WEBVTT 00:07.109 --> 00:15.443 «Көн тәртибе-21» — 1992 елда Рио-де-Жанейро шәһәрендә узган Тирә-як мохит һәм үсеш конференциясендә 182 00:15.443 --> 00:20.182 ил тарафыннан кабул ителгән БМО гамәл программасы. 00:20.182 --> 00:27.697 Ул 21 нче гасырда үсеш һәм әйләнә-тирә мохит сәясәте өлкәләрендә гамәлгә ашыру өчен конкрет тәкъдимнәрне үз эченә ала. 00:27.697 --> 00:35.200 2015 елда БМО тарафыннан кабул ителгән 2030 елгы көн тәртибе белән Agenda 21 максатлары бөтендөньяда үскән 00:35.200 --> 00:43.966 проблемаларга ярашлы рәвештә тагын да үстерелде һәм хәзер барлык илләргә дә тигез дәрәҗәдә кагыла. 00:43.966 --> 00:52.725 2030 елның көн тәртибендәге 17 төп пунктның рәсми максаты – илләрдәге хәлнең начарлануына каршы тору 00:52.725 --> 00:59.122 һәм тотрыклылык принцибы нигезендә дөньяны яхшырту. 00:59.122 --> 01:07.312 2015 елгы БМО Генераль Ассамблеясе резолюциясе болай ди: «Без кешелекне ярлылык һәм мохтаҗлык золымнарыннан азат 01:07.312 --> 01:12.313 итәргә, планетабызны савыктырырга һәм сакларга ниятлибез.» 01:12.313 --> 01:22.733 Без дөньяны тотрыклылык һәм чыдамлылык юлына куяр өчен ашыгыч рәвештә кирәк булган кыю һәм үзгәрешле адымнар ясарга ниятлибез. 01:22.733 --> 01:29.327 Бүген без башлап җибәргән бу сәяхәттә беркемне дә артта калдырмаячакбыз, дип вәгъдә итәбез. 01:29.327 --> 01:36.135 Ләкин сәяси программаларны җентекләп карасаң, аларның чын максатлары җәмәгатьчелеккә 01:36.135 --> 01:41.407 тәкъдим ителгәннәрдән һәрвакыт шактый аерылып тора. 01:41.407 --> 01:50.828 Бу алдау ягын истә тотып, Kla.TV 2030 ел Агендасының 17 төп максатыннан 12сен җентекләп тикшерде һәм аларны «тәрҗемә итте», 01:50.828 --> 02:01.122 шуның белән бөтен дөнья тамашачылары уңай сүзләр белән язылган максатларның гамәлдә нинди мәгънәгә ия булуын чагыштыра ала: 02:01.122 --> 02:06.545 Максат 1: Һәр җирдә фәкыйрьлекнең барлык формаларын бетерү. 02:06.545 --> 02:13.644  Аның урынына без бөтен халыкны дәүләт субсидияләренә бәйле итүне күрәбез, бу исә 02:13.644 --> 02:18.373 җәмгыятьне әкренләп социалистик системага юнәлтә. 02:18.373 --> 02:25.993 Халыкара Валюта Фонды (IMF) илләрне беркайчан да чыга алмаслык бурычка батыра. 02:25.993 --> 02:35.600 Максат 2: Ачлыкны бетерү, азык-төлек иминлеген тәэмин итү һәм туклану сыйфатын яхшырту, тотрыклы авыл хуҗалыгын үстерү. 02:35.600 --> 02:43.666  Ләкин табигый, кечкенә күләмле авыл хуҗалыгы юк ителә, шул ук вакытта күпмилләтле корпорацияләр сәнәгать авыл хуҗалыгы, 02:43.666 --> 02:52.206 генетик инженерия һәм агрохимикатлар ярдәмендә глобаль азык-төлек җитештерүне көннән-көн ныграк контрольдә тота. 02:52.206 --> 02:59.985 Максат 3: Барлык яшьтәге һәркем өчен сәламәт тормышны тәэмин итү һәм иминлекне арттыру. 02:59.985 --> 03:08.966  Ләкин мәҗбүри вакцинация бөтен җирдә кертелә, ә табигый дәвалау ысуллары бастырыла яки эзәрлекләнә. 03:08.966 --> 03:13.425 Нәтиҗәдә, кешеләр фармацевтика сәнәгате тарафыннан көннән-көн көчлерәк басым астында кала, чөнки аның 03:13.425 --> 03:19.020 продуктлары халыкны авырырак итә һәм хәтта аның санын да киметә дигән нәтиҗәләр расланган. 03:19.020 --> 03:29.352 Максат 4: Һәркем өчен инклюзив, гадел һәм сыйфатлы белемне тәэмин итү һәм гомер буе өйрәнү мөмкинлекләрен алга этәрү. 03:29.352 --> 03:34.801  Моның урынына, бигрәк тә «Агенда-21» һәм «Агенда-2030» нәтиҗәсендә белем дәрәҗәсе 03:34.801 --> 03:38.186 бөтен дөньяда кимүе турында әйтергә кирәк. 03:38.186 --> 03:46.457 Мәгариф стандартлары һәм «гомуми төп нигез»гә юнәлдерелгән мәгариф системасы ярдәмендә халык балачактан ук 03:46.457 --> 03:55.833 манипуляцияләнә, кешеләр тәнкыйтьчел фикер йөртми, барысын да кабул итә һәм нәтиҗәдә пассив булып кала. 03:55.833 --> 04:00.595 Максат 5: Җенесләр тигезлеге аша барлык хатын-кызларны һәм кызларны тигезлеккә һәм үз-үзен 04:00.595 --> 04:04.383 билгеләүгә ирешү өчен мөмкинлекләр белән тәэмин итү. 04:04.383 --> 04:11.607  Моның урынына табигый, традицион гаилә һәм яшәү рәвешләре җимерелә, хатын-кызлар арзан эш көче буларак 04:11.607 --> 04:15.999 файдаланыла, ә балалар дәүләт тарафыннан тәрбияләнә. 04:15.999 --> 04:20.396  Без шулай ук дистә еллар буе җенессез җәмгыять максатына якынлашабыз. 04:20.396 --> 04:26.550 Феминизм алга сөрелгән саен барлык ир-атка хас сыйфатлар бастырыла. 04:26.550 --> 04:33.236  Трансгендер идеологиясен алга сөрү яшьләр арасында җенес алмаштыру операцияләре санының кискен артуына китерде, бу исә 04:33.236 --> 04:37.376 ахыр чиктә дәүләткә тууны контрольдә тотарга мөмкинлек бирә. 04:37.376 --> 04:45.569 Максат 6: Барлык кешеләр өчен су һәм санитариянең булуын һәм тотрыклы идарә ителүен тәэмин итү 04:45.569 --> 04:52.432  Ләкин искә алырга кирәк, дөньядагы суның 90%ын чимал сәнәгате куллана, ул күпмилләтле корпорацияләр 04:52.432 --> 05:00.511 контролендә, һәм шул ук вакытта су белән тәэмин итүне шәхсиләштерү бөтен дөньяда көчле рәвештә алга сөртелә. 05:00.511 --> 05:06.748 Бүгенге көндә берничә күпмилләтле корпорация дөнья су базарларында өстенлек итә, суны көннән-көн люкс 05:06.748 --> 05:13.345 товар итеп әйләндерә һәм шул ук вакытта халыкның үз-үзен тәэмин итүенә һәм бәйсезлегенә комачаулый. 05:13.345 --> 05:21.280 Максат 7: Һәркемгә дә арзан, ышанычлы, тотрыклы һәм заманча энергиягә керү мөмкинлеген тәэмин итү. 05:21.280 --> 05:26.826  Ләкин чынбарлык шунда ки, мәсәлән, Германиядә яңартыла торган энергия чыганакларын киңәйтү электр 05:26.826 --> 05:33.120 энергиясе бәяләрен шактый күтәрде, һәм исәп-хисапны нигездә кулланучылар үз өстенә алырга мәҗбүр. 05:33.120 --> 05:39.951 Максат 8: тотрыклы, инклюзив һәм тотрыклы икътисади үсешне, тулы һәм нәтиҗәле эш белән тәэмин 05:39.951 --> 05:44.619 итүне һәм һәркем өчен лаеклы эшне алга этәрү. 05:44.619 --> 05:51.755  Ләкин күзәтелә: глобализация халыкара корпорацияләрне эш шартларын көннән-көн ныграк билгеләргә, кешеләрне 05:51.755 --> 05:59.599 аяусыз файдаланырга һәм шул ук вакытта зур күләмдә кечкенә компанияләрне үзләштерергә яки юк итәргә этәрә. 05:59.599 --> 06:11.331 Мәсәлән, соңгы ун ел эчендә биш иң эре интернет компаниясе генә 131 миллиард АКШ доллары күләмендәге 436 компанияне сатып алды. 06:11.331 --> 06:17.188 Нәтиҗәдә, ахыр чиктә бары тик берничә корпорация генә калачак. 06:17.188 --> 06:28.710 Максат 9: Тотрыклы инфраструктура булдыру, инклюзив һәм тотрыклы сәнәгатьләштерүне алга этәрү һәм инновацияләрне үстерү. 06:28.710 --> 06:39.049  Ләкин күп илләрдә деиндустриализация бара, бу кайбер очракларда эшсезлекнең сизелерлек артуына китерә. 06:39.049 --> 06:45.828 Шул ук вакытта күп илләр «субсидияләнгән» кредитлар аша артык дәүләт бурычына яки бурыч тозагына тартылды. 06:45.828 --> 06:52.495 Нәтиҗә – эчке ресурсларны, инфраструктураны һәм эш көчен сату. 06:52.495 --> 06:57.019 Максат 10: Илләр арасындагы тигезсезлекне киметү. 06:57.019 --> 07:05.246  Бер тикшеренүдә икътисадчы Валентин Ланг 1970–2014 елларда 147 илдә глобализация нәтиҗәләрен 07:05.246 --> 07:10.499 өйрәнеп, түбәндәге уйландыра торган нәтиҗәгә килде: 07:10.499 --> 07:19.700 Илләр арасында керем аермалары кими барса да, халык эчендәге керем аермалары киңәя бара. 07:19.700 --> 07:26.651 Югары керемле югары катламның керемнәре арткан саен, гади халык иң зур югалтучы булып кала. 07:26.651 --> 07:36.720 Глобализациядән төп файда күрүче халыкара корпорацияләр аларны еш кына ярлылыкка, ачлыкка һәм өметсезлеккә батыралар. 07:36.720 --> 07:42.460 Бу корпорацияләр илләрне һәм аларның халкын рәхимсез рәвештә файдаланалар, нәтиҗәдә 07:42.460 --> 07:47.044 вәгъдә ителгән киметү урынына тигезсезлек арта. 07:47.044 --> 07:54.880 Максат 11: Шәһәрләрне һәм торак пунктларны инклюзив, имин, чыдам һәм тотрыклы итү. 07:54.880 --> 08:00.402  Ләкин моның урынына иминлек исеменнән халыкны тулы күзәтү алга этәрелә. 08:00.402 --> 08:05.588 Мәсәлән, күбрәк һәм күбрәк илләр күзәтү максатларында йөз тану технологиясен куллана. 08:05.588 --> 08:13.382 Шәһәрләрдәге җәмәгать урыннарында кешеләрнең йөзләре автомат рәвештә сканерлана һәм алгоритм тарафыннан эшкәртелә. 08:13.382 --> 08:17.437 Моннан тыш, кырыс корал законнары зуррак иминлекне тәэмин итү өчен каралган. 08:17.437 --> 08:23.455 Чынлыкта исә корал тыю бер генә җинаятьчене дә коралларыннан мәхрүм итми, ә киресенчә канунлы гражданнарны 08:23.455 --> 08:31.073 коралсызландыра, шуның белән халык күтәрелешләрен булдырмый һәм бары тик олигархларның иминлеген тәэмин итә. 08:31.073 --> 08:36.489 Максат 12: тотрыклы куллану һәм җитештерү үрнәкләрен тәэмин итү 08:36.489 --> 08:43.065  Моның урынына җәза салымнары салу кешеләрне расланган технологияләрдән баш тартырга мәҗбүр итә. 08:43.065 --> 08:50.034 Мисал өчен, Германиядә фоссил ягулыклар куллануга салынган CO2 салыгы аркасында яңа күмер электр станцияләре 08:50.034 --> 08:56.755 демонтажлана һәм башка илләрдә эшләтеп җибәрелә. Дизель транспорт чаралары очрагында да хәл шундый ук. 08:56.755 --> 09:03.105  Моннан тыш, Кытай үрнәгендәге социаль кредит системасы «Зур яңадан башлау» исеме астында Германиядә 09:03.105 --> 09:07.092 һәм бөтен дөньяның башка илләрендә әкренләп әзерләнә. 09:07.092 --> 09:15.424 Нәтиҗә шунда ки, хөкүмәт сәясәтенә туры килмичә торган һәркемнең ирек һәм төп хокуклары каты чикләнергә мөмкин, хәтта 09:15.424 --> 09:20.622 яшәү чыганагы, ягъни азык-төлек сатып алу мөмкинлегенә кадәр. 09:20.622 --> 09:25.573 Шулай итеп, фараз ителгән яхшыртуларны тикшерү нәтиҗәсе шул булды. 09:25.573 --> 09:33.203 Йомгак: Әгәр без күпсанлы амбициоз һәм матур итеп формалаштырылган максатларны чын үсешләр белән 09:33.203 --> 09:38.663 чагыштырсак, әйтелгәнчә, бу – ялгыш тамгалау очрагы. 09:38.663 --> 09:43.725 Кызыклысы шунда ки, Agenda 2030 өчен дә, Дөнья икътисадый форумы (WEF) планлаштырган «Зур 09:43.725 --> 09:47.981 яңадан торгызу» өчен дә бер үк символ кулланыла. 09:47.981 --> 09:55.658 Ләкин Дөнья икътисади форумы кебек үз-үзен билгеләгән элитадан дөнья хәлләренең яхшыруына өмет юк. 09:55.658 --> 10:02.402 Карама-каршы, аларның Яңа дөнья тәртибе гади тел белән әйткәндә, гомумхалык хисабына 10:02.402 --> 10:08.164 берничә финанс олигархның үз-үзләрен баету гына. 10:08.164 --> 10:16.013 Шуңа күрә безгә гади генә яңа, бөтендөньяга аңлы дөнья җитәкчелеге кирәк, ул халык эченнән үсеп җитлергә тиеш. 10:16.013 --> 10:22.979 Шуңа күрә дөнья хәлләрендә теләсә нинди яхшырту яхшы хәбәрдар булган һәм шәхси җаваплылыкны үз 10:22.979 --> 10:26.840 өстенә алырга әзер халыкның уртак бурычы булып тора.