1
00:00:00,000 --> 00:00:03,842
Билгеле ки, саннар һәм статистика һәркемгә дә кызыклы түгел.

2
00:00:03,842 --> 00:00:10,390
Күп кеше мәгълүматларны җыю һәм бәяләүне белгечләргә
тапшырып, тәкъдим ителгән нәтиҗәләргә ышанырга шат.

3
00:00:10,390 --> 00:00:13,503
Ләкин бу һәрвакыт иң яхшы гамәл түгел.

4
00:00:13,503 --> 00:00:20,076
Мәсәлән, бу хәл коронавирус пандемиясе вакытында Федераль
статистика идарәсе бастырган үлем саннары белән дә күзәтелде.

5
00:00:20,076 --> 00:00:28,110
Без барыбыз да 2020 елда кризис башланганнан соң Идарәнең
үлем дәрәҗәсенең сизелерлек артуын игълан итүен күрдек.

6
00:00:28,110 --> 00:00:32,955
Массакүләм мәгълүмат чаралары тарафыннан куәтләнеп,
күпчелек кешегә ачык булды: пандемия корбаннар ала, һәм

7
00:00:32,955 --> 00:00:36,030
үз-үзен сакларга теләгән һәркем вакцинацияләнергә тиеш.

8
00:00:36,030 --> 00:00:38,756
Пәйда булган курку тәэсир итте!

9
00:00:38,756 --> 00:00:43,769
Ләкин 2021 һәм 2022 елларда хәл башкача булачак.

10
00:00:43,769 --> 00:00:46,583
Зур күләмле кампания үз максатына иреште.

11
00:00:46,583 --> 00:00:49,783
Халыкның зур күпчелеге вакцинацияләнгән иде.

12
00:00:49,783 --> 00:00:56,556
Рәсми белдерүләргә караганда, үлем
дәрәҗәләре буенча башка бозулар булмаган.

13
00:00:56,556 --> 00:01:01,936
Ләкин бизнес-информатика белгече
Марсель Барз әйткәнчә, бу ачык ялган.

14
00:01:01,936 --> 00:01:11,383
Цитата: «Үлемнәр турында чимал мәгълүматларда мин
күргәннәр җәмәгатьчелек фикеренә бөтенләй каршы килә», ди Барз.

15
00:01:11,383 --> 00:01:16,543
Ул чимал мәгълүматны җентекләп
чагыштырып, гаҗәп нәтиҗәләргә килде.

16
00:01:16,543 --> 00:01:23,963
Ул рәсми белдерүләргә каршы килеп,
2020 елда артык үлем булмавын ачыклады.

17
00:01:23,963 --> 00:01:29,921
Киләсе ике ел эчендә куркыныч дәрәҗәдә күбрәк кеше үлүе
генә түгел, урта һәм яшьрәк яшь төркемнәрендәге хатын-кызлар

18
00:01:29,921 --> 00:01:33,196
һәм ир-атларның да шаккатыргыч күп саны вафат булды.

19
00:01:33,196 --> 00:01:40,876
Беренче тапкыр үлем үрнәкләре дә
тулысынча гадәттән тыш сезонлык үрнәген күрсәтте.

20
00:01:40,876 --> 00:01:47,486
Марсель Барз рәсми саннарны эшкәрткәндә
хакимият органнары ясаган гаҗәеп хаталарны ассызыклый.

21
00:01:47,486 --> 00:01:54,152
Автор аптырап уйлады: җәмәгатькә җиткерелгән мәгълүмат
ничек итеп чимал мәгълүматтан шулкадәр еракка тайпыла ала?

22
00:01:54,152 --> 00:02:03,796
Хәзер видео-презентациянең тупланмасын карагыз: Чиста
мәгълүматлардагы үлем дәрәҗәсе. Бу видео турында... Федераль

23
00:02:03,796 --> 00:02:13,609
статистика идарәсенең рәсми мәгълүматлары 2021 һәм 2022 елларда
Германиядә меңләгән артык үлем очраклары булуын ачык

24
00:02:13,609 --> 00:02:24,570
күрсәтә. Тагын да аянычрак, бу гадәттән тыш үлем үрнәге
беренче тапкыр яшьрәк яшь төркемнәренә дә йогынты ясый.

25
00:02:24,570 --> 00:02:32,076
Нигә без моны матбугатта күрмибез, ишетмибез һәм укымыйбыз?
Безнең халыкка нинди үлем куркынычы янады? Висбадендагы Федераль

26
00:02:32,076 --> 00:02:39,702
статистика идарәсе нинди роль уйный? Бу лекциядә мин рәсми үлем
саннарын һәм безнең хакимият органнары бу саннарны бастырганда

27
00:02:39,702 --> 00:02:45,392
ясаган гаҗәеп хаталарны күрсәтермен. Без, гражданнар
буларак, үлем күрсәткечләре турында дөрес

28
00:02:45,392 --> 00:02:50,063
мәгълүмат алмыйбыз. (Марсель Барц (Ютэрбог, 20 ноябрь 2023))

29
00:02:50,063 --> 00:02:58,416
Минем исемем Марсель Барц, миңа 48 яшь. Мин Берлин
тирәсеннән, төгәлрәге — кечкенә Ютербог шәһәреннән.

30
00:02:58,416 --> 00:03:04,476
Мин әзерлекле бизнес-ИТ белгече, димәк
мин мәгълүмат һәм саннар белән шөгыльләнәм.

31
00:03:04,476 --> 00:03:10,853
Һәм мин һәрвакыт эшләрне төгәл башкарып, барысын
да ике тапкыр тикшергәнгә, миңа «исәпче» дигән

32
00:03:10,853 --> 00:03:14,943
исем бирелде – һәм мин моңа чыннан да горурланам.

33
00:03:14,943 --> 00:03:19,496
Шулай итеп, тема: чимал мәгълүматлардагы үлемнәр.

34
00:03:19,496 --> 00:03:23,323
Чимал мәгълүмат дип мин үзгәртелмәгән мәгълүматны аңлыйм.

35
00:03:23,323 --> 00:03:32,520
Шулай итеп, мин әзер пресс-релизларга яки графикаларга карамыйм,
ә мөмкин кадәр тулы мәгълүмат пакетларын алам, аннары

36
00:03:32,520 --> 00:03:40,920
алардан кыскача йомгаклар төзим һәм графикаларны үзем
ясыйм һ.б. Менә шуны мин чимал мәгълүмат дип аңлыйм.

37
00:03:40,920 --> 00:03:48,529
Үлемнәр турында сүз барганда, сорау шунда:
Германиядә күпме кеше үлгән – күпме яки азмы?

38
00:03:48,529 --> 00:03:54,730
Димәк, бу бары тик кешеләр саны гына түгел, ә
гадәттәгедән күбрәкме яки азракмы булуын да бәяләү.

39
00:03:54,730 --> 00:03:56,536
Башка берни дә юк – менә шул сорау.

40
00:03:56,536 --> 00:04:07,795
Үлем дәрәҗәләре турындагы чимал мәгълүматларда мин
күргәннәр җәмәгатьчелек ышанганнарга бөтенләй каршы килә.

41
00:04:07,795 --> 00:04:14,946
Һәм нәкъ менә 2020 елда үлем күрсәткечләре
ягыннан җәмәгатьчелек фикеренчә, бездә

42
00:04:14,946 --> 00:04:19,849
пандемия аркасында үлем очраклары сизелерлек артты.

43
00:04:19,849 --> 00:04:26,887
Һәм мин үзем дә 2020 елда шулай булачак дип
ышанган идем. Кешеләрнең тәртибе дә моны

44
00:04:26,887 --> 00:04:32,216
чагылдырды – мин үзем үлемнән курктым, вирустан курктым.

45
00:04:32,216 --> 00:04:36,669
Ләкин мин чимал мәгълүматны караганда, нәкъ киресен күрәм.

46
00:04:36,669 --> 00:04:49,230
Мин 2020 елда гына аномалияләрне күрмим, ә хәтта
үлем дәрәҗәләренең тарихи минимумнарына да шаһит булам.

47
00:04:49,230 --> 00:04:58,523
Һәм сорау шунда: мәгълүматлар күрсәткәннәр белән җәмәгатьчелек
фикере арасында ничек шундый зур аерма булырга мөмкин?

48
00:04:58,523 --> 00:05:00,663
Менә минем дәгъвам.

49
00:05:00,663 --> 00:05:05,516
Ләкин мин боларны презентациямдә җентекләп аңлатырмын.

50
00:05:05,516 --> 00:05:12,226
Бу хәл 2020 елда гына түгел, ә 2022 елда да,
аны мин хәзер икенче мисал итеп алам,

51
00:05:12,226 --> 00:05:17,136
җәмәгатьчелек фикереннән тагын да төгәл киресенчә булды.

52
00:05:17,136 --> 00:05:25,207
Халык фикеренчә, үлем очраклары санында хәзер инде бернинди
гадәттән тыш хәл юк, кешеләрнең тәртибе дә моны чагылдыра: барысы

53
00:05:25,207 --> 00:05:33,085
да гадәти, үлем очраклары саны турында беркем дә сөйләшми,
без Украина турында сөйләшәбез, без Израиль турында сөйләшәбез,

54
00:05:33,085 --> 00:05:37,636
бөтенләй башка мәсьәләләр, Корона хәзер инде кичәге хәл.

55
00:05:37,636 --> 00:05:44,918
Ләкин үлем күрсәткечләренә караганда, хәзер
мин үлем күрсәткечләрендә күпләрнең 2020 елда

56
00:05:44,918 --> 00:05:49,196
күргәннәренә ышанган шушы аномалияләрне күрәм.

57
00:05:49,196 --> 00:05:55,183
Һәм иң драматик ягы шунда ки, мин бу
тайпылышларны яшь буыннарда да күрәм.

58
00:05:55,183 --> 00:06:01,490
Мин элек мондый үрнәкләрне беркайчан да булмаган идем.

59
00:06:01,490 --> 00:06:05,236
Ләкин хәзер мин яшь буыннар арасында
үлем очракларының сизелерлек артуын күрәм.

60
00:06:05,236 --> 00:06:06,536
Һәм бу чыннан да драматик.

61
00:06:06,536 --> 00:06:13,103
Һәм атналык нигездә якыннан караганда
кызыклы була, нәкъ менә бу график шуны күрсәтә.

62
00:06:13,103 --> 00:06:22,303
Хәзер мин, әйтергә кирәк, «спагетти»не бер-берсенең өстенә
түгел, ә 2011 елдан 2023 елга кадәр бер-бер артлы урнаштырдым.

63
00:06:22,303 --> 00:06:26,463
Мин хәтта тагын да артка карадым, ләкин хәзергә
аны кисеп ташладым, син нәрсәдер күрә алсын өчен.

64
00:06:26,463 --> 00:06:36,850
Һәм бу зәңгәр зигзаг сызык үлем дәрәҗәсен күрсәтә, аеруча
45тән 50 яшькә кадәрге яшь төркемендә, ул минем яшь төркемем.

65
00:06:36,850 --> 00:06:41,403
Һәм без шактый тотрыклы үрнәкне күрәбез.

66
00:06:41,403 --> 00:06:48,823
Әйе, ул, әйтерсең лә, өстә дә, аста да
чыга, ләкин чагыштырмача тигез тотына.

67
00:06:48,823 --> 00:06:49,748
Әйе, һәрвакыт шул ук үрнәк:

68
00:06:49,748 --> 00:06:54,663
Кыш көне ул бераз югарырак була, җәй көне
бераз төшә, аннары киләсе кыш тагын күтәрелә.

69
00:06:54,663 --> 00:07:00,983
Әгәр без моны сулга таба киңәйтсәк,
ул һәрвакыт шушы үрнәккә китерер иде.

70
00:07:00,983 --> 00:07:05,543
Һәм хәзер барлык вакытларның иң яман пандемиясе килә.

71
00:07:05,543 --> 00:07:07,490
Һәм менә ул ничек күренә.

72
00:07:07,490 --> 00:07:11,790
Һәм беренче карашка син әйтәсең:
«Чынлыкта ул һәрвакыттагыча шул ук».

73
00:07:11,790 --> 00:07:15,056
Кара сызык, әйтергә кирәк, сезонлы тенденция.

74
00:07:15,056 --> 00:07:20,336
Һәм без 2020 елда да элекке еллардагы кебек алга барабыз.

75
00:07:20,336 --> 00:07:26,023
Бездә хәтта кимүче аутлайер да
булды, әйтергә кирәк, ул тарихи күренеш.

76
00:07:26,023 --> 00:07:29,310
Ләкин мин бернинди дә күзгә күренерлек үрнәкне күрмим.

77
00:07:29,310 --> 00:07:35,670
Һәм хәзер моңа 21 һәм 22 еллар өстәлде.

78
00:07:35,670 --> 00:07:44,150
Һәм бу — бу яшь төркемендә элекке барлык
елларда да беркайчан да күрелмәгән үрнәк.

79
00:07:44,150 --> 00:07:52,032
Шулай итеп, без ачык күрәбез: зәңгәр сызык
кара сызыктан шактый югары кала, аны сирәк

80
00:07:52,032 --> 00:07:57,023
кенә узып китә, һәм зур мәйданнар барлыкка килә.

81
00:07:57,023 --> 00:08:12,576
Һәм бу гади генә әйткәндә, биредә күп яшьләр тыштагы ниндидер
куркынычтан һәлак булган, һәм хәзер аны тикшерергә кирәк.

82
00:08:12,576 --> 00:08:16,896
Без бу яшь төркемендә мондый үлем
дәрәҗәсен элек беркайчан да күрмәгән идек.

83
00:08:16,896 --> 00:08:20,290
Шулай итеп, бик ачык кисәтү сигналы.

84
00:08:20,290 --> 00:08:29,396
Һәм мин гаҗәпләнәм, берни дә булмый, чөнки бу үрнәк элек булмаган
иде. Һәм ул бары тик бер якка гына юнәлгән, ягъни өскә таба.

85
00:08:29,396 --> 00:08:33,563
Һәм мин тагын бер яшь төркемен алырга телим.

86
00:08:33,563 --> 00:08:38,623
Әйдәгез, 50–55 яшьлекләрне карап чыгыйк.

87
00:08:38,623 --> 00:08:41,543
Һәм без чыннан да бер үк рәсемне күрәбез.

88
00:08:41,543 --> 00:08:45,330
Үлем дәрәҗәсендә һәрвакыт охшаш тибрәнүләр.

89
00:08:45,330 --> 00:08:50,576
Һәм хәзер 2020 елда бу катнашмага пандемия дә өстәлде.

90
00:08:50,576 --> 00:08:59,020
Һәм без чыннан да 50–55 яшьлекләр
төркемендә уртачадан түбән үлем дәрәҗәсен күрәбез.

91
00:08:59,020 --> 00:09:03,810
Әйе, башка елларда күпкә югарырак булды.

92
00:09:03,810 --> 00:09:10,536
Һәм хәзер мин сезгә 2021 һәм 2022 елларны күрсәтәм.

93
00:09:10,536 --> 00:09:16,343
Һәм без башка яшь төркемендәге кебек үк нәрсәне күрәбез:

94
00:09:16,343 --> 00:09:23,150
Сезонлы тенденциядән шактый югары торган бик ачык үрнәк.

95
00:09:23,150 --> 00:09:29,061
Башка сүз белән әйткәндә, статистика буенча әле
куркыныч астында булырга тиеш булмаган яшьрәк яшь

96
00:09:29,061 --> 00:09:33,443
төркемнәренә кергән меңләгән кеше монда вафат булды.

97
00:09:33,443 --> 00:09:41,136
Бу бик ачык кисәтү билгесе, һәм
мин моның турында берни дә ишетмим.

98
00:09:41,136 --> 00:09:48,286
Һәм проблема шунда ки, әгәр сез бары тик гомуми халык санын гына
карасагыз, бу кисәтү сигналы өлкәннәрнең

99
00:09:48,286 --> 00:09:54,796
үлеме аркасында күмелеп кала, чөнки анда үлем
күрсәткечләре гади генә әйткәндә күпкә югарырак.

100
00:09:54,796 --> 00:09:56,189
Аннары син аны бөтенләй дә күрә алмыйсың.

101
00:09:56,189 --> 00:10:02,343
Үлем дәрәҗәләрен карарга кирәк, һәм аларны атна
саен күзәтергә кирәк, һәм аларны яшь төркемнәре

102
00:10:02,343 --> 00:10:06,209
буенча яки кечкенә яшь төркемнәре буенча карарга кирәк.

103
00:10:06,209 --> 00:10:09,729
Һәм аннары бу сигналны игътибарсыз калдыру мөмкин түгел.

104
00:10:09,729 --> 00:10:20,726
Һәм Федераль статистика идарәсе моны эшли – мин басмада
күрсәткәнчә атналык үлем дәрәҗәләренә карап – мин гаҗәпләнәм,

105
00:10:20,726 --> 00:10:28,416
бу кисәтү сигналы ни өчен игълан ителми һәм халыктан яшерелә.

106
00:10:28,416 --> 00:10:30,800
Мин хәзер нәтиҗәмә киләм:

107
00:10:30,800 --> 00:10:40,074
Минемчә, үлем күрсәткечләре үлемне бәяләү өчен нигә
яраклы булуын күрсәтә алдым, чөнки алар һәркемгә аңлау җиңел

108
00:10:40,074 --> 00:10:45,023
һәм шуңа күрә җәмәгатьчелек белән аралашу өчен бик кулай.

109
00:10:45,023 --> 00:10:52,883
Чөнки без процентларның ни дәрәҗәдә икәнен
сизәбез: 2%, 5% – без аларны көндәлек тормыштан беләбез.

110
00:10:52,883 --> 00:10:56,509
Шуңа күрә мин уйлыйм, без үлем дәрәҗәләрен карарга тиешбез.

111
00:10:56,509 --> 00:11:02,523
Үлем дәрәҗәләре объектив
мәгълүматлар, ягъни әйтергә кирәк булса, фактлар.

112
00:11:02,523 --> 00:11:08,323
Аның артында исәпләү дә, модель дә юк, әмма
без аны шулай үлчәдек, аны шулай күзәттек.

113
00:11:08,323 --> 00:11:11,716
Үлем дәрәҗәләре Федераль статистика идарәсеннән алырга мөмкин.

114
00:11:11,716 --> 00:11:15,903
Һәм алар басылып чыгарылмаган гына
булулары аларның юк булуын аңлатмый.

115
00:11:15,903 --> 00:11:21,823
Шулай итеп, без үлем дәрәҗәләре турында
мәгълүматны Федераль статистика идарәсеннән сорарга тиешбез.

116
00:11:21,823 --> 00:11:30,947
Һәм 2020 елда халыкның үлем күрсәткечләре турында ялгыш фикер
тудырылуының сәбәбе гади: Федераль статистика идарәсе

117
00:11:30,947 --> 00:11:40,376
халыкка мәгълүмат җиткергәндә дөрес булмаган саннарны –
үлем саны һәм артык үлем дәрәҗәләре – кулланырга карар итте.

118
00:11:40,376 --> 00:11:46,922
Әйе, минемчә, мин моны шактый яхшы аңлаттым: үлем
күрсәткечләре халык саны үзгәргәндә, ягъни халык

119
00:11:46,922 --> 00:11:50,796
саны артканда һәм халык картайганда, сурәтне боза.

120
00:11:50,796 --> 00:11:58,653
Артык үлем дәрәҗәләре турында сүз барганда, әгәр аларны бу уртача
ысул кебек шикле ысул белән исәпләсәләр, өлкәнәя барган халык

121
00:11:58,653 --> 00:12:02,609
саны очрагында да бу кыйммәтләрнең артык югары булуына китерә.

122
00:12:02,609 --> 00:12:08,435
Әгәр без Федераль статистика идарәсе кебек
бары тик шушы ике санны гына җиткерсәк, мондый

123
00:12:08,435 --> 00:12:11,496
ялгыш тәэсир барлыкка килүе гаҗәп тә түгел.

124
00:12:11,496 --> 00:12:22,770
Әйе, һәм шул гына да чыннан да гаҗәп: бөтен илне нигезсез, чимал
мәгълүматларда бернинди нигез булмаган килеш паникага салу.

125
00:12:22,770 --> 00:12:31,177
Әмма хәзер, 2022 елда без кичергәннәрне – Федераль
статистика идарәсеннән яшь буыннар арасында бу сизелерлек үрнәк

126
00:12:31,177 --> 00:12:36,136
турында берни дә ишетмәүне – мин диярлек җинаять дип саныйм.

127
00:12:36,136 --> 00:12:41,563
Чөнки мин бу аномалияләрне күргәндә,
Федераль статистика идарәсе дә аларны күрә.

128
00:12:41,563 --> 00:12:46,363
Һәм анда берни дә ишетә алмавың күп сораулар тудыра.

129
00:12:46,363 --> 00:12:54,083
Чөнки әгәр Федераль статистика идарәсе «Сәлам, монда
әһәмиятле аномалия бар!» дисә, бу сәясәткә йогынты ясар иде.

130
00:12:54,083 --> 00:12:57,456
Мин аңламыйм, ни өчен син берни дә ишетмисең.

131
00:12:57,456 --> 00:13:04,926
Чөнки 2020 елда офисның матбугат конференцияләре һәм башка
чаралар белән алып барган җәмәгатьчелек белән элемтә эше, шулай

132
00:13:04,926 --> 00:13:10,131
ук барлык бу паника тудыручы хәбәрләр хәзер
мәгълүматларда чын нигез табар иде, ә без

133
00:13:10,131 --> 00:13:13,736
Федераль статистика идарәсеннән берни дә ишетмибез.

134
00:13:13,736 --> 00:13:17,256
Шуңа күрә монда ачыклау ашыгыч рәвештә кирәк.

135
00:13:17,256 --> 00:13:22,964
Һәм мин әйткәнчә, җаваплы кешеләрне җавапка
тартуны һәм яшьләр арасында үлем күрсәткечләрен

136
00:13:22,964 --> 00:13:27,930
күрүне тәэмин итү өчен сезнең ярдәмегезне сорыйм.

137
00:13:27,930 --> 00:13:31,240
Ярар, минем чыгышым шуның белән тәмам.

138
00:13:31,240 --> 00:13:35,270
Игътибарыгыз өчен рәхмәт, һәм сезгә барысы да яхшы булсын.

139
00:13:35,270 --> 00:13:39,593
Үзеңне сакла, Марсель Барз.

140
00:14:32,840 --> 00:14:36,760