1
00:00:00,007 --> 00:00:00,445


2
00:00:00,445 --> 00:00:04,669
Lona bashebelli ba ratehang, le
tseba eng ka ho fetola maemo a lehodimo?

3
00:00:04,669 --> 00:00:12,017
Na taba ena le hona e buisana ka eona ka khang tikolohong ea
heno, 'me hangata e hanoa e le teori ea morero oa sephiri?

4
00:00:12,017 --> 00:00:18,523
Thuto e latelang e fanoeng ke ngaka ea mahlale
a tlhaho kopanong ea Summer WEFF 2022 e Davos,

5
00:00:18,523 --> 00:00:23,034
e fana ka leseli le leholo mabapi le taba ena.

6
00:00:23,034 --> 00:00:28,982
Philipp Zeller o ithutetse fisiksi ETH Zurich mme
o na le lengolo la bongaka la mahlale a tlhaho.

7
00:00:28,982 --> 00:00:32,719
Joaloka mokhanni oa sefofane oa boithabiso,
Zeller o bile le kamano e haufi le maemo a

8
00:00:32,719 --> 00:00:35,545
leholimo ka lilemo tse fetang mashome a mararo.

9
00:00:35,545 --> 00:00:39,898
Ha nako e ntse e ea, o ile a hlola a
hlokomela liketsahalo tse sa tloaelehang leholimong.

10
00:00:39,898 --> 00:00:44,981
O ile a qala ho etsa dipatlisiso tsa hae.

11
00:00:44,981 --> 00:00:52,113
Haholoholo mabapi le lihlooho tsa SRM (taolo ea mahlaseli a
letsatsi), SAI (ho fafatsa likarolo tse phahameng

12
00:00:52,113 --> 00:01:00,549
tsa sepakapaka ka li-aerosol) le HAARP (Morero oa
Liphuputso o Sebetsang oa Maqhubu a Phahameng a Auroral).

13
00:01:00,549 --> 00:01:06,129
Zeller, eo e kileng ea e-ba morupeli oa univesithi, o sebelitse
lekaleng la ho fana ka litokelo tsa boqapi ka lilemo tse ngata.

14
00:01:06,129 --> 00:01:09,893
Ke ka lebaka leo a nang le tsebo e ngata sebakeng sena.

15
00:01:09,893 --> 00:01:17,185
Ka lipatlisiso tsa hae, o fumane li-patent
tse ka bang 1,000 tsa mahlale a ho fetola boemo

16
00:01:17,185 --> 00:01:21,861
ba leholimo – tse qalileng ho tloha ka 1892.

17
00:01:21,861 --> 00:01:25,906
Nehelano e latelang ha e reretsoe ho baka letsoalo.

18
00:01:25,906 --> 00:01:32,698
Ho laolwa ha boemo ba lehodimo ho etsahala ka
tsela efe kapa efe, hore na re tseba kapa ha re tsebe.

19
00:01:32,698 --> 00:01:39,367
Ho e-na le hoo, phatlalatso e thehiloeng nneteng ea
lintlha e lokela ho hanyetsa khanyetso efe kapa efe ea

20
00:01:39,367 --> 00:01:44,165
liketsahalo tsena le ho fana ka mabaka a tiileng a sa sekameng.

21
00:01:44,165 --> 00:01:51,164
Ka hona, ka kopo arolelana video ena le
batho ba sa tsebeng empa ba batlang nnete.

22
00:01:51,164 --> 00:01:55,625
Sena se latelwa ke puo ya Dr. Philipp Zeller
kopanong ya Summer WEFF 2022 e tshwaretsweng Davos.

23
00:01:55,625 --> 00:02:01,524
Joale, taba ea boenjiniere ba
tikoloho le bophelo bo botle ke efe?

24
00:02:01,524 --> 00:02:07,426
Jwalokaha ke boletse, nka rata ho fana ka
kakaretso e sa qaqiseng ya ditokomane le melao e

25
00:02:07,426 --> 00:02:10,907
mmalwa ya mmuso e amanang le ditokelo tsa boqapi.

26
00:02:10,907 --> 00:02:14,807
Li-patente ha li ngolisehe bakeng sa
boithabiso feela; li ja chelete e ngata.

27
00:02:14,807 --> 00:02:22,064
Mme hape o tlameha ho paka hore di a sebetsa, ho seng jwalo ha di
na ho ananelwa, le dipampiri tsa diphuputso tse phatlaladitsweng,

28
00:02:22,064 --> 00:02:31,011
eseng tse entsweng ke nna ka bonna, hobane, jwalo ka ha ke
boletse, kgatello e lokela ho dula e le hodima bophelo bo botle.

29
00:02:31,011 --> 00:02:36,365
Jwalokaha ke boletse, ena ke kakaretso feela; ke ntse ke
tswela pele ho etsa dipatlisiso hoo e ka bang ka nako tsohle.

30
00:02:36,365 --> 00:02:44,244
Ha ke na morero oa ho fana ka puo ea saense mona, ka moelelo
oa seboka sa saense, mabapi le sebopeho le tse ling, empa

31
00:02:44,244 --> 00:02:48,337
ho e-na le hoo, joalokaha ke boletse, ke fana ka kakaretso.

32
00:02:48,337 --> 00:02:52,750
Mme ehlile, nka be ke fositse, kea etsa diphoso,
kapa nka qotsa ntho e ka nnang ya se ke ya

33
00:02:52,750 --> 00:02:57,539
tshepahala; ke mpa feela ke batla ho bolela seo esale pele.

34
00:02:57,539 --> 00:03:00,158
Joale, geoengineering ke eng hantle-ntle?

35
00:03:00,158 --> 00:03:08,305
Mof. Weichelt o buile ka li-chemtrail pejana. Ke leka ho se
sebelise lentsoe lena hobane hang-hang le u etsa hore u bonahale

36
00:03:08,305 --> 00:03:15,334
eka u motho ea lumelang mererong ea sephiri, leha
lentsoe lena ka bo lona le qapiloe ke Lebotho la Sefofane

37
00:03:15,334 --> 00:03:20,165
la US lilemong tsa bo-1970. Ke sona se qabolang ka lona.

38
00:03:20,165 --> 00:03:29,878
Geoengineering ka sebele ke lentswe le sa sekameng ka lehlakoreng
le leng, mme geoengineering haholoholo e akaretsa ho fetola maemo

39
00:03:29,878 --> 00:03:36,847
a lehodimo, e leng ntlha ya bohlokwahadi, ka ho
lokolla dikarolwana moyeng, empa hape le ka ho

40
00:03:36,847 --> 00:03:41,661
ntsha maqhubu a matla a motlakase le makenete moyeng.

41
00:03:41,661 --> 00:03:49,741
Ebe, ehlile, ho phuputsa lefatše, hobane taba eohle ke ho le
fetola, ho le sebetsa ka boenjiniere, geo, e leng lefatše.

42
00:03:49,741 --> 00:03:54,382
Sena se bolela hore ba batlisisa
likheo, masalla a oli, khase, jj.

43
00:03:54,382 --> 00:04:02,931
Mme kannete, hoo e ka bang ha ke a ka ka dumela qalong, o ka baka
ditšisinyeho tsa lefatshe ka boqapi ka mesebetsi ena. Mme

44
00:04:02,931 --> 00:04:12,535
qetellong, o ka boela wa fetola tšimo ea makenete ea Lefatše,
haholo-holo ka mahlaseli a boletsoeng a motlakase-makhethe.

45
00:04:12,535 --> 00:04:16,303
Hobaneng ho qaloa ho etsoa boenjiniere ba tikoloho?

46
00:04:16,303 --> 00:04:23,665
Ha e le hantle, sena se re kgutlisetsa morao Ntweng yohle ya
Molomo, e qalileng hang kamora Ntwa ya Bobedi ya Lefatshe.

47
00:04:23,665 --> 00:04:30,072
Ha e le hantle, e qalile pele, bonyane ka liteko tsa ho
susumetsa boemo ba leholimo. Empa boenjiniere bo boholo ba

48
00:04:30,072 --> 00:04:33,771
tikoloho bo qalile kannete kamora Ntoa ea Bobeli ea Lefatše.

49
00:04:33,771 --> 00:04:42,698
Mme ke rata ho qotsa Mopresidente wa mehleng wa Amerika, Lyndon
B. Johnson, mona. Kopanong ka 1962, o ile a re, mme ke qotsa:

50
00:04:42,698 --> 00:04:47,563
"Mang kapa mang ya laolang boemo ba lehodimo o laola lefatshe."

51
00:04:47,563 --> 00:04:53,657
Mme tsena ke ditabatabelo tsa matla ana a
maholo-holo, a etelletsweng pele ke United States.

52
00:04:53,657 --> 00:05:00,642
Ka tsela, puo ena e fumaneha ho YouTube, moo o ka
e fumanang le ho mamela mantsoe a eona a mantlha.

53
00:05:00,642 --> 00:05:06,886
Nakong e fetileng – ntho e qabolang ke hore batho ba
dula ba latola hore geoengineering e ntse e etswa – empa

54
00:05:06,886 --> 00:05:10,392
nakong e fetileng ho ne ho ena le merero e mengata e tjena.

55
00:05:10,392 --> 00:05:15,546
Nka rata ho bolela batho ba seng bakae ba tummeng
haholo bao hona joale le bona ba ananeloang phatlalatsa.

56
00:05:15,546 --> 00:05:24,618
Morero oa Cumulus, o ileng oa baka koluoa e kholo ea
likhohola United Kingdom ka 1952 ha maru a ne a jesisitsoe

57
00:05:24,618 --> 00:05:29,309
peo e le ho a etsa ka boqapi le ho etsa hore a nke pula.

58
00:05:29,309 --> 00:05:33,920
Ho bile le koluoa e matla haholo ea
likhohola, moo batho ba 34 ba ileng ba shoela teng 'me

59
00:05:33,920 --> 00:05:36,302
matlo a mangata a ile a hoholoa ke metsi, jj.

60
00:05:36,302 --> 00:05:42,990
Ho na le, ehlile, likoluoa tse mpe le ho feta,
empa tabeng ena kamano e ne e bonahala hang-hang.

61
00:05:42,990 --> 00:05:47,879
Eaba e khutsisoa ka lilemo tse ngata,
ehlile, ho fihlela qetellong e senoloa.

62
00:05:47,879 --> 00:05:53,908
Eaba ho ba le Morero oa Stormfury, o neng o tsoela pele ho tloha
ka 1962 ho fihlela ka 1971. Sepheo e ne e le ho

63
00:05:53,908 --> 00:05:59,606
susumetsa lifefo tsa leholiotsoana ka mokhoa o
bitsoang ho jala, ke hore, ho lokolloa ha likaroloana.

64
00:05:59,606 --> 00:06:02,535
Sena se etsoa ka bokhabane bo boholoanyane kajeno
ho feta kamoo se neng se etsoa kateng mehleng eo.

65
00:06:02,535 --> 00:06:06,725
Ka nako eo, e ne e le morero feela, o
ntse o le mothating oa lipatlisiso.

66
00:06:06,725 --> 00:06:14,125
Mme yaba, jwalo ka ha batho ba bangata mohlomong ba tseba, ho
bile le morero wa Popeye, moo pula e matla e neng e qholotswa ka

67
00:06:14,125 --> 00:06:18,940
boomo nakong ya Ntwa ya Vietnam e le ho
tlatsa ditsela tsa phepelo tsa Vietcong ka

68
00:06:18,940 --> 00:06:22,297
seretse le ho thibela hore di se ke tsa sebediswa.

69
00:06:22,297 --> 00:06:28,561
Mme qetellong, hape ke rata ho le hopotsa hore ho se ho entsoe
liteko tsa libomo tsa nyutlelie tse fetang 2,000. Jwale,

70
00:06:28,561 --> 00:06:34,696
ke hobaneng ho hlokahala hore ho lekoa bomo e senyang
hakaale ebile e senya tikoloho makgetlo a mangata hakana?

71
00:06:34,696 --> 00:06:39,408
Ke bolela hore, haeba o batla ho di haha, mme ke se ke
na le dipelaelo ka seo, jwale diteko tse pedi kapa

72
00:06:39,408 --> 00:06:44,508
tse tharo di lekane ho fumana hore na di sebetsa jwang.

73
00:06:44,508 --> 00:06:51,941
Mme le kajeno o ntse o ka e lemoha, ka metsing, ka
mobung le sepakapakeng, radioactivity ena kaofela.

74
00:06:51,941 --> 00:06:58,634
Ho na le litokomane tsa semmuso tse ngata-ngata, haeba e se
makholo, tseo tse ling tsa tsona esale li fumaneha phatlalatsa,

75
00:06:58,634 --> 00:07:03,695
ha tse ling li ile tsa lokolloa sephiring
hamorao, haholo-holo United States, moo o ka qetang

76
00:07:03,695 --> 00:07:07,028
lihora o ntse o etsa lipatlisiso le ho li khoasolla.

77
00:07:07,028 --> 00:07:13,199
Nka rata ho bontsha ka bokgutshwane e nngwe ya
tsona mona, e leng tlhahiso ya ho fetola maemo a

78
00:07:13,199 --> 00:07:16,900
lehodimo e neng e le ka pela Lekgotla la Ketsamolao la US.

79
00:07:16,900 --> 00:07:21,326
Ke tokomane e akaretsang haholo, e
batlang e le maqephe a 200 bolelele.

80
00:07:21,326 --> 00:07:29,433
Mme ho yona – ke e fetoletseditse ka ho kgetheha, ke ya 1978 –
mme e bolela hore dilemong tse 30 tse fetileng, ke ho re, ho

81
00:07:29,433 --> 00:07:36,552
tloha ka 1947 ho isa ho 1978 – ha ke bue ka kajeno, dilemong tse
30 tse fetileng – mananeo a 110 a ho fetola

82
00:07:36,552 --> 00:07:43,603
boemo ba lehodimo a ile a hlahisetswa
Lekgotla la Ketsamolao la US mme a boela a amohelwa.

83
00:07:43,603 --> 00:07:48,816
Ka 1978, Lekgotla la Ketsamolao le ile la qala
le ho tshehetsa ka ditjhelete lenaneo la

84
00:07:48,816 --> 00:07:53,372
dipatlisiso la naha, ke hore, le kopanyang dinaha.

85
00:07:55,392 --> 00:08:03,581
Ka nako eo, ho ne ho na le nyatso ea hore ho ne ho
se na molao oa naha oa USA o laolang sena sohle.

86
00:08:03,581 --> 00:08:10,536
O ne o tlamehile ho iqapela, mme o
ne o batla ho qala ntho e loketseng.

87
00:08:10,536 --> 00:08:17,709
Mme ehlile batho ba ne ba tshabile ka nako eo, hobane ba ne ba se
ba kile ba e etsa – Vietnam, mohlala – kahoo ka tlhaho ba ne ba

88
00:08:17,709 --> 00:08:23,658
tshaba hore sera se ka etsa ntho e tshwanang, ka lehlakoreng le
leng, kapa hore ka tshohanyetso ba ka qoswa

89
00:08:23,658 --> 00:08:28,827
jwalo ka setjhaba haeba ho ka ba le sefefo
kapa komello kae kae, hore batho ba ka re:

90
00:08:28,827 --> 00:08:33,902
"Eo e ne e le tlhaselo," mme ehlile ba ne ba
batla ho thibela seo. Ke ka lebaka leo ba

91
00:08:33,902 --> 00:08:37,693
ileng ba tlameha ho e laola ka molao o loketseng.

92
00:08:37,693 --> 00:08:49,846
Mme yaba, ka 1978 – e qalileng ka 1976 – ho
ile ha hlahiswa qeto ya ketsa-molao New York.

93
00:08:49,846 --> 00:08:55,907
Mokgatlo wa Matjhaba a Kopaneng o ne o le ka mora yona, e leng
tumellano ya ona e thibelang tshebediso ya ho

94
00:08:55,907 --> 00:09:01,882
fetola maemo a lehodimo kapa mekgwa efe kapa efe e
meng ya ho fetola tikoloho ka merero ya sesole.

95
00:09:01,882 --> 00:09:06,831
Le Switzerland le yona e tiisitse molao
ona, ho bolelang hore dinaha tse ngata haholo

96
00:09:06,831 --> 00:09:10,039
lefatsheng ka bophara di tiisitse molao ona.

97
00:09:10,039 --> 00:09:18,713
Switzerland 1988, ke hore, jwale e se e
kenyeditswe molaong wa mmuso, oo o ka o fumanang

98
00:09:18,713 --> 00:09:24,350
pokellong ya melao ya mmuso, nomoro 515.06.

99
00:09:24,350 --> 00:09:31,863
Molao ona ha e le hantle o utlwahala o le motle, mme jwalo ka ha
ke boletse, US e o hlahisitse pakeng tsa 1976 le 1978 ka lebaka

100
00:09:31,863 --> 00:09:36,037
la tshabo ya hore dira tsa yona di ka etsa ntho e tshwanang.

101
00:09:36,037 --> 00:09:39,167
Molao o jwalo ha o bolele hore motho o tlameha ho o mamela.

102
00:09:39,167 --> 00:09:42,733
E utlwahala hantle haholo, diathikele tsa pele
tse pedi tsa sehlooho le tsona di utlwahala

103
00:09:42,733 --> 00:09:45,159
hantle haholo, taba ya nnete ke hore e thibetsoe.

104
00:09:45,159 --> 00:09:53,042
Empa joale ho na le karolo ya boraro ya molao
ona, mme karolo ena ya boraro e bolela pele hore

105
00:09:53,042 --> 00:09:58,509
tshebediso ka merero ya kgotso, ehlile, e a dumellwa.

106
00:09:58,509 --> 00:10:02,084
Leha ho le jwalo, ha ho na tlhaloso ya
hore na ke eng se etsang merero ya kgotso.

107
00:10:02,084 --> 00:10:09,355
Mme hape ho na le karolwana ya bobedi ka hara Karolo ena ya 3, e
bolelang hore dinaha tse saenetseng di bile di

108
00:10:09,355 --> 00:10:16,012
ikemiseditse ho tshehetsa sena: ho kgothaletsa phapanyetsano
ya tsebo le ho kenya letsoho ka ditjhelete ho yona.

109
00:10:16,012 --> 00:10:23,311
Ha ho hlokahale hore ba nke karolo ka mafolofolo,
empa ba tlameha ho e tšehetsa le ho kenya letsoho.

110
00:10:23,311 --> 00:10:33,003
Mme hodima moo, ho na le se tiisang tsohle, e leng se bitsoang
tumellano ka Karolo ea 3, e bolelang hore ha e arabe

111
00:10:33,003 --> 00:10:44,216
potso ea hore na theknoloji e joalo e fetolang
tikoloho e tlola lipehelo tse sebetsang tsa molao oa machaba.

112
00:10:44,216 --> 00:10:51,096
E nkhopotsa hanyane ka molao o tlang
ho hlahiswa mabapi le taolo ya sewa.

113
00:10:51,096 --> 00:10:56,886
Mohlomong o se o ntse o tseba sena, empa rona
Ma-Swiss re se tiisitse morao koana ka 1988.

114
00:10:56,886 --> 00:10:59,460
Hantle-ntle hoo hoa tšosa.

115
00:10:59,460 --> 00:11:08,664
Jwale ke tla kgutlela United States mme ke le bontshe
tokomane e nngwe e phatlaladitsweng, e neng e le tlhahiso ho

116
00:11:08,664 --> 00:11:14,194
Lebotho la Moya la U.S. mabapi le ponelopele ya selemo sa 2025.

117
00:11:14,194 --> 00:11:26,142
Tokomane ka boeona e tsoa ka 1996, mme sehlooho sa
eona ke: "Boemo ba Leholimo e le Sehatelli sa Matla".

118
00:11:26,142 --> 00:11:36,404
Mme sehlooho se senyenyane ke: "Re laola
boemo ba lehodimo ho fihlela ka 2025".

119
00:11:36,404 --> 00:11:42,672
Qotso e khutšoanyane e tsoang tokomaneng ena: Ka lehlakoreng
le lets'ehali, mokhoa oa ho lematsa sera, 'me ka lehlakoreng le

120
00:11:42,672 --> 00:11:46,234
letona, mokhoa oa ho itšehetsa le ho tšehetsa balekane ba hau.

121
00:11:46,234 --> 00:11:52,255
Mona ke mantsoe a seng makae feela a bohlokoa: Ho ntša sera kotsi
ka pula le maqhubu a matla a leoatle, tseo

122
00:11:52,255 --> 00:11:57,654
hape li reretsoeng ho theola mokoallo oa
masole – ka lehlakoreng le leng, ha re ka rialo.

123
00:11:57,654 --> 00:12:03,988
Empa o ka boela wa baka komello, kgaello ya metsi, ho
fihlela batho ba hlokofatswa haholo hoo ba inehelang.

124
00:12:03,988 --> 00:12:10,575
Le ka tsosa difefo, le ka laola ionosphere – ke tla kgutlela ho
seo hamorao – e le hore sera se se ke sa

125
00:12:10,575 --> 00:12:16,974
kgona ho buisana ka radio, kapa hore radar ya
bona e se ke ya kgona ho bona difofane tsa bona.

126
00:12:16,974 --> 00:12:25,121
U ka qhala moholi le maru e le hore sera se se
ke sa ipata, kapa ua a etsa ho makatsa sera.

127
00:12:25,121 --> 00:12:31,228
Mme o ka boela wa tseba hore na sera
se sebedisa mekgwa e jwalo kapa tjhe.

128
00:12:31,228 --> 00:12:34,080
Mme mekgwa ya bona ka boyona e batla e le hantle se fapaneng.

129
00:12:34,080 --> 00:12:43,048
E, kahoo haeba o na le tsamaiso e kholo ya dipalangwang, o etsa
bonnete ba hore ha ho na pula, hore ditsela di omme, hore ha ho

130
00:12:43,048 --> 00:12:53,609
na difefo, le hore ionosphere e lokisitswe hantle haeba o hloka
matshwao a radar le dikgokahano tse ntle tsa seea-le-moea, jj.

131
00:12:53,609 --> 00:13:02,483
Tokomane ena – ke eona tokomane eona eo – e boetse e bolela, e le
kakaretso, hore hang ha maemo a lokile, re tlameha hape ho ba

132
00:13:02,483 --> 00:13:11,497
maemong a ho ka hasanya lerole la mashala – tokomane ena e bolela
ka ho hlaka lerole la mashala, haholoholo lerole le lerootho la

133
00:13:11,497 --> 00:13:17,436
mashala – sebakeng se batloang, ke hore,
sebakeng sa sera, ka mokhoa o laolehileng, o

134
00:13:17,436 --> 00:13:22,080
bolokehileng, o sa jeng chelete e ngata le o tšepahalang.

135
00:13:22,080 --> 00:13:33,568
Mekhoa e ile ea hlahlojoa, 'me ho boletsoe hore mekhoa e mengata
haholo ea ho fafatsa e se e ithutoe. Tokomane ena ke ea 1996.

136
00:13:33,568 --> 00:13:40,342
Mokhoa o sireletsehileng ka ho fetisisa le o baballang
litšenyehelo ke mofuta oa afterburner o sebelisoang lienjineng

137
00:13:40,342 --> 00:13:45,669
tsa jete, eo ha e le hantle e leng sesebelisoa
sa ho fafatsa se hoketsoeng ka mora enjene ho

138
00:13:45,669 --> 00:13:50,680
kenya lerole lena la khabone ka har'a moea o tsoang.

139
00:13:50,680 --> 00:13:59,387
Mme ha sefofane se ntse se fofa sebakeng sena,
se ka kenngwa tshebetsong kapa sa tima hape.

140
00:13:59,387 --> 00:14:06,416
Hobaneng lerōle la mashala? Hoo hoa thahasellisa. Ho
na le tokomane e 'ngoe e ileng ea phatlalatsoa

141
00:14:06,416 --> 00:14:10,700
hamorao tlas'a Molao oa Tokoloho ea Tlhahisoleseling, FOIA.

142
00:14:10,700 --> 00:14:14,649
Ena e ne e le tokomane ea lekunutu, ea sephiri.

143
00:14:14,649 --> 00:14:22,160
Sena se tswa Laboratoring ya Philips
ya Lefapha le Phahameng la Geophysics.

144
00:14:22,160 --> 00:14:27,430
Ehlile, ba 'nile ba lula ba
eletsa mmuso oa Amerika le sesole, jj.

145
00:14:27,430 --> 00:14:35,646
E hlalosa mokhoa oa ho eketsa pula, ho fokotsa pula, ho eketsa
maru a cirrus – maru a kang lesira ao joale re nang

146
00:14:35,646 --> 00:14:43,282
le ona ka linako tsohle, ao e seng a tlhaho, empa re
ntse re na le ona – kapa mokhoa oa ho tlosa moholi.

147
00:14:43,282 --> 00:14:50,829
Mme taba yohle – ha e le hantle ke kgaolo ya bone feela, ke
e ntshitse ka thoko – mme ho hlakile hore e bua ka mashala a

148
00:14:50,829 --> 00:14:56,375
matsho, le phetoho ya boemo ba lehodimo ka mashala a matsho.

149
00:14:56,375 --> 00:15:00,535
Ke tla tlola seo. Ho na le litokomane tse ngata-ngata tse joalo.

150
00:15:00,535 --> 00:15:07,067
Ho a tshosa ho bona dibetsa tsohle
tse ntse di etswa diphuputso le diteko.

151
00:15:07,067 --> 00:15:13,496
Nka rata ho qotsa ka bokgutshwane bukeng, buka e kgahlang
haholo. Ke fumane ya pele lebenkeleng la dibuka tsa kgale.

152
00:15:13,496 --> 00:15:21,126
Buka ena e bitsoa "Unless Peace Comes", e leng seo re se tšepang.

153
00:15:21,126 --> 00:15:27,188
E hlophisitsoe ke Nigel Calder ka
1968, kahoo e se e na le lilemo tse ngata.

154
00:15:27,188 --> 00:15:37,225
Mme Nigel Calder enwa e ne e le moqolotsi wa ditaba tsa
mahlale ya nang le tshusumetso e kgolo le ya tummeng haholo.

155
00:15:37,225 --> 00:15:46,597
Mme a kopa baeletsi ba ka sehloohong ba sesole le borasaense ba
maemo a hodimo hore e mong le e mong a ngole kgaolo

156
00:15:46,597 --> 00:15:55,473
bakeng sa buka ena, e buang ka mosebetsi wa bona,
kamoo ba eletsang mmuso le dipatlisiso tseo ba di etsang.

157
00:15:55,473 --> 00:16:00,533
Mme kgaolo e hlanyang kapa e thabisang ka ho
fetisisa bukeng ena, e nang le dikgaolo

158
00:16:00,533 --> 00:16:03,755
tse 17, e bitswa: "Kamoo re senyang tikoloho".

159
00:16:03,755 --> 00:16:11,771
Seo ke sehlooho sa kgaolo, mme kgaolo ena e ngotswe ke Moprofesa
Gordon MacDonald, ya seng a hlokahetse, eo e neng

160
00:16:11,771 --> 00:16:19,004
e le hlooho ya lefapha la geophysics le planetary
physics Univesithing ya California e Los Angeles.

161
00:16:19,004 --> 00:16:27,631
Mme e ne e le setho sa basebeletsi ba baeletsang Mopresidente
Lyndon Johnson, eo ke seng ke qotsitse polelo ya hae pejana.

162
00:16:27,631 --> 00:16:34,594
Karolo e qotsitsoeng kgaolong ena, e leng e
tshosang ha e baloa. O ngola ka dipatlisiso

163
00:16:34,594 --> 00:16:38,556
tse neng di ntse di etswa ka selemo sa 1968.

164
00:16:38,556 --> 00:16:46,497
Maru a batang a ka etswa ka ho bopa makasekete a
leqhoa, athe maru a futhumetseng a ka etswa ka ho holisa

165
00:16:46,497 --> 00:16:50,809
ka boqapi marotholi a seng a le teng ka dikarolwana.

166
00:16:50,809 --> 00:16:58,072
Ho a khonahala ho etsa maru a omileng a sa tliseng pula, ao re
seng re a bone khafetsa haufinyane. Maru a

167
00:16:58,072 --> 00:17:05,683
potileng sefefo sa lehadima a ka holisoa ka boomo e le
ho fetola, ho matlafatsa kapa ho fokolisa sefefo.

168
00:17:05,683 --> 00:17:10,914
Ho ka akheloa foil ea tšepe kapa likaroloana
tsa tšepe ho hlahisa lehloa le leholoanyane;

169
00:17:10,914 --> 00:17:13,760
mehleng ea hae, e ne e ntse e le foil ea tšepe.

170
00:17:13,760 --> 00:17:19,806
Ka hona, lehalima le hlahang ntle le hore ho be pula kapa sefefo.

171
00:17:19,806 --> 00:17:21,726
Re tseba seo hantle haholo.

172
00:17:21,726 --> 00:17:28,727
U ka etsa meqhwa, u ka thibela bokaholimo ba
metsi ho fetoha mouoane ka mealo ea polima e le

173
00:17:28,727 --> 00:17:32,405
hore maru a se be teng, leha mocheso o nyoloha.

174
00:17:32,405 --> 00:17:35,717
Ha e le hantle, metsi a mangata a ne a tla fela ka mouwane.

175
00:17:35,717 --> 00:17:40,174
Ho a khoneha ho fetola tlelaemete ea lefatše, 'me
o ngola hore sena se etsahala ka tlhaho leha ho

176
00:17:40,174 --> 00:17:42,927
le joalo, kahoo ho bonolo ho pata mesebetsi ena.

177
00:17:42,927 --> 00:17:47,013
Ha ho motho ya tla hlokomela hore na ke
tlhaho kapa hore ho na le motho ya e laolang.

178
00:17:47,013 --> 00:17:49,908
Ha se hoo feela, ke na le leqephe la bobedi.

179
00:17:49,908 --> 00:17:53,529
Ho a khoneha ho etsa masoba a ozone.

180
00:17:53,529 --> 00:17:57,721
1968, feela ho hlahloba lipalo.

181
00:17:57,721 --> 00:18:05,438
Ho na le mokhoa o makatsang o ka sebelisoang ho
etsa ho qhoma ha athomo, e leng teko ea

182
00:18:05,438 --> 00:18:10,538
nyutlelie e etsetsoang ka tlas'a leqhoa la Antarctica.

183
00:18:10,538 --> 00:18:16,425
Letlapa la leqhoa la Antarctica le ka bang lik'hilomithara
tse 100 botenya, e leng bongata bo hlollang ba leqhoa.

184
00:18:16,425 --> 00:18:23,009
Ebe ho hlahisoa lera la metsi ke mocheso o ka tlas'a
lera lena la leqhoa, 'me karolo e kholo ea leqhoa lena e

185
00:18:23,009 --> 00:18:27,335
tla thella ka leoatleng joalokaha eka e holim'a thelliso.

186
00:18:27,335 --> 00:18:32,148
Sena se ka baka mehla ea leqhoa lefatšeng ka bophara.

187
00:18:32,148 --> 00:18:39,266
Ho batla ho le bonolo. U ka phatlola likarolo
tsa lebopo la leoatle 'me li tla baka tsunami.

188
00:18:39,266 --> 00:18:45,168
Ha ke tsebe hore na ke mang ea neng a
tseba hore na tsunami ke eng ka 1968.

189
00:18:45,168 --> 00:18:50,058
Ke tlameha ho lumela hore ke tsebile sena feela ho
tloha ka 2006, leha ke ne ke ithutetse fisiksi pele ho moo.

190
00:18:50,058 --> 00:18:57,060
Empa ke ne ke sa tloaelana le li-tsunami. Lichitja tsa
lefatše li ka bakoa ke ho tsosa lera la metsi le

191
00:18:57,060 --> 00:19:00,960
botebong ba lik'hilomithara tse ka bang 10 ka tlas'a lefatše.

192
00:19:00,960 --> 00:19:05,762
E haufi haholo le seo ho thoeng ke ntlha e
meraro. Ha ke batle ho kena ka botebo mabapi le mefuta

193
00:19:05,762 --> 00:19:09,275
ea metsi hona joale, ka lebaka la khaello ea nako.

194
00:19:09,275 --> 00:19:17,466
Haufi le ntlha e tharo ho bolela moo metsi a leng
maphitlelelo ka ho fetisisa, moo a ka fetohang kapele

195
00:19:17,466 --> 00:19:21,587
ho ba metsi a batang ho feta tekano kapa moea, jj.

196
00:19:21,587 --> 00:19:29,636
Ha o utlwa hore tshitsipano ya lefatshe e bile botebong ba
dikilomitara tse 10, o lokela ho dula o le mamela haholo.

197
00:19:29,636 --> 00:19:34,020
Ho a kgahla ho hlokomela hore dikoduwa tsohle
tse kgolo, jwalo ka Fukushima, di bile le

198
00:19:34,020 --> 00:19:38,226
setsi sa tsona se botebong ba dikilomitara tse 10.

199
00:19:38,226 --> 00:19:42,803
Ha ke kgone ho paka letho, empa ke ketsahalo e makatsang.

200
00:19:42,803 --> 00:19:45,910
O ka khelosetsa phallo ea metsi.

201
00:19:45,910 --> 00:19:50,152
Ke tla le bontša seo ka bokhutšoanyane hamorao. Bakeng sa ba sa
tsebeng hore na jet stream ke eng: ke meea

202
00:19:50,152 --> 00:19:53,751
e matla haholo e bilikang lefatše e leng
bophahamong ba lik'hilomithara tse ka bang 10.

203
00:19:53,751 --> 00:19:57,478
Le ka baka meqhama. Ke nahana hore ke
se ke buile seo leqepheng le fetileng.

204
00:19:57,478 --> 00:20:03,092
Mme ntlha ya sehlooho ya kgaolo ena ya buka
ya Moprofesa MacDonald ke hore motho a ka

205
00:20:03,092 --> 00:20:06,671
lemoha le ho sebedisa ho se tsitsang ha Lefatshe.

206
00:20:06,671 --> 00:20:13,246
Kahoo, ha e le hantle, ha ntho e lula e le
mothating, o hloka feela matla a manyenyane ho e

207
00:20:13,246 --> 00:20:18,210
sekamisetsa ka lehlakoreng le leng kapa le leng.

208
00:20:18,210 --> 00:20:27,768
Mme qetellong, o boetse o bua ka taolo ya kelello. Hore maqhubu
a motlakase-mabone a ka sebediswa ho laola dikelello tsa batho.

209
00:20:27,768 --> 00:20:34,141
Ke dumela hore hape ho ntse ho bonahala ka ho eketsehileng hore
sena se hlile se batlisitswe ka botebo ka dilemo tse mashome.

210
00:20:34,141 --> 00:20:36,720
Hape ho na le li-patent tse ngata mabapi le sena.

211
00:20:36,720 --> 00:20:40,313
Ho a tšosa ho bona sohle se seng se entsoe.

212
00:20:40,313 --> 00:20:43,401
Haholo-holo, mohlala, lenaneong la MK-ULTRA, jj.

213
00:20:43,401 --> 00:20:49,385
E boetse e sebedisetswa merero e metle. Sena
se lekanywa ka di-EEG – electroencephalograms.

214
00:20:49,385 --> 00:20:52,461
U lekanya hore na ke maqhubu afe a
boko a teng le hore na a maemong afe.

215
00:20:52,461 --> 00:20:59,221
Mme ka mora moo, o ka e bapala hape mme
wa beha batho maemong a itseng haholo.

216
00:20:59,221 --> 00:21:02,587
Nke ke kene ka botebo, hape ke ka lebaka la nako feela.

217
00:21:02,587 --> 00:21:06,681
Ke ntho e kholo haholo, ha ke kgone ho e bula kaofela.

218
00:21:06,681 --> 00:21:15,915
Ka 1999, Lekgotla la Europe le ile la kopanya tlaleho ya maqephe
a ka bang 35. Khomishene e kgethehileng ya Lekgotla la Europe.

219
00:21:15,915 --> 00:21:21,008
Sena se ama morero o bitswang HAARP. Ka di-A tse pedi.

220
00:21:21,008 --> 00:21:28,540
Sena se emetse "High Frequency
Active Auroral Research Programme".

221
00:21:28,540 --> 00:21:36,119
Seo se emetse High Frequency Active Auroral
Research, e leng lenaneo la diphuputso ka mabone a leboya.

222
00:21:36,119 --> 00:21:41,951
Sena se etsahala Alaska. Hona joale ho na le
liteishene tse kang tsena hoo e ka bang lefatšeng ka bophara.

223
00:21:41,951 --> 00:21:45,848
Ehlile, tsena kaofela ke diteishene
tsa dipatlisiso "ka hara di-quote".

224
00:21:45,848 --> 00:21:49,806
Ke tla kgutlela ho seo seo e leng sona hamorao.

225
00:21:49,806 --> 00:21:53,827
E mabapi le litsamaiso tsa ho laola ionosfere.

226
00:21:53,827 --> 00:21:58,587
Ionosfere ke karolo e phahameng haholo ea sepakapaka sa rona.

227
00:21:58,587 --> 00:22:01,029
Ho tloha ho lik'hilomithara tse ka bang 80 ho ea holimo.

228
00:22:01,029 --> 00:22:10,809
Ea ioniseha hobane re lula re e-na le li-charge tsa motlakase
moo tse ionisehang ke moea oa letsatsi ebe li kheloa tseleng.

229
00:22:10,809 --> 00:22:15,115
Hona holimo, motlakase o phalla kamehla ka hara plasma ena.

230
00:22:15,115 --> 00:22:20,910
Hona holimo moo, ho na le motlakase, mme
ehlile ho bonolo haholo ho laola lintho moo.

231
00:22:20,910 --> 00:22:31,186
Lekgotla la Europe kapa Khomishene e ngola hore ke karolo ya
dibetsa tsa motlakase-mabone mme e baka tshoso e kotsi haholo

232
00:22:31,186 --> 00:22:40,282
tikolohong yohle, mme ehlile, le bophelong ba batho,
hobane morero ona o ikemiseditse ho phunyeletsa ka hara

233
00:22:40,282 --> 00:22:45,079
sebaka sa matla se tsitsipanyang haholo sa biosphere yohle.

234
00:22:45,079 --> 00:22:48,341
Kahoo eseng feela ionosphere-eng, empa le mona tlase.

235
00:22:48,341 --> 00:22:54,258
Ke ketso e kotsi haholo.

236
00:22:54,258 --> 00:23:00,939
Hona joale ho na le diphasisi tse ngata tsa
maqhubu a seea-le-moea tse jwalo, mme ka nnete

237
00:23:00,939 --> 00:23:05,425
di na le tshusumetso bophelong ba rona bohle.

238
00:23:05,425 --> 00:23:12,645
Jwale ke fihla morerong ona wa HAARP, kapa ho
e-na le hoo, tokelong ya ona ya motheo ya molao.

239
00:23:12,645 --> 00:23:15,889
E ile ya fuwa ka 1987.

240
00:23:15,889 --> 00:23:22,440
Ho ngotswe mona hore sehlooho ke: "Phetolo
sebakeng sa sepakapaka, ionosphere kapa magnetosphere".

241
00:23:22,440 --> 00:23:25,978
Magnetosphere e phahame le ho feta ionosphere.

242
00:23:25,978 --> 00:23:30,374
Ionosfere ke lebanta la rona la tšireletso la makenete, le
hokahaneng ka kotloloho le tšimo ea

243
00:23:30,374 --> 00:23:34,884
makenete ea Lefatše, e potolohang lefatše ka
bophara ka sebopeho se batlang se le sa torose.

244
00:23:34,884 --> 00:23:40,693
Ntlheng ena, jwalo ka ha ke boletse qalong, ho a
kgonahala ho laola masimo a makenete a Lefatshe.

245
00:23:40,693 --> 00:23:43,956
Phatlalatso ea molao oa boqapi e
bolela hore plasma e ka futhumatsoa.

246
00:23:43,956 --> 00:23:49,647
Sena se e phahamisetsa hodimo, se
etsa sekheo moo e phahamisitseng teng.

247
00:23:49,647 --> 00:23:53,912
Ha ke futhumatsa moea 'me o phahama,
ke ba le khatello e tlase ka tlase.

248
00:23:53,912 --> 00:23:58,865
Sena se baka motsamao o rapameng, ke hore, moea.

249
00:23:58,865 --> 00:24:06,241
Ke ka sebedisa kgaso ena ya motlakase le makenete
ho ferekanya, ho kgelosa kapa hona ho senya rokete.

250
00:24:06,241 --> 00:24:14,147
Ke sistimi ea libetsa. Ke lenaneo leo la Star Wars
le neng le phahamisitsoe ke US lilemong tsa bo-1990.

251
00:24:14,147 --> 00:24:21,648
Phatlalatso e tšoanang ea boqapi e boetse e bolela
hore tekanyo ea ozone kapa ea naetrojene e ka fetoloa.

252
00:24:21,648 --> 00:24:26,470
O ka fetola khonkhomoso ea khabone
daeokosaete. Khabone monoksaete – e kotsi le ho feta.

253
00:24:26,470 --> 00:24:33,952
Li-oxide tsa naetrojene le lintho tse ling li ka
matlafatsoa kapa tsa fokotsoa matla ho laola phallo ea tikoloho.

254
00:24:33,952 --> 00:24:39,681
E boetse e bolela hore matla a makenete a
Lefatše a ka fokotsoa kapa a tima ka ho feletseng.

255
00:24:39,681 --> 00:24:42,746
Sepheo, ehlile, ke ho khelosa metsu, empa ha se hoo feela.

256
00:24:42,746 --> 00:24:51,848
Mme se hlollang ka nnete ke hore o ka laola dikarolwana tsena tsa
plasma tse hodimo sepakapakeng hore di etse lense,

257
00:24:51,848 --> 00:25:00,330
lense ya mahlo, mme sena se o dumella ho tsepamisa
kganya ya letsatsi sebakeng se le seng lefatsheng.

258
00:25:00,330 --> 00:25:05,523
Bongata ba lona bo kanna ba be bo lekile
ho hotetsa tinder ka khalase e holisang.

259
00:25:05,523 --> 00:25:10,188
Ke ne ke etsa seo haholo ha ke sa le
ngoana. E ka etswa ka tekanyo e kgolo.

260
00:25:10,188 --> 00:25:17,101
Mantsoe a sehlooho: mello ea merung kapa
mello e meng kapa mathata a mocheso, jj.

261
00:25:17,101 --> 00:25:21,297
Sena ke kamoo moru oa pele oa
li-antenna Alaska o shebahalang kateng.

262
00:25:21,297 --> 00:25:27,722
Tsena ke li-antena tse tšelanang, ke hore,
li-antena tse tloaelehileng tsa seea-le-moea.

263
00:25:27,722 --> 00:25:35,567
Li-antenna tsena li ka hlahisa maqhubu
ho tloha ho 30 kHz ho isa ho 300 MHz.

264
00:25:35,567 --> 00:25:40,680
Tsena ke maqhubu a seea-le-moea a tloaelehileng.
Seo ke se hlalositseng pejana se shebahala tjena.

265
00:25:40,680 --> 00:25:45,225
Karolo e kaholimo ea moea e
sutumetsoa ho fihla bophahamong ba ionosphere.

266
00:25:45,225 --> 00:25:55,013
Sena se bopa khatello e fokolang. Ebe ho ba le
motsamao o bataletseng le motsamao o tsamaellanang oa moea.

267
00:25:55,013 --> 00:26:05,633
Ha o fetola maqhubu ao ke buileng ka ona pejana ho tloha ho
HAARP ho ea ho bolelele ba leqhubu, 'me o sheba leqhubu la

268
00:26:05,633 --> 00:26:11,589
pelo, o fumana bolelele ba maqhubu a pakeng tsa 10 m le 15 km.

269
00:26:11,589 --> 00:26:19,506
Mokoti oa leqhubu, e leng mpa ea lona, ke halofo ea seo, ke hore,
5 m ho isa ho 7.5 km. Ha u bona mekhoa ena ea maru, u tlameha ho

270
00:26:19,506 --> 00:26:25,596
ipotsa hore na ke maqhubu a emeng a tsoang phuleng ea foehn,
haeba u a bona Sebakeng se Phahameng sa

271
00:26:25,596 --> 00:26:32,168
Switzerland kapa esita le ka boroa ho Jeremane, kapa hore
na ho na le sesosa se seng se ka morao ho 'ona.

272
00:26:32,168 --> 00:26:36,399
Ho 'na, e shebahala hantle jwalo.

273
00:26:36,399 --> 00:26:41,191
Sena le sona se tsoa tlalehong ea lipatlisiso
ka HAARP, e hlalosang kamoo maqhubu a

274
00:26:41,191 --> 00:26:44,772
seea-le-moea a ka bonahatsoang ho tsoa ho ionosphere.

275
00:26:44,772 --> 00:26:48,982
Hobane e tsamaisa motlakase, e ka sebediswa jwalo
ka seipone mme e ka fana ka tlhokomelo ya radar

276
00:26:48,982 --> 00:26:51,406
le dikgokahano tsa seea-le-moea tse betere haholo.

277
00:26:51,406 --> 00:26:54,228
Mona hape ke qotso e tsoang pampiring ea lipatlisiso.

278
00:26:54,228 --> 00:27:00,528
Mona o ka bona hore ho na le
mekhahlelo e fapaneng e tsamaisang motlakase.

279
00:27:00,528 --> 00:27:03,506
Ka tlhaho, ke ionosphere feela e tsamaisang motlakase.

280
00:27:03,506 --> 00:27:07,215
Mona tlase, o ntse o na le mekhahlelo e
fetisang motlakase. O e fihlella joang?

281
00:27:07,215 --> 00:27:12,560
Ka ho lokolla likaroloana tse
tsamaisang motlakase tlase haholoereng.

282
00:27:12,560 --> 00:27:19,225
Li thusa haholo ho fihlella
litlamorao tse itseng ka maqhubu ana a HAARP.

283
00:27:25,503 --> 00:27:29,217
Jwale ke fihla hantle ho dikarolwana tsena tse sebediswang teng.

284
00:27:29,217 --> 00:27:35,476
Ke tla o tlisetsa patent e 'ngoe. Ke
patent ea khale haholo, e fanoeng ka 1966.

285
00:27:35,476 --> 00:27:40,797
Ka ho kgetheha, ho Sesole sa Metsing sa US, ho bolelang
hore e seng ho khamphani ya poraefete, empa ho mmuso.

286
00:27:40,797 --> 00:27:47,545
Nka rata ho bolela hore ka nako eo, tlas'a
molao oa patent oa Amerika, patent e ne e ka

287
00:27:47,545 --> 00:27:51,230
bolokoa ka nako e sa feteng lilemo tse 17.

288
00:27:51,230 --> 00:27:55,854
Empa seo se bitsa chelete e ngata. Ha tokelo ea
molao e ntse e tsofala, ho hlokahala hore u

289
00:27:55,854 --> 00:27:58,768
lefe chelete e ngata ho boloka tšireletso ea eona.

290
00:27:58,768 --> 00:28:02,256
Kahoo e ile ya lefuwa dilemo tsohle tse 17.

291
00:28:02,256 --> 00:28:07,375
Phatlalatso ena ea molao oa boqapi, leha e le ea khale haholo, ke
e fumana e le ea bohlokoa haholo. E eme e le mohlala oa

292
00:28:07,375 --> 00:28:11,563
liphatlalatso tse ngata tsa molao oa boqapi, tse
mashome kapa esita le tse makholo, tsa motsoako oa

293
00:28:11,563 --> 00:28:13,873
tšepe bakeng sa ho hlahisa mosi o monyang mongobo.

294
00:28:13,873 --> 00:28:17,536
Kahoo mosi o hohela metsi, o hohela mouoane oa metsi.

295
00:28:17,536 --> 00:28:24,560
Mme ho ngotswe moo hore o hloka motswako wa
tshepe, mme o na le tse latelang, mamela hantle:

296
00:28:24,560 --> 00:28:29,590
Lik'haboneite tsa lithiame, sodiame, potasiamo,
sesiamo, rubidiame, kalasiamo, makenesiamo,

297
00:28:29,590 --> 00:28:32,735
strontiamo le bariamo, hammoho le metsoako ea tsona.

298
00:28:32,735 --> 00:28:39,697
Ho feta moo, limetale tse bobebe tse kang aluminium,
magnesium, zinc kapa zirconium, kapa metsoako ea tsona.

299
00:28:39,697 --> 00:28:45,383
Ho feta moo, sesebediswa sa oksideising se sa tswang
ditsweng tsa tlhaho jwalo ka dinitrate, diperchlorate,

300
00:28:45,383 --> 00:28:48,700
sodium, lithium, potassium, calcium, barium le strontium.

301
00:28:48,700 --> 00:28:56,169
Mme hape ho na le motswako wa polyhalogen, oo ke tlo o kgutlela
ho ona hamorao, jwalo ka hexachloroethane kapa octachloropropane,

302
00:28:56,169 --> 00:29:03,600
o ileng wa fuwa tokelo ya molao, ya amohelwa le
ho bolokwa ka dilemo tse 17 ke Lebotho la Metsing la US.

303
00:29:03,600 --> 00:29:09,671
Phatlalatso e 'ngoe e tšoanang ea tokelo ea molao e
bolela hore likaroloana tsa Welsbach tsa

304
00:29:09,671 --> 00:29:13,120
stratospheric li ka lokolloa ho fokotsa ho futhumala ha lefatše.

305
00:29:13,120 --> 00:29:17,894
Ba ile ba kena morerong oa phetoho ea tlelaemete ka 1991.

306
00:29:17,894 --> 00:29:20,683
Welsbach e ne e le mofuputsi, ke ka
hona ho bitsoang likaroloana tsa Welsbach.

307
00:29:20,683 --> 00:29:23,500
Ke e mong oa batho ba ileng ba tla ka mohopolo ona.

308
00:29:23,500 --> 00:29:31,655
Ke bontša sena feela hobane ho ngotsoe mona hore aluminium
oxide kapa thorium oxide ke tsona tse loketseng ka ho fetisisa.

309
00:29:31,655 --> 00:29:38,443
Aluminiamo e se e boletsoe kajeno e le e 'ngoe ea lintho
tse tloaelehileng ka ho fetisisa tse silafatsang moea.

310
00:29:38,443 --> 00:29:43,537
Ho na le li-patent tse ngata, ho kenyeletsa le
e 'ngoe e bolelang hore likaroloana tse kang

311
00:29:43,537 --> 00:29:46,891
lehlabathe li ka isoa sepakapakeng se kaholimo.

312
00:29:46,891 --> 00:29:55,639
Ho batla ho le bonolo ho fetola sefofane sa Boeing 737 hore se
nke lithane tse 25 tsa thepa boholong ba limithara tse 18,000.

313
00:29:55,639 --> 00:30:01,419
Phatlalatso ena ea molao oa boqapi e fanoe ka
2018. E boetse e bolela hore likaroloana li lula

314
00:30:01,419 --> 00:30:06,705
holimo sepakapakeng ka lilemo tse ka bang peli.

315
00:30:06,705 --> 00:30:13,568
Ke tla u bontša ntho e 'ngoe hape, ke tšepa hore ha e
tenehe haholo. Ena ke patent e tsoang ho GelTech Solutions.

316
00:30:13,568 --> 00:30:20,929
Ho na le livideo tse se nang palo tsa YouTube
mabapi le taba ena. Li bitsoa "Ho Lelekisa Likhohola".

317
00:30:20,929 --> 00:30:26,961
Ba ile ba nka filimi ba le ka lifofaneng, ba bontša kamoo ba
matlafatsang kapa ba fokotsang matla a lifefo tsa moea tse matla.

318
00:30:26,961 --> 00:30:34,533
Ba qapile ntho e hlollang kannete, polymer, e leng
motsoako oa polasetiki. E fafatsoa hore e be

319
00:30:34,533 --> 00:30:39,222
leru, leru lea pshella, ebe ho oa jeloehoa leholimong.

320
00:30:39,222 --> 00:30:43,803
Ena ke tsela e nngwe ya ho thibela pula.

321
00:30:43,803 --> 00:30:50,311
Mme hape ho na le taba ya bophelo bo botle.
Tokelo e nngwe ya molao e batlang e le ntjha e ile

322
00:30:50,311 --> 00:30:53,901
ya fanwa ka 2015 ho feme ya babuelli ba molao.

323
00:30:53,901 --> 00:30:59,985
Hangata ena ke sesupo sa hore baqapi kapa
beng ba nnete ba lakatsa ho se tsebahale.

324
00:30:59,985 --> 00:31:08,842
Ho ngotswe mona hore ena ke mokgwa wa ho fafatsa
menoang e kotsi ka difofane tse sa kgannweng ke batho.

325
00:31:08,842 --> 00:31:15,881
Ha o sheba ditshwantsho tsa dipatente, o kanna wa se di bone
hantle mona, kahoo ke di atamiseditse. Ha ke a

326
00:31:15,881 --> 00:31:24,473
ka ka kenya seo moo, ke setshwantsho sa
patente se nang le lehata ka hara mojaro wa drone.

327
00:31:24,473 --> 00:31:29,931
Se etsahalang kannete moo se ntse se utluoa le ho
baloa haholo mecheng ea phatlalatso e tsebahalang.

328
00:31:29,931 --> 00:31:34,964
Empa ba dula ba re ho ke ke ha etswa, re lokela, re lokela,
ho hlokeha ka potlako ka lebaka la phetoho ya tlelaemete.

329
00:31:34,964 --> 00:31:43,620
Hoo ke qhekanyetsi e fetang ea Corona, empa
ha ke na nako ea ho kena ho seo hona joale.

330
00:31:43,620 --> 00:31:50,623
Leha ho le joalo, ho na le buka e thahasellisang haholo ea
Moprofesa David Keith. Ha ke khothaletse hore e rekoe, empa haeba

331
00:31:50,623 --> 00:31:54,206
mang kapa mang a thahasella, nka fana ka likaroloana tsa eona.

332
00:31:54,206 --> 00:31:59,039
Ke e fumane, "Lebaka la ho Sebetsa ka Boenjiniere ba
Tlelaemete", kahoo re tlameha ho etsa boenjiniere ba tlelaemete.

333
00:31:59,039 --> 00:32:06,022
Ka pono ea ka, hajoale ke mofuputsi ea ka sehloohong oa
geoengineering, eo ehlile a lulang a re e ke ke ea etsoa.

334
00:32:06,022 --> 00:32:11,120
Re tseba hantle hore na ho etswa jwang, empa ha ho
etswe. O re kaofela ke batho ba dumelang mererong ya sephiri.

335
00:32:11,120 --> 00:32:17,508
O hlalosa ka botlalo kamoo a batlang ho kopanya likarolwana tse
nyenyane haholo tsa nanometara tse 5 tsa aluminium oxide,

336
00:32:17,508 --> 00:32:23,633
nanometara tse 30 tsa tšepe, ke hore, aluminium e hloekileng, ebe
o eketsa tse ling tsa nanometara tse 15 tsa barium

337
00:32:23,633 --> 00:32:31,179
titanate, jwaloka sanewitjhi, hobane di ka bonahatsa lesedi la
letsatsi ka bokgabane bo boholo hore le kgutlele sepakapakeng.

338
00:32:31,179 --> 00:32:37,436
Ebe ho na le buka e 'ngoe, eo mohlomong o kileng oa utloa
ka eona, e bitsoang How to Avoid a Climate Disaster, e

339
00:32:37,436 --> 00:32:41,758
ngotsoeng ke Bill Gates. Ruri ha ke khothaletse hore e rekoe.

340
00:32:41,758 --> 00:32:48,336
E bolela feela hore ena ke letsete le putsang haholo.

341
00:32:48,336 --> 00:32:55,293
Ha ke sa tla bua letho le leng ka seo. Jwale ke tla tshela ho
diphello tsa bophelo bo botle, hobane ke yona taba ya sehlooho.

342
00:32:55,293 --> 00:33:01,342
Kahoo, molora oa sefofane. Ke ne ke se ke
bontšitse litokomane tse neng li bua ka lerōle la mashala.

343
00:33:01,342 --> 00:33:04,343
Lerōle la molora e le kotsi ea mofetše oa matšoafo.

344
00:33:04,343 --> 00:33:09,910
Ena ke sengolwa sa tlhahlobo, ke hore,
sengolwa se akaretsang dipatlisiso tse ngata.

345
00:33:09,910 --> 00:33:14,110
E phatlalalitsoe ho Journal of
Advances in Medicine and Medical Research.

346
00:33:14,110 --> 00:33:22,859
Ho pakiloe hore li-silicates tsa aluminium, oxide ea tšepe,
magnetite, li-radionuclides, ke hore, li-nuclides tse kotsi,

347
00:33:22,859 --> 00:33:32,191
esita le li-emitters tsa alpha, tse kotsi ka ho fetisisa ha li
hōlile, silicon (silicon e hloekileng ha e phele hantle), arsenic

348
00:33:32,191 --> 00:33:40,868
(eo hape e tsejoang e le chefo), cadmium le chromium, tse ka
bonolo ho eketsa kotsi ea mofetše oa matšoafo kapa ho baka

349
00:33:40,868 --> 00:33:51,101
khatello ea lisele ea oxidative, cytotoxicity (chefo ea lisele)
le genotoxicity, ho bolelang hore li boetse li fetola genome.

350
00:33:51,101 --> 00:33:54,921
Asbestos e a khahla; bohle baa tseba hore ke ntho e chefo haholo.

351
00:33:54,921 --> 00:34:01,853
Ke silikeiti e nang le lifibra e boetse e na le oksaete e ngata
ea tšepe ka sebopeho seo ho thoeng se fumaneha

352
00:34:01,853 --> 00:34:09,568
habonolo 'meleng. Kaofela rea tseba hore na
sena se bakile mafu a matla a mofetše oa matšoafo.

353
00:34:09,568 --> 00:34:16,591
Ho feta moo, phuputso ea tlhahlobo ea 2019, le eona e tsoang ho
Journal of Advances in Medicine and Medical Research, e fumane

354
00:34:16,591 --> 00:34:24,067
hore ho pepesehela likaroloana tse nyenyane haholo tsa oxide ea
tšepe ho baka lefu la pelo, hape ka lebaka la khatello ea okside.

355
00:34:24,067 --> 00:34:33,091
Sengolwa sena se bolela hore ho pepesehela
oxide ya tshepe le hona ho ka baka lefu la pelo.

356
00:34:33,091 --> 00:34:42,553
Bangoli ba phuputso ena, e leng Marvin Herndon, ya ntseng a
sebetsa ka thata tabeng ena mmoho le basebetsimmoho le yena, ba

357
00:34:42,553 --> 00:34:50,212
boetse ba ngola sengolweng sena hore ho bohlokwa ho emisa
geoengineering ka ho lokolla di-aerosol, haholoholo

358
00:34:50,212 --> 00:34:58,102
molora o fofang, e leng lerole le lerootho haholo
la molora, e le ho qoba ho senya biosphere kaofela.

359
00:34:58,102 --> 00:35:04,924
Ka tsela, sena ke se seng sa ditshwantsho tse fokolang
tseo e seng tsa ka; se nkuwe ke Lilian Anselmetti wa Aufrecht

360
00:35:04,924 --> 00:35:08,348
Bern. Diteboho tse ngata ka ho se etsa hore se fumanehe.

361
00:35:08,348 --> 00:35:14,444
Ke nahana hore mefuta ea maru eo a e
boneng sebakeng sa Bern ea makatsa.

362
00:35:14,444 --> 00:35:23,398
Phuputso e nngwe ya 2017 e bolela hore tshilafalo ya mekgwa ya
tlhaho ka mekhuri e ntse e eketseha ka tsela e tsotehang, le

363
00:35:23,398 --> 00:35:28,947
hore sena le sona e tlameha ho ba phello ya ho fetola tlelaemete.

364
00:35:28,947 --> 00:35:35,744
Sena se phatlalalitsoe ho Journal of
Geography, Environment and Earth Science International.

365
00:35:35,744 --> 00:35:37,636
E ne e le phuputso, eseng tlhahlobo.

366
00:35:37,636 --> 00:35:43,994
Metsi a pula le lehloa li ile tsa lekanyetsoa ho sebelisoa
mass spectrometry. Ho ile ha lekanyetsoa boemo bo phahameng

367
00:35:43,994 --> 00:35:48,504
haholo ba mekhuri ba li-microgram tse peli ka gram e le 'ngoe.

368
00:35:48,504 --> 00:35:54,620
Le hoja tšebeliso ea loto le mekhuri e
fokotsehile haholo lilemong tse 20 tse fetileng ka lebaka

369
00:35:54,620 --> 00:35:58,609
la molao oa RoHS, tšilafalo ena e ntse e eketseha.

370
00:35:58,609 --> 00:36:02,916
Sena se boetse se baka likotsi tsa bophelo bo botle
tse amanang le methapo ea boko le 'mele, pelo le

371
00:36:02,916 --> 00:36:05,438
methapo ea eona, le litho tsa ho ikatisa le tsa moroto.

372
00:36:05,438 --> 00:36:12,705
E ka baka ho hloka thari, ea ama sesole sa
'mele sa ho itšireletsa mafung hape ea senya DNA.

373
00:36:12,705 --> 00:36:20,872
Phuputso e 'ngoe eo nka ratang ho e bolela, e tsoang ho
Advances in Social Sciences Research Journal, e mabapi le

374
00:36:20,872 --> 00:36:25,378
lifate tsa giant sequoia tse California, meru ena ea redwood.

375
00:36:25,378 --> 00:36:31,843
Tse ling tsa tsona li na le lilemo tse fetang 3,000. Li bile
teng nakong ea tlelaemete e futhumetseng haholo ho feta eo re

376
00:36:31,843 --> 00:36:36,550
reng re na le eona kajeno kapa eo re hlileng re nang le eona.

377
00:36:36,550 --> 00:36:45,511
Ba bile le mehla e sa tloaelehang ea komello, ea pula e ngata,
le ea serame. Ba ntse ba phela, 'me joale kaofela baa shoa.

378
00:36:45,511 --> 00:36:53,791
Tlhahlobo e tebileng ea sena e bontša hore
komello ena ea maiketsetso e bakiloe ke

379
00:36:53,791 --> 00:36:59,106
lilemo tse mashome tsa geoengineering California.

380
00:36:59,106 --> 00:37:07,374
Ho hlakile hore di-nanoparticle tse kotsi di baka hore difate di
shwe. Ke haholoholo aluminium e ka hara di-nanoparticle

381
00:37:07,374 --> 00:37:15,931
tsena e etsang hore difate di kwale di-stomata tsa tsona, ke
hore, diphatlha tse ka hara dinalete kapa mahlaku a tsona.

382
00:37:15,931 --> 00:37:21,699
Ebe ha ba sa na phapanyetsano ea
mongobo 'me ha ba sa khona ho monya CO2.

383
00:37:21,699 --> 00:37:28,165
Ha e le hantle, CO2 ke khase ea bophelo ka ho fetisisa.
Ho ne ho ke ke ha e-ba le limela tse tala ntle le CO2.

384
00:37:28,165 --> 00:37:35,974
Ho bile le phuputso ea haufinyane ea NASA e bontšang hore Lefatše
le fetohile le tala ho feta lilemong tse 15 tse fetileng. Ba

385
00:37:35,974 --> 00:37:39,324
ngola hore mohlomong sena se bakoa ke keketseho ea maemo a CO2.

386
00:37:39,324 --> 00:37:42,715
Ho fosahetse eng ka seo? Empa ke feela poleloana e tlase.

387
00:37:42,715 --> 00:37:48,168
Ntlha ea bohlokoa haholo ke lesoba
la ozone, le ntseng le hola le hola.

388
00:37:48,168 --> 00:37:52,630
Ha o sa utlwa letho ka tsona hape. Di-CFC
di ile tsa thibelwa dilemong tsa bo-1980.

389
00:37:52,630 --> 00:37:57,373
Hona joale ha ho letho le ka re tšoenya hape. Kahoo ha
ba sa re lesoba la ozone le ntse le hola le ho hola.

390
00:37:57,373 --> 00:37:59,813
Jwale re se re tseba hore na e ka hodiswa jwang.

391
00:37:59,813 --> 00:38:08,063
Mmuso wa US o se o ipoletse sena ditokomaneng tse ngata.

392
00:38:08,063 --> 00:38:13,569
Lesoba lena la ozone le bolela hore re ka lekanya
mahlaseli a UVB le UVC bokaholimong ba Lefatše.

393
00:38:13,569 --> 00:38:20,303
Le saense e amohelehang e lumela hore re na le maemo a phahameng
haholo a mahlaseli a UVB le UVC. Ana ke mahlaseli a

394
00:38:20,303 --> 00:38:26,366
kotsi a UV, a nang le bolelele ba maqhubu bo
tlohang ho li-nanometre tse 100 ho isa ho tse ka bang 400.

395
00:38:26,366 --> 00:38:31,200
Ke mahlaseli a UV a kotsi haholo. Re ne re se na
ona bokaholimong ba Lefatše nakong e fetileng.

396
00:38:31,200 --> 00:38:34,549
Seo se a re oela ho tloha leholimong ka lesoba la ozone.

397
00:38:34,549 --> 00:38:39,255
Sena, ehlile, se kotsi ka ho tšoana ho rona
batho joalo ka ha se le ho lifate tsena tsa sequoia.

398
00:38:39,255 --> 00:38:45,703
Ke tla tlola lithuto tse 'maloa tse
latelang hobane kaofela li bua ntho e le 'ngoe.

399
00:38:45,703 --> 00:38:54,641
Seo sena sohle se se bakang. Lefu le tšabehang la
linotši, lefu la likokoanyana, le mathata ohle a bolele.

400
00:38:54,641 --> 00:39:00,969
Litholoana tsena tse chefo tsa bolele, ha e le hantle li
hlaha hobane plankton e shoela. Ka lebaka la tšilafalo ena

401
00:39:00,969 --> 00:39:06,323
eohle ea likaroloana tse nyenyane haholo le le sekoti sa ozone.

402
00:39:06,323 --> 00:39:10,941
Palo ea linonyana e ntse e fokotseha, le ka
tsela e sa tobang, hobane likokoanyana li

403
00:39:10,941 --> 00:39:13,621
ntse li nyamela, joalo ka litoeba tsa bosiu.

404
00:39:13,621 --> 00:39:19,776
Tsena kaofela ke lithuto tseo ke li balileng. Li
tšosa kannete mabapi le tšusumetso eo sena se nang le

405
00:39:19,776 --> 00:39:24,655
eona tikolohong kaofela, eseng feela bophelong ba rona.

406
00:39:26,179 --> 00:39:32,041
Sena se ka ba sesosa sa bohlokoa sa mesi ena kaofela ea
likaroloana. Ho fihlela kajeno, ha ke khone ho

407
00:39:32,041 --> 00:39:38,265
bolela hore na ke lifofane feela, joalokaha ho
hlalositsoe patenteng, tse fetoloang hore li fafatse feela.

408
00:39:38,265 --> 00:39:44,462
B-77 e nang le litanka tsa lithane tse 25. Kapa na sefofane se
seng le se seng sa bapalami le sona se fafatsa? Ha ke na bonnete.

409
00:39:44,462 --> 00:39:48,816
Ke belaela, empa ena ke khakanyo feela,
hore ka bobedi di etswa ka nako e le nngwe.

410
00:39:48,816 --> 00:40:02,943
Mafura a hajwale a NATO, Jet Propulsive 8
(JP8), a na le dihlatswi tse kotsi tse ngata haholo.

411
00:40:02,943 --> 00:40:07,906
NATO ha e bolelle dinaha tseo e leng ditho tsa
yona hore na ditlatsetso tsena kaofela ke eng.

412
00:40:07,906 --> 00:40:12,440
Li fana ka tšireletso khahlanong le serame se
batang haholo, tšireletso khahlanong le ho

413
00:40:12,440 --> 00:40:15,489
phatloha, maemo a matle a polokelo le mamello ea mocheso.

414
00:40:15,489 --> 00:40:23,051
E ka sebediswa dibakeng tsa Arctic hantle feela jwalo ka
lehoatata. E ka sebediswa hape ho fana ka matla ho setofo sa

415
00:40:23,051 --> 00:40:27,552
kamping, sekepe kapa sefofane. Seo se hloka metswako e sa feleng.

416
00:40:27,552 --> 00:40:33,455
Ho na le phuputso e ntle haholo e entsweng ke
Marion Hahn. E ka fumaneha hape inthaneteng.

417
00:40:33,455 --> 00:40:39,456
O ile a kula ka lebaka la hore o ne a dula haufi
le setsi sa sesole sa sefofane. A ka bontsha ka

418
00:40:39,456 --> 00:40:43,639
ho hlaka hore o lokela ho beha molato ona ho JP8.

419
00:40:43,639 --> 00:40:52,254
Mona o ka bona hore ke fumane mangolo a mangata a
diphuputso tsa sesole a tswang ho Lebotho la Moya la US.

420
00:40:52,254 --> 00:41:06,348
Mona ke mohlala oa pampiri ea lipatlisiso. Ke lumela
hore e tsoa lilemong tsa bo-1990 kapa tsa bo-2000.

421
00:41:06,348 --> 00:41:15,218
Leha ho le joalo, mafura a ile a hlahlojoa mona ka hare ho
Lebotho la Moeeng la US. Aluminium, barium, beryllium, loto,

422
00:41:15,218 --> 00:41:21,926
cadmium, chromium, cobalt, tšepe, koporo,
molybdenum, sodium, nickel, strontium, titanium,

423
00:41:21,926 --> 00:41:26,581
vanadium, zinc le tin li ile tsa fumanoa ho JP8 ena.

424
00:41:26,581 --> 00:41:34,341
Mme he, ehlile, ho na le dioksite tsa tshepe tsena kaofela,
hammoho le di-polycyclic aromatic hydrocarbon tse

425
00:41:34,341 --> 00:41:43,883
kang naphthalene le alkyl-substituted naphthalene –
kaofela e le dioketswa tse phelisang hantle haholo.

426
00:41:43,883 --> 00:41:51,883
Mme ha o e sheba hona jwale, mafura ana a NATO ke
mafura a sesole. Ho na le tsamaiso ya diphaepe tsa

427
00:41:51,883 --> 00:41:56,975
mafura Europe, mme setshwantsho sena se tswa ho Wikipedia.

428
00:41:56,975 --> 00:42:00,250
Sohle seo ke se ngotseng mona se tswa ho
Wikipedia. Ha ke atise ho qotsa Wikipedia hobane

429
00:42:00,250 --> 00:42:02,103
boholo ba yona ha se nnete leha ho le jwalo.

430
00:42:02,103 --> 00:42:08,417
Empa setšoantšo sena ke sa lilemo tsa bo-1970.
Ho thahasellisang ke hore ha ba so se ntlafatse.

431
00:42:08,417 --> 00:42:13,546
Mme mona o ka bona tsamaiso ena ya diphaepe ho
phatlalla le Yuropa. Switzerland ha e so kenyeletswe mona.

432
00:42:13,546 --> 00:42:22,455
Empa sengolwa sa Wikipedia se bolela hore esale ka
2009, 90% ya mafura a tsamaisitsweng e ne e

433
00:42:22,455 --> 00:42:28,155
rekisetswa bareki ba baahi – e leng mafura a difofane.

434
00:42:28,155 --> 00:42:34,890
Mme hara bareki ba baholo ka ho fetisisa ba sechaba ke
boemafofane ba Frankfurt, Cologne, Bonn, Zurich le Munich.

435
00:42:34,890 --> 00:42:42,036
Peterole ea NATO bakeng sa lifofane tsa sechaba.
Ka 2016, dimithara tse sekete tse dimilione tse

436
00:42:42,036 --> 00:42:48,542
12 di ile tsa rekisetswa bareki ba sechaba Europe.

437
00:42:48,542 --> 00:42:52,096
Ke boletse pejana hore le mecha ea phatlalatso e ka
sehloohong e ntse e phatlalatsa lingoloa tse ngata le ho feta

438
00:42:52,096 --> 00:42:53,957
ka taba ena, empa ebe e re, ee, seo se ke ke ha ba 'nete.

439
00:42:53,957 --> 00:42:59,181
Sengolwa se seng se neng se hasane ka hohle mecheng ya
phatlalatso e tsebahalang dibekeng tse pedi tse fetileng. Hohle,

440
00:42:59,181 --> 00:43:02,745
ho kenyeletsa SRF, Watson, dinaheng tse buang Senyesemane, jj.

441
00:43:02,745 --> 00:43:06,837
Ho ile ha thwe metsi a pula a na le boleng bo botle
ba metsi a ho nwa ho feta kae kapa kae lefatsheng.

442
00:43:06,837 --> 00:43:12,398
Leha e le Antarctica kapa dithabeng tse phahameng tsa
Tibet, e ntse e le makgetlo a 14 ho feta moedi o

443
00:43:12,398 --> 00:43:16,588
behilweng ke Mokgatlo wa Tshireletso ya Tikoloho wa Amerika.

444
00:43:16,588 --> 00:43:21,632
Ka hodima tsohle, e ama seo ho thoeng ke PFAS le PFOA.

445
00:43:21,632 --> 00:43:30,478
Tsena ke li-hydrocarbon tsa poly- le perfluorinated, ke hore,
li-hydrocarbon tse nang le fluoride. Li fumaneha ho – mme sena se

446
00:43:30,478 --> 00:43:39,488
boletsoe ke mecha ea phatlalatso e tloaelehileng – litlolo tsa
sefahleho, li-shampoo, liphutheloana le lihlahisoa tsa tlhoekiso.

447
00:43:39,488 --> 00:43:45,547
Kahoo hona joale re qoswa hape. Empa phuputso ena hantle-ntle
e entsoeng ke Lebotho la Sefofane e boletse hore ho na le

448
00:43:45,547 --> 00:43:49,274
metsoako e nang le fluorine ka hare, ebile ka bongata bo boholo.

449
00:43:49,274 --> 00:43:54,408
Kahoo, ntho e mpe ka ho fetisisa ka
metsoako ena e nang le fluorine e tsoa holimo.

450
00:43:54,408 --> 00:43:57,349
Ena ke phuputso ea pele e neng e
qotsitsoe mecheng ea phatlalatso e ka sehloohong.

451
00:43:57,349 --> 00:44:00,140
Kamehla ke batla diphuputso tsa pele.

452
00:44:00,140 --> 00:44:02,120
Ke batla ho bala seo bafuputsi ba se entseng moo.

453
00:44:02,120 --> 00:44:06,425
Hape hoa thahasellisa hore
Tagesanzeiger e qotsitse mofuputsi oa Denmark.

454
00:44:06,425 --> 00:44:09,904
Le Martin Scheringer, eo hape a
tswang ETH Zurich, o kenetse le yena.

455
00:44:09,904 --> 00:44:19,196
Joale mohlomong nka ikopanya le yena mme ka botsa hore
na le bona ba ile ba shebana le dintlha tsa tikoloho.

456
00:44:19,196 --> 00:44:24,374
Ke ile ka etsa lipatlisiso tse ling hape mme ka fumana buka e
bitsoang Makhemikhale a sa Feleng, e buang

457
00:44:24,374 --> 00:44:29,001
ka lik'hemikhale tse sa bolaeng 'me li lula
potolohong ea Lefatše nako e telele haholo.

458
00:44:29,001 --> 00:44:38,310
Sena se ama haholo-holo PFOA le PFAS, ke hore,
li-hydrocarbon tsa perfluorinated le polyfluorinated.

459
00:44:38,310 --> 00:44:44,671
Ho bolelwa hore ke tse nne feela tse tsejwang kannete mme
di se di batlisitswe mabapi le kotsi le chefo ya tsona. Mme

460
00:44:44,671 --> 00:44:48,406
ke tsona feela tse nne tsena tse ka fumanwang ka botshepehi.

461
00:44:48,406 --> 00:44:52,290
Leha ho le jwalo, ho na le dithethefatsi
tse 6,500 tse ngodisitsweng feela, mme

462
00:44:52,290 --> 00:44:57,127
mohlomong ho na le tse fetang 10,000 tsa tsona.

463
00:44:57,127 --> 00:45:02,231
Ke bona Alex a eme moo, kahoo ke
tla tlohela tse salang hona joale.

464
00:45:02,231 --> 00:45:09,249
Nka be ke ratile ho bolela ka bokgutshwane hore mahlaseli a
sa kotsafatseng le masimo a motlakase le makenete le ona a

465
00:45:09,249 --> 00:45:12,842
ka baka dikgao tsa lefutso, leha e le ka tsela e sa tobang.

466
00:45:12,842 --> 00:45:17,737
Empa kea tseba hore ho na le sebui se seng se
tlang, kahoo nka tlola sena ke se na molato.

467
00:45:17,737 --> 00:45:24,338
Ha se feela lintho tseo tse fafalitsoeng moo holimo
tse kotsi bakeng sa bophelo bo botle, empa hape le

468
00:45:24,338 --> 00:45:28,359
maqhubu ohle a seea-le-moea le a microwave a re ntšetsang.

469
00:45:28,359 --> 00:45:31,576
Mme ke bua feela ka taba ena ya ho
fetola boemo ba lehodimo hona jwale.

470
00:45:31,576 --> 00:45:37,026
Hajoale, ke tlo tlohela 5G esita
le 4G, 3G, jj. kantle ho taba ena.

471
00:45:37,026 --> 00:45:41,467
E, qetellong, mona ke litšoantšo tse ling tseo
ke iketselitseng tsona ka Hlakubele le Mmesa.

472
00:45:41,467 --> 00:45:44,859
Ha o e bone hantle haholo ho projekthara.

473
00:45:44,859 --> 00:45:48,601
Kaha e hlile e lithabeng, e shebahala
joaloka mosi o aparetseng Los Angeles.

474
00:45:48,601 --> 00:45:51,717
Seo ha se ka ke sa ba sa tlhaho. Mme ke qetile ka sona.

475
00:45:51,717 --> 00:45:56,579
Ke tlohetse lintho tse 'maloa. Ke tšepa ha kea
le imela. Kea leboha haholo ka ho mamela ha lona.

