Vektor sanjymlary – tromboz howpy belli eken!
2021-nji ýylyň ýanwarynda AstraZeneca-nyň vektorly sanjymy bilen koronawirus sanjymlaryndan soň
tromboz boýunça ilkinji resmi ýagdaýlar habar berildi.
Trombozlar gan damarlarynda ýaşa howp salýan toslanmalardyr.
Birnäçe hepde soň Die Welt şeýle ýazdy: Gözlegçiler AstraZeneca sanjymy bilen sanjymlandyrylandan soň sinus ven
trombozlarynyň näme sebäpli dörendigini anyklap bilmeýärler.
Olar wektor wirusynyň agyr ýan täsirini döredýändigine ynanýarlar.
Sinus venleriniň trombozlary adatça beýin venleriniň ölümli toslanmalarydyr.
Emma sanjymdan soň diňe seýrek sinus ven trombozlary däl, eýsem beýleki gan damarlarynda hem
trombozlar we gan akmak meylliginiň artmagy ýüze çykdy.
Ahyrynda Greifswaldyň öňdebaryjy lukmanlarynyň we beýlekileriň üstünlikleri esasy metbugat tarapyndan dabaralandy,
sebäbi olar sindrom üçin bir mehanizmi tapandyklary aýdylýardy.
Dermanlary bahalandyrmak we gözegçilik etmek jogapkärçiligini öz üstüne alýan Ýewropa Dermanlar Agentligi (EMA) ahyrynda vektorly
sanjym bilen trombos arasyndaky baglanyşygy boýun almaga mejbur boldy we AstraZeneca sanjymy köp
sanly Ýewropa ýurtlarynda wagtlaýynça togtadyldy.
Tromboz döredýän sindromlaryň biri häzir adlandyryldy:
TTS = trombositopenia bilen tromboz sindromy, ýagny gan damarlarynyň gan pıhtylary bilen toslanmagy we gan
platýetleriniň azalmagy bilen häsiýetlendirilýän ýagdaý.
Emma media we öňdebaryjy alymlar tarapyndan ilki bizlere syr hökmünde, soňra bolsa üstünlikli ylmy düşündiriş
hökmünde hödürlenen zat azyndan 20 ýyldan bäri belli.
Bu hemmä elýeterli tejribeler baradaky ylmy neşirler bilen subut edilýär.
Bu vektor ady bilen tanalýan we vektorly sanjymlarda ulanylýan daşaýjy bilen baglanyşyklydyr.
Bu genetiki sanjym materialyny daşaýan adenovirusdir.
Neşirler girizilen adenovirus vektorlarynyň belli howpsuzlyk aladalaryny we jan howpy
döredýän zäherliligi açyk-aydyn görkezýär.
Olar tromboz ýa-da gan akmagyna getirýän birnäçe gan üýtgemelerinde özüni görkezýär.
Bu sindromlaryň ählisi AstraZeneca waksini bilen baglanyşykly ýagdaýda we soňky döwürde Johnson
& Johnson vektor waksini bilen hem ýüze çykdy.
Ilatly halka garşy jenaýatdyr, sebäbi derman kompaniýalary we bu meseläniň üstünde çykyş eden köp alymlar tromboz howpunyň
düýbünden näbelli bolandygyny halka aýdýarlar we ähli duýduryşlara garamazdan bu sanjymy bermäge rugsat berýärler.
Gözleg makalalary, olaryň käbiri onlarça ýyl bäri elýeterli bolup gelýän, programmanyň tekstinde programma astynda sanalýar.
Bu barlaglar geljekki hukuk çaknyşyklarynda ýa-da zeper çekýän taraplaryň zeper üçin talaplarynda hem hukukly
netijelere getirip biler, sebäbi olar sanjym programmasy başlamazdan ozal hem elýeterli bolupdy.