Oso ondo dakigu zenbakiak eta estatistikak ez direla denontzat.
Jende askok pozik uzten die datuen bilketa eta analisia adituei eta aurkeztutako emaitzak konfiantzaz onartzen ditu.
Hala ere, hau ez da beti ekintza-ildo onena.
Hori izan zen, adibidez, koronabirusaren pandemian Federal Estatistika Bulegoak argitaratutako heriotza-kopuruen kasua.
Denok ikusi genuen nola bulegoak 2020ko krisiaren eztandaren ondoren heriotza-tasa nabarmen handia iragarri zuen.
Komunikabideek bultzatuta, gehienentzat argi zegoen: pandemiak biktimak eragiten ari da, eta bere
burua babestu nahi duen edonork txertatu egin behar du.
Sortutako beldurrak eragina izan zuen!
Hala ere, egoera 2021ean eta 2022an desberdina izango da.
Eskala handiko kanpainak bere helburua lortu zuen.
Biztanleriaren gehiengo zabala txertatuta zegoen.
Adierazpen ofizialen arabera, beraz, heriotza-tasetan ez zen beste inolako irregulartasunik egon.
Hala ere, negozio informatika aditu Marcel Barzek adierazi zuenez, hau gezur nabarmena da.
"Hildakoen datu gordinetan ikusten dudana publikoak uste duena guztiz kontrakoa da", dio Barzek.
Xehetasun zorrotz batekin, datu gordinak alderatu zituen eta harrigarriak ziren ondorioetara iritsi zen.
Ofizialek emandako adierazpenen kontrara, 2020an ez zegoela heriotza-kopuru gehiegirik aurkitu zuen.
Ez bakarrik hurrengo bi urteetan kezkagarriki pertsona gehiago hil diren, baizik eta, gainera, adin ertain eta
gazteetako emakume eta gizon kopuru nabarmena ere hil da.
Lehen aldiz, heriotza-patroiek ere erabat ez-ohiko denboraldiko patroia erakutsi zuten.
Marcel Barzek agintariek datu ofizialak kudeatzean egindako bitxikeriak agerian uzten ditu.
Nola liteke, pentsatu zuen egileak, komunikazio publikoa hainbeste desbideratzea datu gordietatik?
Ikusi orain bideo-aurkezpenaren konpilazioa: Batez besteko heriotza-tasa datu gordinetan. Bideo honi buruz... Alemaniako
Estatistika Federaleko Bulegoaren datu ofizialek argi erakusten dute 2021ean eta 2022an Alemanian milaka heriotza gehigarri
izan zirela. Are okerragoa dena, lehen aldiz, heriotza-tasaren nabarmeneko igoerak adin-talde gazteagoetara ere eragiten du.
Zergatik ez dugu hedabideetan honi buruz ezer ikusten, entzuten eta irakurtzen? Zein hilgarri denbora erori zaio gure
populazioari? Zer funtzio du Wiesbadengo Estatistika Federaleko Bulegoak? Hitzaldi honetan, heriotza-datu ofizialak erakutsiko
ditut eta gure agintariek datu horiek argitaratzean egiten dituzten bitxikeriak azalduko ditut. Herritarrok
ez dugu heriotzari buruzko informazio zintzoa jasotzen. (Marcel Barz (Jüterbog, 2023ko azaroaren 20a))
Nire izena Marcel Barz da, 48 urte ditut. Berlin ingurutik nator, edo zehatzago esateko, Jüterbog herri txiki batetik.
Eta ni enpresa-IT espezialista trebatua naiz, datu eta zenbakiekin lan egiten dudala esan nahi du.
Eta gauzak beti hain zehatz-mehatz egiten ditudanez eta dena bi aldiz egiaztatzen dudanez, kontulari
izena irabazi dut – eta horretaz benetan harro nago.
Beraz, gaia da: datu gordinetan heriotzak.
Datu gordinen bidez, aldatu gabeko datuak esan nahi ditut.
Beraz, ez ditut azken prentsa-ohar edo grafiko amaituak begiratzen; baizik eta ahalik eta xehe-mehe dauden datu-paketeak
eskuratzen ditut, eta gero laburpenak osatu eta grafikoak neuk sortzen ditut, eta abar. Hori
da nire ustez 'gordin datuak' esaten dudanean.
Eta heriotzei dagokienean, galdera hau da: Alemanian jende asko edo gutxi hil al da?
Beraz, ez da soilik pertsonen kopurua, baizik eta ohikoa baino gehiago edo gutxiago zeuden ala ez baloratzea ere.
Ez dago gehiago – hori da galdera.
Hildakotasun-tasen datu gordietan ikusten dudana publikoak sinesten duenaren guztiz kontrakoa da.
Eta zehazki, 2020ko heriotza-tasari dagokionez, herritarren iritzia da pandemiagatik heriotza-tasa nabarmen igo zela.
Eta ni neu konbentzituta nengoen 2020an horrela izango zela. Eta jendearen jokabideak hori islatu zuen – ni
neu hiltzeaz beldurtuta nengoen, birusaz beldurtuta.
Baina datu gordinenetara begiratzen dudanean, zehazki kontrakoa ikusten dut.
Ez dut 2020an anomaliarik ikusten bakarrik, baizik eta baita heriotza-tasen historian zehar maila baxuenak ere ikusten ditut.
Eta galdera hauxe da: nola izan daiteke hainbesteko desadostasuna datuek erakusten dutena eta jendearen iritzia horri buruz?
Hori da nire aldarrikapena.
Baina hauek xehetasunez azalduko ditut nire aurkezpenean.
Ez zen hori bakarrik 2020an gertatu; 2022an ere, bigarren adibide gisa hartuko dudana, berriro
ere publikoak uste duenaren guztiz kontrakoa da.
Jendearen iritzia da hildako kopuruan ez dagoela anomaliarik, eta jendearen portaerak hori islatzen du: normaltasuna, inork ez du
hildako kopuruaz hitz egiten, Ukrainari eta Israeli buruz hitz egiten dugu, gai erabat
desberdinak daude, Koronak atzo geratu da.
Baina heriotza-datuei begiratzean, orain ikusten ditut 2020an askok ustez ikusi zituzten anomaliak,
eta orain heriotza-datuei begiratzean ikusten ditut.
Eta harrigarriena da gazteagoen belaunaldietan ere anomalia hauek ikusten ditudala.
Iraganean inoiz ez nuen halako ereduak izan.
Baina orain gazteagoen artean heriotza-tasa nabarmen handitu dela ikusten dut.
Eta hori benetan dramatikoa da.
Eta interesgarria da astean behin zoom egiterakoan, grafiko honek hori erakusten baitu.
Orain, esateko moduan, "espagetiak" ez ditut bata bestearen gainean jarri, baizik eta bata
bestearen atzetik, 2011tik 2023ra, esateko moduan.
Eta are atzera begiratu nuen, baina oraingoz hori kendu dut zerbait ikus dezazun.
Eta marra urdin zigzag honek heriotza-tasa adierazten du, zehazki 45 eta 50 urte bitarteko
adin-taldearentzat, nire adin-taldea delarik.
Eta nahiko eredu koherente bat ikusten dugu.
Bai, goian eta behean, esateko moduan, hautsi egiten da, baina nahiko modu uniformean jokatzen du.
Bai, beti eredu bera:
Neguan pixka bat gorago dago, udan pixka bat jaitsi egiten da, eta hurrengo neguan berriro gora egiten du.
Eta hau ezkerrera luzatuko bagenu, beti eredurik honetara etorriko litzateke.
Eta orain inoizko pandemiarik txarrena dator.
Eta hona hemen nola dagoen.
Eta lehen begiradan esaten duzu: egia esan, beti bezala da.
Marra beltza, nolabait esateko, denboraldiko joera da.
Eta 2020an aurrera goaz aurreko urteetan egin genuen bezala.
Jaitsierako kanpoko balio bat ere izan genuen, historikoa, esan genezakeen bezala.
Baina ez dut nabarmeneko eredu bat ikusten.
Eta orain 21. eta 22. urteak horri gehitu zaizkio.
Eta hori eredu bat da, orain arte inoiz ikusi ez dena adin-talde honetan aurreko urte guztietan.
Beraz, argi ikus dezakegu lerro urdina beltzaren gainetik ondo mantentzen dela, ia ez duela hori
gainditzen, eta eremu zabalak agertzen ari direla.
Eta horrek soilik esan nahi du hemen gazte asko hil direla kanpoan dagoen arrisku baten
ondorioz, eta hori orain ikertu beharra dagoela.
Inolako heriotza-maila hau adin-talde honetan inoiz ez genuen ikusi.
Beraz, oso argi den abisu-seinale bat.
Eta harrituta nago ezer ez gertatzeaz, zeren eredua aurretik ez baitzegoen. Eta norabide
bakarrean bakarrik seinalatzen du, alegia, gora.
Eta beste adin-talde bat hartu nahi nuke.
Begiratu dezagun 50 eta 55 urte bitarteko pertsonei.
Eta egiazki irudi bera ikusten dugu.
Hildakortasun-tasan beti antzeko aldakortasunak.
Eta orain, 2020an, pandemia ere nahasketan sartu da.
Eta, egiaz, 50 eta 55 urte bitarteko adin-tartean heriotza-tasa batez bestekoaren azpitik dagoela ikusten ari gara.
Bai, beste urte batzuk nabarmen handiagoak izan ziren.
Eta orain 2021 eta 2022 urteak erakutsiko dizkizut.
Eta beste adin-taldean bezala gauza bera ikusten dugu:
Denboraldiko joeratik askoz gorako oso argi dagoen eredua.
Beste modu batera esanda, hemen adin-talde gazteagoetako milaka pertsona hil dira,
estatistikoki oraindik arriskuan egon ez beharko luketenak.
Oso argi dagoen ohartarazpen-seinale bat da, eta horri buruz ezer ere ez dut entzuten.
Eta arazoa da, biztanleria osoari bakarrik begiratuz gero, ohartarazpen-seinale hau adinekoen heriotzek maskartuta geratzen
dela, izan ere, han heriotza-tasak askoz altuagoak direlako.
Orduan ezin duzu batere ikusi.
Hildakotasun-tasak aztertu behar dituzu, astean behin, eta adin-talde edo adin-talde txikien arabera.
Eta orduan seinale hau ezin da alde batera utzi.
Eta Federal Estatistika Bulegoak hori egiten duenez – argitalpenean erakutsi nuen bezala, astean behin
hildakoen tasak aztertuz – harrituta nago alarma-seinale hau ez dela zabaltzen eta publikoari ezkutuan mantentzen dela.
Orain nire ondorioa ematen dut:
Uste dut erakutsi ahal izan dudala zergatik diren heriotza-tasak heriotza ebaluatzeko egokiak, denek erraz ulertzen dituztelako
eta, beraz, komunikazio publikorako oso egokiak direlako.
Portzentajeek zer esan nahi duten ondo dakigulako: %2, %5 – eguneroko bizitzan ezagutzen ditugu.
Eta horregatik uste dut heriotza-tasak aztertu beharko genituzkeela.
Hildakortasun-tasak datu objektiboak dira, hau da, esan genezakeen moduan, faktuak.
Horren atzean ez dago kalkulurik, ezta eredurik ere; baizik eta honela neurtu genuen, honela behatu genuen.
Eta heriotza-tasak Estatistika Federaleko Bulegoan eskuragarri daude.
Eta argitaratu ez daudela-eta ez da esan nahi han ez daudenik.
Beraz, heriotza-tasa Federal Estatistika Bulegoari eskatu beharko genizkioke.
Eta 2020an herritarrek heriotzari buruzko iritzi okerra izatearen arrazoia sinplea da: Estatistika Federaleko Bulegoak
herri-komunikaziorako datu okerrak hautatu zituen, hain zuzen ere heriotza-tasak eta gehiegizko heriotza-tasak.
Bai, uste dut nahiko ondo azaldu dudala: heriotza-tasek irudia okertzen dute populazioa aldatzen denean,
hau da, populazioa hazten denean eta zahartzen denean.
Eta gehiegizko heriotza-tasetara heltzen garenean, tasak halako zalantzazko metodo batez, hau da, metodo medianal
honen bidez kalkulatzen badira, zahartzen ari den populazio batean ere balio handiegizkoak lortzen dira.
Eta Federal Estatistika Bulegoak egiten duen bezala bi datu hauek bakarrik komunikatzen baditugu,
ez da harritzekoa halako inpresio okerra sortzea.
Bai, eta hori bakarrik benetan eskandalagarria da: herrialde oso bat panikara botatzea inolako
oinarri edo oinarrizko datuetan oinarriturik gabe.
Baina 2022an orain bizi ari garena, hau da, Gazteen Estatistika Federaleko Bulegoak gazte belaunaldien artean nabarmentzen
den eredua aipatzen ez digula, ia delitu bat dela uste dut.
Zeren anomaliak ikusten ditudanean, Estatistika Federaleko Bulegoak ere ikusten ditu.
Eta han ezer entzun ezin izateak galdera asko sortzen ditu.
Zeren eta Estatistika Federaleko Bulegoak "Kaixo, hemen anomalia esanguratsu bat dago!"
esango balu, horrek eragina izango luke politikan.
Ez dut ulertzen zergatik ezin duzun ezer entzun.
2020an bulegoak egindako harreman publikoetako lana, bai, prentsaurrekoekin eta abar, eta alarmismo guztia,
orain datuetan oinarri erreal bat izango lukeelako, eta Estatistika Federaleko Bulegoak ez digu ezer esaten.
Beraz, hemen argibideak premiaz behar dira.
Eta esan bezala, zure babesa eskatzen dut arduradunak erantzule izan daitezen eta
gazteen heriotza-tasa ikus ditzagun ziurtatzeko.
Ba, hor amaitzen dira nire hitzak.
Eskerrik asko zure arretagatik, eta onena opa dizut.
Zaindu zaitez, Marcel Barz.