Tingtugnaw 1944 sa Alemanya.
Daghang mga tawo sa daplin sa Rhine ang nagtuo nga hapit na mahuman ang gubat.
Mao nga gidala ni master baker Vincken ang iyang guba-gubang pamilya, ang iyang asawa ug ang napulo'g duha ka tuig
niyang anak nga si Fritz, aron magpuyo duol kaniya sa Lasang Hürtgen, diin siya gipugos sa pagluto og pan para sa Wehrmacht.
Pagkahuman sa pagdrayb sa tibuok gabii sulod sa daghang oras, gidala niya sila duha sa usa ka Kübelwagen ngadto sa
usa ka bakanteng baraks nga natago sa usa ka patag sa lasang.
Apan ang atubangan naglig-on. Niadtong Disyembre, adunay gani usa ka kontra-pag-atake.
Tungod sa grabeng niebe, nagpabilin ang duha sa kubo.
Apan, nagkalisod na gyud ang amahan sa pag-atiman sa iyang pamilya.
Ug mao nga miabot ang Bisperas sa Pasko sa 1944.
Ang iyang anak nga si Fritz sa ulahi misulat sa tanan nga nahitabo:
Nadungog namo ang hinay-hinay nga ugong sa mga eroplano pangkombat sa mga Alyado tibuok adlaw.
Grabe ka tugnaw. Nag-andam si Inahan og sabaw sa manok duol sa kalan sa maluya nga kahayag sa kandila.
Ang amahan nag-organisar sa mga butang.
Kalit lang, naigo ang pultahan.
Natingala ko, mihunok ang akong lawas, ug nakita nako si Inahan nga dali-dali gipalong ang mga kandila.
Nidukdok pag-usab. Gikuha namo ang among kaisog ug gibuksan namo ang pultahan.
Sa gawas nagtindog ang duha ka lalaki nga nagsul-ob og mga helmet nga puthaw.
Usa ka tawo misulti sa langyaw nga pinulongan ug nagtudlo sa usa ka ikatulong tawo nga naghigda sa niyebe.
Namatikdan namo: Amerikano nga mga sundalo kini nga mga lalaki.
Ang akong inahan mitindog nga walay lihok tupad nako.
Nagbitbit sila og armas ug puwede unta silang misulod pwersado, apan nagtindog ra sila didto ug nangayo gamit ang ilang mga mata.
Ang lalaki nga naglingkod sa niyebe mura'g mas patay pa kaysa buhi.
"Sulod," ingon ni Mama uban sa mahigalaong pagdawat.
Usa kanila nakahimo sa pakig-istorya sa akong inahan sa Pranses.
Giatiman sa inahan ang samdan nga lalaki.
Naglingkod sa kilid sa kalan, nawala ang katugnaw kanila.
Nabuhi pag-usab ang akong espiritu.
Ang tulo nagkabulag, nawala ang ilang yunit, ug naglibot-libot sa lasang sulod sa pipila ka adlaw.
Gisugo ko sa akong inahan: "Adto ug kuhaa pa ang unom ka patatas."
Gisindihan niya ang ikaduhang kandila ug giputol niya ang mga gihugas apan wala pa gi-balat nga patatas ngadto sa sabaw.
Sa una, sayang ra unta ang pagbalat niini.
Ang samdan nga lalaki nagdugo pag-ayo ug naghigda nga walay lihok ug hilom.
Ang sabaw sa inahan nagpagawas og makapahimuot nga baho.
Bag-o pa lang ko maghan-ay sa lamisa, nisuntok pag-usab ang pultahan.
Nagpaabot ko og mas daghang nagkalat nga mga Amerikano ug gibuksan nako ang pultahan nga walay pagduha-duha.
Sila mga sundalo, upat ka lalaki, ug tanan armado kaayo.
Pamilyar ko sa uniporme. Sila mao ang among mga sundalo gikan sa Wehrmacht.
Naparalisa ko sa kahadlok. Mao na ba kini ang katapusan para nato?
Mituaw si Inahan. Ang iyang kalma nga tingog nakapahupay kanako sa pipila ka bahin.
"Nagdalá ka og katugnaw sama sa yelo, gusto ba nimo mokaon uban namo?" iyang kalit nga gisulti.
Sa ingon ana, nakahimo siya sa husto nga tono.
Gidayeg sila sa mga sundalo sa mainit nga pagsalubong ug klaro kaayo nga nalipay sila nga nakakaplag og mga
ka-siyudadano sa Bisperas sa Pasko sa utlanan sa Ardennes taliwala sa mga linya sa panagbangi.
"Pwede ba namo painitin gamay ang among kaugalingon?" pangutana sa nakatigulang nga opisyal, usa ka sarhento.
Siguro pwede ta magpabilin hangtod ugma?
"Siyempre," tubag ni Mama nga mainit, unya midugang siya nga mapangahas:
Aduna na tulo ka tawo dinhi nga nabugnaw kaayo ug kinahanglan pa initon.
Palihug ayaw paghimo og kasamok sa Bisperas sa Pasko!
Nasabtan sa serhente. Nangutana siya: "Yanks?"
Mitutok si Inahan sa matag-usa kanila ug hinay-hinay miingon:
Mahimo kamo nga mga anak sa akong lalaki, ug apil usab ang mga naa sa sulod.
Ang usa nasamdan, dili sa maayong paagi.
Ang uban gutom ug gikapoy sama nimo.
Unya miingon siya sa serhente, "Gabii sa Pasko na, dili magpusil dinhi!"
Nagtutok siya kaniya. Sulod sa duha o tulo ka walay katapusang segundo; apan miingon si Inahan nga determinado:
Ibutang ang imong mga pusil sa kahoy ug mosulod ka!
"Buhaton ninyo ang iyang gisulti," nagngurog ang serhente.
Walay pulong, gibutang nila ang ilang mga armas sa kubo diin namo gitipigan ang among kahoy:
tulo ka karabina, duha ka pistola, usa ka gaan nga makinang pusil ug duha ka bazooka.
Ang kaaway wala na magpabilin nga natago gikan sa mga Amerikano.
Sa kaisog sa desperasyon, andam na sila nga mubalik og pakig-away.
Sa dihang ang tanan naa sa gamay nga kwarto, mura sila'g wala kabalo unsa buhaton.
Pero si Mama naa gyud sa iyang elemento. Nagngisi siya samtang nangita og lingkoranan para sa tanan.
Aduna kami tulo ka lingkoranan, apan dako ang higdaanan ni Mama.
Nagpabilin silang hilom – adunay tensiyon sa hangin.
Nagsugod pag-usab og pagluto si Inahan.
Ang nasamdan nga lalaki nag-ungol og kusog. Usa sa mga Aleman miyuko kaniya.
"Paramedic ka ba?" pangutana ni Mama.
Mitubag siya, "Dili, apan nagtuon ko og medisina sa Heidelberg hangtod pipila ka bulan ang milabay."
Unya iyang gipasabot sa mga Amerikano sa Ingles: "Ang samad wala maimpeksyon tungod sa katugnaw."
Apan nawad-an siya og dugo ug nanginahanglan siya og pahulay ug makapabaskog nga pagkaon.
Karon mihupay na ang tensiyon.
Gikuha sa serhente ang usa ka botelya nga pula nga bino gikan sa iyang bag sa pan, samtang ang usa pa nagbutang sa
lamisa og usa ka tinapay nga gikan sa komissaryo (malungtaron nga pan nga gihatag sa mga sundalo).
Gipikas ni Inahan ang pan. Gibubo niya ang pipila ka bino sa tasa: "Para sa masakiton!"
Ang nahabilin gibahin-bahin.
Karon andam na ang tanan para sa panihapon sa Pasko.
Duha ka kandila ang nagkurog-kurog sa lamesa.
Sa ulo sa lamesa, naglingkod si Inahan sa usa ka improvised nga lingkoranan.
Sa among panimalay, dili kasagaran nga mag-ampo og kusog sa wala pa mokaon.
Apan karon lahi na gyud ang tanan. Adunay malipayong kahimtang.
Walay bisan kinsa nga maghunahuna nga mosugod dayon sa pagkaon nga walay dugang paglangan.
Naggunit kami sa kamot sa usag usa, ug si Mama misulti uban sa makapahikap nga
pagkamatinud-anon, sama sa nagpahibalo siya sa Pasko:
Ug-a, Ginoong Hesus, ug pagkaonon kami…
Gitapos niya sa mga pulong: "...ug palihug, tapusa na gayud kini nga gubat!"
Sa akong pagtan-aw sa palibot sa lingin, nakita nako ang mga luha sa mga mata sa mga sundalo. Ug walay bisan kinsa ang naulaw.
Sa katapusan, natulog na mi. Nakakaplag ko ug luna sa higdaanan ni Mama.
Pagkahuman sa usa ka gamay nga pamahaw, gipakita sa sargento sa mga Amerikano ang dalan paingon sa linya sa mga Amerikano.
Ang usa ka Aleman nga kompas nabalhin sa kamot.
Tan-awa kung asa ka molakaw. Daghang agianan ang minahan.
Kung madungog nimo ang imong mga Jabos (fighter-bombers), iwagayway nimo ang imong kamot kanila sama sa buang.
Gisalin sa Ingles sa doktor. Unya nag-armas sila pag-usab.
Nagyakap ang tanan sa usag usa nga malipayon; nagsaad sila nga magkita pag-usab:
Sa diha nga mahuman na kining makalilisang nga gubat!
Niadtong Enero 1996, kapin sa 50 ka tuig pagkahuman, nakigkita gyud pag-usab si Fritz Vincken sa mga Amerikano.
Usa kanila nagpabilin pa gihapon ang kompas sa German Wehrmacht, nga wala gyud niya biyai.