Eleko ya malili 1944 na Allemagne.
Bato ebele pembeni ya ebale Rhin bakanisaki ete etumba ezalaki kokoma na suka.
Yango wana, mobɛ́ki-limpa ya mayele Vincken amemaki libota na ye oyo ezalaki na mpasi, mwasi na ye ná mwana na bango ya mobali
Fritz ya mibu zomi na mibale, mpo bafanda pene na ye na Zamba ya Hürtgen, esika basalelaki
ye mosala ya kolamba limpa mpo na Wehrmacht.
Nsima ya kotambola na motuka butu mobimba na boumeli ya bangonga ebele, amemaki bango mibale na Kübelwagen na baraki
moko ya mpamba oyo ebombamaki na esika ya polele na zamba.
Kasi na liboso etelemaki makasi. Na sanza ya zomi na mibale, ata etumba ya kozongisa ezalaki.
Lokola neige ekangaki bango makasi, bango mibale batikalaki na kati ya ndako ya moke.
Kasi, ekomaki mpasi mingi koleka mpo na tata kobokola libota na ye.
Mpe bongo, butu ya Noël ya 1944 ekómaki.
Mwana na ye Fritz akomaki na sima makambo nyonso oyo esalemaki:
Toyokaki makelele ya nse ya bampɛpɔ ya bitumba ya basoda ya Lisanga mokolo mobimba.
Mpiɔ ezalaki makasi mpenza. Mama abongisaki supu ya soso pembeni ya etumbelo na pole ya moke ya buji.
Tata azalaki libanda kobongisa makambo.
Na mbala moko, babɛtaki na ekuke.
Na kokamwa, nakangamaki mpe namonaki Mama aboma ba buji na lombango.
Babetaki lisusu na porte. Tozwaki mpiko mpe tofungolaki porte.
Na libanda batɛlɛmaki bato mibale balati bakaske ya ebende.
Moko alobaki na lokota ya bapaya mpe alakisaki moto ya misato oyo alalaki na nɛjɛ.
Tomonaki ete: bato oyo bazali basoda ya Amerika.
Mama atɛlɛmaki pembeni na ngai kozanga koningana.
Bazalaki na bibundeli mpe bakokaki kokɔta na makasi, kasi batɛlɛmaki wana mpe batunaki na miso.
Mobali oyo afandaki na kati ya neige azalaki komonana lokola moto akufi koleka moto ya bomoi.
"Bóya na kati," elobaki Mama na elakiseli ya boyambi.
Moko na bango akokaki kosolola na mama na ngai na Lifalanse.
Mama abatelaki moto oyo azokaki.
Ntango bafandaki pembeni ya etumbelo, malili elongwaki na bango.
Molende na ngai emataki lisusu.
Bango misato bakabwanaki, babungisaki etuluku na bango mpe bazalaki kotambola na zamba mikolo na mikolo.
Mama atindaki ngai: "Kende kozwa mbala mosusu matiti motoba."
Apetaki buji ya mibale mpe akataki mbala ya kosukola oyo balongolaki lixiba te na kati ya supu.
Na tango wana, kolongola yango elingaki kozala kobebisa biloko.
Moto oyo azokaki asopaki makila mingi mpe alalaki kimya, koningana te.
Supu ya mama ezalaki kobimisa nsolo ya kitoko.
Nazalaki kaka kobongisa mesa ntango bakobaki lisusu na ekuke.
Nazalaki kozela ba Américains mosusu oyo bapalangani mpe nafungolaki ekuke kozanga kokakatanaka.
Bazalaki basoda, mibali minei, mpe bango nyonso bazalaki na bibundeli ebele.
Nayebaki uniforme yango malamu. Bazalaki basoda na biso ya Wehrmacht.
Nakitaki na nsɔmɔ. Oyo nde suka na biso?
Mama abimaki. Mongongo na ye ya kimya ekitisaki ngai motema mwa moke.
"Oyeli malili makasi, olingi kolia na biso?" alobaki na mbalakaka.
Na yango, alobaki maloba oyo ebongi.
Basoda bayambaki bango na esengo mingi mpe bamonanaki na esengo ya komona baninga ya mboka na bango na butu ya Noele na
etuka ya ndelo ya Ardennes, na katikati ya mibale ya basoda.
"Tokoki komiyɔkɔisa mwa moke?" motuya monene, serje, atunaki.
Mbala mosusu tokoki kotikala tii lobi?
"Ya solo," Mama ayanoli na esengo, mpe abakisi na mpiko:
Bato misato oyo bazali awa bakangi na malili mpe basengeli komiyokisa moto.
Soki okoki, kobimisa mobulu te na butu ya Noël!
Sergent asosolaki. Atunaki na makasi: "Ba Yanks?"
Mama atalaki moko na moko na bango mpe alobaki malembe:
Bokoki kozala bana na ngai ya mibali, mpe baoyo bazali na kati mpe.
Moko azoki, kasi malamu te.
Baoyo mosusu bazali na nzala mpe balembi lokola yo.
Bongo alobaki na serjant, "Lelo ezali butu ya Noël, bakobeta masasi te awa!"
Atalaki ye na miso. Mpo na basegɔnde mibale to misato oyo ezalaki kosila te; kasi Mama alobaki na ekateli makasi:
Tya mandoki na yo likolo ya mabaya mpe kɔtá na kati!
"Sala ndenge alobi," serjɛ alobaki na mongongo ya nkanda.
Na kimya, batiaki bibundeli na bango na ndako ya moke oyo tobombaka nkoni na biso:
Ba karabine misato, ba pistolet mibale, mitrailleuse moko ya pɛpɛlɛ mpe ba bazooka mibale.
Monguna atikalaki te kobombana na ba Américains.
Na mpiko ya kozanga elikya, balingaki kobunda mpo na komibatela.
Ntango bato nyonso bazalaki na kati ya shambre ya moke, bamonanaki lokola nde bayebaki te nini ya kosala.
Kasi Mama azalaki na esengo na ye. Na koseka, alukelaki moto nyonso esika ya kofanda.
Tozalaki na bakiti misato, kasi mbeto ya Mama ezalaki monene.
Batikaki nyɛɛ – molunge ezalaki na esika.
Mama abandaki lisusu kolamba.
Moto oyo azokaki agangaki makasi. Moko ya ba Allemands apɛngwɛlaki likolo na ye.
"Oza paramedike?" Mama atunaki.
Azongiselaki, "Te, kasi natangaki médecine na Heidelberg kino sanza moke eleki."
Sima, alimbolaki na ba Américains na Lingelesi: "Lusu ebebaki te mpo na malili."
Kasi abimisi makila mingi mpe asengeli kopema mpe kolia bilei ya makasi.
Sikawa tension ekiti.
Sergent moko abimisaki molangi ya vino ya motane na saki na ye ya mapa, nzokande mosusu atiaki liboke ya mapa ya
basoda (mapa ya bomoi molai oyo bapesaka basoda) likolo ya mesa.
Mama akataki limpa. Atondisaki kopo na vinyo: "Mpo na moto ya maladi!"
Bikabo mosusu bakabolaki yango.
Sikawa biloko nyonso ebongisamaki mpo na bilei ya Noele.
Bafololo mibale ezalaki kongenga na mesa.
Na motó ya mesa, Mama afandaki na kiti ya kobongisa.
Na ndako na biso, ezalaki momeseno te ya kobondela na mongongo makasi liboso ya kolia.
Kasi sikoyo nyonso ezalaki ekeseni. Ezalaki na molunge ya feti.
Moto moko te alingaki kokanisa kolia bilei kozanga kozela.
Tosimbaki maboko, mpe Mama alobaki na bosolo ya kosimba motema, lokola nde azalaki kosakola Noele:
Yaka, Nkolo Yesu, mpe zala mopaya na biso…
Asukisaki na maloba oyo: "...mpe soki okoki, soki suka, lekisa etumba oyo!"
Ntango natali bato nyonso na kati ya cercle, namonaki mpisoli na miso ya basoda. Mpe moto moko te azalaki na soni.
Na suka, tokendeki kolala. Namonaki esika na mbeto ya Mama.
Sima ya kolia bilei ya moke ya ntongo, serjɛ́ ya mampinga alakisi ba Américains nzela ya ba lignes na bango.
Bapalanganaki kompa ya Allemand.
Keba epai ozali kotambola. Banzela ebele ezali na baminɛ.
Soki oyoki ba Jabos na bino (mpɛpɔ ya bitumba mpe ya koboma), salela bango mabɔkɔ na esengo makasi.
Monganga alobaki na Lingelesi. Na sima, bamibundisaki lisusu.
Bango nyonso bakangamaki na esengo; balakisanaki kokutana lisusu:
Kaka soki etumba oyo esili!
Na sanza ya yambo ya mobu 1996, eleki mbula koleka 50 na sima, Fritz Vincken akutanaki mpenza lisusu na ba Américains.
Moko na bango azalaki naino na boussole ya Wehrmacht ya Allemagne, oyo atikaka ata mokolo moko te.