WEBVTT 00:02.336 --> 00:06.146 1944 елның кышы Германиядә. 00:06.146 --> 00:09.940 Рейн буендагы күп кеше сугышның тәмамлануына якынлаша дип уйлады. 00:09.940 --> 00:17.999 Шуңа күрә оста пешекче Винкен сугыштан җимерелгән гаиләсен – хатынын һәм ун ике яшьлек улы Фрицны – үзенә 00:17.999 --> 00:25.900 якынрак, Һюртген урманында яшәргә күчерде, анда ул Вермахт өчен икмәк пешерүгә чакырылды. 00:25.900 --> 00:32.448 Төн буе сәгатьләр буе машина йөрткәннән соң, ул икесен дә Кюбельвагенга утыртып, ачык 00:32.448 --> 00:36.599 урында яшерелгән буш казармага алып барды. 00:36.599 --> 00:43.073 Ләкин фронт ныгыды. Декабрьдә хәтта контрһөҗүм дә булды. 00:43.073 --> 00:48.160 Кар астында калып, икесе өйчектә калды. 00:48.160 --> 00:53.040 Ләкин әтигә гаиләсен тәэмин итү көннән-көн авырлаша барды. 00:53.040 --> 00:57.760 Шулай итеп, 1944 елның Раштуа киче килеп җитте. 00:57.760 --> 01:03.640 Аның улы Фриц соңрак булган бөтен вакыйгаларны язып алды: 01:05.880 --> 01:12.040 Без бөтен көн буе союздашларның сугыш очкычларының монотон гөрләвен ишеттек. 01:12.040 --> 01:20.966 Бик салкын иде. Әни шәмнең көчсез яктысында мич янында тавык шулпасы пешерде. 01:20.966 --> 01:24.986 Әти эшләрне оештырырга чыгып киткән иде. 01:24.986 --> 01:27.966 Кинәт ишеккә шакыру ишетелде. 01:27.966 --> 01:33.986 Җикереп киттем, селкендем дә, әнинең шәп итеп шәмнәрне сүндерүен күрдем. 01:33.986 --> 01:39.393 Тагын бер тапкыр шакыру ишетелде. Без кыюлык җыеп ишекне ачтык. 01:39.393 --> 01:43.286 Тышта корыч каскалар кигән ике ир-ат басып тора иде. 01:43.286 --> 01:50.333 Берәү чит телдә сөйләде һәм кар өстендә яткан өченче кешегә ишарә итте. 01:50.333 --> 01:55.353 Без аңладык: бу ир-атлар американ солдатлары. 01:55.353 --> 01:59.273 Әни минем янда хәрәкәтсез басып торды. 01:59.273 --> 02:08.573 Алар кораллы иделәр һәм көчләп керергә мөмкинлекләре бар иде, ләкин алар шунда басып тордылар да күзләре белән сорадылар. 02:08.573 --> 02:13.346 Кар өстендә утырган ир-ат тере кебек түгел, ә үлгән кебек күренде. 02:13.346 --> 02:18.306 «Кер», – диде әни кунакчыл ишарә белән. 02:18.306 --> 02:24.153 Аларның берсе минем әнием белән французча аралаша алды. 02:24.153 --> 02:27.780 Әни яраланган кешегә карады. 02:27.780 --> 02:32.040 Мич янында утыргач, салкын алардан китте. 02:32.040 --> 02:35.900 Минем рухым янә күтәрелде. 02:35.900 --> 02:44.846 Өчәүсе дә таралып, үз берәмлекләрен югалтканнар һәм берничә көн буе урманда адашып йөргәннәр. 02:44.846 --> 02:48.880 Әни миңа кушты: «Алты бәрәңге тагын алып кил». 02:48.880 --> 02:56.540 Ул икенче шәмне яндырды һәм юылган, чистартылмаган бәрәңгеләрне шулпага кисеп салды. 02:56.540 --> 03:01.133 Ул вакытта аларны чистарту файдасыз булыр иде. 03:01.133 --> 03:08.333 Яраланган кеше күп кан югалткан иде һәм хәрәкәтсез, тын калып ятты. 03:08.333 --> 03:11.540 Әнинең шулпасы җәлеп итәрлек хуш ис бөркелде. 03:11.540 --> 03:18.146 Мин өстәлне әзерли идем, шулчак ишеккә тагын бер тапкыр шакыдылар. 03:18.146 --> 03:24.060 Мин американнарның тагын да сирәгрәк булырлар дип уйладым һәм икеләнмичә ишекне ачтым. 03:24.060 --> 03:30.726 Алар солдатлар иде, дүрт ир-ат, һәм барысы да тешләренә кадәр коралланган иде. 03:30.726 --> 03:37.080 Мин бу форма белән таныш идем. Алар безнең Вермахт солдатлары иде. 03:37.080 --> 03:43.026 Мин куркудан катып калдым. Бу безнең өчен ахыр идеме? 03:43.026 --> 03:49.180 Әни чыгып китте. Аның тыныч тавышы мине бераз тынычландырды. 03:49.180 --> 03:55.893 Син үзең белән салкын һава китердең, безнең белән ашарга телисеңме? — дип ул кинәт әйтеп салды. 03:55.893 --> 04:00.086 Шуның белән ул дөрес нотаны тапты. 04:00.086 --> 04:08.139 Солдатлар аларны җылы каршы алдылар һәм фронтлар арасындагы Арденнәләр чик буе төбәгендә Раштуа 04:08.139 --> 04:13.333 кичендә ватандашларын тапканына күренеп шатландылар. 04:13.333 --> 04:19.646 «Без бераз җылынырга ярыймы?» — дип сорады өлкән офицер, сержант. 04:19.646 --> 04:23.380 Бәлки без иртәгәгә кадәр кала алабызмы? 04:23.380 --> 04:28.906 «Әлбәттә», – дип җылы җавап бирде әни, аннары кыю итеп өстәде: 04:28.906 --> 04:34.373 Биредә инде өч кеше туңып беткән һәм җылынырга кирәк. 04:34.373 --> 04:39.453 Зинһар, Раштуа кичендә бернинди дә проблемалар тудырма! 04:39.453 --> 04:45.640 Сержант аңлады. Ул сорады: «Янкылармы?» 04:45.640 --> 04:50.733 Әни аларның һәрберсенә карап, акрын гына әйтте: 04:50.733 --> 04:55.253 Сез минем улларым булырга мөмкин, һәм эчтәгеләр дә. 04:55.253 --> 04:59.006 Берәү яраланган, бу яхшы хәл түгел. 04:59.006 --> 05:02.766 Калганнары да синең кебек ач һәм арыганнар. 05:02.766 --> 05:10.686 Аннары ул сержантка әйтте: «Бүген Раштуа киче, монда ату булмаячак!» 05:10.686 --> 05:18.580 Ул аңа карап торды. Ике-өч чиге булмаган секунд буе; ләкин әни кыю итеп әйтте: 05:18.580 --> 05:23.173 Винтовкаларыңны агачка куеп, эчкә кер! 05:23.173 --> 05:26.953 «Ул әйткәнчә эшләгез», – дип урылдады сержант. 05:26.953 --> 05:33.653 Бер сүз дә әйтмичә, алар коралларын без утын саклаган сарайга куйдылар: 05:33.653 --> 05:41.960 өч карабин, ике пистолет, бер җиңел пулемёт һәм ике базука 05:41.960 --> 05:46.506 Дошман американнардан яшеренеп калмаган иде. 05:46.506 --> 05:52.093 Өметсезлек батырлыгы белән алар кире сугышырга әзер иделәр. 05:52.093 --> 05:57.293 Барысы да кечкенә бүлмәдә булганда, алар нишләргә белмичә калдылар. 05:57.293 --> 06:05.400 Ләкин әни үзенең урынында иде. Елмаеп, ул һәркемгә урын тапты. 06:05.400 --> 06:09.586 Бездә өч урындык бар иде, ләкин әнинең караваты зур иде. 06:09.586 --> 06:14.440 Алар тын калды – һавада киеренкелек сизелде. 06:14.440 --> 06:17.420 Әни яңадан пешерә башлады. 06:17.420 --> 06:23.973 Яраланган кеше көчләп ыңгырашты. Бер немец аның өстенә иелде. 06:23.973 --> 06:26.366 «Син фельдшермы?» – дип сорады әни. 06:26.366 --> 06:34.013 Ул җавап бирде: «Юк, ләкин мин берничә ай элеккә кадәр Гейдельбергта медицина укыдым.» 06:34.013 --> 06:41.073 Аннары ул американнарга инглизчә аңлатты: «Суык аркасында яра инфекцияләнмәгән.» 06:41.073 --> 06:46.906 Ләкин ул кан югалтты һәм ял итүгә, туклыклы ризыкка мохтаҗ. 06:46.906 --> 06:49.620 Хәзер киеренкелек йомшарды. 06:49.620 --> 06:55.377 Сержант икмәк сумкасыннан кызыл шәраб шешәсен чыгарды, ә икенчесе өстәлгә солдатларга бирелә 06:55.377 --> 06:58.946 торган озак саклана торган икмәк батонны куйды. 06:58.946 --> 07:06.500 Әни икмәкне кисте. Ул касәгә бераз шәраб салды: «Авыру кеше өчен!» 07:06.500 --> 07:08.813 Калганнары бүленде. 07:08.813 --> 07:13.280 Хәзер Раштуа кичке ашы өчен барысы да әзер иде. 07:13.280 --> 07:16.753 Өстәлдә ике шәм елтырады. 07:16.753 --> 07:22.453 Өстәл башында әни вакытлы утыргычта утырды. 07:22.453 --> 07:28.526 Безнең өйдә ашар алдыннан тавышлы рәвештә дога кылу гадәте булмады. 07:28.526 --> 07:34.513 Ләкин хәзер барысы да башкача иде. Бәйрәмчә атмосфера хөкем сөрде. 07:34.513 --> 07:40.886 Беркем дә артык сүз сөйләмичә ашарга керешер дип уйламас иде. 07:40.886 --> 07:50.753 Без бер-беребезнең кулларыбызны тотып, әни бик хисле ихласлык белән сөйләде, нәкъ Раштуаны игълан итә кебек: 07:50.753 --> 07:54.033 Килегез, Раббыбыз Иисус, һәм безнең кунак булыгыз… 07:54.033 --> 08:00.300 Ул сүзләрен түбәндәгечә тәмамлады: «...һәм зинһар, ниһаять, бу сугышны тәмамлагыз!» 08:00.300 --> 08:08.473 Мин түгәрәк буйлап караганда солдатларның күзләрендә яшьләрне күрдем. Һәм беркем дә оялмады. 08:08.473 --> 08:15.173 Ниһаять, без йокларга яттык. Мин әнинең караватында урын таптым. 08:15.173 --> 08:24.126 Аз гына иртәнге аштан соң сержант американнарга американ сафларына бару юлын күрсәтте. 08:24.126 --> 08:28.013 Германия компасы кулларын алышты. 08:28.013 --> 08:32.253 Йөргән җиреңә игътибар ит. Күп кенә юллар миналанган. 08:32.253 --> 08:36.640 Җаболарыңны (сугыш очкыч-бомбардировщикларыңны) ишеткәч, аларга акылдан язган кебек кул болгат. 08:36.640 --> 08:42.413 Табиб инглизчәгә тәрҗемә итте. Аннары алар яңадан коралландылар. 08:42.413 --> 08:47.866 Һәркем шатланып бер-берсен кочаклады; алар яңадан очрашырга вәгъдә иттеләр: 08:47.866 --> 08:56.973 Бу канлы сугыш бетүгә үк! 08:56.973 --> 09:09.413 1996 елның гыйнварында, 50 елдан артык вакыт узгач, Фриц Винкен чынлап та американнар белән яңадан очрашты. 09:09.413 --> 09:16.886 Аларның берсендә әле дә ул беркайчан да аерылмаган немец Вермахты компасы бар иде.