1944-nji ýylyň gyşy Germaniýada.
Rýn boýundaky köp adamlar uruşyň gutarjakdygyny pikir etdiler.
Şonuň üçin baş çörekçi Vincken bombalanan maşgalasyny, aýalyny we on iki ýaşly ogly Fritzini, Hürtgen tokaýynyň
golaýyndaky ýerinde ýaşamak üçin getirdi; şol ýerde ol Wehrmacht üçin çörek bişirmäge mejbur edildi.
Gijäniň dowamynda sagatlap sürenden soň, ol ikisini Kübelwagene alyp, açyk meýdanda gizlenen boş barakda alyp bardy.
Emma front berkeldi. Dekabrda hatda garşy hüjüm hem boldy.
Garlyň astynda berk basylan iki adam kulbada galdy.
Emma atasy üçin maşgalasyny üpjün etmek barha kynlaşdy.
Şeýlelik bilen 1944-nji ýylyň Roždestwo gijesi geldi.
Onuň ogly Fritz soňra bolup geçen ähli zatlary ýazyp goýdy:
Biz günboýy Bileleşen ýurtlaryň söweş uçarlarynyň pes gürleýşini eşitdik.
Gaty sowukdy. Eje şam çyrasynyň solgun ýagtylygynda peçiniň ýanynda towuk şorbasyny taýýarlady.
Ata zatlary guramak bilen meşgul boldy.
Birden gapy döwdi.
Gorkup titredim we ejesiniň şamlary çalt öçürenini gördüm.
Ýene bir gezek gapy döwüldi. Biz gaýrat toplap gapyny açdyk.
Daşarda polat kaskaly iki adam durdy.
Ol biri daşary ýurt dilinde gürledi we garda ýatýan üçünji adama barmak bilen görkezdi.
Biz düşündik: bu adamlar amerikan esgerleri.
Eje meniň ýanymda hereketsiz durdy.
Olar ýaraglydylar we zor bilen içeri girip biljekdiler, ýöne şol ýerde durup, gözleri bilen soradylar.
Garda oturan adam diri däl-de, ölü ýaly görünýärdi.
"Geliň," diýip ene hoşniýetli jest bilen aýtdy.
Olaryň biri ejem bilen fransuz dilinde gepleşip bildi.
Eje ýaralanan adama ideg etdi.
Peçiniň ýanynda oturyp, sowuklyk onlardan aýryldy.
Ruhum ýene-de göterildi.
Üçüsi ýaýraşyp, toparyny ýitirip, birnäçe gün bäri tokaýda gezip ýörüpdiler.
Eje maňa: "Git-de alty sany kartoşka getir" diýdi.
Ol ikinji şam ýakdy we ýuwulan, aýrylmadyk kartoşkany şorbaň içine kesti.
Olary soýmak şol wagtlar israf bolardy.
Ýaralanan adam gaty gan akdy we hereketsiz, dymyp ýatdy.
Ejenin şorbasy çekiji ys çykardy.
Men diňe stoly bezäp oturanymda gapyga ýene bir gezek urdular.
Men has ýaýran amerikanlary garaşyp, tereddütsiz gapyny açdym.
Olar esgerlerdi, dört erkekdi we hemmesi dişlerine çenli ýaraglydy.
Men bu uniformany tanýardym. Olar Werhmahçtdan bolan esgerlerimizdi.
Men gorkudan hereketsiz galypdym. Bu biziň üçin ahyrymy?
Eje çykdy. Onuň durnukly sesi maňa biraz rahatlyk berdi.
"Sen bilen sowuklyk gelýär, biziň bilen nahar iýmek isleýärsiňmi?" diýip ol birden aýtdy.
Şol bilen ol dogry notany tapdy.
Esgerler olary ýyly garşyladylar we fruntlaryň arasynda, Ardenneleriň serhet sebitinde Rojdestwo agşamda ýurtdaşlaryny
tapandyklary üçin göze ilýän derejede şat boldular.
"Biraz gyzdyryp alaly barmy?" diýip ýokary derejeli ofiser, serjant sorady.
Belki ertirçä galyp bileris?
"Elbetde," diýip ene mähirli jogap berdi, soňra batyrlyk bilen goşdy:
Bu ýerde eýýäm üç adam bar, olar sowuklap galypdyr we ýylylyk almaly.
Roždestwo gijesinde hiç hili kynçylyk döretmäň!
Serjant düşündi. Ol sorady: "Ýankilermi?"
Eje olaryň her birine seredip, haýal-haýal aýtdy:
Siz meniň ogullarym bolup bilersiňiz, içindäki adamlar hem.
Bir adam ýaralandy, bu gowy ýagdaý däl.
Galanlaryň hem siziň ýaly aç we ýad.
Soňra ol seržanta: "Bu Roždestwo gijesi, bu ýerde hiç kim atyşma etmez!" diýdi.
Ol oňa iki-üç ahyrsyz sekuntlap dikedi; emma ene berk aýtdy:
Silahlaryňyzy agaç üstüne goýuň we içeri geliň!
"Ol aýdany ýaly et," serjant gygyrdy.
Bir söz aýtman, olar ýağajymyzy saklaýan ambarçaga ýaraglaryny goýdular:
üç karabin, iki tabanca, bir ýeňil puleýmot we iki bazuka
Düşman amerikanlylardan gizlenip galmandy.
Umidsyzlygyň batyrlygy bilen olar garşy göreşmäge taýyndylar.
Her kim kiçijik otagda bolanda, olar näme etmelidigini bilmän galandylar.
Emma ene öz ýerinde boldy. Ýylgyryp, ol hemmä oturgyç tapdy.
Bizde üç stul bardy, emma enäniň ýatagy ulydy.
Olar sessiz galypdylar – howada dartgynlyk bardy.
Eje täzeden nahar bişirmäge başlady.
Ýaralanan adam gür inildedi. Germanlardan biri onuň üstüne egildi.
"Sen paramediksiňmi?" diýip ene sorady.
Ol jogap berdi: "Ýok, ýöne men birnäçe aý mundan ozal çenli Heidelbergde lukmançylyk okaýardym."
Soňra ol amerikanlylara iňlisçe düşündirdi: "Sowuklyk sebäpli ýara infeksiýa bolmady."
Emma ol gan ýitirdi we dynç almaga hem-de sagdyn, güýçlendiriji iýmitlenmäge mätäç.
Indi dartgynlyk ýumşady.
Serjant çörek sumkasyndan bir şişa gyzyl şarap çykardy, başga biri bolsa stolyň üstüne harby
üpjünçilik üçin uzak ömürli çörek (hardtack) goýdy.
Eje çöregi dilimledi. Ol stakana biraz şarap guýdy: "Keselli adama!"
Galan bölegi paýlaşdy.
Indi Roždestwo nahary üçin hemme zat taýýar boldy.
Üstde iki şam çakdy.
Stolyň başynda ene wagtlaýyn oturgyçda oturdy.
Öýümizde nahar öňünde sesli doga etmek adaty däldi.
Emma indi hemmesi başga boldy. Baýramçylyk atmosferasy bardy.
Hiç kim başga sözsüz nahara başlap iýmäge pikir etmezdi.
Biz bir-birimiziň ellerini eýeledik we ene, sanki Roždestwo yglan edýän ýaly, ýürekden duýulýan çyndanlyk bilen gürledi:
Gelin, Hoşgär Ýesus, gel we biziň myhmanımız bol…
Ol sözlerini şeýle tamamlady: "...we haýyş edýärin, ahyrynda bu uruşa nokat goýuň!"
Dairäniň töweregine seredende, esgerleriň gözlerinde ýaş gördüm. Heç kim utanç duýmandy.
Ahyrynda biz ýatmaga gitdik. Men ejesiniň ýatagynda ýer tapdym.
Az mukdardaky ertirlikden soň, serjant amerikanlara amerikan gorag hatarlaryna barýan ýoly görkezdi.
Alman pusulasy el alyşdy.
Nirede ýöräýşiňe üns ber. Köp ýollar minalan.
Jaboslaryňyzy (söweş uçarlary-bombardirleriňizi) eşideniňizde, olara delilik ýaly el salyň.
Doktor iňlisçe terjime etdi. Soňra olar täzeden ýaraglandylar.
Hemmeler şatlyk bilen biri-birini quçaklaşdy; olar ýene-de duşuşjakdyklaryna wada berdiler:
Bu ganly uruş gutarar-gutarmaz!
1996-njy ýylyň ýanwarynda, 50 ýyldan gowrak wagt soň, Fritz Vincken hakykatdan hem amerikanlar bilen täzeden duşuşdy.
Olaryň birinde henizem Germaniýanyň Wehrmacht kompasy bardy, ondan hiç haçan aýrylmandy.