WEBVTT

00:00.445 --> 00:04.669
Хөрмәтле тамашачылар, һава торышын
манипуляцияләү турында сез нәрсә беләсез?

00:04.669 --> 00:12.017
Сезнең мохиттә бу тема да бәхәсле рәвештә күтәреләме
һәм еш кына конспирологик теория дип кире кагыламы?

00:12.017 --> 00:17.894
Бу яктан караганда, Давостоң 2022 елгы җәйге
WEFF-ында табигать фәннәре докторы

00:17.894 --> 00:23.034
тарафыннан ясалган түбәндәге лекция бик мәгълүматлы.

00:23.034 --> 00:28.982
Филипп Зеллер Цюрихтагы ETHта физиканы
өйрәнде һәм табигый фәннәр докторы дәрәҗәсенә ия.

00:28.982 --> 00:35.545
Ял итүче пилот буларак, Зеллер утыз елдан
артык һава торышы белән тыгыз шөгыльләнә.

00:35.545 --> 00:39.898
Вакыт узган саен ул күктәге гадәттән
тыш күренешләрне күбрәк сизә башлады.

00:39.898 --> 00:44.981
Ул үз тикшеренүләрен һәм эзләнүләрен үткәрә башлады.

00:44.981 --> 00:53.976
Аерым алганда, SRM (кояш радиациясен идарә итү), SAI
(стратосферага аэрозоль сиптерү) һәм HAARP (Югары

00:53.976 --> 01:00.549
ешлыктагы актив аврора тикшеренү проекты) темалары буенча.

01:00.549 --> 01:06.129
Элекке университет укытучысы Зеллер
күп еллар патентлау өлкәсендә эшләгән.

01:06.129 --> 01:09.893
Шуңа күрә ул бу өлкәдә бик белемле.

01:09.893 --> 01:16.729
Үзенең тикшеренүләре нәтиҗәсендә ул һава торышын
үзгәртү технологияләре буенча якынча 1000

01:16.729 --> 01:21.861
патент тапкан – аларның иң борынгысы 1892 елга карый.

01:21.861 --> 01:25.906
Түбәндәге презентация борчу тудыру өчен түгел.

01:25.906 --> 01:32.698
Һава торышын манипуляцияләү без
белсәк тә, белмәсәк тә һәрхәлдә бара.

01:32.698 --> 01:39.631
Әйе, фактларга нигезләнгән мәгълүматны ачып бирү
бу вакыйгаларны кире кагуга каршы торырга һәм

01:39.631 --> 01:44.165
объектив яктан ныклы дәлилләр тәкъдим итәргә тиеш.

01:44.165 --> 01:51.164
Шуңа күрә, зинһар, бу видеоны хакыйкатьне
белмәгән, ләкин аны эзләүче кешеләр белән уртаклашыгыз.

01:51.164 --> 01:55.625
Аннан соң Давостоң 2022 елгы җәйге
WEFFында доктор Филипп Зеллерның лекциясе узачак.

01:55.625 --> 02:01.524
Шулай итеп, геоинженерлык һәм сәламәтлек мәсьәләсе нидә?

02:01.524 --> 02:07.502
Мин әйткәнемчә, мин патентларга кагылышлы
кайбер дәүләт документлары һәм законнарның

02:07.502 --> 02:10.907
тулы булмаган күзәтүен тәкъдим итәргә телим.

02:10.907 --> 02:14.807
Патентларны күңел ачу өчен генә теркиләр
дип уйламагыз; алар бик күп акча тота.

02:14.807 --> 02:21.837
Һәм сез аларның эшләвен дә дәлилләргә тиешсез, югыйсә алар
бирелмәячәк, һәм фәнни мәкаләләр дә бастырылган

02:21.837 --> 02:31.011
булырга тиеш, ләкин аларны мин үзем язмадым, чөнки,
әйткәнемчә, анда сәламәтлеккә басым да күренергә тиеш.

02:31.011 --> 02:36.365
Мин әйткәнчә, бу бары тик гомуми күзәтү генә;
мин тикшеренүләремне диярлек өзлексез дәвам итәм.

02:36.365 --> 02:44.211
Мин монда фәнни конференция мәгънәсендә,
структурасы һәм башка яклары буенча фәнни лекция бирү ниятем

02:44.211 --> 02:48.337
юк, ә, әйткәнемчә, гомуми күзәтү генә ясарга телим.

02:48.337 --> 02:52.872
Һәм әлбәттә, мин ялгышырга мөмкинмен, хаталар
ясыйм, яисә бәлки нигезе нык булмаган

02:52.872 --> 02:57.539
нәрсәне дә китерәм; моны алдан гына әйтергә телим.

02:57.539 --> 03:00.158
Димәк, геоинженерлык нәрсә ул?

03:00.158 --> 03:09.855
Вейхельт ханым элек «хемтрейлс» турында әйтте. Мин бу терминны
кулланмаска тырышам, чөнки ул сезне шунда ук конспиролог

03:09.855 --> 03:20.165
дип билгели, хәтта термин үзе 1970 елларда АКШ Һава
Көчләре тарафыннан уйлап табылган булса да. Менә шунда көлке.

03:20.165 --> 03:30.894
Геоинженерлык, әлбәттә, күпкә нейтральрәк термин, һәм ул нигездә
һава торышын манипуляцияләүне үз эченә ала, бу чынлыкта иң

03:30.894 --> 03:41.661
мөһим аспект: атмосферага кисәкчәләр чыгару һәм шулай ук
югары көчле электромагнит дулкыннарны атмосферага тарату.

03:41.661 --> 03:49.741
Аннары, әлбәттә, Җирне өйрәнү, чөнки барысы
да Җирне үзгәртү, инженерлау, гео—Җир турында.

03:49.741 --> 03:54.382
Бу сезгә куышларны, май калдыкларын,
газны һ.б. тикшерергә мөмкинлек бирә.

03:54.382 --> 04:03.006
Һәм сез чынлап та, мин башта ышанмадым, бу эшчәнлекләр ярдәмендә
ясалма рәвештә җир тетрәүләрен китереп чыгара аласыз.

04:03.006 --> 04:12.535
Һәм ниһаять, сез Җирнең магнит кырын да, бигрәк тә алда
телгә алынган электромагнит нурлары белән, үзгәртә аласыз.

04:12.535 --> 04:16.303
Геоинженерлык ни өчен беренче чиратта башкарыла?

04:16.303 --> 04:23.665
Бу чынлыкта бөтен Салкын сугышка барып тоташа, ул
Икенче бөтендөнья сугышы тәмамланганнан соң ук башланган.

04:23.665 --> 04:30.487
Чынлыкта, бу иртәрәк башланды, ким дигәндә һава торышына
йогынты ясау омтылышлары белән. Ләкин зур күләмле геоинженерлык

04:30.487 --> 04:33.771
чынлап та Икенче бөтендөнья сугышыннан соң башланды.

04:33.771 --> 04:40.805
Монда мин элекке Америка президенты Линдон Б. Джонсон сүзләрен
китерәсем килә. 1962 елда узган конференциядә ул

04:40.805 --> 04:47.563
болай диде, һәм мин цитата китерәм: «Кем һава
торышын контрольдә тотса, шул дөньяны контрольдә тота».

04:47.563 --> 04:53.657
Һәм болар — Америка Кушма Штатлары
җитәкчелегендәге бу суперкөчләрнең омтылышлары.

04:53.657 --> 05:00.642
Әйткәндәй, бу чыгыш YouTube-та бар, анда
аны табып, оригиналь текстын тыңлый аласыз.

05:00.642 --> 05:10.392
Элек – кызык бит, кешеләр геоинженерлык эшләнүен һәрвакыт
инкарь итәләр – ләкин элек мондый күп проектлар булган.

05:10.392 --> 05:15.546
Мин хәзер инде җәмәгатьчелек тарафыннан да танылган
берничә бик күренекле шәхесне телгә алырга телим.

05:15.546 --> 05:24.169
Кумулус проекты, 1952 елда Бөекбританиядә болытларны
ясалма рәвештә үрчетү һәм яңгыр яудыру максатыннан

05:24.169 --> 05:29.309
орлыклар сиптерү нәтиҗәсендә зур су басу фаҗигасенә китерде.

05:29.309 --> 05:36.302
Бик драматик су басу бәласе булды: 34 кеше
һәлак булды, күп йортлар агып китте һ.б.

05:36.302 --> 05:42.990
Әлбәттә, тагын да куркынычрак бәла-казалар
бар, ләкин бу очракта бәйләнеш бик ачык күренде.

05:42.990 --> 05:47.879
Аннан соң, әлбәттә, күп еллар буе бу
хакта тындырылды, һәм ниһаять ул ачыкланды.

05:47.879 --> 05:55.517
Аннан соң 1962 елдан 1971 елга кадәр дәвам иткән «Проект
Стормфьюри» бар иде. Аның максаты — шулай аталган «сеяү», ягъни

05:55.517 --> 05:59.606
кисәкчәләрне чыгару ысулы белән давылларга йогынты ясау иде.

05:59.606 --> 06:02.535
Бу хәзер күпкә профессиональрәк башкарыла, элеккегегә караганда.

06:02.535 --> 06:06.725
Ул вакытта ул әле фәнни-тикшеренү
этабында гына булган гади бер проект иде.

06:06.725 --> 06:14.924
Аннары, күпчелек кеше белә торганча, «Попай» проекты булган, анда
Вьетнам сугышы вакытында Вьетконгның тәэмин

06:14.924 --> 06:22.297
итү юлларын батыру һәм аларны куллануны
булдырмау өчен махсус рәвештә көчле яңгыр яудырылган.

06:22.297 --> 06:28.588
Һәм ахырда мин сезгә 2000 дән артык атом бомбасы сынаулары
үткәрелгәнен искә төшерергә телим. Шундый зур

06:28.588 --> 06:34.696
җимергеч һәм әйләнә-тирә мохиткә зыянлы бомбаны
ни өчен шулкадәр күп тапкыр сынап карарга кирәк?

06:34.696 --> 06:39.212
Мин әйтәм, әгәр дә син аларны төзергә телисең
икән, һәм миндә моңа инде шикләр бар, димәк,

06:39.212 --> 06:44.508
аларның ничек эшләвен ачыклау өчен ике-өч сынау җитә.

06:44.508 --> 06:51.941
Һәм сез бүген дә аны суда, туфракта һәм
атмосферада — бу бөтен радиоактивлыкны — сизә аласыз.

06:51.941 --> 06:59.419
Рәсми документлар дистәләгән, хәтта йөзләгән; кайберләре һәрвакыт
җәмәгатьчелеккә ачык булган, ә башкалары соңрак

06:59.419 --> 07:07.028
деклассификацияләнгән, бигрәк тә АКШта, анда аларны
өйрәнеп, йөкләп алу өчен сәгатьләр буе вакыт кирәк була.

07:07.028 --> 07:16.900
Мин монда аларның берсен кыскача күрсәтергә телим, ягъни
АКШ Конгрессына кертелгән һава торышын үзгәртү тәкъдимен.

07:16.900 --> 07:21.326
Бу бик тулы документ, озынлыгы якынча 200 бит.

07:21.326 --> 07:31.256
Һәм анда – мин аны махсус тәрҗемә иттердем, ул 1978 елдан – болай
диелә: узган 30 елда, ягъни 1947 елдан 1978 елга кадәр, мин

07:31.256 --> 07:37.929
бүгенге турында сөйләмим, ә нәкъ шул 30 ел
эчендә – АКШ Конгрессына 110 һава торышын

07:37.929 --> 07:43.603
манипуляцияләү программасы тәкъдим ителгән һәм расланган.

07:43.603 --> 07:53.372
1978 елда Конгресс милли, ягъни штатлар арасындагы
фәнни-тикшеренү программасын башлап җибәрде һәм финанслады.

07:55.392 --> 08:03.581
Ул вакытта бу барлыкны көйләү өчен
АКШта милли закон булмавы тәнкыйтьләнде.

08:03.581 --> 08:10.536
Сезгә импровизация ясарга туры килде һәм сез нинди
дә булса тиешле эшне башлап җибәрергә теләдегез.

08:10.536 --> 08:18.061
Һәм әлбәттә, кешеләр ул вакытта курка иде, чөнки моны инде
эшләгәннәр иде – мәсәлән, Вьетнамда – шуңа күрә алар табигый

08:18.061 --> 08:24.828
рәвештә дошманның да шуны кабатлар дип курка иделәр,
яисә илне кинәт кенә гаепләр дип курка иделәр, әгәр дә

08:24.828 --> 08:28.827
кайдадыр давыл яки корылык булса, һәм кешеләр әйтер иде:

08:28.827 --> 08:34.037
"Бу һөҗүм иде," һәм әлбәттә, алар моны
булдырмаска теләделәр. Шуңа күрә алар моны закон

08:34.037 --> 08:37.693
белән тиешле рәвештә көйләргә мәҗбүр булдылар.

08:37.693 --> 08:49.846
Аннары, 1978 елда – 1976 елда ук башлап җибәрелгән
– Нью-Йоркта закон чыгару карары тәкъдим ителде.

08:49.846 --> 08:57.568
Моның артында БМО торды, ягъни һава торышын манипуляцияләүне
яки башка теләсә нинди әйләнә-тирә мохитне үзгәртүче

08:57.568 --> 09:01.882
ысулларны хәрби максатларда куллануны тыючы БМО килешүе.

09:01.882 --> 09:10.039
Швейцария дә бу канунны ратификацияләде, димәк,
дөнья буйлап бик күп илләр бу канунны ратификацияләгән.

09:10.039 --> 09:18.436
Швейцария, 1988 ел; ягъни ул хәзер федераль
кануннарга кертелгән, аны федераль кануннар

09:18.436 --> 09:24.350
җыентыгының 515.06 номеры астында карый аласыз.

09:24.350 --> 09:31.470
Бу канун чыннан да яхшы яңгырый, һәм мин
әйткәнчә, АКШ аны 1976–1978 елларда нәкъ менә

09:31.470 --> 09:36.037
дошманнарының да шуны эшләүеннән куркып кертте.

09:36.037 --> 09:39.167
Мондый закон кешенең аңа буйсынырга тиешлеген аңлатмый.

09:39.167 --> 09:45.159
Бу бик яхшы яңгырый, беренче ике төп мәкалә дә
бик яхшы яңгырый; бу чыннан да тыелуы турында.

09:45.159 --> 09:52.422
Ләкин бу канунның өченче маддәсе бар, һәм бу
өченче маддә беренче чиратта тыныч

09:52.422 --> 09:58.509
максатларда куллану, әлбәттә, рөхсәт ителә дип белдерә.

09:58.509 --> 10:02.084
Ләкин тыныч максатлар нәрсәдән гыйбарәт
икәнлеге турында бернинди билгеләмә юк.

10:02.084 --> 10:11.580
Аннары бу 3-нче маддәдә икенче пункт бар, анда килешүче
дәүләтләр хәтта моны хупларга – белем алмашуны үстерүгә ярдәм

10:11.580 --> 10:16.012
итәргә һәм моңа финанс ягыннан өлеш кертергә – йөкләнәләр.

10:16.012 --> 10:23.311
Алар актив катнашырга тиеш түгел,
ләкин аны хупларга һәм өлеш кертергә тиеш.

10:23.311 --> 10:33.300
Һәм өстенә тагын бер катлам баллы өстәмә бар — шул исемле 3-нче
маддәгә карата килешү, анда әйтелә: ул мондый

10:33.300 --> 10:44.216
әйләнә-тирә мохитне үзгәртүче технологиянең
халыкара хокук нормаларын бозуы мәсьәләсен карыймый.

10:44.216 --> 10:51.096
Бу миңа пандемияне контрольдә тотуга кагылышлы
кертелергә тиешле бер канунны бераз хәтерләтә.

10:51.096 --> 10:56.886
Сез моны инде беләсездер, ләкин без,
швейцариялеләр, аны 1988 елда ратификацияләдек.

10:56.886 --> 10:59.460
Бу чыннан да куркыныч.

10:59.460 --> 11:08.668
Мин хәзер Америка Кушма Штатларына кире кайтып, сезгә
басылып чыккан тагын бер документны күрсәтәм, ул 2025

11:08.668 --> 11:14.194
елга күзәтү турында АКШ Һава Көчләренә тәкъдим ителгән иде.

11:14.194 --> 11:26.142
Документ үзе 1996 елдан, һәм аның исеме:
«Һава торышы – көчне арттыручы фактор»

11:26.142 --> 11:36.404
Һәм асты язуы: «2025 елга кадәр һава торышы безнеке».

11:36.404 --> 11:46.234
Бу документтан кыска өзек: сул якта — дошманга ничек зыян
салырга, уң якта — үзегезне һәм партнерларыгызны ничек якларга.

11:46.234 --> 11:53.571
Менә берничә ачкыч сүз: дошманга яңгыр һәм диңгез
дулкыннары белән зыян салу, алар шулай ук солдатларның рухи

11:53.571 --> 11:57.654
халәтен төшерүгә юнәлдерелгән – икенче яктан, диярсең.

11:57.654 --> 12:03.988
Ләкин сез шулай ук корылыкны, су җитмәүне китереп чыгара
аласыз, кешеләр шулкадәр авыр хәлгә төшкәнче, алар бирешәчәк.

12:03.988 --> 12:12.436
Сез давылларны кузгата аласыз, ионосфераны манипуляцияли аласыз
– моңа соңрак кире кайтырмын – дошман радио элемтә урнаштыра

12:12.436 --> 12:16.974
алмасын яки аларның радары үз очкычларын таный алмасын өчен.

12:16.974 --> 12:22.202
Син яманны таратып, болытларны куып җибәрә
аласың, дошман яшеренә алмасын өчен, яки киресенчә,

12:22.202 --> 12:25.121
аларны тудырып, дошманны аптыратып куя аласың.

12:25.121 --> 12:31.228
Һәм сез шулай ук дошманның үзе мондый
алымнарны куллануын яки кулланмавын да ачыклый аласыз.

12:31.228 --> 12:34.080
Һәм аларның үз гамәлләре чынлыкта бөтенләй киресенчә.

12:34.080 --> 12:43.158
Әйе, әгәр сезнең зур транспорт операциягез булса, сез яңгыр
яумавын, юлларның коры булуын, давыллар булмавын тәэмин

12:43.158 --> 12:53.609
итәсез, һәм радар сигналлары һәм яхшы радио элемтә өчен
ионосфера оптимальләштерелгән булуын тәэмин итәсез һ.б.

12:53.609 --> 13:06.166
Бу документ – ул һаман да шул ук документ – шулай ук күрсәтә,
Йомгаклап әйткәндә, шартлар туры килгәч, без теләгән, ягъни

13:06.166 --> 13:15.921
дошман территориясендә контрольле, куркынычсыз,
чыгымнар ягыннан нәтиҗәле һәм ышанычлы рәвештә

13:15.921 --> 13:22.080
күмер тузанын тарату мөмкинлегенә ия булырга тиешбез.

13:22.080 --> 13:33.568
Методлар бәяләнде, һәм анда санап бетергесез сиптерү
ысуллары инде өйрәнелгән дип әйтелә. Документ 1996 елдан.

13:33.568 --> 13:40.900
Иң куркынычсыз һәм иң чыгым ягыннан нәтиҗәле ысул — реактив
двигательләрдә кулланыла торган соң яндыру җайланмасы, ул

13:40.900 --> 13:50.680
нигездә двигатель артына урнаштырылган инъекция җайланмасы булып
тора һәм бу углерод тузанны чыгарылучы реактив агымга кертә.

13:50.680 --> 13:59.387
Һәм самолет бу зона аша очканда ул активлаша,
яки аны яңадан деактивлаштырырга да мөмкин.

13:59.387 --> 14:10.700
Нигә күмер тузаны? Бу кызык. Мәгълүмат иреге турындагы закон
(FOIA) нигезендә соңрак бастырылган тагын бер документ бар.

14:10.700 --> 14:14.649
Бу элек серле, яшерен документ иде.

14:14.649 --> 14:22.160
Бу Геофизика өлкән бүлегенең Филипс лабораториясеннән килә.

14:22.160 --> 14:27.430
Әлбәттә, алар һәрвакыт Америка хөкүмәтенә
һәм хәрбиләргә һ.б. киңәшләр биргәннәр.

14:27.430 --> 14:37.054
Ул яңгыр явым-төшемне арттыру, киметү, цирус болытларын
– без хәзер һәрвакыт күрә торган пәрдә кебек

14:37.054 --> 14:43.282
болытларны – арттыру, шулай ук томанны тарату ысулларын аңлата.

14:43.282 --> 14:50.629
Һәм бөтен әйбер – ул нигездә дүртенче бүлек кенә, мин аны
аерым чыгарып куйдым – һәм анда ачык язылган: ул кара

14:50.629 --> 14:56.375
күмер һәм кара күмер ярдәмендә һава торышын үзгәртү турында.

14:56.375 --> 15:00.535
Мин моны калдырам. Мондый документлар бик күп.

15:00.535 --> 15:07.067
Тикшерелеп һәм сыналып торган барлык коралларны күрү куркыныч.

15:07.067 --> 15:13.496
Мин кыскача бер китаптан цитата китерәсем килә, ул бик мавыктыргыч
китап. Мин аның оригиналын антиквар китап кибетендә таптым.

15:13.496 --> 15:21.126
Бу китап «Тынычлык килмәсә» дип атала,
әлбәттә, без тынычлык килүен өмет итәбез.

15:21.126 --> 15:27.188
1968 елда аны Найджел Калдер
мөхәррирләгән, шуңа күрә ул инде шактый еллар бар.

15:27.188 --> 15:37.225
Һәм бу Найджел Калдер бик тә
йогынтылы һәм данлыклы фән журналисты иде.

15:37.225 --> 15:47.129
Һәм ул алдынгы хәрби киңәшчеләрне һәм иң абруйлы галимнәрне бу
китапка үз эшләре, хөкүмәткә ничек киңәш

15:47.129 --> 15:55.473
бирүләре һәм нинди тикшеренүләр үткәрүләре
турында һәркайсы бер бүлек язарга чакырды.

15:55.473 --> 16:03.755
Һәм бу китаптагы 17 бүлектән иң гаҗәеп яки иң мавыктыргыч
бүлек «Без әйләнә-тирә мохитне ничек юк итәбез» дип атала.

16:03.755 --> 16:13.547
Бу бүлекнең исеме, һәм ул бүлекне хәзер инде вафат булган,
Лос-Анжелестагы Калифорния университетында геофизика һәм планета

16:13.547 --> 16:19.004
физикасы бүлеге башлыгы булган профессор Гордон МакДональд язган.

16:19.004 --> 16:27.631
Һәм ул Президент Линдон Джонсонның киңәшчеләр төркеме
әгъзасы иде, мин аны инде алдан ук цитаталаган идем.

16:27.631 --> 16:38.556
Бу бүлектән алынган өзек куркыныч укылыш тудыра.
Ул 1968 елда үткәрелгән тикшеренүләр турында яза.

16:38.556 --> 16:46.450
Суык болытларны боз кристалллары барлыкка китерү юлы
белән ясап була, ә җылы болытларны бар булган тамчыларны

16:46.450 --> 16:50.809
кисәкчәләр ярдәмендә ясалма рәвештә зурайтып ясап була.

16:50.809 --> 16:57.708
Яңгыр яудырмый торган коры болытларны булдыру мөмкин, моны без
соңгы вакытта бик еш күрдек. Яшенле давыл

16:57.708 --> 17:05.683
тирәсендәге болытларны давылны үзгәртергә, көчәйтергә яки
зәгыйфьләндерергә максат белән махсус зунайтырга мөмкин.

17:05.683 --> 17:13.760
Күбрәк яшен тудыру өчен металл фольга яки металл
кисәкчәләре ташланырга мөмкин; элек металл фольга кулланылган.

17:13.760 --> 17:19.806
Яңгыр яумыйча яки давыл булмыйча гына барлыкка килгән молния.

17:19.806 --> 17:21.726
Без моны бик яхшы беләбез.

17:21.726 --> 17:28.427
Син давыллар тудыра аласың, полимер катламнары белән
су өслеген парланудан саклап, хәтта температура

17:28.427 --> 17:32.405
күтәрелсә дә болытлар барлыкка килмәсен тәэмин итә аласың.

17:32.405 --> 17:35.717
Чынлыкта, күбрәк су парланыр иде.

17:35.717 --> 17:39.973
Глобаль климатны үзгәртергә мөмкин, һәм ул
моның табигый рәвештә үзе үк бара дип яза,

17:39.973 --> 17:42.927
шуңа күрә бу эшчәнлекләрне яшереп калдыру җиңел.

17:42.927 --> 17:47.013
Кемдер моның артында торамы, әллә ул
табигыйме — беркем дә сизәчәк түгел.

17:47.013 --> 17:49.908
Барысы шул гына түгел, миндә икенче бит бар.

17:49.908 --> 17:53.529
Озон тишекләрен барлыкка китерү мөмкин.

17:53.529 --> 17:57.721
1968, математиканы тикшерү өчен генә.

17:57.721 --> 18:05.866
Антарктида боз катламы астында атом
шартлавын, ягъни җир астындагы ядро сынауын үткәрү

18:05.866 --> 18:10.538
өчен кулланыла ала торган гаҗәеп бер ысул бар.

18:10.538 --> 18:16.425
Антарктида боз катламы якынча 100
километр калын, бу гаҗәеп күп боз.

18:16.425 --> 18:23.174
Аннары боз катламы астындагы җылылык
нәтиҗәсендә су пленкасы барлыкка килә, һәм бу бозның зур

18:23.174 --> 18:27.335
өлеше шуыгычтагы кебек диңгезгә шуып төшәчәк.

18:27.335 --> 18:32.148
Бу бөтендөнья боз чорын башлап җибәрә ала.

18:32.148 --> 18:39.266
Бу чагыштырмача гади. Сез яр буе полосаларын
шартлата аласыз, һәм алар цунами тудырачак.

18:39.266 --> 18:45.168
Мин 1968 елда кемнең сунами нәрсә икәнен белгәнен белмим.

18:45.168 --> 18:50.058
Мин моны бары тик 2006 елдан бирле генә беләм,
хәтта шул вакытка кадәр физика өйрәнгән булсам да.

18:50.058 --> 18:56.968
Ләкин мин цунамилар белән таныш түгел идем. Җир астында
якынча 10 чакрым тирәнлектә урнашкан су катламын

18:56.968 --> 19:00.960
активлаштыру нәтиҗәсендә җир тетрәүләре барлыкка килергә мөмкин.

19:00.960 --> 19:09.275
Бу шулай аталган өч ноктага бик якын. Мин хәзер вакыт сәбәпле
суның матдә хәлләре турында җентекләп сөйләшергә теләмим.

19:09.275 --> 19:21.587
Өч ноктага якын булу суның иң тыгыз булган урынын аңлата, анда
ул тиз арада суперсуытылган су яки пар формасына күчә ала һ.б.

19:21.587 --> 19:29.636
Җир тетрәүнең эпицентры 10 чакрым тирәнлектә булган дип
ишетсәгез, һәрвакыт колакларыгызны торгызып тыңлагыз.

19:29.636 --> 19:38.226
Фукусима кебек барлык зур һәлакәтләрнең
эпицентры 10 километр тирәнлектә булуы кызыклы.

19:38.226 --> 19:42.803
Мин берни дә исбатлый алмыйм, ләкин бу кызыклы туры килү.

19:42.803 --> 19:45.910
Сез реактив агымны юнәлтеп була.

19:45.910 --> 19:51.051
Мин моны соңрак кыскача күрсәтермен. Җет-стримның
нәрсә икәнен белмәгәннәр өчен: бу якынча 10 чакрым

19:51.051 --> 19:53.751
биеклектә дөнья буйлап әйләнә торган көчле җилләр.

19:53.751 --> 19:57.478
Син торнадоларны кузгата аласың.
Минемчә, мин моны инде алдагы биттә әйткәнмен.

19:57.478 --> 20:03.103
Һәм профессор Макдоналдның китабының бу
бүлегенең төп нәтиҗәсе шунда: кеше Җирдәге

20:03.103 --> 20:06.671
тотрыксызлыкларны танып, алардан файдалана ала.

20:06.671 --> 20:18.210
Димәк, нигездә, әйбер һәрвакыт чиктә торганда, аны бер якка яки
икенче якка юнәлтер өчен сиңа бары тик аз гына көч куярга кирәк.

20:18.210 --> 20:23.759
Һәм ниһаять, ул шулай ук акылны контрольдә тоту
турында сөйли. Электромагнит дулкыннарын

20:23.759 --> 20:27.768
кешелеккә акылны контрольдә тоту өчен кулланырга мөмкин.

20:27.768 --> 20:34.141
Мин ышанам, бу чыннан да дистә еллар дәвамында бик
интенсив рәвештә өйрәнелгән булуы көннән-көн ачыграк күренә.

20:34.141 --> 20:36.720
Бу хакта да күп патентлар бар.

20:36.720 --> 20:40.313
Барлык инде эшләнгәннәрне күрү куркыныч.

20:40.313 --> 20:43.401
Аеруча, мәсәлән, MK-ULTRA программасында һ.б.

20:43.401 --> 20:49.385
Ул шулай ук яхшы максатларда да кулланыла. Бу
ЭЭГ – электроэнцефалограммалар ярдәмендә үлчәнә.

20:49.385 --> 20:52.461
Сез мидәге дулкыннарның нинди
төрләре һәм нинди хәлдә булуын үлчисез.

20:52.461 --> 20:59.221
Аннары сез аны нигездә кире уйнатып,
кешеләрне бик төгәл хәлләргә китерә аласыз.

20:59.221 --> 21:02.587
Мин тагын бер кат вакыт сәбәпле җентекләргә кермим.

21:02.587 --> 21:06.681
Бу бик зур бочка, мин аны бөтенләй ача алмыйм.

21:06.681 --> 21:15.915
1999 елда Европа Шурасы якынча 35 битлек хисап
әзерләде. Европа Шурасының махсус комиссиясе.

21:15.915 --> 21:21.008
Бу шулай аталган HAARP проектына кагыла. Ике A белән.

21:21.008 --> 21:28.540
Бу «Югары ешлыктагы актив аврораны
өйрәнү программасы» дигәнне аңлата.

21:28.540 --> 21:36.119
Бу «Югары ешлыктагы актив аврораны өйрәнү»
дигәнне аңлата, ул төньяк нурларын өйрәнү программасы.

21:36.119 --> 21:41.951
Бу Аляскада бара. Хәзер дөньяның
күпчелек өлешендә мондый станцияләр бар.

21:41.951 --> 21:45.848
Әлбәттә, болар барысы да «кавычкаларда»гы тикшеренү станцияләре.

21:45.848 --> 21:49.806
Мин соңрак бу нәрсә нәрсә икәненә кире кайтып карармын.

21:49.806 --> 21:53.827
Бу ионосфера өчен манипуляцияләү системалары турында.

21:53.827 --> 21:58.587
Ионосфера — безнең атмосфераның бик югары өлеше.

21:58.587 --> 22:01.029
Якынча 80 чакрымнан башлап

22:01.029 --> 22:10.809
Ул иопланган, чөнки анда безнең даими электр зарядлары
бар, алар Кояш җилләре тарафыннан иоплана һәм аннары борыла.

22:10.809 --> 22:15.115
Анда, бу плазма аша өзлексез ток ага.

22:15.115 --> 22:20.910
Анда электр энергиясе бар, һәм әлбәттә,
анда әйберләрне манипуляцияләү аеруча җиңел.

22:20.910 --> 22:33.263
Европа Шурасы яки Комиссия язганча, ул электромагнит коралларның
бер өлеше булып тора һәм бөтен тирә-як мохиткә, әлбәттә, кеше

22:33.263 --> 22:45.079
сәламәтлегенә дә бик куркыныч янау тудыра, чөнки проект бөтен
биосфераның бик сизгер энергия кырына үтеп керүне максат итә.

22:45.079 --> 22:48.341
Шулай итеп, ул ионосферадa гына түгел, ә монда да.

22:48.341 --> 22:54.258
Бу бик куркыныч шөгыль.

22:54.258 --> 23:05.425
Хәзер мондый радиодулкын тапшыру җайланмалары бихисап, һәм
алар һичшиксез безнең барыбызның сәламәтлегенә тәэсир итә.

23:05.425 --> 23:12.645
Мин хәзер HAARP проектына, ягъни аның төп патентына киләм.

23:12.645 --> 23:15.889
Ул 1987 елда бирелде.

23:15.889 --> 23:22.440
Биредә әйтелә: исеме «Атмосфераның,
ионосфераның яки магнитосфераның бер төбәгендә үзгәреш».

23:22.440 --> 23:25.978
Магнитосфера ионосферадан да югарырак урнашкан.

23:25.978 --> 23:31.633
Ионосфера — безнең магнит саклаучы билбау, ул
турыдан-туры Җирнең магнит кыры белән бәйләнгән һәм

23:31.633 --> 23:34.884
бөтен дөнья буйлап квазиторус формасында юнәлтелгән.

23:34.884 --> 23:40.693
Бу яктан, башта әйткәнемчә, Җирнең
магнит кырын манипуляцияләргә мөмкин.

23:40.693 --> 23:43.956
Патентта плазманы җылытырга мөмкин дип әйтелә.

23:43.956 --> 23:49.647
Бу аны өскә этә, күтәрелгән урында вакуум барлыкка китерә.

23:49.647 --> 23:53.912
Мин һаваны җылыткач ул күтәрелә,
аскы өлештә миндә кимчелек басым бар.

23:53.912 --> 23:58.865
Бу горизонталь хәрәкәт тудыра, ягъни җил.

23:58.865 --> 24:06.241
Аннары мин бу электромагнит нурланышын ракетаны бутату,
юнәлешеннән тайпылдыру яки хәтта юк итү өчен куллана алам.

24:06.241 --> 24:14.147
Бу корал системасы. Бу — 1990нчы елларда АКШ
тарафыннан алга сөрелгән «Йолдызлар сугышы» программасы.

24:14.147 --> 24:21.648
Шул ук патентта шулай ук озон яки азот
концентрациясен үзгәртергә мөмкинлеге дә әйтелә.

24:21.648 --> 24:26.470
Сез углекислый газ концентрациясен үзгәртә
аласыз. Угар газы – тагын да куркынычрак.

24:26.470 --> 24:33.952
Азот оксидлары һәм башка матдәләрне әйләнә-тирә мохит агымнарын
көйләү өчен концентрацияләргә яки сыеклаштырырга мөмкин.

24:33.952 --> 24:39.681
Монда шулай ук Җирнең магнит кыры
киметелергә яки хәтта сүндерелергә мөмкин дип әйтелә.

24:39.681 --> 24:42.746
Максат, әлбәттә, ракеталарны
читкә бору, ләкин бу барысы да түгел.

24:42.746 --> 24:51.510
Һәм чыннан да гаҗәп: атмосфераның бик югары катламнарында бу
плазма кисәкчәләрен манипуляцияләп, алардан

24:51.510 --> 25:00.330
оптик линза формалаштырырга мөмкин, һәм бу кояш
нурын Җирдәге бер ноктага тупларга мөмкинлек бирә.

25:00.330 --> 25:05.523
Күпләрегез, мөгаен, лупа ярдәмендә
яндыру өчен тиндерны кабызып карагансыздыр.

25:05.523 --> 25:10.188
Мин балачакта моны еш кылдым. Аннары
моны зур күләмдә башкарырга мөмкин.

25:10.188 --> 25:17.101
Ачкыч сүз: урман янгыннары яки башка
янгыннар яки эсселектән проблемалар һ.б.

25:17.101 --> 25:21.297
Менә бу — Аляскадагы оригиналь
антенналар урманының ничек күренүе.

25:21.297 --> 25:27.722
Бу кисешкән диагональ антенналар, ягъни гадәти радио антенналар.

25:27.722 --> 25:35.567
Бу антенналар 30 кГцтан 300 МГцка кадәр ешлыклар тудыра ала.

25:35.567 --> 25:40.680
Бу гадәти радио дулкыннары. Мин
алдан аңлаткан әйбер шундыйрак күренә.

25:40.680 --> 25:45.225
Атмосфераның өске өлеше ионосфера биеклегенә кадәр этелгән.

25:45.225 --> 25:55.013
Бу тискәре басым тудыра. Аннары горизонталь
хәрәкәт һәм аңа туры килгән җил хәрәкәте бар.

25:55.013 --> 26:05.649
Әгәр дә мин алдан телгә алган ешлыкларны HAARPтан дулкын
озынлыгына әйләндерсәгез һәм йөрәк дулкынын карасагыз,

26:05.649 --> 26:11.589
дулкын озынлыклары 10 метрдан 15 километрга кадәр булачак.

26:11.589 --> 26:20.832
Дулкын чокыры, ягъни дулкын карыны, шуның яртысы гына, ягъни 5
м-дән 7,5 км-га кадәр. Мондый болыт формацияләрен күргәндә, алар

26:20.832 --> 26:28.183
Швейцария платосында яки хәтта Көньяк Германиядә
феөн үзәненнән килеп чыккан торучы дулкыннармы, әллә

26:28.183 --> 26:32.168
аларның артында башка сәбәп бармы дип уйларга кирәк.

26:32.168 --> 26:36.399
Минемчә, ул нәкъ менә шундый күренә.

26:36.399 --> 26:41.048
Бу шулай ук HAARP тикшеренүләре буенча
тикшеренү хисабыннан алынган, ул радио

26:41.048 --> 26:44.772
дулкыннарының ионосферадан ничек чагыла алуын аңлата.

26:44.772 --> 26:49.054
Ул электр үткәргеч булганга күрә, аны көзге
итеп кулланырга мөмкин һәм ул радар күзәтүен һәм

26:49.054 --> 26:51.406
радио элемтәсен күпкә яхшырак тәэмин итә ала.

26:51.406 --> 26:54.228
Монда шулай ук фәнни тикшеренү эше өзеге дә бар.

26:54.228 --> 27:00.528
Биредә сез төрле үткәргеч катламнар барлыгын күрә аласыз.

27:00.528 --> 27:03.506
Әлбәттә, бары тик ионосфера гына электр тогын үткәрә.

27:03.506 --> 27:07.215
Биредә сездә һаман да үткәргеч
катламнар бар. Моңа ничек ирешәсез?

27:07.215 --> 27:12.560
Атмосфераның түбәнрәк катламнарына
үткәргеч кисәкчәләрне чыгару юлы белән.

27:12.560 --> 27:19.225
Бу HAARP дулкыннары белән билгеле бер
эффектларга ирешүдә алар бик ярдәм итә.

27:25.503 --> 27:29.217
Хәзер мин нәкъ менә шунда кулланылган шушы кисәкчәләргә киләм.

27:29.217 --> 27:35.476
Мин сиңа тагын бер патент китерәм. Ул
бик иске патент, 1966 елда бирелгән.

27:35.476 --> 27:40.797
Нәкъ менә АКШ диңгез флотына, ягъни
шәхси компаниягә түгел, ә дәүләткә.

27:40.797 --> 27:51.230
Мин шул вакытта Америка патент кануны буенча патентны максимум
17 елга кадәр саклап торырга мөмкин булуын әйтергә телим.

27:51.230 --> 27:58.768
Ләкин бу бик кыйммәткә төшә. Патентның вакыты үткән саен,
аның саклануын тәэмин итү өчен күбрәк түләргә туры килә.

27:58.768 --> 28:02.256
Шулай итеп, ул бөтен 17 ел өчен түләнде.

28:02.256 --> 28:08.506
Бу патент, хәтта шулкадәр иске булса да, миңа бик актуаль тоела.
Ул гигроскопик төтен җитештерү өчен металл

28:08.506 --> 28:13.873
катнашмасына багышланган дистәләгән, ә бәлки
йөзләгән патентларның бер үрнәге булып тора.

28:13.873 --> 28:17.536
Шулай итеп, төтен суны һәм су буасын үзенә тарта.

28:17.536 --> 28:24.560
Анда металл катнашмасы кирәк дип әйтелә, һәм
ул түбәндәгеләрне үз эченә ала, ныклап тотыгыз:

28:24.560 --> 28:32.735
Литий, натрий, калий, цезий, рубидий, кальций, магний,
стронций һәм барий карбонатлары, шулай ук аларның катнашмалары.

28:32.735 --> 28:39.697
Моннан тыш, алюминий, магний, цинк яки цирконий
кебек җиңел металллар, яки аларның катнашмалары.

28:39.697 --> 28:45.324
Моннан тыш, нитратлар, перхлоратлар, натрий,
литий, калий, кальций, барий һәм стронций

28:45.324 --> 28:48.700
кебек органик булмаган оксидландыручы матдәләр.

28:48.700 --> 28:55.304
Аннан соң полигалоген кушылмасы да бар, аңа мин соңрак кире
кайтырмын, мәсәлән, гексахлорэтан яки

28:55.304 --> 29:03.600
октахлоропропан, ул АКШ диңгез флоты тарафыннан 17 ел
дәвамында патентланган, бирелгән һәм сакланган.

29:03.600 --> 29:13.120
Тагын бер шундый патентта глобаль җылынуны киметү өчен
стратосферадагы Велсбах кисәкчәләрен чыгару мөмкинлеге әйтелә.

29:13.120 --> 29:17.894
Алар 1991 елда климат үзгәреше хәрәкәтенә кушылдылар.

29:17.894 --> 29:20.683
Вельсбах — галим иде, шуңа күрә Вельсбах кисәкчәләре.

29:20.683 --> 29:23.500
Бу идеяне уйлап тапкан кешеләрнең берсе.

29:23.500 --> 29:31.655
Мин моны бары тик шуңа күрә генә күрсәтәм, чөнки монда
алюминий оксиды яки торий оксиды иң кулай дип әйтелә.

29:31.655 --> 29:38.443
Бүген атмосферадагы иң киң таралган
пычраткычларның берсе буларак алюминий инде телгә алынды.

29:38.443 --> 29:46.891
Күп патентлар бар, шулар арасында берсе комга охшаш
кисәкчәләрне югары атмосферага күтәрергә мөмкин дип әйтә.

29:46.891 --> 29:55.639
Boeing 737 самолетын 18 000 метр биеклектә 25
тонна йөк ташу өчен үзгәртү чагыштырмача җиңел.

29:55.639 --> 30:00.948
Бу патент 2018 елда бирелгән. Анда шулай
ук кисәкчәләрнең атмосфераның югары

30:00.948 --> 30:06.705
катламнарында якынча ике ел буе саклануы әйтелә.

30:06.705 --> 30:13.568
Мин сиңа тагын бер нәрсә күрсәтермен, өметләнәм, ул артык
күңелсез булмас. Бу GelTech Solutions компаниясенең патенты.

30:13.568 --> 30:20.929
Бу тема буенча YouTube-та санап бетергесез
видеолар бар. Алар «Ураганны куып йөрү» дип атала.

30:20.929 --> 30:26.961
Алар очкычлардан ураганнарның көчәюен дә,
зәгыйфьләнүен дә ничек барлыкка китерүләрен төшерделәр.

30:26.961 --> 30:34.903
Алар чыннан да гаҗәеп бер нәрсә уйлап тапканнар:
ул пластик кушылма булган полимер. Аны болытка

30:34.903 --> 30:39.222
сиптерәләр, болыт кипә, аннары күктән гель ява.

30:39.222 --> 30:43.803
Бу яңгырны булдырмауның тагын бер ысулы.

30:43.803 --> 30:53.901
Аннан соң сәламәтлек ягы да бар. 2015 елда бер
юридик фирмага тагын бер чагыштырмача яңа патент бирелде.

30:53.901 --> 30:59.985
Бу гадәттә уйлап табучыларның яки чын
хуҗаларның билгесез калырга теләүләрен күрсәтә.

30:59.985 --> 31:08.842
Биредә язылганча, бу – дроннар, ягъни кешесез очкычлар
ярдәмендә агулы комарларны ташу өчен очучы китерү системасы.

31:08.842 --> 31:17.364
Әгәр дә сез патент рәсемнәренә карасагыз, монда аны яхшырак
күрә алмассыз, шуңа күрә мин аны зурайтып куйдым. Мин аны өстәп

31:17.364 --> 31:24.473
куймадым; бу — дрон йөкләмәсендә баш сөяге булган патент рәсеме.

31:24.473 --> 31:29.931
Анда чынлап та нәрсә эшләнүе төп массакүләм
мәгълүмат чараларында көннән-көн күбрәк ишетелә һәм укыла.

31:29.931 --> 31:32.914
Ләкин алар һәрвакыт әйтә: «Бу эш эшләнмәячәк,
без эшләргә тиеш, без эшләргә тиеш, чөнки

31:32.914 --> 31:34.964
климат үзгәреше аркасында бу ашыгыч рәвештә кирәк».

31:34.964 --> 31:43.620
Бу хәтта Коронадан да зуррак алдау, ләкин
хәзер моны тирәнтен аңларга вакытым юк.

31:43.620 --> 31:50.334
Һәрхәлдә, профессор Дэвид Китның бик кызыклы
китабы бар. Мин аны сатып алырга киңәш итмим, ләкин

31:50.334 --> 31:54.206
кемдер кызыксынса, мин аннан өзекләр тәкъдим итә алам.

31:54.206 --> 31:59.039
Мин аны таптым, «Климат инженериясе өчен дәлил», шуңа
күрә безгә климат инженериясе белән шөгыльләнергә кирәк.

31:59.039 --> 32:06.022
Минемчә, ул хәзерге вакытта геоинженерлык өлкәсендә алдынгы
тикшеренүче, һәм әлбәттә, ул һәрвакыт моны эшләнмәячәк дип әйтә.

32:06.022 --> 32:11.120
Без моны ничек эшләргә икәнен төгәл беләбез, ләкин ул
эшләнми. Ул алар барысын да конспирологлар дип әйтә.

32:11.120 --> 32:20.059
Ул җентекләп тасвирлый: ул 5 нанометрлы алюминий оксиды
микрочастицәләрен, 30 нанометрлы металл, ягъни саф алюминий, һәм

32:20.059 --> 32:26.763
тагын 15 нанометрлы барий титанатын сэндвич
кебек катлауларга тели, чөнки бу кояш нурларын

32:26.763 --> 32:31.179
оптималь рәвештә кире космоска чагылдырыр иде.

32:31.179 --> 32:37.599
Аннан соң тагын бер китап бар, бәлки сез аның турында
ишеткәнсездер: Билл Гейтс язган «Климат бәласен ничек

32:37.599 --> 32:41.758
булдырмаска». Мин аны сатып алырга һич тә киңәш итмим.

32:41.758 --> 32:48.336
Бу гади генә әйтә: бу бик табышлы инвестиция.

32:48.336 --> 32:55.293
Мин бу хакта тагын берни дә әйтмим. Хәзер мин
сәламәтлеккә йогынтысына күчәм, чөнки ул төп мәсьәлә.

32:55.293 --> 33:01.342
Шулай итеп, очыш күләсе. Мин моңарчы күмер тузаны
турында телгә алынган документларны күрсәткән идем.

33:01.342 --> 33:04.343
Очкыч күмере күләсе үпкә рагы куркыныч факторы буларак.

33:04.343 --> 33:09.910
Бу күзәтү мәкаләсе, ягъни күп кенә
тикшеренү эшләрен йомгаклаган мәкалә.

33:09.910 --> 33:14.110
Ул «Медицина һәм медицина тикшеренүләре
өлкәсендәге казанышлар журналы»нда басылып чыкты.

33:14.110 --> 33:24.384
Алюминий силикатлары, тимер оксиды, магнетит, радиоактив
изотоплар, шул исәптән сулыш белән кергәндә иң куркыныч булган

33:24.384 --> 33:35.004
альфа-чагылдыручылар, кремний (чиста кремний сәламәтлек өчен
зыянлы), арсен (ул да агулы матдә буларак билгеле), кадмий һәм

33:35.004 --> 33:44.761
хром, алар үпкә рагы куркынычын ачык арттыра яки оксидатив
күзәнәк стрессы, цитотоксиклык (күзәнәк агулылыгы) һәм

33:44.761 --> 33:51.101
генотоксиклык китереп чыгара, ягъни алар геномны да үзгәртә.

33:51.101 --> 33:54.921
Асбест кызык; һәркем белә, ул бик агулы матдә.

33:54.921 --> 34:03.033
Бу җепселле силикат шулай ук биокиңәшле формада күп
күләмдә тимер оксидын үз эченә ала. Без барыбыз да моның

34:03.033 --> 34:09.568
нәтиҗәсендә барлыкка килгән җитди үпкә рагы очракларын беләбез.

34:09.568 --> 34:16.672
Моннан тыш, 2019 елда «Journal of Advances in Medicine and
Medical Research» журналында басылган күзәтү тикшеренүе тимер

34:16.672 --> 34:24.067
оксиды нанобөлекчәләренә дучар булу йөрәк авыруларына китерә,
тагын да оксидатив стресс аркасында, дигән нәтиҗәгә килде.

34:24.067 --> 34:33.091
Бу мәкаләдә тимер оксидына дучар булу йөрәк
авыруларына да китерергә мөмкин дип әйтелә.

34:33.091 --> 34:43.252
Бу тикшеренүнең авторлары, билгеле бер Марвин Херндон, ул бу тема
буенча хезмәттәшләре белән интенсив рәвештә эшли, шулай ук бу

34:43.252 --> 34:52.741
мәкаләдә геоинженерлыкны, бигрәк тә бик нечкә күмер көле булган
очып торган көлне чыгару юлы белән башкарылучы эшчәнлекне туктату

34:52.741 --> 34:58.102
мөһим, чөнки бу бөтен биосфераны юк итүдән саклый, дип язалар.

34:58.102 --> 35:04.319
Әйткәндәй, бу минеке булмаган берничә рәсемнең берсе;
ул Aufrecht Bern шәһәреннән Лилиан Анселметти

35:04.319 --> 35:08.348
тарафыннан төшерелгән. Аны куллану мөмкинлеге өчен зур рәхмәт.

35:08.348 --> 35:14.444
Минемчә, ул Берн тирәсендә күргән болытлар барлыкка килүе гаҗәеп.

35:14.444 --> 35:23.617
2017 елда башкарылган тагын бер тикшеренү биосферада
ртуть пычрануының кискен рәвештә артуын күрсәтә һәм моның

35:23.617 --> 35:28.947
да климатны манипуляцияләү нәтиҗәсе булуын ассызыклый.

35:28.947 --> 35:35.744
Бу «География, әйләнә-тирә мохит һәм Җир
фәннәре халыкара журналы»нда басылып чыкты.

35:35.744 --> 35:37.636
Бу карап чыгу түгел, ә өйрәнү иде.

35:37.636 --> 35:48.504
Яңгыр суы һәм кар масса-спектрометрия ысулы белән үлчәнде.
Грамм саен 2 микрограмм ртутьнең бик югары дәрәҗәсе ачыкланды.

35:48.504 --> 35:58.609
РоҺС законы аркасында соңгы 20 елда свинец һәм ртуть
күләме шактый киметелгән булса да, бу пычрану арта бара.

35:58.609 --> 36:05.438
Бу шулай ук нерв системасына, йөрәк-кан тамырларына һәм
урогениталь өлкәгә кагылышлы сәламәтлек куркынычларын тудыра.

36:05.438 --> 36:12.705
Ул бала табу сәләтен югалтуга китерергә, иммун
системасына тәэсир итәргә һәм ДНКны зарарларга мөмкин.

36:12.705 --> 36:19.628
Мин тагын бер тикшеренүне телгә алырга телим, ул Advances in
Social Sciences Research Journal журналында

36:19.628 --> 36:25.378
басылган һәм Калифорниядәге гигант
секвойялар, ягъни бу кызыл агач урманнары турында.

36:25.378 --> 36:31.558
Аларның кайберләре 3000 елдан да күбрәк яшьтә.
Алар без бүген бар дип әйткән яки чыннан да

36:31.558 --> 36:36.550
булган климаттан күпкә җылырак шартларда яшәгәннәр.

36:36.550 --> 36:45.511
Алар гаҗәеп коры чорларны, яңгырлы чорларны, салкын
чорларны кичерделәр. Алар әле дә исән, ә хәзер барысы да үлә.

36:45.511 --> 36:54.362
Бу хәлне җентекләп тикшерү күрсәтә ки,
Калифорниядә дистә еллар дәвамында геоинженерлык

36:54.362 --> 36:59.106
нәтиҗәсендә ясалма корылык барлыкка килгән.

36:59.106 --> 37:07.300
Зәһәрле нанобөлекчәләр ачык рәвештә агачларның үлүенә сәбәп була.
Бу нанобөлекчәләрдәге нигездә алюминий күләме

37:07.300 --> 37:15.931
агачларны үсемлекләрнең инеләрендәге тишекләрне, ягъни
инеләрдәге яки яфраклардагы тишекләрне ябарга мәҗбүр итә.

37:15.931 --> 37:21.699
Аннары аларның дым алмашуы булмый
һәм алар CO2ны сеңдерә алмыйлар.

37:21.699 --> 37:28.165
Әйткәндәй, CO2 – тормышның иң камил газы.
CO2 булмаса, яшел үсемлекләр булмас иде.

37:28.165 --> 37:35.921
NASA тарафыннан үткәрелгән чагыштырмача яңа тикшеренүдә
Җирнең соңгы 15 елда яшелрәк булуы әйтелә. Алар моның,

37:35.921 --> 37:39.324
мөгаен, CO2 дәрәҗәсенең артуы белән бәйле булуын язалар.

37:39.324 --> 37:42.715
Моның нәрсәсе начар? Ләкин бу бит бары тик иярчен җөмлә генә.

37:42.715 --> 37:48.168
Бик мөһим фактор – озон тишеге, ул көннән-көн зурая бара.

37:48.168 --> 37:52.630
Син хәзер моның турында берни дә
ишетмисең. CFCларны 1980нче елларда тыеп куйдылар.

37:52.630 --> 37:57.373
Хәзер безне бернәрсә дә борчый алмый. Шуңа күрә
алар озон тишеге көннән-көн зурая бара дип әйтмиләр.

37:57.373 --> 37:59.813
Хәзер без моны ничек зурайтырга мөмкин икәнен беләбез.

37:59.813 --> 38:08.063
АКШ хөкүмәте моны инде үзе күпсанлы документларда таныды.

38:08.063 --> 38:13.569
Бу озон тишеге Җир өстендә UVB һәм
UVC нурларын үлчәргә мөмкинлек бирә.

38:13.569 --> 38:19.988
Хәтта төп фән дә бездә UVB һәм UVC нурланышының күпкә югарырак
дәрәҗәләре булуын таный. Бу – 100

38:19.988 --> 38:26.366
нанометрдан якынча 400 нанометрга кадәр дулкын
озынлыгы булган куркыныч ультрафиолет нурланыш.

38:26.366 --> 38:31.200
Бу чыннан да куркыныч УФ нурланышы. Элек Җир өстендә ул булмаган.

38:31.200 --> 38:34.549
Ул безнең өстебезгә озон тишеге аша төшә.

38:34.549 --> 38:39.255
Бу, әлбәттә, без кешеләр өчен дә шул
секуоялар өчен булган кадәр куркыныч.

38:39.255 --> 38:45.703
Мин киләсе берничә тикшеренүне узып китәм,
чөнки алар барысы да бер үк нәрсәне әйтә.

38:45.703 --> 38:54.641
Бу барысы ни китерә. Катстрофик бал кортлары үлеме,
бөҗәкләр үлеме, барлык водоросльләр проблемалары.

38:54.641 --> 39:00.876
Бу агулы водоросльләр чәчәк ата, чынлыкта бу
планктон үлеме аркасында була. Бу барысы да

39:00.876 --> 39:06.323
наночастицалар пычрануы һәм озон тишеге аркасында.

39:06.323 --> 39:13.621
Кошлар популяцияләре кими, шулай ук арассыз
рәвештә дә, чөнки бөҗәкләр югала, кажаннар да югала.

39:13.621 --> 39:19.612
Бу мин укыган барлык тикшеренүләр. Алар чыннан да
борчу тудыра, чөнки бу тәэсир бөтен тирә-як

39:19.612 --> 39:24.655
мохиткә, безнең сәламәтлеккә генә түгел, йогынты ясый.

39:26.179 --> 39:32.407
Бу барлык кисәкчәләр чыгарылышының мөһим этәргече булырга мөмкин.
Бүгенге көнгә кадәр мин патентта

39:32.407 --> 39:38.265
тасвирланганча бары тик самолетлар гына спрей
гына сипүгә күчереләме-юкмы дип әйтә алмыйм.

39:38.265 --> 39:44.462
25 тонналы баклы B-77. Яисә һәр пассажир
самолеты да сиптерәме? Мин төгәл белмим.

39:44.462 --> 39:48.816
Мин шикләнәм, ләкин бу бары тик фараз
гына: икесе дә параллель рәвештә башкарыла.

39:48.816 --> 40:02.943
Хәзерге НАТО ягулыгы, Jet Propulsive 8 (JP8),
гаять күп куркыныч өстәмәләрне үз эченә ала.

40:02.943 --> 40:07.906
НАТО үз әгъза дәүләтләренә бу барлык
өстәмәләрнең нәрсә икәнен ачыкламый.

40:07.906 --> 40:15.489
Алар туңнан саклый, шартлаудан саклый, яхшы саклау
шартлары һәм температурага чыдамлылык тәэмин итә.

40:15.489 --> 40:21.492
Аны Арктика төбәкләрендә дә, чүлдә дә бертигез яхшы кулланырга
мөмкин. Шулай ук аны кемпинг плитәсен,

40:21.492 --> 40:27.552
корабльне яки очкычны эшләтү өчен дә кулланырга
мөмкин. Моның өчен чиге булмаган өстәмәләр кирәк.

40:27.552 --> 40:33.455
Марион Ханның бик яхшы бер тикшеренүе
бар. Аны интернетта да табарга мөмкин.

40:33.455 --> 40:43.639
Ул үзе һава көчләре базасы янында яшәгәнгә авырып китте. Ул
моны JP8 ягулыгына бәйләргә тиешлеген бик ачык күрсәтә ала.

40:43.639 --> 40:52.254
Биредә сез мин АКШ Һава Көчләреннән дистәләгән хәрби
тикшеренү документларын тапканлыгымны күрә аласыз.

40:52.254 --> 41:06.348
Менә бер тикшеренү мәкаләсе үрнәге.
Минемчә, ул 1990нчы яки 2000нче еллардан.

41:06.348 --> 41:15.780
Һәрхәлдә, бу ягулыкны монда АКШ Һава Көчләре кысаларында
тикшергәннәр. Бу JP8 ягулыгында алюминий, барий, бериллий,

41:15.780 --> 41:26.581
свинец, кадмий, хром, кобальт, тимер, бакыр, молибден, натрий,
никель, стронций, титан, ванадий, цинк һәм калай ачыкланган.

41:26.581 --> 41:34.356
Һәм, әлбәттә, бу металлларның барысының да оксидлары, шулай ук
нафталин һәм алкил белән алмаштырылган

41:34.356 --> 41:43.883
нафталин кебек полицикликаль ароматик
углеводородлар – болар барысы да гаять сәламәт өстәмәләр.

41:43.883 --> 41:56.975
Әгәр дә сез моны хәзер карасагыз, бу НАТО ягулыгы хәрби ягулык.
Европада торбалар системасы бар, ә бу рәсем Википедиядән алынган.

41:56.975 --> 42:02.103
Монда язган барлык әйбер дә Википедиядән алынган. Мин
гадәттә Википедияне цитаталамыйм, чөнки аның күбесе дөрес түгел.

42:02.103 --> 42:08.417
Ләкин менә бу 1970нче еллардан
калган сурәт. Кызык, аны яңартмаганнар.

42:08.417 --> 42:13.546
Һәм монда сез бу торба системасын бөтен Европа
буйлап күрә аласыз. Биредә әле Швейцария кертелмәгән.

42:13.546 --> 42:22.660
Ләкин Википедия мәкаләсендә шулай ук әйтелә:
инде 2009 елда ук ташылган ягулыкның 90%ы — бу

42:22.660 --> 42:28.155
очкыч ягулыгы — гражданнар клиентларына сатылган.

42:28.155 --> 42:34.890
Һәм иң зур гражданлык клиентлары арасында
Франкфурт, Кёльн, Бонн, Цюрих һәм Мюнхен аэропортлары бар.

42:34.890 --> 42:48.542
НАТО граждан авиациясе өчен ягулык. 2016 елда
Европада граждан клиентларга 12 миллион куб метр сатылды.

42:48.542 --> 42:52.094
Мин моңарчы да әйткән идем: хәтта төп агымдагы
матбугат та бу тема буенча көннән-көн күбрәк мәкалә бастыра,

42:52.094 --> 42:53.957
ләкин аннары «әйе, бу дөрес булмаска мөмкин» дип әйтә.

42:53.957 --> 43:02.745
Ике атна элек төп массакүләм мәгълүмат чараларында таралган тагын
бер мәкалә. Һәр җирдә: SRF, Watson, инглиз телле илләр һ.б.

43:02.745 --> 43:06.837
Яңгыр суының эчәр су сыйфаты Җир йөзендәге башка
теләсә кайсы урынныкыннан да яхшырак, диделәр.

43:06.837 --> 43:16.588
Антарктидада яки Тибетның биек тауларында да ул Американың
Экологияне саклау агентлыгы куйган чиктән 14 тапкыр югарырак.

43:16.588 --> 43:21.632
Барлыктан да бигрәк, бу шулай аталган PFAS һәм PFOAга кагыла.

43:21.632 --> 43:30.714
Бу поли- һәм перфторланган углеводородлар, ягъни фтор үз эченә
алган углеводородлар. Алар – һәм, әлбәттә, төп

43:30.714 --> 43:39.488
массакүләм мәгълүмат чараларында – макияж, шампуньнар,
төрү материаллары һәм чистарту чараларында очрый.

43:39.488 --> 43:45.553
Шулай итеп, хәзер безне янә гаеплиләр. Ләкин Хәрби
Һава Көчләре үткәргән шушы тикшеренүдә анда фторлы

43:45.553 --> 43:49.274
кушылмалар бар дип әйтелә, һәм алар зур күләмдә очрый.

43:49.274 --> 43:54.408
Шулай итеп, бу фторланган кушылмаларның иң начар ягы өстән килә.

43:54.408 --> 43:57.349
Бу төп массакүләм мәгълүмат
чараларында китерелгән оригиналь тикшеренү.

43:57.349 --> 44:00.140
Мин һәрвакыт оригиналь тикшеренүләрне эзлим.

44:00.140 --> 44:02.120
Мин анда тикшеренүчеләрнең нәрсә эшләгәнен укырга телим.

44:02.120 --> 44:06.425
Шулай ук кызык: Tagesanzeiger газетасы
Даниядән бер тикшеренүчене цитаталаган.

44:06.425 --> 44:09.904
Мартин Шерингер, ул хәтта Цюрихның ETH-ыннан, шулай ук катнаша.

44:09.904 --> 44:19.196
Аннары, бәлки, мин аның белән элемтәгә кереп, алар
атмосфера факторларын да исәпкә алганнармы икәнен сорар идем.

44:19.196 --> 44:25.569
Мин бераз күбрәк тикшеренү үткәрдем дә «Мәңгелек химикатлар»
дип аталган китапка тап булдым, ул таркала алмый торган һәм

44:25.569 --> 44:29.001
Җир әйләнешендә бик озак саклана торган химикатлар турында.

44:29.001 --> 44:38.310
Бу нигездә PFOA һәм PFAS, ягъни перфторланган
һәм полифторланган углеводородларга кагыла.

44:38.310 --> 44:44.619
Әйтелүенчә, чынлыкта аларның бары тик дүртесе генә билгеле
һәм аларның куркынычлыгы һәм токсиклыгы ягыннан өйрәнелгән.

44:44.619 --> 44:48.406
Һәм нәкъ шушы дүртәүне генә ышанычлы рәвештә ачыкларга мөмкин.

44:48.406 --> 44:57.127
Ләкин исемлектә бары тик 6 500 матдә генә бар,
һәм, мөгаен, бу матдәләр саны 10 000-дән дә артык.

44:57.127 --> 45:02.231
Мин Алексның шунда басып торганын
күрәм, шуңа күрә калганын хәзер калдырам.

45:02.231 --> 45:08.529
Мин кыскача әйтергә теләр идем, ионлаштыручы булмаган
нурланышлар һәм электромагнит кырлар да,

45:08.529 --> 45:12.842
турыдан-туры булмаса да, генетик өзеклекләргә китерергә мөмкин.

45:12.842 --> 45:17.737
Ләкин мин беләм, тагын бер спикер киләчәк, шуңа
күрә мин моны намусым тыныч булганда калдыра алам.

45:17.737 --> 45:24.466
Сәламәтлек өчен куркыныч тудыручылар – анда
сиптерелгән матдәләр генә түгел, безнең өстебезгә

45:24.466 --> 45:28.359
яуган барлык радио- һәм микродулкын дулкыннары да.

45:28.359 --> 45:31.576
Һәм мин хәзер бары тик һава торышын
манипуляцияләү турында гына сөйлим.

45:31.576 --> 45:37.026
Мин хәзерге вакытта 5Gны да, хәтта
4Gны, 3Gны һ.б. исәпкә алмаячакмын.

45:37.026 --> 45:41.467
Әйе, ниһаять, менә мин март һәм апрель
айларында үзем төшергән кайбер фотолар.

45:41.467 --> 45:44.859
Проекторда аны бик яхшы күреп булмый.

45:44.859 --> 45:48.601
Чыннан да тауларда булгач, ул
Лос-Анжелес өстендәге смог кебек күренә.

45:48.601 --> 45:51.717
Бу гади генә табигый була алмый. Һәм мин моның белән тәмам.

45:51.717 --> 45:56.579
Мин кайбер әйберләрне калдырдым. Мин артык озакка
сузылмаганмындыр дип өметләнәм. Игътибарыгыз өчен зур рәхмәт.