1
00:00:00,000 --> 00:00:02,336


2
00:00:02,336 --> 00:00:06,146
Ubusika buka-1944 eJamani.

3
00:00:06,146 --> 00:00:09,940
Abantu abaninzi ecaleni koMlambo iRhine
bacinga ukuba imfazwe yayisiya kuphela.

4
00:00:09,940 --> 00:00:17,334
Yiyo loo nto umbhakeli oyintloko uVincken wazisa usapho lwakhe
olwaphuncukileyo, umfazi wakhe kunye nonyana wakhe oneminyaka

5
00:00:17,334 --> 00:00:25,900
elishumi elinesibini uFritz, ukuba bahlale kufuphi naye eHhurstgen
Forest, apho wanyanzeliswa ukuba abhake isonka seWehrmacht.

6
00:00:25,900 --> 00:00:31,957
Emva kokuqhuba ubusuku bonke iiyure ezininzi,
wabathatha bobabini wabasa ngeKübelwagen

7
00:00:31,957 --> 00:00:36,599
kwibhariaki engenamntu efihliwe kwindawo evulekileyo.

8
00:00:36,599 --> 00:00:43,073
Kodwa umngeni waphambili waba lukhuni.
NgoDisemba, kwabakho nokuhlasela okuphikisayo.

9
00:00:43,073 --> 00:00:48,160
Kuba bekhukuliswe kakhulu, bobabini bahlala esidulini.

10
00:00:48,160 --> 00:00:53,040
Noko ke, kwaba nzima ngakumbi
ukuba utata akhathalele usapho lwakhe.

11
00:00:53,040 --> 00:00:57,760
Kwaza ke kwafika uBusuku boKrisimesi ka-1944.

12
00:00:57,760 --> 00:01:03,640
Unyana wakhe uFritz kamva wabhala
phantsi yonke into eyenzekileyo:

13
00:01:05,880 --> 00:01:12,040
Besisiva isandi esingathi sithotha
seenqwelomoya zokulwa zama-Allied imini yonke.

14
00:01:12,040 --> 00:01:20,966
Bekukho umqhwa ombi. Umama wayepheka isuphu yenkukhu
ecaleni kwesitovu, ekukhanyeni okufipheleyo kwekhandlela.

15
00:01:20,966 --> 00:01:24,986
Utata wayephumile elungisa izinto.

16
00:01:24,986 --> 00:01:27,966
Ngequbuliso, kwabakho ukuknqa emnyango.

17
00:01:27,966 --> 00:01:33,986
Ndakothuka, ndasothuka ndaza ndabona
uMama etshica amakhandlela ngokungxama.

18
00:01:33,986 --> 00:01:39,393
Kwakho nokokhona okunye. Saba nesibindi saza savula ucango.

19
00:01:39,393 --> 00:01:43,286
Ngaphandle kwakho amadoda amabini enxibe iikhaphu zentsimbi.

20
00:01:43,286 --> 00:01:50,333
Omnye wathetha ngolwimi olungaziwayo waza
wakhomba komnye umntu owayelele ekhephini.

21
00:01:50,333 --> 00:01:55,353
Sayiqonda: la madoda ngamajoni aseMelika.

22
00:01:55,353 --> 00:01:59,273
Umama wema engashukumi ecaleni kwam.

23
00:01:59,273 --> 00:02:08,573
Babenxibe izixhobo kwaye bebeyakwazi ukunyanzela
ukungena, kodwa bema apho babuza ngamehlo abo.

24
00:02:08,573 --> 00:02:13,346
Indoda eyayihleli emkhenkceni
yayibonakala ngathi ifile kunokuba iphile.

25
00:02:13,346 --> 00:02:18,306
"Ngenani," watsho uMama esithi ngokwamkelayo.

26
00:02:18,306 --> 00:02:24,153
Omnye wabo ukwazile ukuthetha nomama wam ngesiFrentshi.

27
00:02:24,153 --> 00:02:27,780
Umama wakhathalela indoda enzakalileyo.

28
00:02:27,780 --> 00:02:32,040
Bekuhleli esitovini, babesala ubanda.

29
00:02:32,040 --> 00:02:35,900
Umoya wam uphakanyisiwe kwakhona.

30
00:02:35,900 --> 00:02:44,846
Bobathathu babesasazekile, belahlekelwe liqela labo
kwaye bebehamba-hamba ehlathini iintsuku ezininzi.

31
00:02:44,846 --> 00:02:48,880
Umama wandiyalela: "Hamba uye
kuzisa ezinye iitapile ezintandathu."

32
00:02:48,880 --> 00:02:56,540
Wakhanyisa ikhandlela lesibini waza wasika iitapile
ezihlanziweyo, zingaxobulwanga, wazifaka esuphweni.

33
00:02:56,540 --> 00:03:01,133
Ukuzixobula ngexesha elo bekuya kuba yinkcitha.

34
00:03:01,133 --> 00:03:08,333
Indoda enzakalileyo yayiphumele igazi
elininzi kwaye ilele ingashukumi, ithule.

35
00:03:08,333 --> 00:03:11,540
Isuphu kamama yayinuka kamnandi, ikhangelekile.

36
00:03:11,540 --> 00:03:18,146
Bendisandul' ukulungisa itafile
xa kwaphinda kwakhonkxwa emnyango.

37
00:03:18,146 --> 00:03:24,060
Bendilindele abantu baseMelika abaphithizelayo
ngakumbi, ndaza ndavula ucango ngaphandle kokuthandabuza.

38
00:03:24,060 --> 00:03:30,726
Bebengamajoni, amadoda amane, kwaye bonke bebexhobe kakhulu.

39
00:03:30,726 --> 00:03:37,080
Bendiyazi iyunifomu. Yayingamajoni ethu akwaWehrmacht.

40
00:03:37,080 --> 00:03:43,026
Ndandibambekile luloyiko. Ingaba isiphelo sethu esi?

41
00:03:43,026 --> 00:03:49,180
Umama waphuma. Ilizwi lakhe elizolileyo landiqinisekisa kancinci.

42
00:03:49,180 --> 00:03:55,893
"Uzisa ubushushu obungqindilili,
ungathanda ukutyela nathi?" watsho ethetha nje.

43
00:03:55,893 --> 00:04:00,086
Ngoko ke, wayevele watsala umxholo.

44
00:04:00,086 --> 00:04:07,998
Amasosha ababulisile ngobubele obukhulu kwaye ayevuya
ngokucacileyo ukufumana abantu belizwe lawo ngoBusuku

45
00:04:07,998 --> 00:04:13,333
beKrisimesi kummandla womda waseArdennes phakathi kweemikhosi.

46
00:04:13,333 --> 00:04:19,646
"Singazifudumeza kancinci?" wabuza igosa eliphezulu, isajini.

47
00:04:19,646 --> 00:04:23,380
Mhlawumbi singahlala side kube ngomso?

48
00:04:23,380 --> 00:04:28,906
"Ewe," watsho uMama ngobubele, waza wongeza ngesibindi:

49
00:04:28,906 --> 00:04:34,373
Sekukho abantu abathathu apha
abangqele kwaye kufuneka bazifudumeze.

50
00:04:34,373 --> 00:04:39,453
Nceda, musa ukwenza nantoni na ingxaki ngoBusuku beKrisimesi!

51
00:04:39,453 --> 00:04:45,640
USajini uyaqonda. Wafuna ukwazi: "NgamaYanki?"

52
00:04:45,640 --> 00:04:50,733
Umama wajonga ngamnye kubo waza wathi kancinci:

53
00:04:50,733 --> 00:04:55,253
Ningaba ngoonyana bam, kunye nabo abangaphakathi.

54
00:04:55,253 --> 00:04:59,006
Omnye wenzakele, hayi ngendlela elungileyo.

55
00:04:59,006 --> 00:05:02,766
Abanye balambile kwaye badiniwe njengawe.

56
00:05:02,766 --> 00:05:10,686
Wathi ke kusejaji, "Ngumthendeleko
weKrisimesi, akusayi kubakho kudubula apha!"

57
00:05:10,686 --> 00:05:18,580
Wamjonga. Kangangemizuzwana emibini okanye
emithathu engapheliyo; kodwa uMama wathi ngokuqinisekileyo:

58
00:05:18,580 --> 00:05:23,173
Beka imipu yakho phezu kwenkuni uze ungene ngaphakathi!

59
00:05:23,173 --> 00:05:26,953
"Yenza njengoko etshoyo," kwakhwaza usajini.

60
00:05:26,953 --> 00:05:33,653
Bengathethi nto, babeka izixhobo zabo kwindlu
yokugcina amaplanga apho sasigcina khona iinkuni zethu:

61
00:05:33,653 --> 00:05:41,960
iikarabhayini ezintathu, izipistoli ezibini,
umpu womatshini olula kunye neebhazooka ezimbini.

62
00:05:41,960 --> 00:05:46,506
Utshaba aluzange luhlale lufihliwe kumaMelika.

63
00:05:46,506 --> 00:05:52,093
Benesibindi esibangelwa
kukuphelelwa lithemba, babekulungele ukulwa.

64
00:05:52,093 --> 00:05:57,293
Xa wonke umntu wayekwigumbi
elincinci, babonakala bengazi ukuba mabenzeni.

65
00:05:57,293 --> 00:06:05,400
Kodwa uMama wayevuya kakhulu. Enyanyekela,
wafumanela wonke umntu indawo yokuhlala.

66
00:06:05,400 --> 00:06:09,586
Sasinazo izitulo ezithathu, kodwa ibhedi kaMama ibikhulu.

67
00:06:09,586 --> 00:06:14,440
Bathula – kwakukho uxinzelelo.

68
00:06:14,440 --> 00:06:17,420
Umama uqalile ukupheka kwakhona.

69
00:06:17,420 --> 00:06:23,973
Indoda enzakalileyo yakhonkotha
kakhulu. Omnye wamaJamani waguqa phezu kwayo.

70
00:06:23,973 --> 00:06:26,366
"Uligqirha wongxamiseko?" kubuza uMama.

71
00:06:26,366 --> 00:06:34,013
Waphendula wathi, "Hayi, kodwa bendifunda ubugqirha
eHeidelberg kude kube yinyanga ezimbalwa ezidlulileyo."

72
00:06:34,013 --> 00:06:41,073
Wathi ke wacacisela abantu baseMelika
ngesiNgesi: "Inxeba alifanganga ngenxa yobanda."

73
00:06:41,073 --> 00:06:46,906
Kodwa ulahlekelwe ligazi kwaye
udinga ukuphumla nokutya okunesondlo.

74
00:06:46,906 --> 00:06:49,620
Ngoku uxinzelelo luye lwancipha.

75
00:06:49,620 --> 00:06:55,375
USajini wakhupha ibhotile yewayini ebomvu kwingxowa yakhe
yesonka, ngelixa omnye ebeka ilofu yesonka sekhomishari

76
00:06:55,375 --> 00:06:58,946
(isonka esihlala ixesha elide esinikwa amajoni) etafileni.

77
00:06:58,946 --> 00:07:06,500
Umama wasika isonka. Wagalela iwayini
encinci kwikomityi: "Ngomntu ogulayo!"

78
00:07:06,500 --> 00:07:08,813
Okunye kwahlulwa.

79
00:07:08,813 --> 00:07:13,280
Ngoku yonke into ibiyilungele isidlo sangokuhlwa seKrisimesi.

80
00:07:13,280 --> 00:07:16,753
Izibane ezibini zazidanyaza etafileni.

81
00:07:16,753 --> 00:07:22,453
Entloko yetafile, uMama wayehleli
kwisitulo esenziwe ngokungathanga.

82
00:07:22,453 --> 00:07:28,526
Ekhayeni lethu, kwakungeyo ndlela
yokuthandaza phezulu phambi kokutya.

83
00:07:28,526 --> 00:07:34,513
Kodwa ngoku yonke into yayahlukile. Kwakukho umoya wovuyo.

84
00:07:34,513 --> 00:07:40,886
Akukho mntu obengacinga ngokungena
ekutyeni ngaphandle kokulibazisa.

85
00:07:40,886 --> 00:07:50,753
Sazibamba ngesandla, kwaye uMama wathetha
ngenyaniso echukumisayo, ngokungathi ubhengeza iKrisimesi:

86
00:07:50,753 --> 00:07:54,033
Yiza, Nkosi Yesu, ube lundwendwe lwethu…

87
00:07:54,033 --> 00:08:00,300
Uqukumbele ngala mazwi: "...kwaye
nceda, ekugqibeleni yipheliseni le mfazwe!"

88
00:08:00,300 --> 00:08:08,473
Ndithe ndajonga-jonga esangqeni, ndabona iinyembezi
emehlweni amajoni. Kwaye akukho namnye owayethuka.

89
00:08:08,473 --> 00:08:15,173
Ekugqibeleni, sayolala. Ndifumene indawo ebhedini kaMama.

90
00:08:15,173 --> 00:08:24,126
Emva kwesidlo sakusasa esincinci, usajini
wabakhombisa abantu baseMelika indlela eya kwimigca yabo.

91
00:08:24,126 --> 00:08:28,013
Ikhampasi yaseJamani itshintshe abanini.

92
00:08:28,013 --> 00:08:32,253
Jonga apho uhamba khona. Iindlela ezininzi zinezigcayiselo.

93
00:08:32,253 --> 00:08:36,640
Xa usiva iiJabos zakho (iinqwelomoya zokulwa
nezobhomu), zibhabhazele ngesandla ngamandla onke.

94
00:08:36,640 --> 00:08:42,413
Ugqirha uye wangqina ngesiNgesi.
Emva koko baye bazixhobisa kwakhona.

95
00:08:42,413 --> 00:08:47,866
Wonke umntu wawuthandazana ngovuyo;
bathembisa ukuba bazakuphinda badibane:

96
00:08:47,866 --> 00:08:56,973
Nje ukuba le mfazwe yegwala iphelile!

97
00:08:56,973 --> 00:09:09,413
NgoJanuwari ka-1996, emva kweminyaka engaphezu
kwama-50, uFritz Vincken waphinda wadibana nabantu baseMelika.

98
00:09:09,413 --> 00:09:16,886
Omnye wabo wayesenayo ikhampasi
yomkhosi waseJamani, awayengazange ayilahle.

