1944-yil qishi Germaniyada.
Reyn bo'yidagi ko'plab odamlar urush tugayotganini o'ylashdi.
Shu sababli ustabek Vincken vayron bo'lgan oilasini – xotini va o'n ikki yoshli o'g'li Fritzni – o'zi yashayotgan
Hürtgen o'rmoniga yaqin joyga ko'chirib keldi, u yerda Wehrmacht uchun non pishirishga safarbar qilindi.
Bir necha soat tun bo'yi haydab yurgach, u ikkovini Kübelvagen mashinada ochiq joyda yashirin bo'sh barakka olib bordi.
Ammo front qotib qoldi. Dekabrda hattoki qarshi hujum ham bo'ldi.
Qor chuqur yog'ib qolgani uchun ikkovlari ham kulbada qoldi.
Biroq, otaga oilasini boqish tobora qiyinlashib bordi.
Va shunday qilib, 1944-yilgi Rojdestvo arafasi keldi.
Uning o'g'li Fritz keyinchalik sodir bo'lgan hamma narsani yozib qo'ydi:
Biz butun kun davomida Ittifoqchi qiruvchi samolyotlarning xira gurgurashini eshitdik.
Juda sovuq edi. Ona shamning xira yorug'ida pech yonida tovuq sho'rvasi tayyorladi.
Ota tashqarida ishlarni tartibga solish bilan band edi.
To'satdan eshik taqilladi.
Hayron bo'lib orqaga tortildim va onam shoshilib shamlarni o'chirayotganini ko'rdim.
Yana eshik taqilladi. Biz jur'at to'plab eshikni ochdik.
Tashqarida po'lat kaskalar kiygan ikki kishi turardi.
U chet tilida gapirdi va qor ustida yotgan uchinchi kishiga ishora qildi.
Biz angladik: bu erkaklar amerikalik askarlar ekan.
Ona yonimda harakatsiz turdi.
Ular qurollangan edilar va zo'rlab kirishlari mumkin edi, lekin ular shu yerda turib ko'zlari bilan so'rashdi.
Qor ichida o'tirgan odam tirikdan ko'ra o'likka o'xshardi.
"Keling," dedi ona iliq imo bilan.
Ulardan biri onam bilan fransuz tilida muloqot qila oldi.
Ona yarador odamga g'amxo'rlik qildi.
Pech yonida o'tirgach, sovuq ularni tark etdi.
Ruhim yana ko'tarildi.
Uchovlari tarqalib ketgan, bo'linmasidan ajralib qolgan va kunlardir o'rmon bo'ylab sayrab yurishgan edi.
Ona menga buyurdi: "Bor, yana olti dona kartoshka olib kel."
U ikkinchi shamni yoqdi va yuvilgan, po'stlog'i olinmagan kartoshkalarni sho'rva ichiga bo'lib tashladi.
O'sha paytda ularni po'stini tozalash behuda bo'lardi.
Jarohatlangan odam ko'p qon yo'qotgan va harakatsiz, jim yotgan edi.
Onaning sho'rvasi jozibali hid taratdi.
Men shunchaki stolni bezayotgan edim, eshik yana taqilladi.
Men amerikaliklarning yanada tarqalib ketishini kutgandim va ikkilanmay eshikni ochdim.
Ular askarlar edi, to'rtta erkak, va barchasi tishlarigacha qurollangan edi.
Men bu formasiga tanish edim. Ular Wehrmacht askarlarimiz edi.
Men qo'rqib falaj bo'lib qoldim. Bu biz uchun oxirimi?
Ona tashqariga chiqdi. Uning sokin ovozi meni biroz xotirjam qildi.
"Senga muzdek sovuqlik yopishib kelgan ekan, biz bilan ovqatlanasanmi?" u to'satdan dedi.
Shu bilan u to'g'ri ohangni topdi.
Askarlar ularni iliq kutib olishdi va frontlar orasidagi Ardennalar chegara hududida Rojdestvo arafasida vatandoshlarini
topganlaridan ko'zga ko'rinadigan darajada xursand bo'lishdi.
"Ozgina isinib olsak bo'ladimi?" deb so'radi katta zobit, serjant.
Ehtimol ertaga qolishimiz mumkinmi?
"Albatta," dedi ona iliq ohangda, so'ng jasorat bilan qo'shimcha qildi:
Bu yerda allaqachon uch kishi sovib qolgan va ularni isitish kerak.
Iltimos, Rojdestvo arafasida hech qanday muammo keltirmang!
Serjant tushundi. U so'radi: "Yankilar?"
Ona ularning har biriga qaradi va sekin dedi:
Siz mening o'g'illarim bo'lishingiz mumkin, ichkaridagilar ham.
Bir kishi yaralangan, bu yaxshi emas.
Qolganlari ham sen kabi och va charchagan.
Keyin u serjantga dedi: "Bugun Rojdestvo arafasi, bu yerda otish bo'lmaydi!"
U unga tikilib qoldi. Ikki-uch cheksiz soniyalab; lekin ona qat'iyat bilan dedi:
Qurollaringni yog'ochga qo'y va ichkariga kir!
"U aytgandek qil," dedi serjant g'azab bilan.
Bir so'z aytmay, ular qurollarini biz yog'ochni saqlagan omborga qo'ydilar:
uchta karabin, ikkita pistolet, bir yengil pulemyot va ikkita bazuka.
Dushman amerikaliklardan yashirinib qolmagan edi.
Umidsizlik jasorati bilan ular qarshi kurashishga tayyor edilar.
Hamma kishi kichik xonada bo'lganda, ular nima qilishni bilmay qolgandek edilar.
Ammo ona o'zini aynan o'sha joyda his qilardi. Kulib, u hammaga o'tiradigan joy topdi.
Bizda uchta stul bor edi, lekin onamning yotoqi katta edi.
Ular sukut saqladilar – havoda taranglik hukm surardi.
Ona yana ovqat pishirishni boshladi.
Jarohatlangan odam baland ovozda inilladi. Nemislardan biri uning ustiga egildi.
"Siz tez yordam hamshirasimis?" deb so'radi ona.
U javob berdi: "Yo'q, lekin men bir necha oy oldin gacha Haydelbergda tibbiyot o'qiganman."
Keyin u amerikaliklarga ingliz tilida tushuntirdi: "Yara sovuq tufayli yuqtirilmagan."
Ammo u qon yo'qotgan va dam olish hamda to'yimli ovqatga muhtoj.
Endi taranglik yengillashdi.
Serjant non sumkasidan qizil sharob shishasini oldi, boshqasi esa stolga askarlarga taqdim
etiladigan uzoq muddat saqlanadigan non bo'lagini qo'ydi.
Ona nonni bo'laklarga kesdi. U piyolaga biroz sharob quydi: "Kasal odam uchun!"
Qolganlari bo'lingan edi.
Endi Rojdestvo kechki ovqati uchun hamma narsa tayyor edi.
Stol ustida ikki sham yaltiradi.
Stol boshida Ona vaqtinchalik o'rindiqda o'tirgan edi.
Bizning uyda ovqatdan oldin baland ovozda duo qilish odati bo'lmagan.
Ammo endi hammasi boshqacha edi. Bayramona muhit hukmron edi.
Hech kim darhol ovqatga sho'ng'ishni o'ylamagan bo'lardi.
Biz bir-birimizning qo'llarini ushlab, ona esa go'yo Rojdestvoni e'lon qilayotgandek ta'sirli samimiyat bilan gapirdi:
Keling, Rabbimiz Iso, va bizning mehmonimiz bo'ling…
U so'zlar bilan yakunladi: "...va iltimos, nihoyat bu urushga yakun bering!"
Doyiraga nazar tashlaganimda askarlarning ko'zlarida yoshni payqadim. Va hech kim uyalmadi.
Nihoyat, biz yotishga bordik. Men onamning karavotida joy topdim.
Kam miqdordagi nonushtadan so'ng serjant amerikaliklarga amerikaliklarning chiziqlariga borish yo'lini ko'rsatdi.
Nemis kompassi qo'l almashtirdi.
Qayerga qadam bosayotganingizga e'tibor bering. Ko'plab yo'llar minalangan.
Jabolar (jangi bombardimon samolyotlaringiz)ni eshitsangiz, ularga aqldan ozgandek qo'l silkiting.
Shifokor tarjima qildi. Keyin ular yana qurollandilar.
Hamma bir-birini quvnoq quchoqladi; ular yana uchrashishga va'da berishdi:
Bu qonli urush tugashi bilan!
1996 yil yanvarida, 50 yildan ortiq vaqt o'tgach, Fritz Vincken aslida amerikaliklar bilan yana uchrashdi.
Ulardan birining hanuzgacha nemis Wehrmacht kompassi bor edi, u hech qachon undan ajralmagan.