бу якынлашып килүче
климат катастрофасы турында кисәтү сигналымы?

09:54.272 --> 10:00.258
Белем: хәзер бозлавыклардан азат булган
урыннарда табылган агач һәм үсемлек калдыклары

10:00.258 --> 10:04.105
элек бу җирләрдә бозлавыклар булмавын раслый.

10:04.105 --> 10:12.503
Мондый дәлилләр күрсәтә ки, соңгы 10 000 елның 65 проценты
дәвамында Альп бозлавыклары кечерәк булган һәм һава температурасы

10:12.503 --> 10:16.284
югарырак булган – кешенең бернинди тыкшынуы булмыйча!

10:16.284 --> 10:24.210
2. Инану: Поляр аюлар популяциясе кеше ясаган
глобаль җылыну аркасында җитди куркыныч астында.

10:24.210 --> 10:30.638
Факты: Поляр аюлары инде 600 000 ел элек Арктика
океанында яшәгән. Бу аларның барлык интерглациаль чорларны

10:30.638 --> 10:35.223
(боз чорлары арасындагы җылы чорларны) узып чыгуын аңлата.

10:35.223 --> 10:41.340
Җылырак һавада алар шулай ук үләннәрне, куакларны һәм
җиләкләрне ашыйлар, шуңа күрә аларны зирәк аучылар дип саныйлар.

10:41.340 --> 10:50.647
Канада хөкүмәте аулауны тыюга күрә, хайваннар
саны якынча 5 000 дән 25 000 гә кадәр артты.

10:50.647 --> 10:55.841
3. Инанү: Полюслардагы боз катмалары туктаусыз эри.

10:55.841 --> 11:02.380
Белгечләргә яхшы таныш Ларсен B боз каплавы боз
массасының дүрттән өч өлешен югалтты. Арктика һәм

11:02.380 --> 11:07.200
Антарктика тулысынча бозсыз калуга инде вакыт мәсьәләсе генә.

11:07.200 --> 11:15.880
Белем: Берничә дистә ел дәвамында Арктика һәм
Антарктида температуралары кире тибрәнүләр күрсәтүе билгеле.

11:15.880 --> 11:22.374
Бу шуны аңлата: Көньяк полюста
температуралар төшкәндә, Төньяк полюста алар күтәрелә.

11:22.374 --> 11:29.440
Бу күренеш шулай ук «биполяр тибрәнү» яки
«Арктика-Антарктида бәйләнеше» дип тә атала.

11:29.440 --> 11:35.423
Якыннан караганда хәлнең башкача сурәте ачыклана ала.

11:35.423 --> 11:41.230
Ләкин хәзерге климат турындагы
бәхәсләшүләрдә хисле ышандыру фактларга нигезләнгән белем

11:41.230 --> 11:45.124
белән каршы килсә дә, мөһимрәк булып күренә.

11:45.124 --> 11:48.512
Эко-нигилизм нәрсә ул?

11:48.512 --> 11:55.609
Француз язучысы, философ һәм әдәбият буенча Нобель
премиясе лауреаты Альбер Камус фикеренчә, нигилизм бернигә

11:55.609 --> 12:00.440
ышанмау дигәнне аңлатмый, ә булганга ышанмау дигәнне аңлата.

12:00.440 --> 12:08.640
Нигилистлар еш кына яхшы дип санаган нәрсәгә ирешү өчен
бар көчләрен куялар, ләкин нәтиҗәләрен исәпкә алмыйлар.

12:08.640 --> 12:15.585
Бу җитди булырга мөмкин һәм фәнни һәм логик
фикерләү принципларын тулысынча боза ала.

12:15.585 --> 12:21.682
Нигилизм кешенең кадерен бозуны, яхшы
дип саналган максат өчен кабул итә.

12:21.682 --> 12:30.431
Эко-нигилизм — ул әйләнә-тирә мохитне саклауга көчле арттырылган,
ныклы һәм катгый нияткә нигезләнгән тормыш фәлсәфәсе.

12:30.431 --> 12:37.450
Бу кайчакта кырыс эко-террор белән характерлана торган идеология.

12:37.450 --> 12:44.508
Эдгар Гёртнер, «Эко-нигилизм: сәяси экологиягә
тәнкыйть» китабы авторы, хәзерге вакытта климатны саклауны

12:44.508 --> 12:49.203
нигилизмның иң куркыныч формасы дип санауда ялгыз түгел.

12:49.203 --> 12:52.544
Бакчачы: «Эко-нигилизм нәрсә ул?»

12:52.544 --> 13:00.352
Чыгымнарны исәпкә алмыйча барысын да бер картага уйнау
аркасында икътисади үз-үзеңне юк итүне өлешләп башкаралар.

13:00.352 --> 13:07.158
Уйланмыйча, «климат сәясәте» статистик төшенчәне саклау
максатыннан энергия чыганаклары һәм азык-төлек бәяләрен

13:07.158 --> 13:12.000
(максатчан рәвештә) күтәрү нәтиҗәсендә ачлыкны кабул итә.

13:12.000 --> 13:20.768
"Климатны саклау" – "яңартыла торган" энергияләр ярдәмендә
CO2 чыгарын киметү – акылга сыймаслык, яртылаш пешмәгән идея.

13:20.768 --> 13:32.787
Кояш һәм җил энергиясе бушлай түгел; техник гамәлгә ашыру
чыгымнары бик зур һәм углерод нейтральлегенә бер дә туры килми.

13:32.787 --> 13:37.413
Климат гадәттән тыш хәле аша демократияне какшату

13:37.413 --> 13:42.747
Европа Берлеге күптән инде климат гадәттән
тыш хәл игълан итте, һәм күп кенә немец

13:42.747 --> 13:47.107
шәһәрләре инде бу демократиягә каршы адымны ясадылар.

13:47.107 --> 13:52.746
Сәяси көндәшләрне юк итү өчен гадәттән тыш
вәкаләтләр кулланылачак. Хәзер инде иң яхшы

13:52.746 --> 13:57.400
аргументлар түгел, ә идеологик максатлар өстенлек алачак.

13:57.400 --> 14:03.869
Ләкин бу чиктән тыш таләпләр социаль һәм
икътисади низаглар өчен зур потенциал тудыра.

14:03.869 --> 14:09.036
«Коткару хәле» терминына карата борчылулар
тулысынча нигезле, чөнки ул хокук

14:09.036 --> 14:14.247
өстенлеген сорау астына алуга ишекләрне киң ача ала.

14:14.247 --> 14:18.105
Климат манифесты

14:18.105 --> 14:28.000
Бавария кыйммәтләре берлеге 2020 ел башында климат
манифестын бастырды. Төп пунктларның кыскача йомгагы түбәндә:

14:28.000 --> 14:32.886
1. Кояш безнең климатны контрольдә тота, CO2 түгел.

14:32.886 --> 14:40.060
2. Климатны саклау чаралары –
мәсәлән, уңышсыз энергия күчүе – сәяси хата.

14:40.060 --> 14:47.056
3. Германиягә тотрыклы һәм арзан
энергия белән тәэмин ителү кирәк.

14:47.056 --> 14:54.176
Бу пунктлар 2020 елгы Климат манифестында җентекләп аңлатыла.
Башка мәсьәләләр арасында, WerteUnion «Яшел

14:54.176 --> 15:01.611
килешүне» һәм «Федераль хөкүмәтнең климат пакеты»нда
каралган CO2 бәяләүне катгый рәвештә кире кага.

15:01.611 --> 15:07.275
Климат манифесты климат мифын тәмамлауны һәм
климат, кояш цикллары һәм углекислый газ

15:07.275 --> 15:11.720
темалары буенча мәгариф кампаниясе уздыруны таләп итә.

15:11.720 --> 15:18.480
Бу хакта тулырак мәгълүматны Бавария кыйммәтләре
берлегенең 2020 елгы климат манифестында табарга була.

15:18.480 --> 15:24.099
Тик курку һәм куркыту аша гына сәясәтчеләр кешеләрне
буйсынучан һәм ризалык белдерүче итә ала. Хәзерге

15:24.099 --> 15:28.096
вакытта моңа ирешү өчен климат катастрофасы янавы кулланыла.

15:28.096 --> 15:34.653
Ләкин берничә елдан яңа мини бозлык чоры инкарь ителмәс дәрәҗәгә
җиткәч, «климат галимнәренә», глобаль җылыну

15:34.653 --> 15:40.860
сәясәтчеләренә һәм климат пропагандасы
журналистларына бирелә торган җавап бары тик бер генә булачак:

15:40.860 --> 15:46.428
Әгәр дә син урманда кычкырып өндәшсәң,
яңгырауны ишетергә әзер булырга кирәк, хәтта ул бөтенләй

15:46.428 --> 15:49.183
башкача яңгыраса да. проф. д-р Вернер Кирштайн