1
00:00:00,000 --> 00:00:02,336


2
00:00:02,336 --> 00:00:06,146
1944 елның кышы Германиядә.

3
00:00:06,146 --> 00:00:09,940
Рейн буендагы күп кеше сугышның тәмамлануына якынлаша дип уйлады.

4
00:00:09,940 --> 00:00:17,999
Шуңа күрә оста пешекче Винкен сугыштан җимерелгән гаиләсен –
хатынын һәм ун ике яшьлек улы Фрицны – үзенә

5
00:00:17,999 --> 00:00:25,900
якынрак, Һюртген урманында яшәргә күчерде,
анда ул Вермахт өчен икмәк пешерүгә чакырылды.

6
00:00:25,900 --> 00:00:32,448
Төн буе сәгатьләр буе машина йөрткәннән
соң, ул икесен дә Кюбельвагенга утыртып, ачык

7
00:00:32,448 --> 00:00:36,599
урында яшерелгән буш казармага алып барды.

8
00:00:36,599 --> 00:00:43,073
Ләкин фронт ныгыды. Декабрьдә хәтта контрһөҗүм дә булды.

9
00:00:43,073 --> 00:00:48,160
Кар астында калып, икесе өйчектә калды.

10
00:00:48,160 --> 00:00:53,040
Ләкин әтигә гаиләсен тәэмин итү көннән-көн авырлаша барды.

11
00:00:53,040 --> 00:00:57,760
Шулай итеп, 1944 елның Раштуа киче килеп җитте.

12
00:00:57,760 --> 00:01:03,640
Аның улы Фриц соңрак булган бөтен вакыйгаларны язып алды:

13
00:01:05,880 --> 00:01:12,040
Без бөтен көн буе союздашларның сугыш
очкычларының монотон гөрләвен ишеттек.

14
00:01:12,040 --> 00:01:20,966
Бик салкын иде. Әни шәмнең көчсез
яктысында мич янында тавык шулпасы пешерде.

15
00:01:20,966 --> 00:01:24,986
Әти эшләрне оештырырга чыгып киткән иде.

16
00:01:24,986 --> 00:01:27,966
Кинәт ишеккә шакыру ишетелде.

17
00:01:27,966 --> 00:01:33,986
Җикереп киттем, селкендем дә, әнинең
шәп итеп шәмнәрне сүндерүен күрдем.

18
00:01:33,986 --> 00:01:39,393
Тагын бер тапкыр шакыру ишетелде. Без кыюлык җыеп ишекне ачтык.

19
00:01:39,393 --> 00:01:43,286
Тышта корыч каскалар кигән ике ир-ат басып тора иде.

20
00:01:43,286 --> 00:01:50,333
Берәү чит телдә сөйләде һәм кар
өстендә яткан өченче кешегә ишарә итте.

21
00:01:50,333 --> 00:01:55,353
Без аңладык: бу ир-атлар американ солдатлары.

22
00:01:55,353 --> 00:01:59,273
Әни минем янда хәрәкәтсез басып торды.

23
00:01:59,273 --> 00:02:08,573
Алар кораллы иделәр һәм көчләп керергә мөмкинлекләре бар иде,
ләкин алар шунда басып тордылар да күзләре белән сорадылар.

24
00:02:08,573 --> 00:02:13,346
Кар өстендә утырган ир-ат тере
кебек түгел, ә үлгән кебек күренде.

25
00:02:13,346 --> 00:02:18,306
«Кер», – диде әни кунакчыл ишарә белән.

26
00:02:18,306 --> 00:02:24,153
Аларның берсе минем әнием белән французча аралаша алды.

27
00:02:24,153 --> 00:02:27,780
Әни яраланган кешегә карады.

28
00:02:27,780 --> 00:02:32,040
Мич янында утыргач, салкын алардан китте.

29
00:02:32,040 --> 00:02:35,900
Минем рухым янә күтәрелде.

30
00:02:35,900 --> 00:02:44,846
Өчәүсе дә таралып, үз берәмлекләрен югалтканнар
һәм берничә көн буе урманда адашып йөргәннәр.

31
00:02:44,846 --> 00:02:48,880
Әни миңа кушты: «Алты бәрәңге тагын алып кил».

32
00:02:48,880 --> 00:02:56,540
Ул икенче шәмне яндырды һәм юылган,
чистартылмаган бәрәңгеләрне шулпага кисеп салды.

33
00:02:56,540 --> 00:03:01,133
Ул вакытта аларны чистарту файдасыз булыр иде.

34
00:03:01,133 --> 00:03:08,333
Яраланган кеше күп кан югалткан
иде һәм хәрәкәтсез, тын калып ятты.

35
00:03:08,333 --> 00:03:11,540
Әнинең шулпасы җәлеп итәрлек хуш ис бөркелде.

36
00:03:11,540 --> 00:03:18,146
Мин өстәлне әзерли идем, шулчак
ишеккә тагын бер тапкыр шакыдылар.

37
00:03:18,146 --> 00:03:24,060
Мин американнарның тагын да сирәгрәк
булырлар дип уйладым һәм икеләнмичә ишекне ачтым.

38
00:03:24,060 --> 00:03:30,726
Алар солдатлар иде, дүрт ир-ат, һәм
барысы да тешләренә кадәр коралланган иде.

39
00:03:30,726 --> 00:03:37,080
Мин бу форма белән таныш идем.
Алар безнең Вермахт солдатлары иде.

40
00:03:37,080 --> 00:03:43,026
Мин куркудан катып калдым. Бу безнең өчен ахыр идеме?

41
00:03:43,026 --> 00:03:49,180
Әни чыгып китте. Аның тыныч тавышы мине бераз тынычландырды.

42
00:03:49,180 --> 00:03:55,893
Син үзең белән салкын һава китердең, безнең
белән ашарга телисеңме? — дип ул кинәт әйтеп салды.

43
00:03:55,893 --> 00:04:00,086
Шуның белән ул дөрес нотаны тапты.

44
00:04:00,086 --> 00:04:08,139
Солдатлар аларны җылы каршы алдылар һәм фронтлар
арасындагы Арденнәләр чик буе төбәгендә Раштуа

45
00:04:08,139 --> 00:04:13,333
кичендә ватандашларын тапканына күренеп шатландылар.

46
00:04:13,333 --> 00:04:19,646
«Без бераз җылынырга ярыймы?» — дип сорады өлкән офицер, сержант.

47
00:04:19,646 --> 00:04:23,380
Бәлки без иртәгәгә кадәр кала алабызмы?

48
00:04:23,380 --> 00:04:28,906
«Әлбәттә», – дип җылы җавап бирде әни, аннары кыю итеп өстәде:

49
00:04:28,906 --> 00:04:34,373
Биредә инде өч кеше туңып беткән һәм җылынырга кирәк.

50
00:04:34,373 --> 00:04:39,453
Зинһар, Раштуа кичендә бернинди дә проблемалар тудырма!

51
00:04:39,453 --> 00:04:45,640
Сержант аңлады. Ул сорады: «Янкылармы?»

52
00:04:45,640 --> 00:04:50,733
Әни аларның һәрберсенә карап, акрын гына әйтте:

53
00:04:50,733 --> 00:04:55,253
Сез минем улларым булырга мөмкин, һәм эчтәгеләр дә.

54
00:04:55,253 --> 00:04:59,006
Берәү яраланган, бу яхшы хәл түгел.

55
00:04:59,006 --> 00:05:02,766
Калганнары да синең кебек ач һәм арыганнар.

56
00:05:02,766 --> 00:05:10,686
Аннары ул сержантка әйтте: «Бүген
Раштуа киче, монда ату булмаячак!»

57
00:05:10,686 --> 00:05:18,580
Ул аңа карап торды. Ике-өч чиге
булмаган секунд буе; ләкин әни кыю итеп әйтте:

58
00:05:18,580 --> 00:05:23,173
Винтовкаларыңны агачка куеп, эчкә кер!

59
00:05:23,173 --> 00:05:26,953
«Ул әйткәнчә эшләгез», – дип урылдады сержант.

60
00:05:26,953 --> 00:05:33,653
Бер сүз дә әйтмичә, алар коралларын
без утын саклаган сарайга куйдылар:

61
00:05:33,653 --> 00:05:41,960
өч карабин, ике пистолет, бер җиңел пулемёт һәм ике базука

62
00:05:41,960 --> 00:05:46,506
Дошман американнардан яшеренеп калмаган иде.

63
00:05:46,506 --> 00:05:52,093
Өметсезлек батырлыгы белән алар кире сугышырга әзер иделәр.

64
00:05:52,093 --> 00:05:57,293
Барысы да кечкенә бүлмәдә
булганда, алар нишләргә белмичә калдылар.

65
00:05:57,293 --> 00:06:05,400
Ләкин әни үзенең урынында иде. Елмаеп, ул һәркемгә урын тапты.

66
00:06:05,400 --> 00:06:09,586
Бездә өч урындык бар иде, ләкин әнинең караваты зур иде.

67
00:06:09,586 --> 00:06:14,440
Алар тын калды – һавада киеренкелек сизелде.

68
00:06:14,440 --> 00:06:17,420
Әни яңадан пешерә башлады.

69
00:06:17,420 --> 00:06:23,973
Яраланган кеше көчләп ыңгырашты. Бер немец аның өстенә иелде.

70
00:06:23,973 --> 00:06:26,366
«Син фельдшермы?» – дип сорады әни.

71
00:06:26,366 --> 00:06:34,013
Ул җавап бирде: «Юк, ләкин мин берничә ай
элеккә кадәр Гейдельбергта медицина укыдым.»

72
00:06:34,013 --> 00:06:41,073
Аннары ул американнарга инглизчә
аңлатты: «Суык аркасында яра инфекцияләнмәгән.»

73
00:06:41,073 --> 00:06:46,906
Ләкин ул кан югалтты һәм ял итүгә, туклыклы ризыкка мохтаҗ.

74
00:06:46,906 --> 00:06:49,620
Хәзер киеренкелек йомшарды.

75
00:06:49,620 --> 00:06:55,377
Сержант икмәк сумкасыннан кызыл шәраб шешәсен
чыгарды, ә икенчесе өстәлгә солдатларга бирелә

76
00:06:55,377 --> 00:06:58,946
торган озак саклана торган икмәк батонны куйды.

77
00:06:58,946 --> 00:07:06,500
Әни икмәкне кисте. Ул касәгә
бераз шәраб салды: «Авыру кеше өчен!»

78
00:07:06,500 --> 00:07:08,813
Калганнары бүленде.

79
00:07:08,813 --> 00:07:13,280
Хәзер Раштуа кичке ашы өчен барысы да әзер иде.

80
00:07:13,280 --> 00:07:16,753
Өстәлдә ике шәм елтырады.

81
00:07:16,753 --> 00:07:22,453
Өстәл башында әни вакытлы утыргычта утырды.

82
00:07:22,453 --> 00:07:28,526
Безнең өйдә ашар алдыннан тавышлы
рәвештә дога кылу гадәте булмады.

83
00:07:28,526 --> 00:07:34,513
Ләкин хәзер барысы да башкача
иде. Бәйрәмчә атмосфера хөкем сөрде.

84
00:07:34,513 --> 00:07:40,886
Беркем дә артык сүз сөйләмичә ашарга керешер дип уйламас иде.

85
00:07:40,886 --> 00:07:50,753
Без бер-беребезнең кулларыбызны тотып, әни бик хисле
ихласлык белән сөйләде, нәкъ Раштуаны игълан итә кебек:

86
00:07:50,753 --> 00:07:54,033
Килегез, Раббыбыз Иисус, һәм безнең кунак булыгыз…

87
00:07:54,033 --> 00:08:00,300
Ул сүзләрен түбәндәгечә тәмамлады: «...һәм
зинһар, ниһаять, бу сугышны тәмамлагыз!»

88
00:08:00,300 --> 00:08:08,473
Мин түгәрәк буйлап караганда солдатларның
күзләрендә яшьләрне күрдем. Һәм беркем дә оялмады.

89
00:08:08,473 --> 00:08:15,173
Ниһаять, без йокларга яттык. Мин әнинең караватында урын таптым.

90
00:08:15,173 --> 00:08:24,126
Аз гына иртәнге аштан соң сержант
американнарга американ сафларына бару юлын күрсәтте.

91
00:08:24,126 --> 00:08:28,013
Германия компасы кулларын алышты.

92
00:08:28,013 --> 00:08:32,253
Йөргән җиреңә игътибар ит. Күп кенә юллар миналанган.

93
00:08:32,253 --> 00:08:36,640
Җаболарыңны (сугыш очкыч-бомбардировщикларыңны)
ишеткәч, аларга акылдан язган кебек кул болгат.

94
00:08:36,640 --> 00:08:42,413
Табиб инглизчәгә тәрҗемә итте. Аннары алар яңадан коралландылар.

95
00:08:42,413 --> 00:08:47,866
Һәркем шатланып бер-берсен кочаклады;
алар яңадан очрашырга вәгъдә иттеләр:

96
00:08:47,866 --> 00:08:56,973
Бу канлы сугыш бетүгә үк!

97
00:08:56,973 --> 00:09:09,413
1996 елның гыйнварында, 50 елдан артык вакыт узгач,
Фриц Винкен чынлап та американнар белән яңадан очрашты.

98
00:09:09,413 --> 00:09:16,886
Аларның берсендә әле дә ул беркайчан да
аерылмаган немец Вермахты компасы бар иде.