ווינטער 1944 אין דײַטשלאַנד.
אַ סך מענטשן לענגס דעם ריין האָבן געמיינט אַז דער קריג קומט צו אַ סוף.
דערפֿאַר האָט דער מייסטער־באַקער ווינקען געבראַכט זײַן צעבראָכענע משפּחה, זײַן פֿרוי און זײַן צוועלף־יאָריקן זון פֿריץ,
צו וווינען נעבן אים אין דעם הערצגן וואַלד, וווּ ער איז גערופֿן געוואָרן צו באַקן ברויט פֿאַר די ווערמאַכט.
נאָך שעהן פֿאָרן דורך די נאַכט, האָט ער זיי ביידע גענומען אין אַ קיובלװאַגן צו אַ
ליידיקער באַראַק, פאַרבאָרגן אין אַ קלאָרע שטעלע.
אָבער די פראָנט האָט זיך פאַרשטאַרקט. אין דעצעמבער איז אפילו געווען אַ קעגנאָפֿענסיוו.
טיף באַשנייט, זענען די צוויי געבליבן אין דער היטל.
אָבער עס איז געוואָרן אַלץ שווערער פֿאַרן טאַטן צו פֿאַרזאָרגן זײַן משפּחה.
און אַזוי איז אָנגעקומען דער ניטל־אױװנט 1944.
זיין זון פֿריץ האָט שפּעטער אַלץ וואָס געשען איז, אויפֿגעשריבן:
מיר האָבן געהערט דעם טומלדיקן גערויש פֿון די פֿליִער־פֿליגערס פֿון די אַליִיִרטע אַלע טאָג.
עס איז געווען זייער קאַלט. די מאַמע האָט בײַם אויוון אין דער שוואַכער ליכט פֿון אַ ליכט געמאַכט הינדל־זופּ.
דער טאַטע איז געווען אַרויס צו אָרגאַניזירן זאַכן.
פּלוצלינג האָט מען געקלאַפּט אויף דער טיר.
פֿאַרשטוינט האָב איך זיך צוזאַמענגעצויגן און געזען ווי מאַמע האָט געשווינט אויסגעבלאָזן די ליכט.
עס האָט נאָך אַמאָל געקלאַפּט. מיר האָבן זיך גענומען מוט און געעפֿנט די טיר.
דרויסן האָבן געשטאַנען צוויי מענער מיט שטאָל־העלמען.
איינער האָט גערעדט אין אַ פרעמדער שפּראַך און האָט געוויזן אויף אַ דריטן מענטש וואָס ליגט אין דער שניי.
מיר האָבן פֿאַרשטאַנען: די מענער זענען אַמעריקאַנער זאָלדאַטן.
די מאַמע איז געשטאַנען אומבאַוועגלעך בײַ מיר.
זיי זענען געווען באַוואָפֿנט און האָבן געקענט זיך אַרײַנדרינגען, אָבער זיי האָבן דאָרט געשטאַנען און מיט זייערע אויגן געבעטן.
דער מענטש וואָס זיצט אין דער שניי האָט אויסגעזען מער טויט ווי לעבעדיק.
"קום אַרײַן," האָט מאַמע געזאָגט מיט אַ באַגריסנדיקן געשטע.
איינער פֿון זיי האָט געקענט מיט מײַן מאַמע אויף פֿראַנצויזיש רעדן.
די מאַמע האָט זיך אָפּגעזאָרגט פֿאַר דעם פֿאַרוווּנדעטן מאַן.
זיצנדיק בײַם אויוון, האָט זיי די קעלט פֿאַרלאָזט.
מײַן גײַסט איז ווידער אויפֿגעהויבן געוואָרן.
די דרײַ זענען צעשפּרייט געוואָרן, האָבן זייער איינהייט פאַרלוירן און האָבן שוין טעג לאַנג אין וואַלד אַרומגעוואַנדערט.
די מאַמע האָט מיר געהייסן: "גיי און ברענג נאָך זעקס קאַרטאָפֿל."
זי האָט אָנגעצונדן אַ צווייטע ליכט און האָט די געוואַשןע, אומגעשיילטע קאַרטאָפֿל אין די זופּ געשניטן.
זיי צו שיילן וואָלט געווען אַ פאַרשווענדונג דעמאָלט.
דער פאַרווונדעטער מענטש האָט פיל בלוט פאַרלוירן און האָט געלעגן אומבאַוועגלעך און שטיל.
די מאַמעס זופּ האָט אַרויסגעגעבן אַן איינלאַדנדיקן ריח.
איך האָב נאָר געשטעלט דעם טיש, ווען עס האָט ווידער געקלאַפּט בײַ דער טיר.
איך האָב דערוואַרט מער צעשפּרייטע אמעריקאנער און האָב אָן קיין צווייפל די טיר געעפֿנט.
זיי זענען געווען זאָלדאַטן, פֿיר מענער, און אַלע געווערן ביז די ציין.
איך האָב די יוניפאָרם גוט געקענט. זיי זענען געווען אונדזערע זאָלדאַטן פֿון דער ווערמאַכט.
איך בין געווען פּאַראַליזירט פֿון שרעק. צי איז דאָס דער סוף פֿאַר אונדז?
די מאַמע איז אַרויסגעטראָטן. איר רויִקער קול האָט מיר אַ ביסל באַרויִקט.
דו ברענגסט די קאַלטקייט מיט דיר, ווילסטו עסן מיט אונדז? זי האָט עס אויסגעבראָכן.
מיט דעם האָט זי געטראָפֿן די ריכטיקע נאָטע.
די זאָלדאַטן האָבן זיי האַרציק באַגריסט און זענען געווען קלאָר פריילעך, אַז זיי האָבן געפֿונען מיטלאַנדער אויף ניטל־אָוונט
אין דער גרעניצ־געגנט פֿון די אַרדענען צווישן די פראָנטן.
"קענען מיר זיך אַ ביסל אָנוואַרעמען?" האָט געפרעגט דער עלטסטער אָפֿיציר, אַ סערזשאַנט.
אפֿשר קענען מיר בלײַבן ביז מאָרגן?
"פֿאַרשטייט זיך," האָט מאַמע וואַרעם געענטפֿערט, און דערנאָך האָט זי מוטיק צוגעגעבן:
עס זענען שוין דריי מענטשן דאָ וואָס זענען דורכגעפרירן און דאַרפֿן זיך אָנוואַרעמען.
ביטע מאַכט נישט קיין צרות אויף ניטל־אײַווע!
דער סערזשאַנט האָט פֿאַרשטאַנען. ער האָט געפֿאָדערט צו וויסן: "יאַנקס?"
די מאַמע האָט געקוקט אויף יעדן איינעם פֿון זיי און האָט לאַנגזאַם געזאָגט:
איר קענט זײַן מײַנע זין, און די אינעווייניק אויך.
איינער איז פֿאַרוווּנדעט, נישט אויף אַ גוטן אופֿן.
די אַנדערע זענען אַזוי הונגעריק און מיד ווי דו.
דאַן האָט זי געזאָגט צום סערזשאַנט: "עס איז ניטל־אױװנט, דאָ טאָר מען נישט שיסן!"
ער האָט זי אָנגעשטאַרערט. פֿאַר צוויי אָדער דריי אומענדיקע סעקונדעס; אָבער מאַמע האָט באַשטימט געזאָגט:
לייג דײַנע געווער אויף דעם האָלץ און קום אַרײַן!
"טאָן ווי זי זאָגט," געגראָלט דער סערזשאַנט.
אָן אַ וואָרט, האָבן זיי געלייגט זייערע וואָפֿנס אין דעם שײַער, וווּ מיר האָבן געהאַלטן אונדזער האָלץ:
דרײַ קאַרבינען, צוויי פּיסטוילן, אַ לײַכטער מאַשין־ביקס און צוויי באַזוקאַס.
דער שונא איז נישט געבליבן פאַרבאָרגן פֿון די אמעריקאנער.
מיט דער מוט פֿון ייאוש זענען זיי געווען גרייט צוריקצוקעמפן.
ווען אַלעמען איז געווען אין דעם קליינעם צימער, האָבן זיי אויסגעזען ווי אויב זיי האָבן נישט געוואוסט וואָס צו טאָן.
אבער מאַמע איז געווען אין איר עלעמענט. מיט אַ שמייכל האָט זי געפֿונען אַ זיץ פֿאַר יעדן.
מיר האָבן געהאַט דרײַ שטולן, אָבער מאַמעס בעט איז געווען גרויס.
זיי זענען געבליבן שטיל – אין דער לופט איז געווען שפּאַנונג.
די מאַמע האָט ווידער אָנגעהויבן קאָכן.
דער פאַרווונדעטער מאַן האָט שטאַרק געגראָנט. איינער פֿון די דײַטשן האָט זיך איבער אים געבויגן.
"ביסטו אַ פּאַראַמעדיקער?" האָט מאַמע געפרעגט.
ער האָט געענטפֿערט: "ניין, אָבער איך האָב ביז אַ פּאָר חדשים צוריק מעדיצין געלערנט אין היידלבערג."
דערנאָך האָט ער די אמעריקאנער אויף ענגליש דערקלערט: "די וואונד איז נישט אינפֿעקטירט דאַנק דער קעלט."
אָבער ער האָט פֿאַרלוירן בלוט און דאַרף רו און געזונטע עסן.
איצט האָט זיך די שפּאַנונג געלאָזט.
דער סערזשאַנט האָט גענומען אַ פֿלאַש רויטן וויין פֿון זײַן ברויט־זאַק, בשעת אַ צווייטער האָט אַ לאָף
האַרטטאַק (אַ לאַנג־האַלטנדיקער ברויט, צוגעשטעלט פֿאַר זאָלדאַטן) אויפֿן טיש געשטעלט.
די מאַמע האָט געשניטן דאָס ברויט. זי האָט אַ ביסל וויין אין דעם גלאז געגאָסן: "פֿאַרן קראַנקן מענטש!"
דער איבעריקער טייל איז צעטיילט געוואָרן.
יעצט איז אַלץ געווען גרייט פֿאַר דער ניטל־וועטשערע.
צוויי ליכטעלעך האָבן אויפֿן טיש געפלאַקערט.
אויפֿן קאָפּ פֿון דער טיש איז מאַמע געזעסן אויף אַ מאַכע־זיצל.
אין אונדזער היים איז נישט געווען מנהג צו בעטן הויך איידער די מאָלצייטן.
אָבער איצט איז אַלץ געווען אַנדערש. עס איז געווען אַ פֿעסטלעכע אַטמאָספֿער.
קיינער וואָלט נישט געמיינט זיך גלייך צו באַגיין מיטן עסן אָן ווײַטערדיקע הקדמות.
מיר האָבן זיך געהאַלטן בײַ די הענט, און מאַמע האָט גערעדט מיט רירנדיקער אויפֿריכטיקייט, ווי אויב זי וואָלט געמאָלדן ניטל:
קום, האַר ישוע, און זײַ אונדזער גאַסט…
זי האָט געענדיקט מיט די ווערטער: "...און ביטע, סוף־כּל־סוף מאַכט אַ סוף צו דעם מלחמה!"
ווען איך האָב אַרומגעקוקט אין דעם קרײַז, האָב איך געזען טרערן אין די אויגן פֿון די זאָלדאַטן. און קיינער האָט זיך נישט געשעמט.
לעסאָף זענען מיר געגאַנגען צו בעט. איך האָב געפֿונען אַ אָרט אין מאַמעס בעט.
נאָך אַ קנאַפּן פרישטיק האָט דער סערזשאַנט די אַמעריקאַנער דעם וועג צו די אַמעריקאַנער שורות געוויזן.
אַ דײַטשישער קאָמפּאַס האָט געביטן באַזיצער.
זע וווּ דו גייסט. פילע וועגן זענען מינעוועט.
ווען איר הערט אייערע דזשאַבאָס (קעמפֿער־באָמבערס), וואַוועט צו זיי ווי משוגע.
דער דאָקטער האָט איבערגעזעצט אויף ענגליש. דאַן האָבן זיי זיך ווידער באַוואָפֿנט.
אַלע האָבן זיך פריילעך געהאַלדזט; זיי האָבן צוזאָג געטאָן זיך ווידער צו טרעפֿן:
ווי נאָר דער בלוטיקער קריג וועט זײַן פֿאַרבײַ!
אין יאַנואַר 1996, מער ווי 50 יאָר שפּעטער, האָט פֿריץ ווינקען טאַקע ווידער זיך געטראָפֿן מיט די אַמעריקאַנער.
איינער פֿון זיי האָט נאָך געהאַט דעם דײַטשן ווערמאַכט־קאָמפּאַס, פֿון וועלכן ער האָט זיך קיינמאָל נישט געשיידט.