1
00:00:00,007 --> 00:00:00,445


2
00:00:00,445 --> 00:00:04,669
Nina babukeli abathandekayo, niyazi ntoni ngokulawulwa kwemozulu?

3
00:00:04,669 --> 00:00:12,017
Ingaba lo mbandela na ukwaziwa ngempikiswano kwindawo
yakho, kwaye udla ngokujongelwa phantsi njengombono wobuqhinga?

4
00:00:12,017 --> 00:00:18,184
Intetho elandelayo, eyathethwa ngugqirha
wezenzululwazi zendalo kwiSummer WEFF 2022

5
00:00:18,184 --> 00:00:23,034
eDavos, inika ulwazi oluninzi kakhulu ngalo mba.

6
00:00:23,034 --> 00:00:28,982
UPhilipp Zeller wafunda i-physics e-ETH Zurich
kwaye unesidanga sobugqirha kwizifundo zendalo.

7
00:00:28,982 --> 00:00:32,794
Njengomqhubi wenqwelomoya wokuzonwabisa,
uZeller ube naqhagamshelwano olusondeleyo nemozulu

8
00:00:32,794 --> 00:00:35,545
kangangeminyaka engaphezu kwamashumi amathathu.

9
00:00:35,545 --> 00:00:39,898
Ekuhambeni kwexesha, waqala ukuphawula
ngakumbi iziganeko ezingaqhelekanga esibhakabhakeni.

10
00:00:39,898 --> 00:00:44,981
Uqale ukwenza uphando lwakhe.

11
00:00:44,981 --> 00:00:54,291
Ngokukodwa kumxholo we-SRM (ulawulo lwe-radiation yelanga),
i-SAI (ukufakwa kwe-aerosol kwi-stratosphere) kunye ne-HAARP

12
00:00:54,291 --> 00:01:00,549
(iProjekthi yoPhando ye-Auroral eSebenzayo ye-High Frequency).

13
00:01:00,549 --> 00:01:06,129
Owayesakuba ngumhlohli waseyunivesithi uZeller
usebenze kwicandelo lokufumana iipatenti iminyaka emininzi.

14
00:01:06,129 --> 00:01:09,893
Yiyo loo nto enolwazi oluninzi kule ndawo.

15
00:01:09,893 --> 00:01:21,861
Ngophando lwakhe, ufumene iipatenti ezimalunga ne-1,000
zeeteknoloji zokulawula imozulu – ezisusela kwiminyaka yoo-1892.

16
00:01:21,861 --> 00:01:25,906
Le ntetho ilandelayo ayijoliswanga ekubangeleni ixhala.

17
00:01:25,906 --> 00:01:32,698
Ukulawulwa kwemozulu kuyenzeka nokuba siyazi okanye asiyazi.

18
00:01:32,698 --> 00:01:39,492
Endaweni yoko, ukuchazwa kwezinto ezisekelwe kwinyani
kufuneka kuphikise nakuphi na ukukhanyela kwezi

19
00:01:39,492 --> 00:01:44,165
ziganeko kwaye kubonelele ngezizathu ezisekelwe enyanini.

20
00:01:44,165 --> 00:01:51,164
Ngoko ke, nceda wabelane ngale vidiyo
nabantu abangaziyo kodwa abafuna inyaniso.

21
00:01:51,164 --> 00:01:55,625
Oku kulandelwa yintetho kaGqr
Philipp Zeller kwiSummer WEFF 2022 eDavos.

22
00:01:55,625 --> 00:02:01,524
Ngoko ke, yintoni le ngomba ye-geoengineering nezempilo?

23
00:02:01,524 --> 00:02:07,045
Njengoko benditshilo, ndingathanda ukunika
isishwankathelo esingaphelelanga samaxwebhu

24
00:02:07,045 --> 00:02:10,907
nemithetho eliqela karhulumente ephathelele kwiipatenti.

25
00:02:10,907 --> 00:02:14,807
Iipatenti azibhaliswa ngenjongo
yokuzonwabisa nje; zibiza imali eninzi.

26
00:02:14,807 --> 00:02:22,039
Kwaye kufuneka kwakhona ungqine ukuba ziyasebenza, kungenjalo
azizukuvunywa, kwaye zibe ngamaphepha ophando

27
00:02:22,039 --> 00:02:31,011
apapashiweyo, hayi ngam ngokwam, kuba, njengoko
benditshilo, kufuneka ikwabonise ugxininiso kwimpilo.

28
00:02:31,011 --> 00:02:36,365
Njengoko benditshilo, lo ngumkhwebu nje;
ndiyaqhubeka nokuphanda phantse ngalo lonke ixesha.

29
00:02:36,365 --> 00:02:42,369
Andijonganga ukunika intetho yenzululwazi apha, ngendlela
yentlanganiso yenzululwazi, ngokwakhona

30
00:02:42,369 --> 00:02:48,337
ngokwulwakhiwo lwayo njalo njalo, kodwa ke,
njengoko benditshilo, ndinika isishwankathelo nje.

31
00:02:48,337 --> 00:02:52,969
Kwaye ke, ndisenokuba ndiphazama, ndenza
iimpazamo, okanye ndinokucaphula into engqinisekanga

32
00:02:52,969 --> 00:02:57,539
kakuhle; ndifuna nje ukuyitsho loo nto kwasekuqaleni.

33
00:02:57,539 --> 00:03:00,158
Ngoko ke, yintoni kanye kanye i-geoengineering?

34
00:03:00,158 --> 00:03:08,959
UNksk. Weichelt ukhankanye ii-chemtrails ngaphambili. Ndizama
ukungayisebenzisi le ntetho kuba ikwangena ixesha ikubeka phantsi

35
00:03:08,959 --> 00:03:15,680
kwabantu abakholelwa kwiingcinga zobuqhetseba,
nangona le ntetho ngokwayo yadalwa yi-US Air Force

36
00:03:15,680 --> 00:03:20,165
ngeminyaka yoo-1970. Yiloo nto ehlekisayo ngayo.

37
00:03:20,165 --> 00:03:29,359
I-Geoengineering ngokuqinisekileyo ligama elingathathi cala,
kwaye i-geoengineering ikakhulu iquka ukulawulwa kwemozulu, nto

38
00:03:29,359 --> 00:03:36,254
leyo eneneni elona candelo libalulekileyo,
ngokukhulula amasuntswana emoyeni, kodwa kananjalo

39
00:03:36,254 --> 00:03:41,661
ngokukhupha amaza kagesi-magnethi anamandla aphezulu emoyeni.

40
00:03:41,661 --> 00:03:49,741
Emva koko, ke, kukho ukuhlola umhlaba, kuba konke
kumalunga nokutshintsha, nokuyila umhlaba, i-geo, umhlaba.

41
00:03:49,741 --> 00:03:54,382
Oku kuthetha ukuba ujonge
iingcikiva, iidipozithi ze-oyile, igesi, njl.

42
00:03:54,382 --> 00:04:02,786
Kwaye unokwenene, phantse andikholelwanga ekuqaleni, unokudala
ukuqhuma komhlaba ngobuchwepheshe ngezi zenzo. Kwaye

43
00:04:02,786 --> 00:04:12,535
ekugqibeleni, unako nokulawula inkambu yemagnethi yoMhlaba,
ingakumbi ngemitha ye-electromagnetic esele ikhankanyiwe.

44
00:04:12,535 --> 00:04:16,303
Kutheni i-geoengineering isenziwa kwasekuqaleni?

45
00:04:16,303 --> 00:04:23,665
Oku eneneni kubuyela emva kwiMfazwe Yomlomo iphela,
eyayiqala kanye emva kweMfazwe Yesibini yeHlabathi.

46
00:04:23,665 --> 00:04:29,929
Enyanisweni, yaqala kwangaphambili, ubuncinci ngemizamo
yokuphembelela imozulu. Kodwa i-geoengineering ekwinqanaba

47
00:04:29,929 --> 00:04:33,771
eliphezulu yaqala ngokwenene emva kweMfazwe yesiBini yeHlabathi.

48
00:04:33,771 --> 00:04:42,669
Kwaye ndingathanda ukucaphula owayesakuba nguMongameli
waseMelika uLyndon B. Johnson apha. Kwindibano ngo-1962, wathi,

49
00:04:42,669 --> 00:04:47,563
ndiyacaphula: "Nabani na olawula imozulu ulawula ihlabathi."

50
00:04:47,563 --> 00:04:53,657
Kwaye la ngamanqweno ale magunya
makhulu, akhokelwa yi-United States.

51
00:04:53,657 --> 00:05:00,642
Ngokwenene, le ntetho iyafumaneka kwiYouTube, apho
ungayifumana khona uze umamele amazwi ayo oqobo.

52
00:05:00,642 --> 00:05:06,846
Kwixesha elidlulileyo – into ehlekisayo yeyokuba abantu
bahlala bekhanyela nokuba i-geoengineering iyenzelwa – kodwa

53
00:05:06,846 --> 00:05:10,392
kwixesha elidlulileyo bekukho iiprojekthi ezininzi ezinje ngale.

54
00:05:10,392 --> 00:05:15,546
Ndingathanda ukukhankanya abantu abambalwa
abadumileyo kakhulu abangoku sele bayaziwa ngokusesikweni.

55
00:05:15,546 --> 00:05:24,444
Iprojekthi iCumulus, eyabangela intlekele enkulu yezikhukula
eUnited Kingdom ngo-1952 xa kwatyalwa iintlobo ezithile

56
00:05:24,444 --> 00:05:29,309
zeelifu ngenjongo yokuzidala ngobuchwepheshe nokuzenza ziwile.

57
00:05:29,309 --> 00:05:36,302
Kubekho intlekele enkulu yezikhukula, apho kubhubhile abantu
abangama-34 yaye izindlu ezininzi zikhukuliswe, njalo njalo.

58
00:05:36,302 --> 00:05:42,990
Kukho, ewe, iintlekele ezimbi nangakumbi,
kodwa kule meko unxulumano lwalucacile kwangoko.

59
00:05:42,990 --> 00:05:47,879
Yayityhafiswa ke iminyaka emininzi,
kakade, de ekugqibeleni yapapazeka.

60
00:05:47,879 --> 00:05:53,037
Kwaza kwabakho iProjekthi iStormfury, eyayiqhuba ukusukela
ngo-1962 ukuya ku-1971. Injongo

61
00:05:53,037 --> 00:05:59,606
yayikukuphembelela izaqhwithi ngendlela ebizwa ngokuba
kukutyala, oko kukuthi, ukukhululwa kwezinto ezincinci.

62
00:05:59,606 --> 00:06:02,535
Oku kwenziwa ngobuchule obungakumbi kakhulu namhlanje kunakudala.

63
00:06:02,535 --> 00:06:06,725
Ngelo xesha, ibiyiprojekthi nje, isesigabeni sophando.

64
00:06:06,725 --> 00:06:14,052
Emva koko, njengoko uninzi lwabantu mhlawumbi lusazi, kwabakho
iprojekthi i-Popeye, apho imvula enkulu yayivuswa ngabom

65
00:06:14,052 --> 00:06:22,297
ngexesha leMfazwe yaseVietnam ukuze kugcwaliswe udaka kwiindlela
zokuthutha zeVietcong kwaye kuthintelwe ukuba zingasetyenziswa.

66
00:06:22,297 --> 00:06:28,377
Okokugqibela, ndingathanda nokukukhumbuza ukuba kuye kwenziwa
iimvavanyo zebhombu yenyukliya ezingaphezu kwama-2,000. Ngoko

67
00:06:28,377 --> 00:06:34,696
ke, kutheni kufuneka kuvavanywe ibhombu enokonakalisa kangaka
kwaye yonakalisa okusingqongileyo amaxesha amaninzi kangaka?

68
00:06:34,696 --> 00:06:39,416
Nditsho, ukuba ufuna ukuzakha, kwaye
sendinamathandabuzo ngaloo nto, ke iimvavanyo ezimbini okanye

69
00:06:39,416 --> 00:06:44,508
ezintathu zanele ukufumanisa ukuba zisebenza njani.

70
00:06:44,508 --> 00:06:51,941
Kwaye usenokuyibona nanamhlanje, emanzini,
emhlabeni nakumoya, yonke le radioactivity.

71
00:06:51,941 --> 00:06:59,109
Kukho amashumi, ukuba asizizo amakhulu, amaxwebhu asemthethweni,
amanye awo ebesoloko efumaneka eluntwini, ngelixa amanye

72
00:06:59,109 --> 00:07:07,028
ayekhutshwa kudidi lweemfihlo kamva, ingakumbi eUnited States,
apho unokuchitha khona iiyure ezininzi uphanda kwaye ukhuphela.

73
00:07:07,028 --> 00:07:12,730
Ndingathanda ukubonisa ngokufutshane enye
yazo apha, kanye isiphakamiso

74
00:07:12,730 --> 00:07:16,900
sokulungiswa kwemozulu esiphambi kweNkongolo yase-US.

75
00:07:16,900 --> 00:07:21,326
Luxwebhu olubanzi kakhulu,
oluzii-phepha eziphantse zibe ngama-200 ubude.

76
00:07:21,326 --> 00:07:30,233
Kwaye kulapho – ndayihendisela ngokukodwa, yeyo-1978 – kwaye ithi
kule minyaka ingama-30 idlulileyo, oko kukuthi, ukusukela

77
00:07:30,233 --> 00:07:38,054
ngo-1947 ukuya ku-1978 – andithethi ngale mihla, iminyaka
engama-30 edlulileyo – iinkqubo zokulawula imozulu

78
00:07:38,054 --> 00:07:43,603
ezili-110 zayethulwa kwiNkongolo yaseMelika zaza zaphunyezwa.

79
00:07:43,603 --> 00:07:53,372
Ngo-1978, iNkongolo yaqalisa yaza yaxhasa ngemali
inkqubo yophando yesizwe, oko kukuthi, ephakathi kwamaPhondo.

80
00:07:55,392 --> 00:08:03,581
Ngelo xesha, kwakukho isigxeko sokuba
kwakungekho mthetho wesizwe e-USA wokulawula konke oku.

81
00:08:03,581 --> 00:08:10,536
Kwakufuneka uqambe indlela kwaye
ufuna ukuqalisa into efanelekileyo.

82
00:08:10,536 --> 00:08:18,366
Kwaye ke abantu babesoyika ngelo xesha, kuba kwakusele kwenzekile
– eVietnam, umzekelo – ngoko ke ngokwendalo babesoyika ukuba

83
00:08:18,366 --> 00:08:25,016
utshaba lunokwenza into efanayo, okanye ukuba isizwe
singaxelelwa ityala ngequbuliso ukuba kukho isaqhwithi

84
00:08:25,016 --> 00:08:28,827
okanye imbalela ndaweni ithile, kwaye abantu bengathi:

85
00:08:28,827 --> 00:08:33,951
"Oko kwakuhlaselo," kwaye ke babefuna
ukukuthintela oko. Yiyo loo nto kwanyanzeleka

86
00:08:33,951 --> 00:08:37,693
ukuba bakulawule ngokufanelekileyo ngomthetho.

87
00:08:37,693 --> 00:08:49,846
Kwaye ke, ngo-1978 – eyayisele iqalisiwe
kwaseku-1976 – kwaziswa isigqibo somthetho eNew York.

88
00:08:49,846 --> 00:08:57,507
I-UN ibisemva kwaso, oko kukuthi isivumelwano se-UN eswalela
ukusetyenziswa kokulawulwa kwemozulu okanye naziphi na ezinye

89
00:08:57,507 --> 00:09:01,882
iindlela zokuguqula indalo esingqongileyo ngeenjongo zomkhosi.

90
00:09:01,882 --> 00:09:06,548
Kwaye neSwitzerland nayo isigunyazisile esi
somiso, nto leyo ethetha ukuba amazwe amaninzi

91
00:09:06,548 --> 00:09:10,039
kakhulu kwihlabathi jikelele asigunyazisile esi somiso.

92
00:09:10,039 --> 00:09:24,350
ISwitzerland 1988, oko kukuthi, ngoku ifakwe kumthetho wombuso,
onokuyifumana kwingqokelela yomthetho wombuso, inombolo 515.06.

93
00:09:24,350 --> 00:09:31,887
Lo mthetho eneneni uvakala ulungile, kwaye njengoko benditshilo,
i-US wayizisa phakathi kuka-1976 no-1978 kanye ngenxa yokuba

94
00:09:31,887 --> 00:09:36,037
yayisoyika ukuba iintshaba zayo zisenokwenza into efanayo.

95
00:09:36,037 --> 00:09:39,167
Umthetho onjalo awuthethi ukuba umntu kufuneka awuthobele.

96
00:09:39,167 --> 00:09:45,159
Ivakala kakuhle kakhulu, amanqaku amabini okuqala aphambili nawo
avakala kakuhle kakhulu; eneneni imba ikukuba oku kuyalelwe.

97
00:09:45,159 --> 00:09:52,865
Kodwa ke kukho umqathango wesithathu walo mthetho,
kwaye lo mqathango wesithathu uqala ngokuthi

98
00:09:52,865 --> 00:09:58,509
ukusetyenziswa ngeenjongo zoxolo, ewe kona, kuvumelekile.

99
00:09:58,509 --> 00:10:02,084
Nangona kunjalo, akukho nkcazelo
yokuba yintoni na eyenza iinjongo zoxolo.

100
00:10:02,084 --> 00:10:11,390
Kwaye ke kukho isihlomelo sesibini kule Nqaku 3,
esithi amazwe asayinayo aza kuthi axhase oku: ukukhuthaza

101
00:10:11,390 --> 00:10:16,012
utshintshiselwano lolwazi nokufaka isandla ngemali kuko.

102
00:10:16,012 --> 00:10:23,311
Akunyanzelekanga ukuba bathathe inxaxheba
ngokukhutheleyo, kodwa kufuneka bayixhase kwaye benze igalelo.

103
00:10:23,311 --> 00:10:32,711
Kwaye ke, okona kumnandi ngaphezu kwako konke, kukho le nto
kuthiwa sisivumelwano ngeNqaku 3, esithi asiphenduli mbuzo

104
00:10:32,711 --> 00:10:44,216
wokuba ingaba itekhnoloji enjalo etshintsha indalo ingawaphuli
na amanyathelo afanelekileyo omthetho wamazwe ngamazwe.

105
00:10:44,216 --> 00:10:51,096
Indikhumbuza kancinci ngomthetho oza
kwaziswa malunga nokulawulwa kobhubhane.

106
00:10:51,096 --> 00:10:56,886
Usenokuba sele uyazi oku, kodwa
thina maSwisi sayivuma ngonyaka ka-1988.

107
00:10:56,886 --> 00:10:59,460
Loo nto iyoyikisa ngokwenene.

108
00:10:59,460 --> 00:11:09,012
Ngoku ndiza kubuyela e-United States ndize ndinikubonisa
elinye ixesha eliprintiweyo, elalisisiphakamiso kwi-U.S.

109
00:11:09,012 --> 00:11:14,194
Air Force malunga nemeko elindelekileyo yonyaka ka-2025.

110
00:11:14,194 --> 00:11:26,142
Olu xwebhu ngokwalo lweminyaka ka-1996, kwaye isihloko
salo sithi: "Imozulu njengeNkqubekelaphambili yamandla".

111
00:11:26,142 --> 00:11:36,404
Kwaye isihlokwana sithi: "Siyingini yemozulu kude kube ngu-2025".

112
00:11:36,404 --> 00:11:42,365
Isicatshulwa esifutshane esivela kulo mxholo:
Kwelinye icala, indlela yokwenzakalisa utshaba, kwaye

113
00:11:42,365 --> 00:11:46,234
kwelinye icala, indlela yokuzixhasa wena namaqabane akho.

114
00:11:46,234 --> 00:11:53,238
Nazi ke iindlela ezimbalwa nje: Ukwenzakalisa
utshaba ngemvula namaza amakhulu, ezikwajolise

115
00:11:53,238 --> 00:11:57,654
ekuthobeni umoya wamajoni – kwelinye icala, masithi.

116
00:11:57,654 --> 00:12:03,988
Kodwa ungabangela nembalela, nentswela-manzi,
de abantu bahlupheke kakhulu baze banikezele.

117
00:12:03,988 --> 00:12:10,584
Ningakwazi ukuvusa izaqhwithi, ningakwazi nokulawula i-ionosphere
– ndiza kubuya kuloo nto kamva – ukuze utshaba

118
00:12:10,584 --> 00:12:16,974
lungabi sakwazi ukunxibelelana ngefemu, okanye
i-radar yabo ingabi sakwazi ukubona iinqwelomoya zazo.

119
00:12:16,974 --> 00:12:25,121
Ungakwazi ukwenza iphunga namafu asasazeke ukuze utshaba
bungafihli, okanye ungawenza ukuze umangalise utshaba.

120
00:12:25,121 --> 00:12:31,228
Kwaye unako nokuxela ukuba utshaba
lusebenzisa ezi ndlela ngokwalo na okanye hayi.

121
00:12:31,228 --> 00:12:34,080
Kwaye iindlela zabo zokuziphatha
zikwanti ziyinto echaseneyo ngokupheleleyo.

122
00:12:34,080 --> 00:12:42,351
Ewe, ngoko ke ukuba unomsebenzi omkhulu wezothutho, uqinisekisa
ukuba akukho mvula, ukuba iindlela zomile, ukuba akukho

123
00:12:42,351 --> 00:12:47,934
ziqhwithi, nokuba i-ionosphere ilungiselelwe
kakuhle ukuba udinga iisignali zerada kunye

124
00:12:47,934 --> 00:12:53,609
nonxibelelwano olulungileyo lwe-radio, njalo njalo.

125
00:12:53,609 --> 00:13:02,538
Lo mxholo – usengulo mxholo mnye – ukwatsho ukuba,
njengesishwankathelo, ukuba xa iimeko zilungile, kufuneka sikwazi

126
00:13:02,538 --> 00:13:12,315
nokusasaza uthuli lwekhabhoni – eli xwebhu licacisa ngokucacileyo
uthuli lwekhabhoni, ngokukodwa uthuli lwekhabhoni olulukiweyo

127
00:13:12,315 --> 00:13:22,080
– kummandla ofunwayo, oko kukuthi ummandla wesitha, ngendlela
elawulwayo, ekhuselekileyo, engabizi kwaye ethembekileyo.

128
00:13:22,080 --> 00:13:33,568
Iindlela zavavanywa, kwaye kuthiwa iindlela ezingenakubalwa
zokutshiza sele ziphantsi kwesifundo. Olu xwebhu lwango-1996.

129
00:13:33,568 --> 00:13:40,955
Eyona ndlela ikhuselekileyo nexabiso eliphantsi luhlobo
lwe-afterburner olusetyenziswa kwiinjini zejethi, oluyinto

130
00:13:40,955 --> 00:13:50,680
esisiseko isixhobo sokutofa esincanyathiselwe ngasemva kwinjini
sokutofa olu luthuli lwekhabhoni kumphunga wokukhutshwa.

131
00:13:50,680 --> 00:13:59,387
Kwaye ngelixa inqwelomoya ibhabha kule
ndawo, iyasebenza okanye inokuphinda icinywe.

132
00:13:59,387 --> 00:14:10,700
Kutheni luthuli lwamalahle? Loo nto inomdla. Kukho omnye umxholo
owapapashwa kamva phantsi koMthetho weNkululeko yoLwazi, i-FOIA.

133
00:14:10,700 --> 00:14:14,649
Lo ibiyingxelo eyimfihlo.

134
00:14:14,649 --> 00:14:22,160
Oku kuvela kwiLabhoratri
yakwaPhilips yeSebe eliphezulu leJiyofiziksi.

135
00:14:22,160 --> 00:14:27,430
Baye, ewe, bebesoloko becebisa
urhulumente waseMelika nomkhosi, njalo njalo.

136
00:14:27,430 --> 00:14:35,133
Icacisa ngendlela yokunyusa imvula, ukuyinciphisa, ukwandisa
amafu e-cirrus, oko kukuthi la mafu afana

137
00:14:35,133 --> 00:14:43,282
nesigqubuthelo esisoloko sikhona ngoku – awengokwendalo,
kodwa sikhona – okanye indlela yokuphosa inkungu.

138
00:14:43,282 --> 00:14:50,633
Yaye yonke le nto – ngokwenene sisahluko nje sesine,
ndisikhuphile ngokwahlukileyo – kwaye icacisa ukuba imalunga

139
00:14:50,633 --> 00:14:56,375
namalahle amnyama, nokulungiswa kwemozulu ngamalahle amnyama.

140
00:14:56,375 --> 00:15:00,535
Ndiza kuyitsiba loo nto. Zininzi kakhulu iingxelo ezinje.

141
00:15:00,535 --> 00:15:07,067
Koyikisa ukubona zonke izixhobo eziphantsi kophando novavanyo.

142
00:15:07,067 --> 00:15:11,366
Ndingathanda ukucaphula ngokufutshane
kwincwadi, incwadi echulumancisayo kakhulu. Ndifumene

143
00:15:11,366 --> 00:15:13,496
eyantlandlolo kwivenkile yeencwadi zakudala.

144
00:15:13,496 --> 00:15:21,126
Le ncwadi ibizwa ngokuba yi-"Unless
Peace Comes", nto leyo ke esiyithemba.

145
00:15:21,126 --> 00:15:27,188
Yahlelwa nguNigel Calder ngo-1968,
ngoko sele ineminyaka eliqela ikho.

146
00:15:27,188 --> 00:15:37,225
Kwaye lo Nigel Calder wayengentatheli
yenzululwazi enempembelelo enkulu nendumileyo.

147
00:15:37,225 --> 00:15:45,654
Waza wacela abacebisi abaphambili kwezomkhosi kunye
nezenzululwazi eziphezulu ukuba ngamnye enze

148
00:15:45,654 --> 00:15:55,473
isahluko kweli ncwadi malunga nomsebenzi wabo, indlela
abacebisa ngayo urhulumente kunye nophando abalwenzayo.

149
00:15:55,473 --> 00:16:00,716
Kwaye isahluko esigqithisileyo okanye
esichulumancisayo kule ncwadi, enezahluko ezili-17, sibizwa

150
00:16:00,716 --> 00:16:03,755
ngokuba: "Indlela esitshabalalisa ngayo indalo".

151
00:16:03,755 --> 00:16:11,279
Lelo lihloko lesahluko, kwaye esi sahluko sabhaliwe
nguNjingalwazi Gordon MacDonald, ongengomhleli,

152
00:16:11,279 --> 00:16:19,004
owayeyintloko ye-geophysics kunye ne-planetary
physics kwiYunivesithi yaseCalifornia eLos Angeles.

153
00:16:19,004 --> 00:16:27,631
Kwaye wayelilungu labasebenzi abacebisi bakaMongameli
uLyndon Johnson, endikhe ndacaphula amazwi abo ngaphambili.

154
00:16:27,631 --> 00:16:38,556
Isicatshulwa kwesi sahluko, esenza ukuba ufunde
ngoloyiko. Ubhala ngophando olwalusenziwa ngo-1968.

155
00:16:38,556 --> 00:16:45,772
Amaqela abandayo anokwenziwa ngokwenza iikristale
zeqhwa, ngelixa amaqela ashushu enokwenziwa

156
00:16:45,772 --> 00:16:50,809
ngokwandisa ngobuchule amathontsi asele ekho ngamasuntswana.

157
00:16:50,809 --> 00:17:00,652
Kuyenzeka ukwenza amafu omileyo angavelisi mvula, esiwabone
rhoqo kutshanje. Amafu ajikeleze isaqhwithi sinokwandiswa ngabom

158
00:17:00,652 --> 00:17:05,683
ukuze kutshintshwe, komelezwe okanye kuthotywe isaqhwithi.

159
00:17:05,683 --> 00:17:10,873
Ifoyile yentsimbi okanye amasuntswana entsimbi anokuthi
atshayelwe phantsi ukuze kuvele umbane ongaphezulu;

160
00:17:10,873 --> 00:17:13,760
kwixesha elidlulileyo, kwakusetyenziswa ifoyile yentsimbi.

161
00:17:13,760 --> 00:17:19,806
Ngoko ke, umbane ovela ngaphandle
kokuba liyane okanye kubekho isaqhwithi.

162
00:17:19,806 --> 00:17:21,726
Siyazi kakuhle kakhulu.

163
00:17:21,726 --> 00:17:28,852
Ungadala izivunguvungu, ungathintela amanzi ukuba
angapheli ngenxa yokunyama ngeelayer ze-polymer ukuze

164
00:17:28,852 --> 00:17:32,405
kungabikho lifu, nokuba iqondo lobushushu linyuka.

165
00:17:32,405 --> 00:17:35,717
Enyanisweni, amanzi amaninzi anganyibilika.

166
00:17:35,717 --> 00:17:40,121
Kuyenzeka ukutshintsha imozulu yehlabathi,
kwaye ubhala ukuba oku kwenzeka ngokwendalo

167
00:17:40,121 --> 00:17:42,927
kunjalo, ngoko ke kulula ukufihla ezi zenzo.

168
00:17:42,927 --> 00:17:47,013
Akukho mntu uza kuqaphela nokuba yinto
yendalo okanye kukho umntu ongaphakathi kuyo.

169
00:17:47,013 --> 00:17:49,908
Asikokuphela koko, ndinephepha lesibini.

170
00:17:49,908 --> 00:17:53,529
Kuyenzeka ukuba kwenziwe imingxuma ye-ozone.

171
00:17:53,529 --> 00:17:57,721
1968, kuba nje ndijonga izibalo.

172
00:17:57,721 --> 00:18:05,431
Kukho ubuchule obumangalisayo obunokusetyenziselwa
ukuqhuba uqhushumbo lwe-atomic, ulingo lwenyukliya

173
00:18:05,431 --> 00:18:10,538
olungaphantsi komhlaba phantsi kwekhusi leqhwa lase-Antarctica.

174
00:18:10,538 --> 00:18:13,666
Umphandle womkhenkce wase-Antarctica
unobukhulu obumalunga neekhilomitha ezili-100,

175
00:18:13,666 --> 00:18:16,425
nto leyo elinani elingummangaliso lomkhenkce.

176
00:18:16,425 --> 00:18:23,332
Emva koko kuvela umaleko wamanzi ngenxa yobushushu obungaphantsi
kwalo maleko womkhenkce, kwaye inxalenye enkulu yolu mkhenkce

177
00:18:23,332 --> 00:18:27,335
iya kutyibilika ingena elwandle ngokungathi ikwisilayidi.

178
00:18:27,335 --> 00:18:32,148
Oku kungabangela ixesha leqhwa lehlabathi jikelele.

179
00:18:32,148 --> 00:18:39,266
Kulula kakhulu. Ungadubula imigca
yaselunxwemeni kwaye oko kuya kubangela itsunami.

180
00:18:39,266 --> 00:18:45,168
Andazi ukuba ngubani owayesazi
ukuba yintoni i-tsunami ngowe-1968.

181
00:18:45,168 --> 00:18:50,058
Kufuneka ndivume ukuba oku ndikwazi kuphela ukusukela
ngo-2006, nangona ndandifunde ifiziksi ngaphambi koko.

182
00:18:50,058 --> 00:18:57,369
Kodwa andizange ndizazi ngezichotho. Ukuqhushumba
komhlaba kunokubangelwa kukuvuselelwa komaleko wamanzi

183
00:18:57,369 --> 00:19:00,960
ongangeekhilomitha ezili-10 ubunzulu phantsi komhlaba.

184
00:19:00,960 --> 00:19:05,532
Kusondele kakhulu kwindawo ekuthiwa
yi-triple point. Andifuni kungena kwiinkcukacha

185
00:19:05,532 --> 00:19:09,275
ngeemeko zento yamanzi ngoku, ngenxa nje yexesha.

186
00:19:09,275 --> 00:19:17,226
Kufuphi nendawo apho amanzi anobunzima
obukhulu, apho anokutshintsha ngokukhawuleza aye

187
00:19:17,226 --> 00:19:21,587
kumanzi abandayo kakhulu okanye umphunga, njl.

188
00:19:21,587 --> 00:19:29,636
Xa usiva ukuba inyikima yomhlaba ibizizikwe kubunzulu
obuyi-10 leekhilomitha, kufuneka uhlale uphulaphule ngenyameko.

189
00:19:29,636 --> 00:19:34,141
Kuyathakazelisa ukuqaphela ukuba zonke
iintlekele ezikhulu, ezifana neFukushima, bezinendawo

190
00:19:34,141 --> 00:19:38,226
esembindini enobunzulu obuyiikhilomitha ezili-10.

191
00:19:38,226 --> 00:19:42,803
Andinakungqina nto, kodwa yinto
enomdla eyenzeke ngamabona-ndenzile.

192
00:19:42,803 --> 00:19:45,910
Ungayijikisa imisinga yamanzi.

193
00:19:45,910 --> 00:19:50,943
Ndiza kukubonisa oko ngokufutshane kamva. Kwabo bangaziyo
ukuba yintoni i-jet stream: ngumoya onamandla kakhulu okhoyo

194
00:19:50,943 --> 00:19:53,751
kumphakamo ongangeekhilomitha ezili-10 ojikeleza umhlaba wonke.

195
00:19:53,751 --> 00:19:57,478
Ungabangela iitornado. Ndicinga ukuba
sendikhe ndasitsho oko kwiphepha elidlulileyo.

196
00:19:57,478 --> 00:20:02,787
Umyinge ongundoqo wesahluko sesi sencwadi
kaNjingalwazi MacDonald kukuba umntu

197
00:20:02,787 --> 00:20:06,671
unokuzibona aze azisebenzise iingxokozana eMhlabeni.

198
00:20:06,671 --> 00:20:18,210
Ngoko ke, xa into isoloko isemngciphekweni, kufuneka nje ufake
amandla amancinci ukuze uyijolise kwelinye icala okanye kwelinye.

199
00:20:18,210 --> 00:20:27,768
Kwaye ekugqibeleni, ukwakhuluma ngolawulo lwengqondo. Ukuba amaza
e-electromagnetic anokusetyenziswa ukulawula uluntu ngengqondo.

200
00:20:27,768 --> 00:20:34,141
Ndikholelwa ukuba kuyabonakala ngakumbi nangakumbi
ukuba oku kuye kwaphandwa nzulu kangangamashumi eminyaka.

201
00:20:34,141 --> 00:20:36,720
Kukwakho neepatents ezininzi ngale nto.

202
00:20:36,720 --> 00:20:40,313
Koyikisa ukubona yonke into esele yenziwe.

203
00:20:40,313 --> 00:20:43,401
Ingakumbi, umzekelo, kwinkqubo ye-MK-ULTRA, njl.

204
00:20:43,401 --> 00:20:49,385
Ikwasetyenziselwa iinjongo ezilungileyo. Oku
kuyalinganiswa kusetyenziswa ii-EEG – ii-electroencephalograms.

205
00:20:49,385 --> 00:20:52,461
Ulinganisa ukuba zeziphi iintlobo zamaza
engqondo ezikhoyo nokuba zikwimeko enjani.

206
00:20:52,461 --> 00:20:59,221
Kwaye ke unokuyidlala kwakhona uze
ubeke abantu kwiimeko ezithile kakhulu.

207
00:20:59,221 --> 00:21:02,587
Andizukungeni kwiinkcukacha, kwakhona kungenxa yexesha kuphela.

208
00:21:02,587 --> 00:21:06,681
Yimbiza enkulu kakhulu, andikwazi ukuyivula yonke.

209
00:21:06,681 --> 00:21:15,915
Ngo-1999, iBhunga laseYurophu lwabhala ingxelo enamaphepha
amalunga nama-35. Ikomishoni ekhethekileyo yeBhunga laseYurophu.

210
00:21:15,915 --> 00:21:21,008
Oku kumalunga neprojekthi ekuthiwa yi-HAARP. Ene-A ezimbini.

211
00:21:21,008 --> 00:21:28,540
Oku kuthetha "High Frequency Active Auroral Research Programme".

212
00:21:28,540 --> 00:21:36,119
Oko kuthetha i-High Frequency Active Auroral
Research, oluyinkqubo yophando ngezakhanyiso zasemantla.

213
00:21:36,119 --> 00:21:41,951
Oku kwenzeka e-Alaska. Ngoku kukho
izikhululo ezinje phantse kwihlabathi lonke.

214
00:21:41,951 --> 00:21:45,848
Ewe kona, zonke ezi ziizikhululo zophando "ezikwizimvo".

215
00:21:45,848 --> 00:21:49,806
Ndiza kubuyela kokuba yintoni na kamva.

216
00:21:49,806 --> 00:21:53,827
Imalunga neenkqubo zokulawula i-ionosphere.

217
00:21:53,827 --> 00:21:58,587
I-ionosphere yinxalenye
ekumgangatho ophezulu kakhulu womoya wethu.

218
00:21:58,587 --> 00:22:01,029
Ukususela kwiikhilomitha ezimalunga nama-80 nangaphezulu.

219
00:22:01,029 --> 00:22:10,809
Iyionizwa kuba sihlala sinemijelo yombane apho,
ethi iyionizwe yimoya yelanga ize itshayelwe.

220
00:22:10,809 --> 00:22:15,115
Apho phezulu, umsinga uhlala uhamba kule plasma.

221
00:22:15,115 --> 00:22:20,910
Apho phezulu, kukho amandla ombane, kwaye ke
ngoko kulula kakhulu ukulawula izinto apho.

222
00:22:20,910 --> 00:22:32,076
IBhunga laseYurophu okanye iKomishoni libhala ukuba yinxalenye
yezixhobo zombane-magnethi kwaye ibeka isisongelo esiyingozi

223
00:22:32,076 --> 00:22:40,246
kakhulu kwindalo iphela, kwaye ke, nakwimpilo
yomntu, kuba le projekthi ijolise ekungeneni

224
00:22:40,246 --> 00:22:45,079
kwintsimi yamandla ebucayi kakhulu ye-biosphere iphela.

225
00:22:45,079 --> 00:22:48,341
Ngoko ke, kungekuphela kwi-ionosphere, kodwa naphantsi apha.

226
00:22:48,341 --> 00:22:54,258
Yinto eyingozi kakhulu.

227
00:22:54,258 --> 00:23:05,425
Ngoku zininzi iisithethi zeemaza zikanomathotholo ezinjalo,
kwaye ngokuqinisekileyo zinempembelelo kwimpilo yethu sonke.

228
00:23:05,425 --> 00:23:12,645
Ngoku ndifika kule projekthi ye-HAARP,
okanye mandithi kwipatent yayo esisiseko.

229
00:23:12,645 --> 00:23:15,889
Yanikwa ngo-1987.

230
00:23:15,889 --> 00:23:22,440
Kuthiwa apha isihloko sithi: "Utshintsho kummandla okuthi
ekhona kwi-atmosfera, i-ionosphere okanye i-magnetosphere".

231
00:23:22,440 --> 00:23:25,978
IMagnetosphere iphezulu ngakumbi kune-ionosphere.

232
00:23:25,978 --> 00:23:31,261
I-ionosphere yibhanti yethu yokhuselo
ye-magnetic, enxulumene ngqo nentsimi ye-magnetic

233
00:23:31,261 --> 00:23:34,884
yoMhlaba, ejikeleza umhlaba wonke ikwimo efana ne-torus.

234
00:23:34,884 --> 00:23:40,693
Ngale ndlela, njengoko benditshilo
ekuqaleni, kunokwenzeka ukulawula umkhenkce womhlaba.

235
00:23:40,693 --> 00:23:43,956
Ipatenti ithi iplasma ingafudunyezwa.

236
00:23:43,956 --> 00:23:49,647
Oku kuyityhalela phezulu, kudale umsesane apho inyukele khona.

237
00:23:49,647 --> 00:23:53,912
Xa ndifudumeza umoya uze unyuke, ndiba
noxinzelelo olungaphantsi emazantsi.

238
00:23:53,912 --> 00:23:58,865
Oku kubangela intshukumo ethe tyaba, oko kukuthi umoya.

239
00:23:58,865 --> 00:24:06,241
Ndingayisebenzisa ke le mitha ye-electromagnetic
ukudida, ukuphambukisa okanye nokutshabalalisa irokethi.

240
00:24:06,241 --> 00:24:14,147
Yinkqubo yezixhobo. Yile nkqubo yeStar Wars
eyayikhuthazwa yi-US ngeminyaka yoo-1990.

241
00:24:14,147 --> 00:24:21,648
Loo patent inye ikwatsho ukuba umlinganiselo
we-ozone okanye we-nitrogen unokutshintshwa.

242
00:24:21,648 --> 00:24:26,470
Ungayitshintsha imvukelo yekhabhoni dayokside.
Ikhabhoni monokside – yona iyingozi nangakumbi.

243
00:24:26,470 --> 00:24:30,761
Iioksayidi zetsayinithi nezinye izinto
zinokomelezwa okanye zixutywe namanzi ukuze

244
00:24:30,761 --> 00:24:33,952
kulawulwe ukuhamba kwamanzi kokusingqongileyo.

245
00:24:33,952 --> 00:24:39,681
Ikwatsho ukuba intsimi yemagnethi
yoMhlaba ingancitshiswa okanye ide icinywe.

246
00:24:39,681 --> 00:24:42,746
Injongo, ewe, kukuphambukisa izixhobo
ezidubulwayo, kodwa ayiphelelanga apho.

247
00:24:42,746 --> 00:24:50,909
Kwaye into eyona iyinqaba yeyokuba ungakwazi ukulawula ezi
ziqwenga zeplasma phezulu kakhulu emkhathini ukuze zenze

248
00:24:50,909 --> 00:25:00,330
ilensi, ilensi yokukhanya, kwaye oku kukuvumela ukuba ugxininise
umkhondo wokukhanya kwelanga kwindawo ethile apha eMhlabeni.

249
00:25:00,330 --> 00:25:05,523
Uninzi lwenu mhlawumbi luye lwazama
ukulayita isinyithi ngesipili esikhulisa.

250
00:25:05,523 --> 00:25:10,188
Bendikwenza kakhulu oko ndisengumntwana.
Kungakhona ke kwenziwa ngokomlinganiselo omkhulu.

251
00:25:10,188 --> 00:25:17,101
Amagama angundoqo: izililo zamahlathi okanye
ezinye izililo okanye iingxaki zobushushu, njl.

252
00:25:17,101 --> 00:25:21,297
Nantsi indlela ekhangeleka ngayo
ihlathi lokuqala leentennathi eAlaska.

253
00:25:21,297 --> 00:25:27,722
Ezi zi-antenna eziphambeneyo, oko kukuthi,
ii-antenna zikanomathotholo eziqhelekileyo.

254
00:25:27,722 --> 00:25:35,567
Ezi antennas zikwazi ukuvelisa
iifrikwensi ukusuka kwi-30 kHz ukuya kwi-300 MHz.

255
00:25:35,567 --> 00:25:40,680
La ngamaza eradio aqhelekileyo. Into
endiyichazileyo ngaphambili ijongeka ngolu hlobo.

256
00:25:40,680 --> 00:25:45,225
Inxalenye ephezulu ye-atmosfera
ityhalelwa phezulu ukuya kubude be-ionosphere.

257
00:25:45,225 --> 00:25:55,013
Oku kudala uxinzelelo olungaphantsi. Emva koko kubakho
intshukumo ethe tyaba kunye nentshukumo yomoya ehambelanayo.

258
00:25:55,013 --> 00:26:05,667
Ukuba uguqula iifrikwensi endikhankanyileyo ngaphambili ukusuka
kwi-HAARP ukuya kwimigama yamaza, kwaye ujonga intshukumo

259
00:26:05,667 --> 00:26:11,589
yentliziyo, ufumana imigama yamaza ephakathi kwe-10 m ne-15 km.

260
00:26:11,589 --> 00:26:19,893
Umngxuma wamaza, isisu samaza, sisiqingatha saloo nto, oko
kukuthi i-5 m ukuya kwi-7.5 km. Xa ubona iintlobo zamafu ezinje,

261
00:26:19,893 --> 00:26:28,197
kufuneka uzibuze ukuba ngaba ngamaza amileyo avela kwintili
ye-föhn na, ukuba uyawabona kwiSwiss Plateau okanye nakumzantsi

262
00:26:28,197 --> 00:26:32,168
weJamani, okanye ukuba ikhona enye imbangela emva kwawo.

263
00:26:32,168 --> 00:26:36,399
Kum, ikhangeleka kanye ngolo hlobo.

264
00:26:36,399 --> 00:26:44,772
Oku kukwavela kwingxelo yophando malunga nophando lwe-HAARP,
echaza indlela amaza erediyo anokubethwa ngayo kwi-ionosphere.

265
00:26:44,772 --> 00:26:48,990
Ngenxa yokuba ikwazi ukuhambisa umbane, ingasetyenziswa
njengesipili kwaye inokubonelela ngokucupha nge-radar

266
00:26:48,990 --> 00:26:51,406
kunye nonxibelelwano lukanomathotholo olungcono kakhulu.

267
00:26:51,406 --> 00:26:54,228
Nanku kwakhona umxholo ovela kwiphepha lophando.

268
00:26:54,228 --> 00:27:00,528
Apha ungabona ukuba kukho iileya ezahlukeneyo ezihambisa umbane.

269
00:27:00,528 --> 00:27:03,506
Ngokwendalo, yi-ionosphere kuphela ehambisa umbane.

270
00:27:03,506 --> 00:27:07,215
Apha ezantsi, usenazo iileya
ezihambisa umbane. Ukwenza njani oko?

271
00:27:07,215 --> 00:27:12,560
Ngokukhulula iipartikheli
ezihambisa umbane phantsi ngakumbi emoyeni.

272
00:27:12,560 --> 00:27:19,225
Zinceda kakhulu ekufezekiseni
iziphumo ezithile ngala mawaza e-HAARP.

273
00:27:25,503 --> 00:27:29,217
Ngoku ndifikelela kanye kwezi zithako zisetyenziswayo apho.

274
00:27:29,217 --> 00:27:35,476
Ndiza kukuzisela enye ipatent. Yipatent
endala kakhulu, eyathunyelwa ngo-1966.

275
00:27:35,476 --> 00:27:40,797
Ngokukodwa, kwiMikhosi yaselwandle yaseMelika,
okuthetha ukuthi hayi kwinkampani yabucala, kodwa kurhulumente.

276
00:27:40,797 --> 00:27:46,821
Ndingathanda ukukhankanya ukuba ngelo xesha, phantsi
komthetho wamapatenti waseMelika, ipatenti

277
00:27:46,821 --> 00:27:51,230
yayinokugcinwa kangangeminyaka elishumi elinesixhenxe ubuninzi.

278
00:27:51,230 --> 00:27:58,768
Kodwa oko kubiza kakhulu. Okukhona ipatent ikhula ngeminyaka,
kokukhona kufuneka uhlawule kakhulu ukugcina ukhuseleko lwayo.

279
00:27:58,768 --> 00:28:02,256
Ngoko ke yahlawulelwa iminyaka engama-17 yonke.

280
00:28:02,256 --> 00:28:09,927
Le patenti, nangona indala kangaka, ndiyifumana ibaluleke
kakhulu. Imele umzekelo weepatenti ezininzi, ukuba asizizo

281
00:28:09,927 --> 00:28:13,873
amakhulu, zomxube wentsimbi wokuvelisa umsi ofunxa umoya.

282
00:28:13,873 --> 00:28:17,536
Ngoko umsi utsala amanzi, utsala nomphunga wamanzi.

283
00:28:17,536 --> 00:28:24,560
Kwaye kutshiwo apho ukuba ufuna umxube wentsimbi,
kwaye uqulathe oku kulandelayo, phulaphula kakuhle:

284
00:28:24,560 --> 00:28:29,866
Iikhabhonethi zeLithium, isodium, ipotassium,
icæsium, irubidium, ikhalsiyam, imagnesiyam,

285
00:28:29,866 --> 00:28:32,735
istrontiyamu nebharium, kunye nemixube yazo.

286
00:28:32,735 --> 00:28:39,697
Ukongeza, iimetali ezilula ezifana ne-aluminiyam,
imagnesiyam, iyintshi okanye iyzirkoniyam, okanye imixube yazo.

287
00:28:39,697 --> 00:28:45,114
Ukongeza, isenzi esinyibilikayo esinyusa i-oksijini
esifana neenitrates, iiperchlorates, isodium,

288
00:28:45,114 --> 00:28:48,700
ilithium, ipotassium, ikalsiyam, ibarium kunye nestrontium.

289
00:28:48,700 --> 00:28:55,296
Kwaye kukwakho nesinye isidibanisi se-polyhalogen, endiza kubuya
kuso kamva, esifana ne-hexachloroethane okanye

290
00:28:55,296 --> 00:29:03,600
i-octachloropropane, esaphawulwa ngelungelo elilodwa lomenzi,
lanikezelwa kwaye lagcinwa iminyaka eyi-17 yi-US Navy.

291
00:29:03,600 --> 00:29:13,120
Enye ipatent enjalo ithi amaqhekezana eWelsbach asentstratospheri
anokukhululwa ukunciphisa ukufudumala kwehlabathi.

292
00:29:13,120 --> 00:29:17,894
Bazibandakanya kwingxoxo malunga
notshintsho lwemozulu kusukela ngo-1991.

293
00:29:17,894 --> 00:29:20,683
U-Welsbach wayengumphandi, kungoko
kubizwa ngokuba zii-particles zika-Welsbach.

294
00:29:20,683 --> 00:29:23,500
Lowo ngomnye wabantu abaye bacinga ngale ngcamango.

295
00:29:23,500 --> 00:29:31,655
Ndibonisa oku kuphela kuba kuthiwa apha
i-aluminium oxide okanye i-thorium oxide zilungele kakhulu.

296
00:29:31,655 --> 00:29:38,443
I-Aluminiyam sele ikhankanyiwe namhlanje njengenye
yezona zinto zixhaphakileyo ezingcolisayo emoyeni.

297
00:29:38,443 --> 00:29:46,891
Zininzi iipatenti, kuquka enye apha ethi amaqhekezana
afana nesanti anokusiwa kumphakamo ophezulu womoya.

298
00:29:46,891 --> 00:29:52,340
Kulula ngokwentelekiso ukuguqula iBoeing 737
ukuze ithwale iitoni ezingama-25 zomthwalo

299
00:29:52,340 --> 00:29:55,639
ikwindawo ephakamileyo yeemitha ezili-18,000.

300
00:29:55,639 --> 00:30:06,705
Eli patenti linikwe ngo-2018. Ikwachaza ukuba
iithontsi zihlala phezulu emoyeni kangangeminyaka emibini.

301
00:30:06,705 --> 00:30:13,568
Ndiza kukubonisa enye into, ndiyathemba ayikudikisi
kakhulu. Le yipatenti evela kwa-GelTech Solutions.

302
00:30:13,568 --> 00:30:20,929
Zininzi kakhulu iividiyo zeYouTube ngalo
mbandela. Babizwa ngokuba "ngabaPhangi beeNkanyamba".

303
00:30:20,929 --> 00:30:26,961
Bafota ngeenqwelomoya indlela
ezazomelezisa okanye zibuthathamise ngayo izaqhwithi.

304
00:30:26,961 --> 00:30:34,848
Baye bavumbula into emangalisayo ngokwenene,
ipolymer, engumxube weplastiki. Itshizwa ibe lifu,

305
00:30:34,848 --> 00:30:39,222
elo fu lome, ze ke kwehle ijeli esibhakabhakeni.

306
00:30:39,222 --> 00:30:43,803
Le yenye indlela yokuthintela imvula.

307
00:30:43,803 --> 00:30:53,901
Kwaye ke kukho icandelo lezempilo. Enye ipatent entsha
ngokwentelekiso yanikwa inkampani yamagqwetha ngo-2015.

308
00:30:53,901 --> 00:30:59,985
Oku kudla ngokuba luphawu lokuba abaqambi
okanye abanini bokwenyani bafuna ukungaziwa.

309
00:30:59,985 --> 00:31:05,231
Kuthiwa apha ukuba le yinkqubo yokuhambisa
ngenqwelomoya iingcongconi eziyityhefu kusetyenziswa

310
00:31:05,231 --> 00:31:08,842
iidrone, oko kukuthi, iinqwelomoya ezingenabaphathi.

311
00:31:08,842 --> 00:31:17,378
Ukuba ujonge imifanekiso yepatent, usenokungayiboni kakuhle
apha, ngoko ke ndiyisondeze. Andiyongezanga mna loo nto;

312
00:31:17,378 --> 00:31:24,473
ngumfanekiso wepatent onentloko yomntu kwisiphathwa sedrone.

313
00:31:24,473 --> 00:31:29,931
Into eyenzekayo ngokwenene apho sele isiya
isivaqwa kwaye ifundwa kumajelo eendaba aphambili.

314
00:31:29,931 --> 00:31:32,878
Kodwa bahlala besithi akuyi kwenziwa,
kufuneka senze, kufuneka senze, kuyadingeka

315
00:31:32,878 --> 00:31:34,964
ngokungxamisekileyo ngenxa yotshintsho lwemozulu.

316
00:31:34,964 --> 00:31:43,620
Lelo lixhaphaza ngakumbi kune-COVID-19,
kodwa andinayo ixesha lokungena kuloo nto ngoku.

317
00:31:43,620 --> 00:31:50,681
Nangona kunjalo, kukho incwadi enomdla kakhulu ebhalwe
nguNjingalwazi David Keith. Andiyicebisi ukuba niyithenge,

318
00:31:50,681 --> 00:31:54,206
kodwa ukuba kukho anomdla, ndingakunika iingxenye zayo.

319
00:31:54,206 --> 00:31:59,039
Ndiyifumene, "A Case for Climate Engineering",
ngoko ke kufuneka senze ubunjineli bemozulu.

320
00:31:59,039 --> 00:32:03,376
Ngokoluvo lwam, ngoku ungoyena mphandi
uphambili kwi-geoengineering, othe

321
00:32:03,376 --> 00:32:06,022
ngokuqinisekileyo usoloko esithi ayizukwenziwa.

322
00:32:06,022 --> 00:32:11,120
Siyazi kakuhle ukuba kwenziwa njani, kodwa akwenziwa.
Bathi bonke bangabantu beengcinga zeyelenqe, utsho.

323
00:32:11,120 --> 00:32:17,321
Uchaza ngokweenkcukacha indlela afuna ngayo ukudibanisa
iimicroparticles ze-aluminium oxide eziyi-5 nanometres,

324
00:32:17,321 --> 00:32:23,634
ezentsimbi, oko kukuthi i-aluminium ecocekileyo, eziyi-30
nanometres, kunye nezinye eziyi-15 nanometres ze-barium

325
00:32:23,634 --> 00:32:31,179
titanate, ngokufana nesandwichi, kuba oku kungabuyisela
ukukhanya kwelanga ngokugqibeleleyo kwisithuba esiphakamileyo.

326
00:32:31,179 --> 00:32:37,292
Emva koko kukho enye incwadi, mhlawumbi uke weva
ngayo, ethi How to Avoid a Climate Disaster ebhalwe

327
00:32:37,292 --> 00:32:41,758
nguBill Gates othile. Ngokuqinisekileyo andiyicebisi leyo.

328
00:32:41,758 --> 00:32:48,336
Ithi nje ngokucacileyo ukuba olu lutyalo-mali oluvuza kakhulu.

329
00:32:48,336 --> 00:32:55,293
Andisayi kuphinda ndithethe ngaloo nto. Ngoku ndiza kuthetha
ngeziphumo kwezempilo, kuba yiyo eyona ngongoma iphambili.

330
00:32:55,293 --> 00:33:01,342
Ngoko ke, uthuli lwe-fly ash. Bendikhe ndabonisa
amaxwebhu angaphambili awayekhankanya uthuli lwekhabhoni.

331
00:33:01,342 --> 00:33:04,343
Intlabathi yomsi njengomngcipheko womhlaza wemiphunga.

332
00:33:04,343 --> 00:33:09,910
Eli lixwebhu lokuphonononga, oko kukuthi,
inqaku elishwankathela umsebenzi wophando omninzi.

333
00:33:09,910 --> 00:33:14,110
Yapapashwa kwiJenali yeNkqubela kwiMithi noPhando lwezoNyango.

334
00:33:14,110 --> 00:33:21,881
Kungqineke ukuba i-aluminium silicates, i-iron oxide,
i-magnetite, i-radionuclides, oko kukuthi ii-nuclides eziyingozi

335
00:33:21,881 --> 00:33:29,652
ngenxa yomthamo wazo wemitha, kwanazo nee-alpha emitters, ezona
ziyingozi kakhulu xa ziphefumlelwe, isilicon (isilicon

336
00:33:29,652 --> 00:33:38,082
esisulungekileyo asisempilweni), i-arsenic (ekwaziwa njengeyona
chefu), i-cadmium kunye ne-chromium, ezinokwandisa ngokucacileyo

337
00:33:38,082 --> 00:33:45,919
umngcipheko womhlaza wemiphunga okanye zibangele uxinzelelo
lweeseli lwe-oxidative, i-cytotoxicity (ubungchefu beeseli)

338
00:33:45,919 --> 00:33:51,101
kunye ne-genotoxicity, okuthetha ukuba zitshintsha ne-genome.

339
00:33:51,101 --> 00:33:54,921
I-asbestos iyathakazelisa; wonke umntu
uyayazi njengento enetyhefu kakhulu.

340
00:33:54,921 --> 00:34:03,285
Yisilikeyiti enefayibha ekwaqulethe i-ayini oxide eninzi
kwimo ekuthiwa iyafumaneka kumzimba. Sonke siyazi ukuba

341
00:34:03,285 --> 00:34:09,568
oku kubangele iimeko ezimbi kangakanani zomhlaza wemiphunga.

342
00:34:09,568 --> 00:34:16,560
Ngaphezu koko, uphando lokuphonononga lwango-2019, oluvela
nakwiJenali yeNkqubela kwiMithi noPhando lwezoNyango, lufumanise

343
00:34:16,560 --> 00:34:24,067
ukuba ukuchanabeka kwiinanozithimbu ze-ayini oyayidi kubangela
isifo sentliziyo, kwakhona ngenxa yoxinzelelo lwe-oksidayishini.

344
00:34:24,067 --> 00:34:33,091
Eli nqaku lithi ukuchanabeka kwi-iron
oxide kunokukhokelela kwisifo sentliziyo.

345
00:34:33,091 --> 00:34:43,092
Ababhali bophononongo lwale, othile uMarvin Herndon, obesebenza
nzulu kulo mbandela kunye noogxa bakhe, babhala kwakhona kweli

346
00:34:43,092 --> 00:34:50,817
nqaku ukuba kubalulekile ukunqanda i-geoengineering ngokukhululwa
kwee-aerosols, ingakumbi uthuthu lwe-fly

347
00:34:50,817 --> 00:34:58,102
ash, oluluthuli lothuthu olucole kakhulu,
ukuze kuphetshwe ukonakalisa yonke i-biosphere.

348
00:34:58,102 --> 00:35:04,304
Ngapha koko, lo ngomnye wemifanekiso embalwa
engeyiyo eyam; uthathwe nguLilian Anselmetti

349
00:35:04,304 --> 00:35:08,348
waseAufrecht Bern. Enkosi kakhulu ngokuwenza wafumaneka.

350
00:35:08,348 --> 00:35:14,444
Ndicinga ukuba iindlela amafu azakheka ngazo
awazibonayo kwingingqi yaseBern ziyamangalisa.

351
00:35:14,444 --> 00:35:23,397
Olunye uphando luka-2017 luthi ungcoliseko
lwemercury kwindalo iphela luyanda kakhulu kwaye oku

352
00:35:23,397 --> 00:35:28,947
kufuneka kube sisiphumo sokuphazanyiswa kwemozulu.

353
00:35:28,947 --> 00:35:35,744
Oku kupapashwe kwiJenali yeJografi,
iMekobume kunye neNzululwazi yeMhlaba yeHlabathi.

354
00:35:35,744 --> 00:35:37,636
Yayiyisifundo, hayi uphononongo.

355
00:35:37,636 --> 00:35:43,537
Amanzi emvula nekhephu alinganiswe kusetyenziswa
i-mass spectrometry. Kulinganisiwe ungcoliseko

356
00:35:43,537 --> 00:35:48,504
oluphezulu kakhulu lwemercury olungange-2 micrograms ngegram.

357
00:35:48,504 --> 00:35:54,438
Nangona iletha nemercury zehlisiwe kakhulu
kule minyaka ingama-20 idlulileyo ngenxa

358
00:35:54,438 --> 00:35:58,609
yomthetho weRoHS, ungcoliseko olu luya lunyuka.

359
00:35:58,609 --> 00:36:02,900
Oku kukwabeka esichengeni impilo, kuquka iingozi
ezichaphazela imithambo-luvo, intliziyo nemithambo

360
00:36:02,900 --> 00:36:05,438
yegazi, kunye neengozi ezichaphazela amathumbu okuzala.

361
00:36:05,438 --> 00:36:12,705
Isenokubangela ukungabi nabantwana, ichaphazele
inkqubo yokhuselo lomzimba kwaye yonakalise ne-DNA.

362
00:36:12,705 --> 00:36:20,708
Olunye uphando endingathanda ukulukhankanya, oluvela
kwi-Advances in Social Sciences Research Journal, lujongene

363
00:36:20,708 --> 00:36:25,378
nee-giant sequoias zaseCalifornia, la makhaya emithi ye-redwood.

364
00:36:25,378 --> 00:36:31,472
Ezinye zazo zineminyaka engaphezu kwama-3,000
ubudala. Zaphila kwimozulu efudumele kakhulu

365
00:36:31,472 --> 00:36:36,550
kunale sithi sinayo namhlanje okanye eneneni esinayo.

366
00:36:36,550 --> 00:36:45,511
Baye baba nexesha elomileyo elingummangaliso, ixesha elimanzi,
kunye nexesha elibandayo. Basaphila, kwaye ngoku bonke bayasifa.

367
00:36:45,511 --> 00:36:54,330
Uhlolo olucokisekileyo lwale nto lubonisa
ukuba indelelo yomsebenzi wobunjineli bomhlaba

368
00:36:54,330 --> 00:36:59,106
ibangelwe yiminyaka engamashumi eCalifornia.

369
00:36:59,106 --> 00:37:07,032
Kucacile ukuba ezi nanoparticles zityhefu zibangela ukuba imithi
ife. Ngokuyintloko, yioyile ye-aluminiyam ekwzi ezi

370
00:37:07,032 --> 00:37:15,931
nanoparticles ebangela ukuba imithi ivalise i-stomata yayo, oko
kukuthi, iindawo ezivulekayo kwiincindi okanye kumagqabi ayo.

371
00:37:15,931 --> 00:37:21,699
Emva koko azisabambisani ukufuma kwaye azisakwazi ukufunxa i-CO2.

372
00:37:21,699 --> 00:37:28,165
Ngokwenene, i-CO2 yeyona gesi yobomi ngokugqibeleleyo.
Ngekungabikho zityalo ziluhlaza ngaphandle kwe-CO2.

373
00:37:28,165 --> 00:37:35,880
Kukho kwanophando olutsha lweNASA oluthi uMhlaba uye waba
luhlaza ngakumbi kule minyaka ili-15 idlulileyo. Babhala

374
00:37:35,880 --> 00:37:39,324
bathi oku kusenokuba kungenxa yokunyuka kwamanqanaba e-CO2.

375
00:37:39,324 --> 00:37:42,715
Yintoni ingxaki ngaloo nto? Kodwa
yeyona nje isivakalisi esincinane.

376
00:37:42,715 --> 00:37:48,168
Enye into ebaluleke kakhulu ngumngxuma
we-ozone, oya usiba mkhulu ngokunyukayo.

377
00:37:48,168 --> 00:37:52,630
Akusaviwa nto ngayo ngoku. Ii-CFC zavalwa ngeminyaka yoo-1980.

378
00:37:52,630 --> 00:37:57,373
Ngoku akukho nto isenokusiphazamisa. Ngoko ke
abasasithi umngxuma we-ozone uyakhula ngokukhula.

379
00:37:57,373 --> 00:37:59,813
Ngoku siyazi ukuba ingakhuliswa njani.

380
00:37:59,813 --> 00:38:08,063
Urhulumente wase-US sele eyivumile
le nto ngokwakhe kumaxwebhu amaninzi.

381
00:38:08,063 --> 00:38:13,569
Esi sithuba se-ozone sithetha ukuba singakwazi
ukulinganisa i-UVB ne-UVC kumphezulu woMhlaba.

382
00:38:13,569 --> 00:38:20,345
Nkqu nesayensi eqhelekileyo iyavuma ukuba sinamanqanaba aphezulu
kakhulu e-UVB ne-UVC radiation. Le yiradiyeshini

383
00:38:20,345 --> 00:38:26,366
ye-UV eyingozi, enobude bemaza obusukela kwi-100
nanometres ukuya kutsho malunga ne-400 nanometres.

384
00:38:26,366 --> 00:38:31,200
Yiloo mitha ye-UV enobungozi ngokwenene.
Besingenayo leyo kumphezulu woMhlaba kwixesha elidlulileyo.

385
00:38:31,200 --> 00:38:34,549
Oko kusehla phezu kwethu ngomngxuma we-ozone.

386
00:38:34,549 --> 00:38:39,255
Oku, ewe, kuyingozi ngokufanayo kuthi thina
bantu njengoko kunjalo kwezi mithi ze-sequoia.

387
00:38:39,255 --> 00:38:45,703
Ndiza kuzitsiba izifundo ezimbalwa
ezilandelayo kuba zonke zithi into enye.

388
00:38:45,703 --> 00:38:54,641
Into ebangelwa yiyo yonke le nto. Ukufa okukhulu
kweenyosi, ukufa kwezinambuzane, zonke iingxaki zealgae.

389
00:38:54,641 --> 00:39:00,903
Ezi zikhula zobutyhefu ze-algae zenzeka ngenxa
yokufa kweplankton. Oku kubangelwa lulo lonke olu

390
00:39:00,903 --> 00:39:06,323
ngcoliseko lwee-nanoparticle kunye nengxwaba ye-ozone.

391
00:39:06,323 --> 00:39:13,621
Inani leentaka liyancipha, kwaye nangokungathanga ngqo, kuba
izinambuzane ziyanyamalala, njengoko kwenzeka nakwimivundla.

392
00:39:13,621 --> 00:39:20,000
Zonke ezi ziimfundiso endizifundileyo.
Ziyothusa ngokwenene ngokuchasene nefuthe elinayo koku

393
00:39:20,000 --> 00:39:24,655
kwindalo iphela, hayi kwimpilo yethu kuphela.

394
00:39:26,179 --> 00:39:32,524
Oku kunokuba sisizathu esibalulekileyo sazo zonke ezi nkxalabo
zeepartikheli. Nanamhlanje, andinakutsho

395
00:39:32,524 --> 00:39:38,265
ukuba ngaba kuyi-ntywila kuphela eziguqulwayo,
njengoko kuchaziwe kwipatent, iinqwelo-moya.

396
00:39:38,265 --> 00:39:44,462
I-B-77 eneetanki zeetoni ezingama-25. Okanye ingaba
yonke ijeti yabakhweli nayo iyafutha? Andiqinisekanga.

397
00:39:44,462 --> 00:39:48,816
Ndiyarhanela, kodwa luqikelelo nje,
ukuba zombini zenziwa ngaxeshanye.

398
00:39:48,816 --> 00:40:02,943
I-oyile yamanje ye-NATO, i-Jet Propulsive 8 (JP8),
iqulathe inani elikhulu kakhulu lezongezo eziyingozi.

399
00:40:02,943 --> 00:40:07,906
I-NATO ayizichazeli amazwe angamalungu
ayo ukuba zintoni na zonke ezi zongezelelo.

400
00:40:07,906 --> 00:40:15,489
Zikhusela kwikhenkce, kwiqhushumbo, ziqinisekisa iimeko
ezilungileyo zokugcina kwaye ziyakwazi ukumelana nobushushu.

401
00:40:15,489 --> 00:40:21,216
Ingasetyenziswa kwiindawo zase-Arctic kakuhle kanye
njengakwindiza. Ingasetyenziswa kwakhona

402
00:40:21,216 --> 00:40:27,552
ukunika amandla isitovu sekhempu, inqanawa okanye
inqwelomoya. Oko kufuna izongezo ezingapheliyo.

403
00:40:27,552 --> 00:40:33,455
Kukho uphando oluhle kakhulu lukaMarion
Hahn. Lunokufunyanwa nakwi-intanethi.

404
00:40:33,455 --> 00:40:39,439
Waba ngumntu owayegula ngenxa yokuba wayehlala
kufuphi nesikhululo somkhosi womoya. Unako ukubonisa

405
00:40:39,439 --> 00:40:43,639
ngokucacileyo ukuba oku kufuneka akubalele kwi-JP8.

406
00:40:43,639 --> 00:40:52,254
Apha ungabona ukuba ndifumene amashumi
amaxwebhu ophando lomkhosi asuka kwi-US Air Force.

407
00:40:52,254 --> 00:41:06,348
Nanku umzekelo wempepha yophando. Ndikholelwa
ukuba ivela kwiminyaka yoo-1990 okanye yoo-2000.

408
00:41:06,348 --> 00:41:14,843
Nokuba kunjalo, isibaso siye sahlolwa apha kwi-US Air Force.
I-Aluminium, i-barium, i-beryllium, ilothe, ikhadimiyam,

409
00:41:14,843 --> 00:41:22,103
ikhromiyam, ikhobhayithi, intsimbi, ikhophu,
imolibdenam, isodiyam, inikeli, istroniyam, ititaniyam,

410
00:41:22,103 --> 00:41:26,581
ivanadyam, izinki nethini ziye zafunyanwa kule JP8.

411
00:41:26,581 --> 00:41:33,590
Kwaye ke, ngokuqinisekileyo, kukho ii-oksayidi zazo zonke ezi
zinyithi kwaye, ukongeza, ii-polycyclic aromatic

412
00:41:33,590 --> 00:41:43,883
hydrocarbons ezifana ne-naphthalene kunye ne-alkyl-substituted
naphthalene, zonke ezi zizongezo ezisempilweni ngokumangalisayo.

413
00:41:43,883 --> 00:41:51,961
Kwaye ukuba uyijonga ngoku, le yoyile ye-NATO
yoyile yomkhosi. Kukho inkqubo yemibhobho

414
00:41:51,961 --> 00:41:56,975
eYurophu, kwaye lo mfanekiso uvela kwi-Wikipedia.

415
00:41:56,975 --> 00:42:02,103
Yonke into endiyibhalileyo apha ivela kwiWikipedia.
Andiqhele ukucaphula iWikipedia kuba uninzi lwayo aluyonyani.

416
00:42:02,103 --> 00:42:08,417
Kodwa nantsi le mfanekiso yee-1970.
Okunika umdla kukuba, abayihlaziyanga.

417
00:42:08,417 --> 00:42:13,546
Kwaye apha ungayibona le nkqubo yemibhobho kulo
lonke elaseYurophu. ISwitzerland ayikabandakanywa apha.

418
00:42:13,546 --> 00:42:22,317
Kodwa inqaku leWikipedia lithi ke, kwasekuqaleni
ngo-2009, i-90% yesibaso esithuthwayo yayithengiswa

419
00:42:22,317 --> 00:42:28,155
kubathengi abangengabo abomkhosi – esi sibaso seenqwelomoya.

420
00:42:28,155 --> 00:42:31,959
Kwaye phakathi kwabona bathengi
bakhululekileyo bakhulu kukho izikhululo zeenqwelomoya

421
00:42:31,959 --> 00:42:34,890
zaseFrankfurt, Cologne, Bonn, Zurich naseMunich.

422
00:42:34,890 --> 00:42:48,542
I-oyile ye-NATO yezinqwelomoya zabantu. Ngo-2016, kwathengiswa
i-12 lezigidi zeemitha ezine kubathengi babucala eYurophu.

423
00:42:48,542 --> 00:42:51,916
Ndithe ngaphambili ukuba kwanamajelo eendaba
aphambili apapasha amanqaku amaninzi ngakumbi ngalo

424
00:42:51,916 --> 00:42:53,957
mbandela, kodwa ke athi, ewe, loo nto ayinakuba yinyani.

425
00:42:53,957 --> 00:42:59,198
Enye inqaku elalijikeleza kumajelo eendaba aphambili
kwiiveki ezimbini ezidlulileyo. Kuyo yonke indawo,

426
00:42:59,198 --> 00:43:02,745
kuquka i-SRF, i-Watson, amazwe athetha isiNgesi, njl.

427
00:43:02,745 --> 00:43:06,837
Kwakuthiwa amanzi emvula akanandawo
ehlabathini anomgangatho ongcono kunayo.

428
00:43:06,837 --> 00:43:12,762
Nkqu naseAntarctica okanye kwiindawo
eziphakamileyo zaseTibet, isenokuphindwe ka-14 ngaphezu komda

429
00:43:12,762 --> 00:43:16,588
obekwe yi-Arhente yaseMelika yoKhuselo lweNdalo.

430
00:43:16,588 --> 00:43:21,632
Ngaphezu kwako konke, imalunga
nezi zinto kuthiwa yi-PFAS ne-PFOA.

431
00:43:21,632 --> 00:43:30,786
Ezi ziihydrocarbons ze-poly- ne-perfluorinated, oko kukuthi,
ii-hydrocarbons ezine-fluoride. Zifumaneka – kwaye oku

432
00:43:30,786 --> 00:43:39,488
kutshiwo kumajelo eendaba aphambili – kwizinto
zokuzihombisa, iishampu, iipakethe kunye neemveliso zokucoca.

433
00:43:39,488 --> 00:43:44,995
Ngoko ke ngoku siphinde sisolwa. Kodwa olu
phononongo lwenkqu lwe-Air Force luthe kukho

434
00:43:44,995 --> 00:43:49,274
iikhemikhali zefluorine apho, kwaye ngomlinganiselo omkhulu.

435
00:43:49,274 --> 00:43:54,408
Ngoko ke, eyona nto imbi kakhulu ngezi
zidityanisiweyo zefluorine ivela phezulu.

436
00:43:54,408 --> 00:43:57,349
Le yeyona ncwadi yokuqala
eyacatshulwayo kumajelo eendaba aphambili.

437
00:43:57,349 --> 00:44:00,140
Ndisoloko ndikhangela izifundo zantlandlolo.

438
00:44:00,140 --> 00:44:02,120
Ndifuna ukufunda ukuba abaphandi benze ntoni apho.

439
00:44:02,120 --> 00:44:06,425
Kuyathakazelisa kananjalo ukuba
iTagesanzeiger icaphule umphandi waseDenmark.

440
00:44:06,425 --> 00:44:09,904
UMartin Scheringer, wase-ETH Zurich, naye uyabandakanyeka.

441
00:44:09,904 --> 00:44:19,196
Ngoko mhlawumbi ndingamqhagamshela ndimbuze ukuba
na bona baye bawathathela ingqalelo amafactor omoya.

442
00:44:19,196 --> 00:44:25,707
Ndenze uphando olongezelelweyo ndaza ndafumana incwadi ebizwa
ngokuba zii-Forever Chemicals, ethetha ngezicholo ezingonakaliyo

443
00:44:25,707 --> 00:44:29,001
kwaye zihlala kwisijikelezo somhlaba ixesha elide kakhulu.

444
00:44:29,001 --> 00:44:38,310
Oku ikakhulu kujongene ne-PFOA ne-PFAS, oko kukuthi
ii-hydrocarbons ze-perfluorinated neze-polyfluorinated.

445
00:44:38,310 --> 00:44:44,762
Kuthiwa zine kuphela kuzo ezaziwayo ngokwenene
neziye zaphandwa malunga nobungozi nobutyhefu bazo. Kwaye

446
00:44:44,762 --> 00:44:48,406
zezi zine kuphela ezinokungqinwa ngokuqinisekileyo.

447
00:44:48,406 --> 00:44:57,127
Nangona kunjalo, kukho iziyobisi eziyi-6,500 ezidwelisiweyo zodwa,
kwaye kusenokwenzeka ukuba zingaphezu kwe-10,000 ezi ziyobisi.

448
00:44:57,127 --> 00:45:02,231
Ndibona uAlex emi apho, ngoko ke ndiza kusitsiba eseleyo ngoku.

449
00:45:02,231 --> 00:45:09,106
Bendingathanda ukukhankanya ngokufutshane ukuba imitha
engeyiyo eyonyanzelisayo kunye nemimandla yombane-magnethi

450
00:45:09,106 --> 00:45:12,842
nazo zinokubangela ukwaphuka kofuzo, nangona kungangqalanga.

451
00:45:12,842 --> 00:45:17,737
Kodwa ndiyazi ukuba kuza kubakho omnye isithethi,
ngoko ke ndingakuyitsiba le nto ndingenankathalo.

452
00:45:17,737 --> 00:45:24,561
Asizozinto zikwepeyintiweyo kuphela eziphezulu
ezibeka impilo esichengeni, kodwa kukho namaza

453
00:45:24,561 --> 00:45:28,359
onomathotholo nawemicrowave onetha phezu kwethu.

454
00:45:28,359 --> 00:45:31,576
Kwaye ndithetha nje ngale nto yokulawulwa kwemozulu ngoku.

455
00:45:31,576 --> 00:45:37,026
Okwangoku, ndiza kuyishiya i-5G, nkqu ne-4G, i-3G, njl.

456
00:45:37,026 --> 00:45:41,467
Ewe, ekugqibeleni, nazi ezinye iifoto
endizithathe ngokwam ngoMatshi nangoApreli.

457
00:45:41,467 --> 00:45:44,859
Akubonakali kakuhle kwi-projektha.

458
00:45:44,859 --> 00:45:48,601
Ngenxa yokuba ikwintaba ngokwenene,
ikhangeleka ngathi yintsila yomsi phezu kweLos Angeles.

459
00:45:48,601 --> 00:45:51,717
Loo nto ayinakuba yeyendalo. Kwaye sendiyiyekile.

460
00:45:51,717 --> 00:45:54,872
Kukho izinto ezimbalwa endizitsibileyo.
Ndiyathemba andikhange ndithetha ixesha elide

461
00:45:54,872 --> 00:45:56,579
kakhulu. Enkosi kakhulu ngokuqwalasela kwenu.

