E mōhiotia ana kāore ngā tau me ngā tatauranga e pai ana ki te katoa.
He tokomaha ngā tāngata e harikoa ana ki te waiho i te kohinga me te aromātai raraunga ki ngā mātanga,
ā, ki te whakawhirinaki ki ngā hua kua whakaaturia.
Heoi, ehara tēnei i te huarahi pai rawa atu i ngā wā katoa.
Hei tauira, i pērā tēnei ki ngā tatauranga mate i whakaputaina e te Tari Tatauranga ā-Motu i te wā o te mate urutā coronavirus.
I kite tātou katoa i te whakapuaki a te Tari mō tētahi reiti nui o te mate tāpiri i
muri i te puāwaitanga o te raru i te tau 2020.
Nā ngā pāpāho i whakakaha, i mārama ki te nuinga o te tangata: kei te tango mate te mate urutā, ā, me whiwhi katoa te
hunga e hiahia ana ki te tiaki i a rātou anō i te werohanga.
I whai pānga te mataku i puta!
Heoi, ka rerekē te āhuatanga i te tau 2021 me te tau 2022.
Kua tutuki te whāinga o te kaupapa whakatairanga nui.
Kua werohia te nuinga nui o te taupori.
E ai ki ngā tauākī ā-ture, nō reira kāore anō he hē i ngā reiti mate.
Heoi, i whakahua a Marcel Barz, he mātanga mō ngā pārongo pakihi, he teka mārama tēnei.
"Ko tāku e kite ana i ngā raraunga mata mō ngā mate he tino rerekē ki tā te iwi whānui e whakaaro ana," e kī ana a Barz.
I roto i ngā taipitopito tino āta, i whakatairite ia i ngā raraunga mata, ā, ka tae ia ki ngā whakatau whakamīharo.
I kitea e ia, he rerekē ki ngā kōrero ā-tari, kāore he nui ake o ngā mate i te tau 2020.
Ehara i te mea kua tino piki ake te maha o ngā tāngata i mate i roto i ngā rua tau e whai ake nei anake, engari kua
mate hoki tētahi tokomaha whakamīharo o ngā wāhine me ngā tāne i ngā rōpū tau waenga me ngā rōpū tau nohinohi.
Mo te wa tuatahi, i whakaatu hoki ngā tauira mate i tētahi tauira ā-wā tino rerekē.
E whakaatu ana a Marcel Barz i ngā hē ohorere i mahia e ngā mana whakahaere i te whakahaere i ngā tatauranga ā-ture.
Ka pēhea e taea ai, i whakaaro te kaituhi, kua tino rereke rawa atu te whakawhitiwhiti kōrero a te marea i ngā raraunga mata?
Mātakitaki ināianei i te kohinga o ngā whakaaturanga ataata: Ngā reiti mate i ngā raraunga mata. Mō tēnei ataata... E whakaatu
mārika ana ngā raraunga ā-ture a te Tari Tatauranga ā-Motu i te mano o ngā mate tāpiri i Tiamana i ngā tau 2021 me
2022. He kino ake, mō te wā tuatahi, kua pā hoki te pikinga kitea o te mate ki ngā rōpū tau iti ake.
He aha i kore ai e kite, e rongo, e pānui mātou i tēnei i ngā pāpāho? He aha te mōrearea mate kua pā ki tō tātou taupori? He
aha te tūranga o te Tari Tatauranga ā-Motu o Wiesbaden? I tēnei whaikōrero, ka whakaatu ahau i ngā tatauranga mate ā-ture me ngā
hē ohorere e mahia ana e ā tātou mana whakahaere i te whakaputa i ēnei tatauranga. Kāore mātou, ngā tāngata
whenua, e whiwhi ana i ngā pārongo pono mō te mate. (Marcel Barz (Jüterbog, 20 o Noema 2023))
Ko Marcel Barz tōku ingoa, e 48 ōku tau. Nō te takiwā o Berlin ahau, ā, kia tika ake ai, nō te tāone iti o Jüterbog ahau.
Ā, he kairangahau mōhiohio pakihi kua whakangungua ahau, arā, ka mahi ahau ki ngā raraunga me ngā tau.
Nō te mea ka mahia e au ngā mea katoa me te tino tika, ā, ka tirotiro anō au i ngā mea katoa, kua riro māku te taitara
kaiwhakahaere nama – ā, e tino whakapehapeha ana au ki tēnei.
Nō reira, ko te kaupapa: Ngā mate i roto i ngā raraunga mata.
Ko te tikanga o ngā raraunga mata, ko ngā raraunga kāore i whakarerekē.
Nō reira, kāore au e titiro ki ngā pānui pāpāho kua oti, ki ngā whakairo rānei; engari ka tiki au i ngā pūranga raraunga e tino
taipitopito ana, ā, ka tīmata au ki te whakarāpopoto, ki te waihanga whakairo māku anō, me ērā
atu. Koinei tāku e kī nei ko ngā raraunga mata.
Ā, mō ngā mate, ko te pātai: he tokomaha, he tokoiti rānei ngā tāngata kua mate i Tiamana?
Nō reira, ehara i te maha o ngā tāngata anake, engari he aromatawai anō mēnā he nui ake i te tikanga, he iti ake rānei.
Kāore he mea atu – koinei te pātai.
Ko tāku e kite ana i ngā raraunga mata mō ngā reiti mate he tino rerekē ki tā te iwi whānui e whakapono ana.
Ā, he tino pērā te āhua – mō te mate i te tau 2020 – e ai ki te whakaaro o te iwi whānui, i piki nui ngā mate nā te mate urutā.
Ā, i whakapono au ka pērā tēnei i te tau 2020. I whakaata hoki tēnei i ngā whanonga a te tangata – i
mataku au ki te mate, i mataku hoki au ki te huaketo.
Engari, ina titiro au ki ngā raraunga mata, ka kite au i te tino hēkē.
Ehara i te mea kāore au e kite ana i ngā hē i te tau 2020, engari kei te kite hoki au i ngā reiti mate iti rawa o mua i taua tau.
Ā, ko te pātai: me pēhea e taea ai kia nui rawa te rerekētanga i waenga i ngā raraunga e
whakaatu ana me ngā whakaaro a te iwi mō tērā?
Ko tērā taku kerēme.
Engari ka whakamārama au i ēnei taipitopito i taku whakaaturanga.
Ehara i te mea i te tau 2020 anake i pērā ai, engari i te tau 2022 hoki, ā, ka whakamahia e au hei tauira
tuarua, he tino rerekē anō ki tā te iwi e whakaaro ana.
Ahakoa e ai ki te whakaaro o te iwi kāore he rerekētanga i roto i ngā tatauranga mate, e whakaata ana te whanonga o te tangata i
tēnei: kua hoki ki te noa, kāore he tangata e kōrero ana mō ngā tatauranga mate, e kōrero ana mātou mō Ukaraina, mō
Iharaira, he take tino rerekē, kua tawhito rawa te korona.
Engari ina titiro au ki ngā tatauranga mate, kei te kite au ināianei i ēnei āhuatanga rerekē i whakapono ai te
tokomaha i kite rātou i te tau 2020, ā, kei te kite hoki au i ēnei ināianei i ngā tatauranga mate.
Ko te mea whakamīharo, kei te kite hoki au i ēnei hē i roto i ngā whakatupuranga rangatahi.
Kāore au i whai i ēnei tauira i mua.
Engari ināianei ka kite au i te pikinga nui o te mate i waenga i ngā whakatupuranga rangatahi.
Ā, he tino whakamīharo tērā.
Ā, he mea whakamīharo ina tirohia e tātou ia wiki, ā, koinei tā tēnei tūtohi e whakaatu ana.
Kāore au i whakanoho i ngā "spaghetti" ki runga anō i a rātou, hei kī, engari kotahi i muri i
tētahi, mai i te tau 2011 ki te tau 2023, hei kī.
Ā, i tiro hoki au ki muri ake, engari i whakakore au i tērā mō tēnei wā kia kite koe i tētahi mea.
Ā, ko tēnei rārangi zigzag kikorangi e tohu ana i te reiti mate, arā mō te rōpū tau 45 ki te 50, ko taku rōpū tau.
Ā, ka kite mātou i tētahi tauira e tino ū tonu ana.
Āe, ka puta i te tihi me te raro, hei kī, engari ka noho taurite tonu tōna whanonga.
Āe, he tauira kotahi tonu i ngā wā katoa:
I te hotoke ka piki ake he paku, ā, i te raumati ka heke iho he paku, ā, ka piki anō i te hotoke e whai ake nei.
Ā, mēnā ka whānui tātou i tēnei ki te taha mauī, ka puta tonu tēnei tauira.
Āianei ka tae mai te mate urutā kino rawa atu o ngā wā katoa.
Ānei te āhua.
Ā, i te tirohanga tuatahi, ka mea koe: He rite tonu ki ngā wā katoa.
Ko te rārangi pango, kia pērā ai te kī, ko te ahunga ā-tau.
Ā, kei te anga whakamua mātou i te tau 2020, pērā i ā mātou i mahi ai i ngā tau kua pahure.
I puta mai he raraunga motuhake i raro iho, he mea hītori, kia pēnei ai te kī.
Engari kāore au e kite ana i tētahi tauira e kitea ana.
Ā, ināianei kua tāpirihia ngā tau 21 me te 22 ki tērā.
Ā, he tauira tēnei kāore anō kia kitea i mua i tēnei rōpū tau i ngā tau katoa i mua atu i tēnei.
Nā reira, ka kitea mārama e tātou kei te noho te rārangi kikorangi i runga rawa atu i te rārangi pango, kāore
e tino pakaru ana, ā, kei te puta ake ētahi wāhi nui.
Ā, ko te tikanga noa iho, kua mate he tokomaha o ngā rangatahi i konei nā tētahi mōrearea kei waho, ā, me rangahaua ināianei.
Kāore anō mātou kia kite i tēnei taumata mate mō tēnei rōpū tau i mua.
Nō reira, he tohu whakatūpato tino mārama.
Ā, ka miharo ahau kāore he mea e puta, nā te mea kāore tēnei tauira i noho i mua. Ā, e tohu
ana anake ki tētahi ahunga kotahi, arā, ki runga.
Ā, e hiahia ana ahau ki te tango i tētahi atu rōpū tau.
Me titiro tātou ki ngā tāngata e 50 ki te 55 tau te pakeke.
Ā, kei te kite tūturu mātou i taua whakaahua kotahi.
He rereketanga rite tonu i te reiti mate.
Ā, ināianei kua tāpirihia te mate urutā ki roto i te huinga i te tau 2020.
Ā, kei te kite tūturu mātou i te reiti mate kei raro iho i te toharite mō te rōpū tau 50 ki te 55.
Āe, i tino teitei ake ērā atu tau.
Āianei ka whakaatu atu ahau ki a koutou i ngā tau 2021 me 2022.
Ā, ka kitea e mātou te āhuatanga kotahi anō i te rōpū tau kē:
He tauira tino mārama, ā, kei runga rawa atu i te ahunga ā-tau.
Arā, kua mate i konei ngā mano tāngata nō ngā rōpū tau iti, ahakoa, i runga i ngā tatauranga, kāore anō kia mōrearea.
He tohu whakatūpato tino mārama tēnei, ā, kāore au e rongo ana he aha mō tēnei.
Ko te raru, mēnā ka titiro noa koe ki te taupori katoa, ka huna tēnei tohu whakatūpato e ngā mate o ngā
kaumātua, nā te mea he tino teitei ake ngā reiti mate i reira.
Kātahi kāore koe e kite rawa i a ia.
Me tiro koe ki ngā reiti mate, ā, me tiro koe ia wiki, ā, me tiro koe mō ia rōpū tau, mō ia rōpū tau iti rānei.
Ā, kāore e taea te whakakore i tēnei tohu.
Ā, i te mea e mahi ana te Tari Tatauranga ā-Motu i tēnei – arā, te tirotiro i ngā reiti mate ā-wiki, pēnei i taku whakaaturanga
i roto i te whakaputanga – ka miharo ahau kāore tēnei tohu whakatūpato e whakapuakina ana, ā, kei te huna i te iwi whānui.
Ināianei ka tae au ki taku whakatau:
Ki taku whakaaro, kua taea e au te whakaatu he aha i hāngai ai ngā reiti mate hei aromātai i te mate, nā te mea
he māmā ki te katoa te mārama, ā, nō reira he tino hāngai mō te whakawhiti kōrero ki te iwi whānui.
Nā te mea e mōhio ana mātou ki te tikanga o ngā ōrau: 2%, 5% – e mōhio ana mātou ki ēnei i roto i te ao o ia rā.
Ā, koia te take e whakaaro ana ahau me tirohia e tātou ngā reiti mate.
Ko ngā reiti mate he raraunga tūturu, arā, he kōrero pono, kia kī.
Kāore he tātaitanga kei muri i tēnei, kāore he tauira; engari koinei tā mātou ine, koinei tā mātou tirohanga.
Ā, kei te wātea ngā reiti mate i te Tari Tatauranga ā-Motu.
Ā, ahakoa kāore i whakaputaina, ehara i te mea kāore rātou i reira.
Nō reira me tono tātou i ngā reiti mate mai i te Tari Tatauranga ā-Motu.
Ko te take i puta ai he whakaaro hē ki te marea mō te mate i te tau 2020, nā te mea i whiriwhiria e te Tari Tatauranga ā-Motu
te whakamahi i ngā tatauranga hē mō ngā whakawhiti kōrero ki te marea, arā, ngā tatauranga mate me ngā reiti mate tāpiri.
Āe, ki taku whakaaro i whakamārama pai ahau: ka whakararu ngā reiti mate i te whakaahua ina huri te taupori,
arā, ina piki te taupori, me te pakeke ake o te taupori.
Ā, ina tae mai ki ngā reiti mate nui atu, mēnā ka tatau ēnei mā te whakamahi i tētahi tikanga pērā i tēnei
tikanga waenga, ā, i roto i tētahi taupori e pakeke ana, ka puta hoki ngā uara kua piki ake.
Ā, mēnā ka whakawhiti kōrero mātou i ēnei tokorua tau anake, pēnei i te Tari Tatauranga ā-Motu,
kāore he mea miharo ka puta he whakaaro hē pēnei.
Āe, ā, he tino whakamā tērā anake, kei te whakawhiua tētahi whenua katoa ki te mataku
kore take, kāore he turanga i ngā raraunga mata.
Engari ko tā mātou e wheako nei i tēnei tau 2022, kāore mātou e rongo ana i tētahi kōrero mō tēnei tauira whakamīharo i
waenga i ngā whakatupuranga rangatahi mai i te Tari Tatauranga ā-Motu; e whakaaro ana au he tata ki te hara tēnei.
Nō te mea, i taku kitenga i ēnei hē, ka kite hoki te Tari Tatauranga ā-Motu.
Ā, ko te mea kāore koe e rongo ana i tētahi mea i reira, ka ara ake he maha ngā pātai.
Nō te mea, mēnā ka kī te Tari Tatauranga ā-Motu, "Kia ora, he hē nui kei konei!", ka pā tērā ki ngā take tōrangapū.
Kāore au e mārama he aha e kore ai koe e rongo i tētahi mea.
Nā te mahi hononga tūmatanui i mahia e te tari i te tau 2020, āe, me ngā hui pāpāho me ērā atu, me tēnei whakamataku katoa, kua
whai tūāpapa pono ināianei i roto i ngā raraunga, ā, kāore mātou e rongo ana i tētahi mea mai i te Tari Tatauranga ā-Motu.
Nō reira, me whakamārama wawe i konei.
Ā, pēnei i taku kī, e tono ana ahau i tō tautoko kia mau ai ngā hunga hē ki te kawenga, ā,
kia kite tātou i ngā reiti mate o ngā rangatahi.
Nō reira, kua mutu aku kōrero.
Ngā mihi mō tō aro, ā, e hiahia ana ahau kia pai katoa ki a koutou.
Kia tiaki, e Marcel Barz.