Сандар жана статистика ар бир адамдын табитине жарабай турганы жакшы белгилүү.
Көптөгөн адамдар маалыматтарды чогултуу жана талдоону адистерге тапшырып, сунушталган жыйынтыктарга ишенишет.
Бирок бул ар дайым эң туура чечим болбойт.
Мисалы, бул кырдаал коронавирус пандемиясы учурунда Федералдык статистикалык башкармалык
тарабынан жарыяланган өлүм көрсөткүчтөрүндө да байкалган.
Биз баарыбыз 2020-жылы кризис башталгандан кийин Өкмөт олуттуу ашыкча өлүм-житим деңгээли тууралуу жарыялаганын көрдүк.
Медианын демилгеси менен көпчүлүккө ачык болду: пандемия курмандыктарды алып жатат, жана өзүн
коргогусу келген ар бир адам сөзсүз вакцинацияланышы керек.
Пайда болгон коркуу таасир этти!
Бирок 2021 жана 2022-жылдары абал башкача болот.
Ири масштабдуу кампания өз максатына жетти.
Элдин басымдуу көпчүлүгү эмделген эле.
Ресми билдирүүлөргө ылайык, өлүм-житим деңгээли боюнча мындан ары эч кандай бузулуулар болгон эмес.
Бирок бизнес-информатика адиси Марсель Барз белгилегендей, бул ачык жалган.
Цитата: «Өлүмдөр боюнча чийки маалыматтарда мен көргөн нерсе коомчулуктун ойлогонуна толугу менен тескери келет», — дейт Барз.
Ал чийки маалыматтарды кылдаттык менен салыштырып, таң калыштуу жыйынтыктарга келди.
Ал расмий билдирүүлөргө карама-каршы, 2020-жылы ашыкча өлүм болбогонун аныктады.
Кийинки эки жыл ичинде тынчсызданткан деңгээлде көп адам каза болуп калды, ошондой эле орто жана жаш курактагы
аялдар менен эркектердин да таң калыштуу саны каза болду.
Биринчи жолу өлүм үлгүлөрү да толугу менен адаттан тыш мезгилдик үлгүнү көрсөттү.
Марсель Барз расмий көрсөткүчтөрдү иштетүүдө бийлик тарабынан жасалган таң калыштуу каталарды ачыктайт.
Автор таң калып ойлонду: коомдук коммуникация эмнеге чийки маалыматтардан ушунчалык алыстап кетти?
Видео презентациянын компиляциясын азыр көрүңүз: Чийки маалыматтардагы өлүм-житим көрсөткүчтөрү. Бул видео жөнүндө...
Федералдык статистикалык башкармалыктын расмий маалыматы 2021 жана 2022-жылдары Германияда миңдеген ашыкча өлүм
болгонун так көрсөтөт. Андан да жаманы, биринчи жолу өлүм-житимдин байкаларлык өсүшү жаш курактык топторго да тийди.
Биз бул тууралуу медиада эмнеге эч нерсе көрбөй, укпай жана окубай жатабыз? Элибизге кандай өлүмгө алып келчү коркунуч жапырт
тийди? Висбадендеги Федералдык статистикалык башкармалык кандай роль ойнойт? Бул лекцияда мен расмий өлүм статистикасын жана
бийлик өкүлдөрү бул көрсөткүчтөрдү жарыялаганда кетирген таң калыштуу каталарды көрсөтөм. Биз, жарандар,
өлүм-житим тууралуу чынчыл маалымат албай жатабыз. (Марсель Барц (Ютербог, 2023-жылдын 20-ноябры))
Менин атым Марсель Барз, мага 48 жаш. Мен Берлин аймагынан келем, тактап айтканда Жүтербог деген кичинекей шаардан.
Мен окутулган бизнес ИТ адисимин, демек мен маалыматтар жана сандар менен иштейм.
Мен ар дайым иштерди так жасап, баарын эки ирет текшерип жүргөндүктөн, мага «эсепчи» деген наам
ыйгарылды – жана мен муну менен чындап сыймыктанам.
Ошентип, тема: чийки маалыматтардагы өлүмдөр.
Чийки маалымат деп мен өзгөртүлбөгөн маалыматты түшүнөм.
Ошондуктан мен даяр пресс-релиздерге же графикаларга карабайм, тескерисинче мүмкүн болушунча толук маалымат пакеттерин
алып, андан соң кыскача мазмундарды түзүп, графикаларды өзүм даярдап чыгам ж.б. Мына ушуну мен чийки маалымат деп эсептейм.
Өлүмдөргө келсек, суроо: Германияда көп адамбы же аз адамбы каза болгон?
Ошондуктан бул жөн гана адамдардын саны эмес, адаттагыдан көп же азыраак болушун баалоо да.
Мындан башка эч нерсе жок – маселе ушунда.
Өлүм ылдамдыктары боюнча чийки маалыматтарда мен көргөн нерсе коомчулуктун ишенимине толук каршы келет.
Жана тактап айтканда, 2020-жылдагы өлүм-житим жагынан элдин пикири боюнча пандемиянын
натыйжасында өлүм-житимдин көрүнүктүү өсүшү болгон.
Мен өзүм 2020-жылы ушундай болот деп ишенгенмин. Адамдардын жүрүм-туруму да муну чагылдырды
– мен өзүм өлүүдөн корктум, вирустан корктум.
Бирок мен чийки маалыматтарга карасам, так тескерисинче көрөм.
Мен 2020-жылы гана аномалияларды байкабай турганым эмес, өлүм-житим деңгээлинин тарыхый төмөндүгүн да байкайм.
Жана суроо: маалыматтар көрсөтүп турганы менен коомчулуктун пикиринин ортосунда мындай чоң айырма кантип болуп жатат?
Бул менин доом.
Бирок мен буларды презентациямда кененирээк түшүндүрөм.
Бул 2020-жылы гана эмес, экинчи мисал катары эми ала турган 2022-жылы да коомчулуктун ойлогонуна так тескери болду.
Коомдук пикирге караганда, өлүмдөрдүн саны боюнча эми эч кандай аномалиялар жок деп эсептелет, адамдардын жүрүм-туруму да муну
чагылдырат: баары кадимкидей, эми эч ким өлүмдөрдүн саны жөнүндө сүйлөбөйт, биз Украина жөнүндө, Израил жөнүндө сүйлөшөбүз,
таптакыр башка маселелер бар, Корона болсо өтө эле эскирип калды.
Бирок мен өлүм статистикасына карасам, эми мен бул аномалияларды көрүп турам, көптөр 2020-жылы көргөнүнө
ишенген, жана эми мен аларды өлүм статистикасында көрүп турам.
Эң таң калыштуусу, мен бул бузулууларды жаш муундарда да байкайм.
Менде мурда мындай үлгүлөр болгон эмес.
Бирок эми мен жаш муундарда өлүмдүүлүктүн көрүнүктүү өсүшүн байкайм.
Жана бул чындап эле драмалык.
Жана бул график көрсөтүп тургандай, апта сайын жакындан караганда кызыктуу болот.
Азыр мен, айткандай, «спагетти» бөлүктөрүн бири-биринин үстүнө коюп койгон жокмун, тескерисинче, 2011-жылдан 2023-жылга
чейин, айткандай, биринин артынан экинчисин жайгаштырдым.
Мен андан да мурдагыга карадым, бирок азырынча аны алып салдым, ошондо сен бир нерсени көрө аласың.
Ал эми бул көк зигзаг сызык өлүмдүүлүк деңгээлин, тактап айтканда 45тен 50гө чейинки
курактык топту, менин курактык тобумду билдирет.
Жана биз салыштырмалуу туруктуу үлгүнү көрөбүз.
Ооба, ал жогору жана төмөндө, айткандай, ажырап чыгат, бирок салыштырмалуу бир калыпта жүрөт.
Ооба, дайыма эле бирдей үлгү:
Кышында ал бир аз жогору болот, жайында бир аз төмөндөйт, андан кийин кийинки кышта кайра көтөрүлөт.
Эгер биз муну сол жакка узартсак, ал ар дайым ушул үлгүгө алып келет.
Эми тарыхтагы эң жаман пандемия келди.
Жана бул ушундай көрүнөт.
Биринчи көз карашта эле сен: «Чындыгында эле дайымакыдай эле» дейсиң.
Кара сызык, айткандай, мезгилдик тенденцияны билдирет.
Жана биз 2020-жылы мурунку жылдардагыдай эле алдыга жылуудабыз.
Бизде, айтор, тарыхый жактан алганда, төмөнкү чектен четтеген бир көрсөткүч да болду.
Бирок мен эч кандай байкаларлык үлгү көрө албай жатам.
Эми ага 21-жыл менен 22-жыл кошулат.
Жана бул – бул курактык топто мурунку бардык жылдары эч качан байкалбаган үлгү.
Ошентип, биз көк сызык кара сызыктан кыйла жогору бойдон калып, аны дээрлик гана кесип өтүп жатканын жана
ири аймактар пайда болуп жатканын ачык көрө алабыз.
Бул жөн гана көптөгөн жаштар бул жерде сыртта бар коркунучтан каза болгонун билдирет, эми аны иликтөө керек.
Биз буга чейин бул курак тобунда мындай өлүм деңгээлин көргөн эмеспиз.
Ошентип, абдан ачык эскертүү белгиси.
Мен таң калып жатам, эч нерсе болбой жатат, анткени бул үлгү мурда болгон эмес. Ал болсо бир гана
багытка, тактап айтканда жогоруга гана көрсөтөт.
Жана мен дагы бир курактык топту алгым келет.
Келгиле, 50дөн 55ке чейинки курактагыларды карап көрөлү.
Жана биз чындыгында эле бирдей сүрөттү көрүп турабыз.
Өлүм-житим деңгээлинде дайыма окшош ауытқулар.
Эми 2020-жылы бул аралашмага пандемия да кошулду.
Чындыгында, биз 50дөн 55ке чейинки курактагылар арасында орточо көрсөткүчтөн төмөн өлүм-житим деңгээлин байкап жатабыз.
Ооба, башка жылдарда алда канча жогору болгон.
Эми мен сиздерге 2021 жана 2022-жылдарды көрсөтөм.
Жана биз башка курак тобундагыдай эле нерсени көрөбүз:
Мезгилдик тенденциядан кыйла жогору турган абдан так үлгү.
Башкача айтканда, статистикалык жактан алганда азырынча тобокелге дуушар болбошу керек болгон жаш
курактагы миңдеген адамдар бул жерде каза болду.
Бул абдан ачык эскертүү белгиси, жана мен бул тууралуу эч нерсе укпай жатам.
Маселе, эгерде сиз жалпы калктын санына гана көңүл буруңуз, анда бул эскертүү сигналы кары-картаңдардын өлүмү
менен жашырылып калат, анткени өлүм-житим көрсөткүчтөрү ал жерде жөн гана алда канча жогору.
Анда сен аны таптакыр көрө албайсың.
Өлүм-житим көрсөткүчтөрүн карап чыгышың керек, аларды ар бир жумада карап, ар бир курактык топ же
чакан курактык топтор боюнча да карап чыгышың керек.
Андан кийин бул сигналды эске албай коюуга болбойт.
Федералдык статистикалык башкармалык муну жасап жатканына – мен басылмада көрсөткөндөй, жума сайын өлүм-житим
деңгээлин карап – мен таң калам, бул эскертүү сигналы эмнеге жарыяланбай, коомчулуктан жашырылып жатканына.
Мен эми жыйынтыгыма келем:
Менимче, мен өлүм-житим көрсөткүчтөрү өлүмдү баалоо үчүн эмнеге ылайыктуу экенин көрсөтө алдым, анткени алар
ар бир адамга оңой түшүнүктүү жана ошондуктан коомчулукка маалымат берүүдө абдан ылайыктуу.
Анткени биз пайыздардын эмнени билдирерин жакшы түшүнөбүз: 2%, 5% – буларды күнүмдүк жашоодон билебиз.
Ошондуктан мен өлүм-житим деңгээлин карап чыгышыбыз керек деп ойлойм.
Өлүмдүүлүк көрсөткүчтөрү — бул объективдүү маалыматтар, башкача айтканда, фактылар.
Анын артында эч кандай эсептөө же модель жок, тескерисинче, биз аны ушинтип өлчөдүк, ушинтип байкадык.
Өлүм-житим көрсөткүчтөрү Федералдык статистикалык башкармалыктан алынышы мүмкүн.
Жана жөн гана жарыяланбаганы алар жок дегенди билдирбейт.
Ошондуктан биз өлүм-житим көрсөткүчтөрүн Федералдык Статистикалык Башкармалыктан сурашыбыз керек.
2020-жылы коомчулуктун өлүм-житим тууралуу жаңылыш түшүнүккө ээ болушунун себеби жөн гана Федералдык статистикалык башкармалык
коомчулукка маалымат берүүдө туура эмес көрсөткүчтөрдү, тактап айтканда өлүм сандарын жана ашыкча
өлүмдүүлүк деңгээлин колдонууга чечим кабыл алгандыгында.
Ооба, менимче, мен аны абдан жакшы түшүндүрдүм: өлүм көрсөткүчтөрү калктын саны өзгөргөндө, башкача айтканда,
калктын саны өсүп же калк карыганда, абалды бурмалайт.
Ал эми ашыкча өлүм ылдамдыктарына келсек, эгер алар мындай талаштуу медианалык ыкма менен эсептелсе, карыган
калктын шартында бул дагы чоңойтулган көрсөткүчтөргө алып келет.
Эгерде биз Федералдык статистикалык башкармалык сыяктуу ушул эки көрсөткүчтү гана билдирсек, анда мындай
жаңылыш түшүнүктүн жаралышы таң калыштуу деле эмес.
Ооба, жана бул өзү эле чындыгында эле скандалдуу: бүтүндөй өлкө эч кандай негизсиз, чийки
маалыматтарга таянбастан паникага салынууда.
Бирок биз азыр 2022-жылы Федералдык статистикалык башкармалыктан жаштар муундары арасындагы бул таң калыштуу көрүнүш тууралуу
эч нерсе укпай жатканыбызды мен дээрлик кылмыш катары эсептейм.
Анткени мен бул аномалияларды көргөндө, Федералдык статистикалык башкармалык да аларды көрөт.
Ал жерде эч нерсе укпай турганың көп суроолорду жаратат.
Эгер Федералдык статистикалык башкармалык «Салам, бул жерде олуттуу аномалия бар!» десе, анда бул саясатка таасир этер эле.
Мен эмнеге эч нерсе укпай жатканыңды түшүнбөйм.
2020-жылы мекеме басма сөз жыйындары жана башка PR-иш-чаралар менен жараткан бул үрөй учурган маанай эми
маалыматтарга чыныгы негизге ээ болмок, бирок биз Федералдык статистикалык башкармалыктан эч нерсе укпай жатабыз.
Ошондуктан бул жерде тактоо шашылыш түрдө керек.
Мен айткандай, жооптуулар жоопко тартылып, жаштар арасындагы өлүм-житим көрсөткүчтөрүн көрө ала тургандай колдооңузду сурайм.
Жакшы, бул менин сөзүмдүн аягы.
Көңүл бурганыңыз үчүн рахмат, сизге эң жакшысын каалайм.
Өзүңдү сак бол, Марсель Барз.