1944-жылдын кышы Германияда.
Рейн бойундагы көптөгөн адамдар согуштун аяктап баратканына ишенишкен.
Ошондуктан устат нан бычкачы Винкен согуштан жабыр тарткан үй-бүлөсүн — аялын жана он эки жаштагы уулу Фрицти
— өзүнө жакын Хюртген токойуна көчүрүп келип, ал жерде Вермахт үчүн нан бышырууга милдеттендирилди.
Кюбельвагенде түнү бою сааттар бою айдап жүргөндөн кийин, ал экөөнү ачык аянтта жашырылган бош казармага алып келди.
Бирок фронт катуу болуп калды. Декабрда ал тургай контрчабуул болду.
Калың кар басып калгандыктан, экөө чатырда калышты.
Бирок атасы үй-бүлөсүн багууга бара-бара кыйынчылыкка туш болду.
Ошентип, 1944-жылдын Рождество кечеси келди.
Анын уулу Фриц кийинчерээк болгон окуялардын баарын жазып калтырган:
Биз бүт күн бою союздаштын сокку учактарынын монотондуу гүжүлдөөсүн угуп турдук.
Өтө катуу суук болчу. Эне шамдын күңгүрт жарыгында мештин жанында тоок сорпасын даярдады.
Ата нерселерди уюштурууга чыгып кеткен.
Күтүүсүздөн эшик кагылды.
Коркуп, мен сел болуп, энем шамдарды шашылыш өчүрүп салганын көрдүм.
Дагы бир жолу эшик кагылды. Биз эрдик чогултуп, эшикти ачтык.
Сыртта болот каска кийген эки киши турду.
Бирөө чет тилде сүйлөп, карда жаткан үчүнчү адамга ишарат кылды.
Биз түшүндүк: бул адамдар америкалык аскерлер.
Апам мен жанымда кыймылсыз турду.
Алар куралчан болуп, күч менен кире алышмак, бирок ошол жерде туруп, көздөрү менен сурашты.
Карда отурган адам тирүүгө караганда өлүккө окшоп көрүнгөн.
«Киргиле», – деди эне конокторду тосуп алгандай кол сунуп.
Алардын бири апам менен француз тилинде сүйлөшө алган.
Апа жарадар адамга кам көрдү.
Печкинин жанында отурганда, суук алардан кетти.
Мен кайрадан көтөрүндүм.
Үчөө чачырап, өз бөлүгүн жоготуп, бир нече күн токойдо адашып жүрүшкөн.
Апам мага: «Алты картошканы дагы алып кел» деди.
Ал экинчи шамды күйгүзүп, жуулган, кабыгынан тазаланбаган картошкаларды шорпого кесип салды.
Ошол кезде аларды арчып салуу текке кетмек эле.
Жараат алган адам көп кан жоготуп, кыймылсыз жана үнсүз жатып калды.
Эненин шорпосу жагымдуу жыт таратты.
Мен столду даярдап жатканда эшикке дагы бир жолу кагышты.
Мен америкалыктардын дагы чачыраак болорун күтүп, эч тартынбастан эшикти ачтым.
Алар аскерлер эле, төрт эркек, баары тиштерине чейин куралданган.
Мен форманы таанычумун. Алар биздин Вермахттын аскерлери эле.
Мен коркуудан тоңуп калдым. Бул биз үчүн аягыбы?
Апам сыртка чыкты. Анын тынч үнү мага бир аз дем берди.
«Сен менен бирге муздак аба келди, биз менен тамак жегиң келеби?» — деп ал күтүүсүздөн айтты.
Ошентип, ал так туура нотаны тийгизди.
Аскерлер аларды жылуу тосуп алып, фронттордун ортосундагы Арденн чек ара аймагында Рождество кечесинде
мекендештерин тапканына көрүнүп турганча кубанышты.
«Биз бир аз жылынып алсак болобу?» — деди жогорку даражалуу офицер, сержант.
Балким биз эртеңге чейин кала алабызбы?
«Албетте», – деп энем жылуу жооп берип, анан эр жүрөк кошумчалады:
Бул жерде муздап калган жана жылынышы керек болгон үч адам бар.
Рождество кечесинде эч кандай кыйынчылык жаратпаңыз!
Сержант түшүндү. Ал сурады: «Янкыларбы?»
Эне алардын ар бирине карап, акырын айтты:
Сен менин уулум боло аласың, ичиндегилер да.
Бирөө жарадар болду, бирок жакшы абалда эмес.
Калгандары да сендей ачка жана чарчаган.
Андан кийин ал сержантга: «Бул Рождество кечеси, бул жерде ок атуу болбойт!» деди.
Ал ага тиктеп карады. Эки-үч түгөнгүс секунд бою; бирок энем бекем үн менен айтты:
Тапанчаларыңды жыгачка коюп, ичке кир!
«Ал айткандай кыл», — деп үркүрөдү сержант.
Бир сөз айтпай, алар куралдарын биз жыгач сактаган сарайга коюшту:
үч карабин, эки пистолет, бир жеңил пулемёт жана эки базука.
Душман америкалыктардан жашырынган эмес эле.
Үмүтсүздүктүн эрдиги менен алар кайтадан кармашууга даяр болушту.
Баары кичинекей бөлмөдө чогулганда, алар эмне кыларын билбей калышты.
Бирок апа өз ордунда эле. Күлүп, ал баарына отуруучу орун тапты.
Бизде үч отургуч бар эле, бирок апамдын керебети чоң эле.
Алар үнсүз калышты – абада чыңалуу болду.
Апа кайрадан тамак бышыра баштады.
Жараат алган адам катуу ырылдады. Бир немис анын үстүнө ийилип калды.
«Сен парамедикпи?» – деди апа.
Ал жооп берди: «Жок, бирок мен бир нече айга чейин Гейдельбергде медицина окугам.»
Андан кийин ал америкалыктарга англисче түшүндүрдү: «Салкындыктын аркасында жара жугуштуу болгон жок.»
Бирок ал кан жоготту жана эс алууга, азыктык баалуулугу жогору тамак-ашка муктаж.
Эми чыңалуу басаңдады.
Сержант нан баштыгынан кызыл шараптын бөтөлкөсүн алып чыкты, ал эми экинчиси столго аскерлерге
берилүүчү узак сакталчу нандын бир булкасын койду.
Апа нанды кесип алды. Ал кружкага бир аз шарап куйду: «Ооруп жаткан адам үчүн!»
Калганы бөлүштүрүлдү.
Эми Рождество кечки тамагына баары даяр болду.
Үстөлдө эки шам жаркылдап турду.
Столдун башында Эне убактылуу жасалган отургучта отурду.
Биздин үйдө тамактан мурун ачык үн менен тиленүү адат болгон эмес.
Бирок эми баары башкача эле. Майрамдык маанай болду.
Эч ким дароо эле тамакка киришерин эч ойлогон эмес.
Биз бири-бирибиздин колдорубузду кармап турдук, апам Рождествону жарыялап жаткандай жүрөккө тийген чынчылдык менен сүйлөдү:
Кел, Рабби Иса, конок болуп тур…
Ал сөзүн төмөнкү сөздөр менен аяктады: «...жана суранам, акыры бул согушту токтотуңуз!»
Мен тегерекке көз чаптырганда аскерлердин көзүндө жаш байкадым. Жана эч ким уялбады.
Акыры, биз уктап жаттык. Мен апамдын керебетинде орун таптым.
Жетиштүү болбогон эртеңки тамактан кийин сержант америкалык аскерлерге америкалык позицияларга баруучу жолду көрсөттү.
Немис компасы кол алмаштырды.
Жүргөн жериңди карап жүр. Көп жолдор миналанган.
Жабосторуңду (учуучу бомбалоочу учактарыңды) укканда, аларга акылдан адашканча кол булга.
Дарыгер англисче которду. Андан кийин алар кайра куралданды.
Баары бири-бирин кубана кучакташып, кайра жолугушабыз деп убада беришти:
Бул кандуу согуш бүткөнү менен эле!
1996-жылдын январь айында, 50 жылдан ашык убакыт өткөндөн кийин, Фриц Винкен чындап эле америкалыктар менен кайра жолугушту.
Алардын биринде дагы деле немис Вермахтынын компасы бар эле, ал аны эч качан колдон чыгарчу эмес.